hd porno porno hd porno porno

ALS Hastal─▒─č─▒na Fark─▒ndal─▒k Hareketi Nedir

2.575 okundu

Amerikal─▒lar┬áALS┬áhastal─▒─č─▒na dikkat ├žekmek ve b├╝t├že olu┼čturmak i├žin yeni bir ak─▒m ba┼člatt─▒. Buna g├Âre “bir kova buz” teklifi alan ki┼či, 24 saat i├žinde ba┼č─▒ndan a┼ča─č─▒ bir kova buz d├Âk├╝yor. Facebook CEO’su Mark Zuckerberg’ten ├╝nl├╝ oyuncular Hilary Duff ve Mickey Rourke’a kadar pek ├žok ki┼či bu ak─▒m─▒n ├Ânc├╝s├╝ oldu.

“Bir kova buz” adl─▒ ak─▒ma g├Âre, meydan okuma davetini alan ki┼činin 24 saat i├žinde ba┼č─▒ndan a┼ča─č─▒ bir kova buzlu su d├Âkmesi gerekiyor. D├Âkerse, 3 ki┼čiye daha teklif g├Ânderiyor. E─čer d├Âkmezse, ALS i├žin 100 dolar ba─č─▒┼č yapmas─▒ gerekiyor. Bu ak─▒m sayesinde birka├ž g├╝n i├žinde ALS i├žin 9 bu├žuk milyon dolar ba─č─▒┼č topland─▒.

Kampanyan─▒n ├Ânemli bir boyutu, kovayla buz d├Âkme eyleminin sosyal medyada foto─čraf ya da video olarak payla┼č─▒lmas─▒… B├Âylece kampanya daha iyi duyurularak dayan─▒┼čman─▒n g├╝c├╝ de artm─▒┼č olacak. Facebook CEO’su Mark Zuckerberg, Microsoft kurucusu Bill Gates, futbolcu Cristiano Ronaldo, talk show yap─▒mc─▒s─▒ Jimmy Fallon, ┼čark─▒c─▒ Justin Timberlake, Justin Bieber, ├╝nl├╝ oyuncular Hilary Duff ve Mickey Rourke da kampanyaya kat─▒lan ├╝nl├╝ler aras─▒nda.

MARK ZUCKERBERG BILL GATES’I DAVET ETT─░

Zuckerberg ├žekti─či videoda kafas─▒ndan a┼ča─č─▒ya bir kova buzlu suyu birdenbire d├Âk├╝yor ve sonra “Ger├žekten so─čukmu┼č” diyor. 30 ya┼č─▒ndaki milyarder, ba┼č─▒ndan a┼ča─č─▒ya su d├Âkmesine ra─čmen kampanyaya ba─č─▒┼č yapmay─▒ ihmal etmedi.

BILL GATES ├ľZEL D├ťZENEK KURDU

Microsoft’un kurucusu Bill Gates, kendinden bekleneni yap─▒p ├žok zekice ve esprili bir video haz─▒rlad─▒. S─▒rf bu i┼č i├žin kurdu─ču ├Âzel d├╝zenekle Zuckerberg’e yan─▒t verirken, videonun sonunda Tesla ┼čirketi Ba┼čkan─▒ Elon Musk, ├╝nl├╝ TV sunucusu Ryan Seacrest ve TED konferans─▒ k├╝rat├Âr├╝ Kris Anderson’a meydan okudu.

JUSTIN BIEBER OBAMA’YA MEYDAN OKUDU

┼×ark─▒c─▒ Justin Bieber iki video haz─▒rlay─▒p Instagram hesab─▒ndan payla┼čt─▒. ├ľnce bir makarna tenceresini and─▒ran k├╝├ž├╝c├╝k kovayla beyaz ti┼č├Ârt├╝n├╝ ─▒slatan Bieber, ikinci videosunda k─▒rm─▒z─▒ ┼čortuyla uyumlu olarak k─▒rm─▒z─▒ dev bir kovaya doldurdu─ču suyu ba┼č─▒ndan a┼ča─č─▒ d├Âkt├╝. Justin Bieber etkinli─če Ba┼čkan Barack Obama, komedyen Ellen deGeneres ve akt├Âr Chris D’elia’y─▒ davet etti. Obama’ya daha ├Ânce Ethel Kennedy de meydan okumu┼čtu ama Ba┼čkan daveti reddedip ALS i├žin 100 dolar ba─č─▒┼č yapmay─▒ tercih etmi┼čti.

ALS NED─░R?

Amyotrofik lateral skleroz (ALS), ayn─▒ zamanda motor n├Âron hastal─▒─č─▒ olarak da an─▒lan, merkez├« sinir sisteminde, omurilik ve beyin sap─▒ ad─▒ verilen b├Âlgede motor sinir h├╝crelerinin (n├Âronlar) kayb─▒ndan ileri gelen bir hastal─▒kt─▒r.

Hastal─▒k, merkez├« sinir sisteminde, omurilik ve beyin sap─▒ ad─▒ verilen b├Âlgede motor sinir h├╝crelerinin (n├Âronlar─▒n) kayb─▒ndan ileri gelir. Bu h├╝crelerin kayb─▒ kaslarda g├╝├žs├╝zl├╝k ve erimeye (atrofi) yol a├žar. Ayr─▒ca erken ya da ge├ž hareketin birinci n├Âronu da hastalan─▒r. Zihinsel fonksiyonlar ve bellek ise bozulmaz.

Kaslardaki zay─▒fl─▒k ellerde ya da bacaklarda, a─č─▒z-yutak b├Âlgesinde ya da dilde ba┼člayabilir ve s├╝rekli ilerleyerek yay─▒l─▒r. Bu yay─▒lma “bulber” alandaki kaslar─▒ da tutabilece─či i├žin konu┼čma ve yutma g├╝├žl├╝─č├╝ne neden olabilir. ─░leri evrelerinde solunum yetersizli─čine de yol a├žabilir. Genellikle eri┼čkin ya┼člarda (40-50) ve erkeklerde, kad─▒nlara g├Âre biraz daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r. G├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ (insidans─▒) 100.000 de 1-1,5 civar─▒ndad─▒r. Daha gen├ž ve daha ileri ya┼člarda da ortaya ├ž─▒kabilir ve genellikle zay─▒f insanlarda g├Âr├╝ld├╝─č├╝ dikkat ├žekmektedir.

ALS hastalar─▒n─▒n ortalama ├╝├ž ila be┼č y─▒l ya┼čayabildikleri belirlenmi┼čse de, daha uzun s├╝re ya┼čayan ki┼čiler de vard─▒r.

ALS HASTASI ├ťNL├ťLER

ALS hastal─▒─č─▒na yakalanm─▒┼č bir├žok ├╝nl├╝ ki┼či bulunmaktad─▒r. ├ťnl├╝ evrenbilimci Stephen Hawking, Amerikan beyzbol oyuncusu Lou Gehrig, ─░ngiliz akt├Âr David Niven, Leeds United ve ─░ngiltere Futbol Federasyonlar─▒ menejerleri Don Revie ve Dieter Dengler, metal m├╝zik gitaristi Jason Becker, Amerikan caz m├╝zik bas ├ž─▒s─▒ Charles Mingus, matematik├ži Fokko du Cloux, ─░ngiliz fizik├ži Stephen Hawking, ├çinli lider Mao Zedong, Galatasaray ve Fenerbah├že’de oynam─▒┼č T├╝rk futbolcu Sedat Balkanl─▒ Amerikan politikac─▒ Jacob Javits bu hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č ├╝nl├╝ ki┼čilerden baz─▒lar─▒d─▒r.

ALS’N─░N NEDENLER─░ VE R─░SK FAKT├ľRLER─░

Bilim insanlar─▒ ALS’nin kesin olarak nedenini bulamamakla birlikte bu hastal─▒─ča ait ├žok ├že┼čitli risk fakt├Ârleri g├Âsterilebilir. Bu hastal─▒─č─▒n birden fazla risk fakt├Âr├╝ne sahip oldu─čuna inan─▒l─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒lar, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde anormalli─če yol a├žan, DNA’n─▒n yap─▒s─▒n─▒ ve enzim sisteminin i┼čleyi┼čini bozan, n├Ârotoksik ├Âzellik g├Âsteren bir vir├╝sten ┼č├╝phelenmektedir. Ailesel ALSÔÇÖde genetik bir ├Âzelli─čin neden oldu─ču tahmin edilse de, ALSÔÇÖnin di─čer t├╝r├╝ olan seyrek ALSÔÇÖde genetik bir nedene rastlanmam─▒┼čt─▒r.

Bat─▒ Pasifik’te hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lme oranlar─▒n─▒n artmas─▒ sonucu, yap─▒lan ara┼čt─▒rmalardan sonra n├Ârotoksik bir maddenin hastal─▒─ča neden oldu─ču anla┼č─▒ld─▒. Ard─▒ndan bu sinirlere zarar veren n├Ârotoksik maddenin Cycas circinalis (Cycadaceae) adl─▒ bir bitkinin tohumlar─▒nda bulundu─ču anla┼č─▒ld─▒. Bu bitki yaln─▒zca bu b├Âlgede bulunmaktayd─▒ ve 1950 ve 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda yiyeceklere kat─▒ld─▒─č─▒ belirlendi.

─░nsanlarda 21. kromozomun bozulmas─▒ veya hatal─▒ olmas─▒ sonucu hastal─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒na inan─▒lmaktad─▒r. Bu gendeki mutasyon otozomal bask─▒n t├╝rdendir. Bir ailede bulunan ebeveynlerde kromozomlara ba─čl─▒ olan ALS varsa onlar─▒n ├žocuklar─▒nda da bu t├╝r ALS g├Âr├╝lme olas─▒l─▒─č─▒ ├žok fazlad─▒r. Fakat e─čer ailede ÔÇÖseyrekÔÇÖ yani kromozomlara ba─čl─▒ olmayan t├╝rden ALS varsa ├žocuklarda ALS hastal─▒─č─▒n─▒n olma olsal─▒─č─▒ azd─▒r veya yoktur.

ALS Birli─čine g├Âre ordu mensubu veya emekli olmu┼č ki┼čilerin ALS hastal─▒─č─▒na yakalanma oran─▒ di─čer insanlardan daha y├╝ksektir. Orduda ALS adl─▒ raporlar─▒nda, ordudakilerin neredeyse %60 daha fazla bu hastal─▒─č─▒n riski alt─▒nda oldu─ču belirtilmi┼čtir.

ALS BEL─░RT─░LER─░

ALSÔÇÖye dair ilk belirtiler genellikle farkedilmez ya da g├Âzden ka├žar. ─░lk belirtiler, kaslarda se─čirme, titreme, kas zay─▒fl─▒─č─▒ sonucunda kollar─▒n veya bacaklar─▒n etkilenmesidir. Bu t├╝r belirtilerin zamanla artmas─▒ sonucunda ALS hastal─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kar. ALSÔÇÖnin belirtileri sonucunda v├╝cutta hangi kas etkilenmekteyse o k─▒s─▒m ilk olarak zarar g├Âr├╝r. Hastalar─▒n % 75ÔÇÖinde ilk belirtiler, kol ve bacak kaslar─▒nda g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu vakalar─▒n baz─▒lar─▒nda hastal─▒k ├Ânce bacaklardan bir tanesini etkilemi┼č ve hastalar da bunu ilk olarak y├╝r├╝rken veya ko┼čarken sendeledikleri sonucu ke┼čfetmi┼člerdir.

Baz─▒ vakalarda ise hastal─▒k ilk olarak elleri ve kollar─▒ etkilemi┼čtir. Bu t├╝r hastalar da, hastal─▒─č─▒ el becerisi gerektiren d├╝─čmeye basma, yaz─▒ yazma, anahtarlar ile kap─▒ a├žma gibi basit i┼čleri yapamamalar─▒ sonucu fark etmi┼člerdir. Bu hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č hastalar─▒n yakla┼č─▒k┬á %25 kadar─▒nda daha farkl─▒ belirtiler g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bunlardan en ├Ânemlisi konu┼čma zorlu─ču ve net konu┼čamamad─▒r. Bu t├╝r hastalar─▒n konu┼čmalar─▒ anla┼č─▒lmayacak derecede karma┼č─▒kt─▒r. Ayr─▒ca, burunla ilgili sorunlar ve zamanla konu┼čma sesinde d├╝┼č├╝kl├╝k de ilk belirtilerin aras─▒nda g├Âr├╝lebilir. ├çi─čneme bozukluklar─▒ ve dilin hareketinin zorla┼čmas─▒ da izleyen belirtilerdir. Dilin hareketinin s─▒n─▒rlanmas─▒ sonucunda nefes borusu t─▒kanabilir ve bundan ba┼čka ilerleyen durumlarda da tam anlam─▒yla konu┼čma kayb─▒ g├Âr├╝lebilir.

Hastal─▒─č─▒n ilk a┼čamas─▒nda kaslar─▒n etkilenmesinden sonra, ilerleyen a┼čamalarda hastal─▒─č─▒n t├╝m v├╝cudu etkiledi─či g├Âr├╝l├╝r. Hastalar─▒n hareket edememesi, konu┼čamamas─▒ ve s├Âzc├╝kleri telaffuz edememesi (dysarthria), yiyecekleri ├ži─čneyememesi (dysphagia) ├Ârnek g├Âsterilebilir. ├ťst motor n├Âronlar─▒n─▒n hasar g├Ârmesi sonucu kaslarda sertle┼čme (spastisite) ve abart─▒l─▒ refleksler denen hyperrefleksiya durumu g├Âr├╝l├╝r. Babinski i┼čareti denen abart─▒ bir refleks de (ayak ba┼čparma─č─▒n─▒n anormal bir bi├žimde ┼či┼čmesi ┼čeklinde olur) ├╝st motor n├Âronlar─▒n─▒n hasar g├Ârd├╝─č├╝n├╝ g├Âsterir.

Alt motor n├Âronlar─▒n─▒n da hasar g├Ârd├╝─č├╝ kaslarda olu┼čan zay─▒fl─▒k ve kramp gibi belirtiler sayesinde anla┼č─▒l─▒r. Kaslar─▒n deri alt─▒ndan da istemsiz olarak titremesi de ├Ânemli bir belirtidir. Hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ki┼čilerin %15-45 lik bir b├Âl├╝m├╝nde pseudobulbar etki denen bir belirti g├Âr├╝l├╝r. Bu belirtide hastalar g├╝lme a─člama gibi davran─▒┼člar─▒n─▒ kontrol edemezler. Bu etki, duygusal istikrars─▒zl─▒k olarak da bilinir.

Bir hastaya ALS tan─▒s─▒n─▒n konmas─▒ i├žin, hastalarda ├╝st ve alt sinir h├╝cresi hasarlar─▒n─▒n ba┼čka durumlardan kaynaklanmad─▒─č─▒ndan emin olunmal─▒d─▒r.

Hastal─▒─č─▒n geli┼čimi ve yay─▒l─▒m h─▒z─▒ ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čse bile, sonu├ž olarak hastal─▒─ča yakalanan ki┼čiler aya─ča kalkamaz veya y├╝r├╝yemez, yata─ča yat─▒p kendili─činden kalkamaz veya ellerini ve kollar─▒n─▒ kullanamaz. ├çi─čneme g├╝├žl├╝kleri ve ├ži─čneme yetene─čindeki zay─▒flama sonucu hastalar─▒n normal yemek yiyememesi yemek s─▒ras─▒nda hastan─▒ bo─čulma riskini art─▒r─▒r. Sonucunda da kilo problemleri ortaya ├ž─▒kar. Hastal─▒k her ne kadar bilince ve anlamaya etki etmese bile, baz─▒ v├╝cut fonksiyonlar─▒n─▒n zamanla kaybedilmesi ALS hastalar─▒nda sinirlilik ve bunal─▒m gibi ruh hali de─či┼čikliklerini de beraberinde getirir. Hastan─▒n ailesinde daha ├Ânceden frontotemporal dementia ad─▒ verilen durum g├Âr├╝lm├╝┼čse, hastalarda derin bir ki┼čilik de─či┼čimi g├Âr├╝lebilir. Fakat bu d├╝┼č├╝k oranlarda rastlanan bir vakad─▒r. Hastalar─▒n b├╝y├╝k b─▒r k─▒sm─▒nda s├Âzc├╝k ├╝retimi g├╝├žl├╝─č├╝, dikkat kayb─▒ ve karars─▒zl─▒k gibi problemler g├Âr├╝l├╝r. Bu hastal─▒─č─▒n geli┼čiminin bir k─▒sm─▒ olarak dabilin bozukluklar─▒ g├Âr├╝l├╝r. Bu problem de, hastan─▒n gece nefes almas─▒nda sorunlar ya┼čamas─▒na ba─član─▒r (nocturnal hypoventilation). Sa─čl─▒k uzmanlar─▒, hastal─▒─č─▒n gidi┼čat─▒ hakk─▒nda hastalara bilgi verirken; olas─▒ tedavi se├ženeklerini, hastal─▒─č─▒n daha ilerki durumlar─▒nda verilecek kararlar a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli oldu─čundan anlat─▒p hastalara bilgi vermelidir.

Diyafram kaslar─▒n─▒n zay─▒flamas─▒ sonucunda bu b├Âlgedeki hava kapasitesi ve bas─▒n├ž azal─▒r. Baz─▒ durumlarda ilk belirti olarak, kol ve bacak kaslar─▒n─▒n zay─▒flamas─▒ gibi belirtiler yerine diyafram kas─▒n─▒n zay─▒flad─▒─č─▒ da g├Âr├╝l├╝r. Bilevel bas─▒n├ž art─▒r─▒m─▒ adl─▒ y├Ântem s─▒k s─▒k ├Âncelikle geceleri sonralar─▒ g├╝nd├╝z saatlerinde olmak ├╝zere hastan─▒n nefesini desteklemek i├žin kullan─▒l─▒r. Bu y├Ântemin yetersiz kalmas─▒ndan ├Ânce hastan─▒n tracheostomye ve uzun s├╝reli mekanik solununuma karar vermesi gerekir. Hastalar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču bu yolu se├žmeyip Palliative care adl─▒ yolu se├žerler. ALS hastalar─▒n─▒n ├žo─ču da hastal─▒─č─▒n kendisinden de─čil de solunum problemleri (pneumonia) y├╝z├╝nden ├Âlmektedir.

ALS bask─▒n olarak motor n├Âronlar─▒n─▒ etkiler ve genellikle hastan─▒n bilincine, ki┼čili─čine, akl─▒na ve haf─▒zas─▒na etki etmez. Ayn─▒ ┼čekilde, g├Ârme kabiliyeti, koklama, tat alma duyma ve dokunma gibi ├Ânemli v├╝cut fonksiyonlar─▒ da bu hastal─▒ktan etkilenmez. Fakat hastal─▒k 20 y─▒l ve ├╝zeri gibi uzun y─▒llar s├╝rerse g├Âz kaslar─▒ etkilenerek, hastada g├Ârme kayb─▒ g├Âr├╝l├╝r. Multipl skleroz’den farkl─▒ olarak ba─č─▒rsak ve sidik torbas─▒ kontrol├╝ devam eder. Fakat hareketsizlik sonucu beslenme ┼čeklinin de─či┼čmesi soncunda kab─▒zl─▒k gibi ba─č─▒rsak problemleri g├Âr├╝lebilir.

ALS TE┼×H─░S─░

ALS hastal─▒─č─▒n─▒n kesin te┼čhisinin konulmas─▒ i├žin bir test bulunmasa da, ├╝st ve alt motor n├Âronlar─▒ndan tek bir kol veya bacak kas─▒na gelen sinyaller hastal─▒─č─▒n tan─▒s─▒nda ├žok belirleyici olmaktad─▒r. ALS’nin ana belirtileri kaslara gelen sinyaller olsa bile doktorlar yine de bir├žok test yaparlar. Bu testler sonunda, doktor hastaya ait b├╝t├╝n medikal bilgileri elde eder. Bu bilgiler ba┼čka hastal─▒klar i├žin kulan─▒labilir. Hastan─▒n medikal ge├žmi┼činin ├Â─črenilmesinden sonra doktor bu hastal─▒k nedeniyle, hastada olu┼čan de─či┼čiklikleri, ├Ârne─čin kaslardaki zay─▒flamalar─▒, reflekslerdeki de─či┼čiklikleri ├Â─črenip hastal─▒─č─▒n d├╝zeyini ve durumun ne kadar k├Ât├╝ oldu─čunu anlayabilir.

ALS’nin belirtileri tedavi olas─▒l─▒─č─▒ daha y├╝ksek olan bir├žok ba┼čka hastal─▒kla benzer olabilir. Bir├žok uygun test yap─▒larak hastal─▒─č─▒n niteli─či anla┼č─▒labilmektedir.Bu testlerden biri de elektromiyografi (EMG)’dir. Bu y├Ântem kaslar─▒n elektriksel aktivitesini kaydeden ├Âzel bir tekniktir. EMG’nin kesin sonu├žlar─▒ hastaya tam olarak ALS tan─▒s─▒n─▒n konmas─▒nda etkili olmaktad─▒r. Bir ba┼čka test y├Ântemi de sinir iletim h─▒z─▒n─▒n (NCV) ├Âl├ž├╝lmesidir. Bu testin sonu├žlar─▒ndaki anormallikler, ALS oldu─ču ┼č├╝phelenilen hastan─▒n, ├Ârne─čin peripheral neuropathy oldu─čunu (├ževresel sinir sisteminin hasar g├Ârmesi durumu) veya miyopati (kas hastal─▒─č─▒) oldu─čunu ifade edebilir. Doktor manyetik resonans g├Âr├╝nt├╝lenmesi y├Ântemi testini de isteyebilir. Testin amac─▒, manyetik alanda radyo dalgalar─▒n─▒ hastan─▒n beynine ve omurili─čine g├Ândererek bu b├Âlgeler hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ g├Âr├╝nt├╝ler almakt─▒r. ALS hastal─▒─č─▒n─▒n tan─▒s─▒n─▒ konmas─▒nda s─▒k├ža rastlanan bu y├Ântemle, ayr─▒ca hastal─▒─č─▒n─▒n belirtilerini sa─člayan ba┼čka sa─čl─▒k sorunlar─▒ da ayd─▒nlat─▒labilir. Omurilik t├╝m├Âr├╝ (Multipl skleroz), syringomyelia ve cervical spondylosis bunlara ├Ârnek olarak verilebilir.

Hastadaki belirtilere ve bahsedilen testlerdeki bulgulara g├Âre, ilgili doktor di─čer hastal─▒klardan kaynaklanmad─▒─č─▒ndan emin olmak i├žin hastadan baz─▒ ├╝re ve kan analizi gibi rutin laboratuvar testleri de isteyebilir. Baz─▒ durumlarda e─čer doktor belirtilerin nedenini ALS de─čil de, miyopati oldu─čuna karar k─▒larsa kas biyopsisi yap─▒labilir.

HIV vir├╝s├╝, T-h├╝cresi l├Âsemi vir├╝s├╝ gibi vir├╝slerin ve sifiliz, Lime hastal─▒─č─▒, tick-borne encphalitis gibi hastal─▒klar da baz─▒ ┼čartlarda ALS’nin belirtileri gibi belirtiler de g├Âsterebilirler. Multiple Skleroz, post-polio sendromu, multifokal motor n├Âropatisi ve spinal m├╝sk├╝ler atrofisi gibi sinirlerle ilgili problemler de belirtilerinden dolay─▒ doktorlar─▒n te┼čhis yapmas─▒na neden olabilirler. ALS hastal─▒─č─▒n─▒ benzeri belirtileri ta┼č─▒yan baz─▒ hastalar─▒n antibiyoti─če yan─▒t verdi─či durumlar da g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

ALS’ye benzeyen belirtilere sahip ├žok ├že┼čitli hastal─▒klar─▒n bulunmas─▒ ve bu belirtiler sonucu hastaya tahminler sonucu ALS tan─▒s─▒n─▒n koyulmas─▒ nedeniyle, hastal─▒k e─čer ilk evrelerinde ise hasta, ikinci kez bir n├Ârolojik tan─▒ isteyebilir.

Mount Sinai School of Medicine adl─▒ t─▒p okulunda yap─▒lan bir ├žal─▒┼čma ile, ALS hastalar─▒nda sa─čl─▒kl─▒ insanlara g├Âre serebral omurilik s─▒v─▒s─▒nda bulunan ├╝├ž karakteristik proteinin miktar─▒n─▒n kayda de─čer derecede daha d├╝┼č├╝k oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Bu ├žal─▒┼čma, 2006 y─▒l─▒n─▒n ┼×ubat ay─▒nda N├Âroloji adl─▒ dergide yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Bu proteinlerin seviyeleri de─čerlendirildi─činde, bu de─čerlerin ALS tan─▒s─▒nda %95 oran─▒nda kesin sonu├ž verdi─či kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. (Bu ├╝├ž protein: TTR, kristatin C, ve n├Âroendokrin protein 7B2’nin karboksil terminal par├žalar─▒d─▒r.) Bu proteinler, ALS’nin tan─▒s─▒n─▒n do─črulanmas─▒nda kullan─▒lan ilk biyolojik yap─▒lard─▒r. Normal metodlarla hastal─▒─č─▒n kesin tan─▒s─▒n─▒n konmas─▒ ilk belirtilerin ├ž─▒kmas─▒ndan itibaren ortalama olarak 12 ay civar─▒ndad─▒r. Bu biomateryallerin ke┼čfedilmesi ile erken te┼čhis olana─č─▒ olu┼čmakta ve hastal─▒k ilerlemeden hastalara tedavi f─▒rsat─▒ sunmaktad─▒r.

ALS TEDAV─░S─░

ALS i├žin hen├╝z bir tedavi bulunamam─▒┼čt─▒r. Fakat Amerika G─▒da ve ─░la├ž Y├Ânetim kurulu┼ču (FDA) hastal─▒k i├žin geli┼čtirilen ilk ila├ž olan RiluzoleÔÇÖ├╝ (Rilutek) onaylam─▒┼čt─▒r. RiluzoleÔÇÖ├╝n glutamat seviyesini azaltarak motor n├Âronlar─▒n─▒n g├Ârd├╝─č├╝ hasar─▒ azaltt─▒─č─▒na inan─▒lmaktad─▒r. Bu ilac─▒ ALS hastalar─▒n─▒n ├Âmr├╝n├╝ birka├ž ay kadar uzatt─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Hatta baz─▒ durumlarda daha uzun s├╝reli faydalar─▒ da olmu┼čtur. ─░lac─▒n ayr─▒ca hastalar─▒n solunum sistemi i├žin gerekli olan deste─či alma s├╝resini geciktirdi─čine de rastlanm─▒┼čt─▒r. Riluzole, motor n├Âronlar─▒n─▒n ald─▒─č─▒ hasar─▒ geri d├Ând├╝rmez. Ayn─▒ zamanda yan etki olarak ilac─▒ karaci─čerde hasar ve baz─▒ de─či┼čik etkiler g├Âzlenmi┼čtir. Fakat yine de, yeni bulunan ila├žlar─▒n bir g├╝n ALSÔÇÖnin geli┼čimini ├žok daha yava┼člataca─č─▒ ├Âng├Âr├╝lmektedir.

ALS i├žin geli┼čtirilen di─čer tedavi y├Ântemleri de, hastalar─▒n daha iyi bir hayat s├╝rmesini ve hastal─▒─č─▒n semptomlar─▒n─▒ hafifletmeyi ama├ž edinmi┼čtir. Destekleyici olan di─čer y├Ântemlerden en etkilisi, doktorun, eczac─▒n─▒n, fizyoterapistin, beslenme uzman─▒n─▒n ve hem┼čirelerin hasta i├žin beraber ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ y├Ântemdir. Hasta bak─▒c─▒ ve hastan─▒n birlikte ├žal─▒┼čarak bir tak─▒m olu┼čturmas─▒ sonucu bu tak─▒m hastan─▒n daha rahat bir hayat s├╝rd├╝rebilmesi i├žin baz─▒ bireysel planlar tasarlayabilir, olu┼čturulan bu medikal ve fiziksel tedavi y├Ântemleri baz─▒ ├Âzel ayg─▒tlar ile uygulanabilir. ├ľrne─čin,hasta ├Âzel bir alet yard─▒m─▒ ile hareketli duruma getirilir ve olabildi─čince hastan─▒n rahat olmas─▒ sa─član─▒r.

Doktorlar hastalara, kondisyon art─▒rma, kas kramplar─▒n─▒ azaltma, fazla t├╝k├╝r├╝k salg─▒lanmas─▒n─▒ azaltma, spastikli─či kontrol alma amac─▒ ile baz─▒ tedaviler uygulayabilir. Ayr─▒ca hastalar─▒n depresyonu, a─čr─▒s─▒, uyku bozuklu─ču, kab─▒zl─▒─č─▒ gibi sorunlar─▒ i├žin de ila├žlar bulunmaktad─▒r. Eczac─▒lar, d├╝zenli kullan─▒m i├žin baz─▒ ila├žlar ├Ânerebilir ve b├Âylece kullan─▒lan ila├žlardan dolay─▒ olu┼čabilecek ila├ž etkile┼čimlerini engelleyebilir.

Fizyoterapinin uygulanmas─▒ ve tedaviyi destekleyici teknolojinin yard─▒m─▒ ile hastan─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ art─▒r─▒labilir ve ayr─▒ca hastal─▒─č─▒n seyri s─▒ras─▒nda hastan─▒n g├╝venli─či sa─članabilinmektedir. Y├╝r├╝me, y├╝zme, antrenman bisikleti gibi hafif aerobik egzersizleri ile hastal─▒ktan etkilenmemi┼č olan kaslar ve hastan─▒n kalp sa─čl─▒─č─▒ g├╝├žlendirilebilir, ayn─▒ zamanda hastan─▒n yorgunluk ve depresyonla olan m├╝cadelesi desteklenebilir. Esneme ve hareket al─▒┼čt─▒rmalar─▒ ile de hastan─▒n kaslar─▒n─▒n s├Ânmesinin ├Ân├╝ne ge├žilebilir ve spastisitenin verdi─či ac─▒ azalt─▒labilir. Fizyoterapistler bu nitelikte hastalar─▒ zorlamayan egzersizlerin faydal─▒ oldu─čunu belirtmekte ve ├Ânermektedir. Baz─▒ terapistler de, destek ayaklar─▒, y├╝r├╝t├╝c├╝, tekerlekli sandalye gibi aletler ├Ânermi┼čtir. Bunun nedeni de hastalar─▒n hareketli kalmalar─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.

Konu┼čmada zorluk ├žeken ALS hastalar─▒ da konu┼čma ├╝zerine uzman olan baz─▒ uzmanlardan yard─▒m alabilir. Hastalar bu profesyonel ki┼čiler yard─▒m─▒ ile daha y├╝ksek sesli ve net konu┼čma tekniklerini ├Â─črenebilirler. Uzmanlar baz─▒ durumlarda konu┼čma kolayl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan teknolojik ayg─▒tlar da ├Ânerebilirler. ├ľrne─čin; ses art─▒r─▒c─▒, harf tahtalar─▒, evet – hay─▒r ayg─▒tlar─▒ bunlara ├Ârnek olarak verilebilir. Bu t├╝r cihazlar hastalar uzun s├╝reli konu┼čamad─▒klar─▒nda, baz─▒ sesleri ├ž─▒karamad─▒klar─▒nda yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r. Bu cihazlar─▒n kontrol├╝, parmak, kafa, g├Âz oynatma gibi k├╝├ž├╝k fiziksel hareketler ile sa─članmaktad─▒r.

Hastalar, konu┼čma ve beslenme uzmanlar─▒ndan yemek ├Â─č├╝nlerini planlamalar─▒ hakk─▒nda bilgiler almaktad─▒r. ├ľrne─čin, g├╝n i├žinde yenilen yiyecekler ve kalorileri, yiyeceklerin ├ži─čnenmesi, s─▒v─▒ g─▒da al─▒m─▒ konular─▒ hastalar i├žin olduk├ža ├Ânemlidir. Hastalar bo─čulmay─▒ engelle ad─▒na, fazla t├╝k├╝r├╝─č├╝ atma amac─▒ ile baz─▒ emme cihazlar─▒ kullanmaya ba┼člayabilir. Doktorlar, hasta e─čer art─▒k d─▒┼čar─▒dan ald─▒─č─▒ besinler ile yeteri kadar beslenemiyorsa, direk olarak hastan─▒n midesine bir besleme t├╝p├╝ sokabilir. Bu beslenme t├╝p├╝n├╝ kullan─▒lmas─▒ bo─čulma ve zat├╝rre riskini art─▒r─▒r. Bu olaylar da akci─čerlere s─▒v─▒ ka├žmas─▒ ile sonu├žlanabilir. T├╝p hastada ac─▒ya neden olmaz ve hastalar─▒n yine de d─▒┼čar─▒dan beslenmelerine engel olmaz.

Solunuma yard─▒mc─▒ olan kaslar─▒n zay─▒flamas─▒ g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde, gece kullan─▒lan solunum deste─či aparat─▒ kullan─▒larak, hastan─▒n uyku s─▒ras─▒nda soluk al─▒┼č – veri┼čine yard─▒mc─▒ olunabilir. Bu t├╝r cihazlar hastan─▒n akci─čerlerini yapay olarak d─▒┼čar─▒daki hava ile doldurur. Cihaza hava sa─člayan bu d─▒┼č kaynaklar, hastan─▒n y├╝z├╝ne ve ba┼č─▒na entegre edilir. Hastan─▒n akci─čerleri oksijen ve karbondioksit seviyelerini dengeleyemez duruma geldi─činde bu t├╝r cihazlar s├╝rekli kullan─▒labilir.

Hastalar son ├žare olarak akci─čerlerin g├Ârevini tam olarak yapan yapay solunum cihazlar─▒n─▒ kullanabilir. Bu y├Ântemin etkili olmas─▒ i├žin burun veya a─č─▒zdan soluk borusuna giden bir t├╝p kullan─▒lmal─▒d─▒r. Uzun s├╝reli kullan─▒n i├žin de trakeotomi ad─▒nda bir operasyon ile plastik solunum t├╝p├╝ boyundan sokularak hastan─▒n soluk borusuna yerle┼čtirilir. Hasta ve yak─▒nlar─▒ bu y├Ântemlerden birini se├žmeden ├Ânce baz─▒ fakt├Ârleri g├Âz ├Ân├╝nde bulunarak, iyi d├╝┼č├╝n├╝p karar vermelidir. Solunum cihazlar─▒ birbirinden farkl─▒d─▒r. Bu cihazlar hastan─▒n ya┼čam─▒n─▒n kalitesine etki etti─či gibi fiyatlar─▒ da buna ba─čl─▒ olarak de─či┼čmektedir. Bir hastan─▒n solunum deste─či almas─▒, solunum sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âz├╝p, ya┼čam s├╝resini art─▒rsa bile ALS’nin ilerlemesine bir etkide bulunmaz. Hastalar, solunum deste─či sistemini almadan ├Ânce uzun s├╝re hareketsizlikten dolay─▒ hayatlar─▒nda olacak de─či┼čiklikler konusunda iyi bir ┼čekilde bilgilendirilmelidir. Baz─▒ durumlarda solunum deste─či alan hastalar─▒n konu┼čabildi─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Sosyal ├žal─▒┼č─▒c─▒lar ve hem┼čireler, ├Âzellikle hastal─▒k son a┼čamada iken, hastalara ve ailelerine t─▒bbi ve manevi olarak yard─▒m etmektedir. Sosyal ├žal─▒┼čmac─▒lar ├Âzellikle vasiyet haz─▒rlama, finansal yard─▒m bulma, konular─▒nda yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r. Ev hem┼čireleri de sadece medikal anlamda yard─▒m etmezler. Ayn─▒ zamanda hasta yak─▒nlar─▒na, hastay─▒ beslemeyi, uygun bir ┼čekilde hareket ettirmeyi, hastan─▒n solunum cihazlar─▒n─▒ tak─▒p ├ž─▒karmay─▒ ├Â─čreterek hastaya bakanlara yard─▒m eder. Bu t├╝r hem┼čireler s─▒k s─▒k hastan─▒n evde tedavisi konusunda hasta ile ilgili uzman doktora dan─▒┼č─▒rlar. Hastan─▒n evdeki tedavisinin uygun olup olmad─▒─č─▒ndan s─▒k s─▒k emin olunur. Ayr─▒ca, evde hastaya yard─▒mc─▒ olan bu grup, hastaya ve yak─▒nlar─▒na hastan─▒n hayat─▒n─▒n sonlanmas─▒ durumu hakk─▒nda da bilgi verir.

Hayvanlar ve insanlar ├╝zerinde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar, kalori k─▒s─▒tlanmas─▒n─▒n (CR) yap─▒lan ALS tedavisinin yanl─▒┼č oldu─čunu g├Âsterebilir. Genleri ile oynann─▒┼č fareler ├╝zerinde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar da CR’nin ALS’de ├Âl├╝m├╝ h─▒zland─▒rd─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlamaktad─▒r.[5] Bu ├žal─▒┼čmada Hamadeh, et al iki ├žal─▒┼čmaya da dikkat ├žekmi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čmalarda, az enerji ├╝retiminin insanlarda g├Âr├╝len ALS’ye nas─▒l etki etti─či ve ├Âl├╝m ile olan ili┼čkisi anlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Fakat ilk ├žal─▒┼čmada, Slowie, Paige ve Antel: “Hastalarda enerji ├╝retiminin d├╝┼čmesi ├Âl├╝m ile ilgili de─čildir; fakat hastal─▒─ča b├╝y├╝k bir etkisi vard─▒r.” demi┼č ve sonu├ž k─▒sm─▒nda da “Sonu├ž olarak ALS hastalar─▒n─▒n zamanla enerji ├╝retimi azalmaktad─▒r fakat, hastal─▒─č─▒n seyri a├ž─▒s─▒ndan fazla enerji ├╝retimi tavsiye edilmektedir” demi┼člerdir. (PMID 8604660)

─░lk ├žal─▒┼čmalarda, Pedersen ve Mattson farelerde uygulanan ALS modelinde, CR’nin klinik s├╝reci h─▒zland─▒rd─▒─č─▒ fakat hi├ž bir yarar─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ ke┼čfetti. Y├╝ksek kalorili bir diyetin ALS’yi yava┼člatabilece─či ├Ânerilmi┼čtir.Ayr─▒ca ketojenik diyetin farelerde hastal─▒─č─▒n ilerlemesini yava┼člatt─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r…

RNAi’in ke┼čfi ALS tedavisinde bir umut do─čurmu┼čtur.├ľnce yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda RNAi,laboratuar farelerinde ALS’ye neden olan baz─▒ genlerin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ durdurmada kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.Cytrx adl─▒ ┼čirket ,RNAi kullanarak mutant SOD1 geninin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ kontrol alma konusunda yap─▒lan bilimsel ara┼čt─▒rmalara sponsor olarak desteklemi┼čtir.Aileden gelen,genetik veya di─čer t├╝rlerdeki ALS hastalar─▒n─▒n %10’luk bir k─▒sm─▒nda hastal─▒─č─▒n mutant SOD1 geninden kaynakland─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Cytrx’in oral olarak kullan─▒lan Arimoclomol adl─▒ ilac─▒ ALS tedavisinde kullan─▒lmaktad─▒r.

─░nsulin benzeri b├╝y├╝me fakt├Âr├╝ de ALS tedavisi i├žin ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Cephalon ve Chiron kullan─▒larak IGF-1 ile ilgili klinik ├žal─▒┼čmalar yap─▒ld─▒. Bir ara┼čt─▒rma istenen iyi sonu├žlar─▒ verirken, di─čer ├žal─▒┼čma net bir sonu├ž vermedi. Bunun sonucunda da ├╝r├╝n FDA’den (ABD ila├ž ve yiyecek y├Ânetim kurumu) onay alamad─▒. 2007 y─▒l─▒n─▒n Ocak ay─▒nda ─░talya sa─čl─▒k bakanl─▒─č─▒, INSMED adl─▒ kurulu┼čun ilac─▒ olan IPLEX’i ├Ânerdi.Bu ila├ž, IGF-1 ile ba─člay─▒c─▒ protein olan Protein 3 (IGF1BP3) ile olan birle┼čimiydi ve ─░talya’da bulunan ALS hastalar─▒nda klinik tedavide kullan─▒lmaktad─▒r.

[sz-youtube url=”http://www.youtube.com/watch?v=XS6ysDFTbLU” cover=”http://www.youtube.com/watch?v=XS6ysDFTbLU” /]

%d blogcu bunu be─čendi: