hd porno porno hd porno porno

Otizmin beyin anatomisi

10.544 okundu

Otizm spektrum bozuklu─ču, her 150 ├žocukta bir g├Âr├╝len heterojen, davran─▒┼čsal olarak tan─▒mlanm─▒┼č, n├Ârogeli┼čimsel bir bozukluktur. Otizmli bireyler sosyal etkile┼čim, s├Âzel ve s├Âzel olmayan ileti┼čim becerilerinde bozukluk g├Âsterirler. S─▒n─▒rl─▒ ya da basmakal─▒p davran─▒┼č kal─▒plar─▒na sahiptirler. Ayr─▒ca, zihinsel zay─▒flama, hastal─▒k n├Âbetleri ve anksiyete gibi komorbid hastal─▒klara sahip olabilirler. Postmortem ve yap─▒sal manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝leme ├žal─▒┼čmalar─▒ frontal lop, amigdala ve serebellumun otizmle bir alakas─▒ olabilece─čine dikkat ├žekmi┼čtir. Fakat, otizm i├žin ortada hi├žbir tutarl─▒ ve net bir patoloji yoktur. Yap─▒lan son ├žal─▒┼čmalar, otizmde beyin geli┼čimi s├╝recinin, geli┼čimin ald─▒─č─▒ son halden daha ├žok bozukluk bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒n─▒ vurgulamaktad─▒r. Bize g├Âre, hem temel hem de komorbid ├Âzelliklerin heterojenli─či otizmde n├Âropatolojinin heterojenik kal─▒plar─▒n─▒ a├ž─▒klar. Daha b├╝y├╝k ├žocuk ├Ârneklemlerinde tan─▒mlanm─▒┼č fenotiplere ve iyi nitelendirilmi┼č beyin dokular─▒na, otizmin n├Âropatolojisini a├ž─▒klamak i├žin ihtiya├ž duyulacakt─▒r.

otizm mr

 

Giri┼č

Otizm bir├žok nedeni ve prognozu olan, semptomlar─▒n─▒n ┼čiddetinde ├že┼čitlilik g├Âsteren, bazen komorbid bozukluklar─▒ da i├žerebilen bir bozukluktur. Giderek daha ├žok ara┼čt─▒rmac─▒, tek bir otizmden ├žok ÔÇťotizmlerÔÇŁ kavram─▒n─▒ kullanmaktad─▒r. E─čer otizmin n├Âropatolojisi etkilenen b├╝t├╝n bireylerde ayn─▒ olsayd─▒, bu ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olabilirdi.

 

Otizmin Temel ve Komorbit ├ľzellikleri

├ľncelikle, KannerÔÇÖa g├Âre otizmli bireyler 3 temel ├Âzelli─če sahiptir: (i) ├žift tarafl─▒ sosyal etkile┼čimde bozulma; (ii) anormal geli┼čim ve dil kullanma; (iii) tekrarlayan rit├╝elle┼čtirilmi┼č davran─▒┼člar ve s─▒n─▒rl─▒ ├že┼čitlilik g├Âsteren ilgi alanlar─▒. Otizmin ana ├Âzelliklerine ek olarak, genel n├Ârolojik komorbit bozukluklarda vard─▒r. ─░diyopatik otizmde mental retardasyon g├Âr├╝lme oran─▒ yakla┼č─▒k %60 olmas─▒na ra─čmen, otizm spektrum bir b├╝t├╝n olarak al─▒nd─▒─č─▒nda bu say─▒ %30ÔÇÖa kadar d├╝┼čmektedir. Epilepsi ve otizm uzun zamand─▒r ili┼čkilendirilmekte, ve otizmli bireylerde epilepsi krizlerinin g├Âr├╝lme oran─▒ %5 ile %44 aras─▒nda de─či┼čmektedir. Ayr─▒ca, anksiyete ve duygu durum bozukluklar─▒ da otizmle beraber olduk├ža s─▒k g├Âr├╝len bozukluklard─▒r.

Ayr─▒ca, otizmin ba┼člang─▒c─▒nda var olan bir heterojenlikten bahsedebiliriz. Baz─▒ ├žocuklar ilk 18 ayda baz─▒ geli┼čimsel gecikmelerin sinyallerini verirler. Di─čer yandan otizmli ├žocuklar─▒n % 25-40ÔÇÖ─▒ 18-24 aya kadar normal bir geli┼čim s├╝reci izlemektedir. Bu iki farkl─▒ grup, otizm tan─▒s─▒n ald─▒ktan sonra herhangi bir farkl─▒l─▒k g├Âstermemektedir. Ama b├Âyle iki farkl─▒ ├že┼čit otizm fenotipinin olmas─▒ n├Âropatolojinin tipi ve s├╝resi hakk─▒nda bilgi verebilir.

 

Nerede N├Âropatoloji G├Ârebiliriz?

Birinci fig├╝rde, otizmin ana ├Âzellikleri y├╝z├╝nden fonksiyon bozulmas─▒na u─črayan, varsay─▒lan sinir sistemlerinden olu┼čan beynin ana alanlar─▒n─▒ ├Âzetliyoruz. Baz─▒ beyin b├Âlgelerinin, deneysel hayvan ├žal─▒┼čmalar─▒, insan hastalarda lezyon ├žal─▒┼čmalar─▒ ve fonksiyonel g├Âr├╝nt├╝leme ├žal─▒┼čmalar─▒yla sosyal davran─▒┼č ├╝zerinde etkili oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir [8]. Bu b├Âlgeler aras─▒nda frontal lop, ├╝st temporal korteks, parietal korteks ve amigdala vard─▒r. Dil fonksiyonlar─▒ baz─▒ kortikal ve ├╝st kortikal b├Âlgeler aras─▒nda da─č─▒lm─▒┼č durumdad─▒r. Dilin ifade g├╝c├╝yle ilgili fonksiyonlar, alt frontal girus ve ek motor korteks b├Âl├╝mlerinde bulunan BrocaÔÇÖn─▒n alan─▒ndad─▒r. Al─▒c─▒ dil fonksiyonlar─▒ i├žin ize WernickeÔÇÖnin alan─▒ esas oland─▒r ve ├╝st temporal sulkus hem dil s├╝recinde hem de sosyal dikkatte ├Ânemli bir rol oynar [9]. Son olarak, otizmin tekrarlay─▒c─▒ ve basmakal─▒p davran─▒┼člar─▒, kaudat n├╝kleus ve orbitofrontal korteks ile alakal─▒ olan obsesif kompulsif bozuklu─čun normal olmayan hareketleriyle bir├žok ortak ├Âzellik ta┼č─▒r [10, 11].

Otizme komorbit olan bozukluklar, otizmin n├Âroanatomisinin yorumlanmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan bir merak konusudur. Epilepsi, ├Ârne─čin, hepsi otizmle de ilgili olan serabral korteks, amigdala, serebellum ve hipokampal formasyonun patolojisiyle ilgilidir. Maalesef ki, otopsi ├žal─▒┼čmalar─▒nda g├Âr├╝len vakalar─▒n ├žo─čunda [12, 13] otistik beyin oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r.

Deneysel Teknikler

Manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝leme tekni─či (MRI) otizmle ilgili b├╝t├╝n n├Âroanatomik de─či┼čiklikleri de─čerlendiren g├╝venli ve g├Âreceli olarak yay─▒lmac─▒ olmayan bir ara├žt─▒r. ─░deal bir ├žal─▒┼čma her iki cinsiyetten de iyi karakterize edilmi┼č, en az─▒ndan ge├ž ├žocukluk ya da erken ergenlik ├ža─č─▒na kadar boylamsal olarak takip edilmi┼č kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n olu┼čturdu─ču geni┼č bir ├Ârneklem grubuna (├Ârne─čin, y├╝z ve ├╝zeri kat─▒l─▒mc─▒) sahip olmal─▒d─▒r.
├ľte yandan bahsetti─čimiz bu ideal ├žal─▒┼čma daha ├Ânce uygulanmam─▒┼č olmal─▒d─▒r. ├ço─ču ├žal─▒┼čma k├╝├ž├╝k ├Ârneklem gruplar─▒ ve kesitsel dizaynlar─▒ y├╝z├╝nden engellenmektedir (Ref. [15]ÔÇÖe bak─▒n─▒z). Ayr─▒ca, ├žo─ču g├Âr├╝nt├╝leme ├žal─▒┼čmalar─▒, daha b├╝y├╝k ve y├╝ksek fonksiyonu olan bireylerin ait oldu─ču toplumlar─▒ incelemektedir. ├ç├╝nk├╝ verilen otizm tan─▒s─▒, birey 2-3 ya┼č─▒na gelene kadar ger├žek├ži de─čildir. Mevcut alanda yap─▒lan MRI ├žal─▒┼čmalar─▒, otizm ba┼člang─▒c─▒ndaki etiyolojik de─či┼čikliklerden ├žok patolojisinin sonu├žlar─▒n─▒ a├ž─▒klar.

MRI, zaman i├žinde ├žok say─▒da kat─▒l─▒mc─▒yla b├╝t├╝n n├Âropatolojiyi ger├žek├ži bir metot kullanarak ├žal─▒┼čsa da, otopsi teknikleri g├Âzlemlenebilen n├Âroanatomik anormalliklerin alt─▒nda yatan n├Ârobiyolojiyi anlamam─▒z─▒ sa─člar (├Ârne─čin, beyin daha b├╝y├╝k olsayd─▒, daha ├žok n├Âron, fiber, akson, vb. mi olurdu?). Bu t├╝r ├žal─▒┼čmalarda, kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ fakt├Âr├╝ kontrol edebilmek i├žin komorbit durumlar ayr─▒┼č─▒r ya da d─▒┼član─▒r. Otizmin n├Âroanatomisini ├žal─▒┼čmak i├žin kullan─▒lan otopsi teknikleri hala emekleme ├ža─č─▒ndad─▒r. 100ÔÇÖden az otizm vakas─▒n─▒n ├žal─▒┼č─▒l─▒p kaydedildi─či, ortalamaya bak─▒ld─▒─č─▒nda ise her bir ├žal─▒┼čma i├žin sadece 5 vaka d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ g├Âr├╝yoruz.

 

Toplam Beyin Hacminde Farkl─▒l─▒klar

┼×u g├╝nlerde otizm n├Âropatolojisinin ├Ânc├╝ teorilerinden bir, beynin do─čum sonras─▒ hayat boyunca erken geli┼čti─čini ama bu erken geli┼čimi, ya┼ča ba─čl─▒ b├╝y├╝mede bir yava┼člaman─▒n takip etti─čini savunmaktad─▒r [16]. Erken geli┼čim oldu─čunu kan─▒tlayan ba┼č─▒n ├ževresi ile ilgili d├Ârt ├žal─▒┼čma, do─čumda normal ya da daha k├╝├ž├╝k ba┼č ├ževresine sahip olanlar─▒n 12. aydan itibaren b├╝y├╝me h─▒z─▒nda art─▒┼č oldu─čunu g├Âstermi┼čtir [16-19]. Var olan MRI ├žal─▒┼čmalar─▒na g├Âre, otizmi olan ├žok k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n (18 ay ve 4 ya┼č aras─▒) toplam beyin hacimlerinde %5 ve % 10 aras─▒ bir geni┼čleme vard─▒r [19-21], fakat bu geni┼člemenin ge├ž ├žocukluk ve ergenli─če kadar devam edip etmeyece─či konusu belirsizdir [20, 22-26] (Fig├╝r 2).

Toplam beyin hacmiyle ilgili, ba┼č ├ževresi ve MRI ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ortakla┼ča olarak savundu─ču ┼čudur: Hayat─▒n ilk y─▒l─▒nda anormal beyin geli┼čiminin ba┼člad─▒─č─▒ periyot en az─▒ndan erken ├žocukluk d├Ânemi boyunca devaml─▒ geni┼člemeye sebep olur. Fakat kesitsel ├žal─▒┼čmalarda g├Âzlemlenen beyin geli┼čmesinin her zaman h─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č bir b├╝y├╝me olmad─▒─č─▒n─▒ vurgulamak ├Ânemlidir. Varsay─▒lan erken geli┼čmi┼č beyin b├╝y├╝mesi g├Âzlemleri, boylamsal MRI ├žal─▒┼čmalar─▒ndan onay beklemektedir. Ayr─▒ca, e─čer beyin geli┼čim oran─▒ ger├žekten h─▒zlanm─▒┼č ise, burada normal n├Ârogeli┼čimsel s├╝re├žlerde mi bir art─▒┼č var yoksa tamamen mi anormallik var sorusuna cevaplar arayan ek ├žal─▒┼čmalara ihtiya├ž vard─▒r.

 

Beyin B├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki Art─▒┼č E┼čit Olarak Boz Madde ve Ak Madde ─░├žerir mi?

Herbert ve arkada┼člar─▒ [23] taraf─▒ndan kabul edilen bir di─čer g├Âze ├žarpan teori, otizmli ├žocuklarda g├Âr├╝len anormal beyin b├╝y├╝mesinin, boz madde de─čil de, orant─▒s─▒z bir ┼čekilde artan ak madde taraf─▒ndan belirlendi─čini savunmaktad─▒r. Ger├žekten de ├žok k├╝├ž├╝k ├žocuklarla (1.5-4 ya┼č) [19,20] yap─▒lan iki ├žal─▒┼čma, boz madde de─čil de ak madde de b├╝y├╝k art─▒┼člar oldu─čunu g├Âstermi┼čtir (Fig├╝r 2b,c). Fakat yinede ├žocukluk ve ergenlik d├Âneminde de bu art─▒┼člar─▒n devam edip etmedi─či belirsizdir [24, 27, 28].

Boz madde hacmiyle ilgili kan─▒tlar, boz madde geni┼člemesinin ak maddeye g├Âre hayat─▒n ilk zamanlar─▒nda daha az oldu─čunu g├Âsterse bile, bu art─▒┼č yeti┼čkinli─če kadar devam edebilir (Fig├╝r 2b). Erken ├žocukluktan ergenlik ve yeti┼čkinlik d├Ânemine kadar inceleme yapm─▒┼č olan d├Ârt ├žal─▒┼čma, boz madde de %6-%12 geni┼čleme oldu─čunu g├Ârm├╝┼čt├╝r [20,24,27,28]. Spektroskopi ve T2 relaxometry gibi boz ve ak maddenin mikroyap─▒sal yan─▒n─▒ ├Âl├žen g├Âr├╝nt├╝leme teknikleri, gelecekte ak ve boz madde anormalliklerinin etiyolojisini anlamam─▒zda yard─▒mc─▒ olacaklar.

Dif├╝zyon tensor g├Âr├╝nt├╝leme (DTI), ak maddenin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ incelemeyi ama├žlayan bir g├Âr├╝nt├╝leme tekni─čidir. Frankziyonel anizotropi (FA) ise bir vokseldeki suyun e┼č zamanl─▒ hareketini ├Âl├žer; y├╝ksek FA de─čerleri daha yo─čun ve d├╝zenli beyin yap─▒s─▒ oldu─čunu g├Âsterir. B├╝y├╝k ├žocuklar ve yeti┼čkinlerde uygulanan iki ├žal─▒┼čma, FAÔÇÖda g├Âr├╝len serebral ak maddenin [29,30] azalmas─▒, korpuz kallasum genunun yak─▒n─▒nda ve kendisindeki azalmayla tutarl─▒ oldu─čunu g├Âsterir. Son DTI ve karpus kallasum ├╝zerine yap─▒lan hacimsel ├žal─▒┼čma, karpus kallasumdaki %14ÔÇÖl├╝k azalmay─▒ genu ve karpus kallasumun arka ucundaki azalm─▒┼č FA ile ili┼čkilendirmektedir [31]. ├ľte yandan, y├╝r├╝meye hen├╝z ba┼člam─▒┼č[32] otizmli ├žocuklarla yap─▒lan, FA ve di─čer dif├╝zyon a─č─▒rl─▒kl─▒ de─či┼čkenlerde farkl─▒l─▒k bulan bir ├žal─▒┼čma ak madde olgunlu─čunda bir art─▒┼č g├Âzlemlemi┼čtir.
Fig├╝r 2. Var olan MRI literat├╝r├╝n├╝ baz alarak otizm ya da otizm spektrum bozukluklar─▒ ve normal geli┼čim aras─▒ndaki y├╝zdelik fark (a) toplam beyin hacmi, (b) boz madde ve (c) ak madde e─črileriyle a├ž─▒klan─▒r. Sadece kontrol ve otizm vakalar─▒ aras─▒ndaki direkt istatiksel kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmalar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░statiksel olarak ge├žerli farkl─▒l─▒klar (p < .05) renkli bir daire ├ževresinde siyah ana hat ile g├Âsterilmi┼čtir. Daha sonralar─▒ daha geni┼č ├žapl─▒ ├žal─▒┼čmalara dahil edilen ├žal─▒┼čmalar buraya dahil edilmemi┼čtir. Kar┼č─▒la┼čt─▒rma amac─▒yla, m├╝mk├╝n oldu─čunca sadece erkeklerden gelen veriler kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Sparks 2002 [21] ve Schumann 2004 [25] hari├ž, toplam beyin hacmi ├Âl├ž├╝m├╝ beyin ├žekirde─či ve serebellumu i├žerir. Hazlet 2005 [19]ÔÇÖa g├Âre otizm vakalar─▒ ve normal geli┼čen kontroller (geli┼čimsel gecikme g├Âsterenler dahil de─čildir) aras─▒ndaki y├╝zdelik farkl─▒l─▒klar g├Âsterilmi┼čtir. Schumann 2004 [25], y├╝ksek fonksiyon g├Âsteren otizm (d├╝┼č├╝k fonksiyon ya da Asperger sendromu de─čil) ve normal geli┼čim g├Âsteren kontroller, g├Âstermi┼čtir. Hazlett 2005 [19]ÔÇÖe g├Âre toplam boz madde fark─▒ sadece sol hemisfer i├žin ├Ânemlidir. Hazlet 2006 [28]ÔÇÖe g├Âre b├╝t├╝n ak madde de─čil, serebral ak madde normal geli┼čim g├Âsteren kontrollerde daha b├╝y├╝kt├╝r. Aylward 2002 [22]; Courhesne 2001 [20]; Hardan 2001 [46]; Hazlet 2005 [19]; Hazlet 2006 [28]; Herbert 2003 [23]; Lotspeich 2004 [27]; Palmen 2005 [24]; Piven 1996 [26]; Schumann 2004 [25]; Sparks 2002 [21].

 

Gri ve Boz Madde Farkl─▒l─▒klar─▒nda Herhangi B├Âlgesel bir ├ľzg├╝nl├╝k Var m─▒d─▒r?

Ak ve boz maddedeki geni┼člemelerin frontal, temporal ve parietal lopta oldu─ču bilinse de en b├╝y├╝k ve tutarl─▒ geni┼člemenin frontal lopta oldu─ču bildirilmi┼čtir [24,28,33,34]. Frontal loPlar i├žerisinde tutarl─▒ bir b├Âlgesel ├Âzg├╝ll├╝k ortaya ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. Daha b├╝y├╝k art─▒┼člar─▒n dorsolateral prefrontal ve medial frontal korteks [34,35] te g├Âr├╝ld├╝─č├╝ne dair baz─▒ kan─▒tlar olsa da, fark─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ ya da orbitofrontal kortekste [36,37] azalman─▒n oldu─čunu g├Âsteren ├žok tutarl─▒ olmayan ├žal─▒┼čmalar mevcuttur. Bu tutars─▒zl─▒klar─▒n baz─▒lar─▒, frontal kortikal b├Âlgelerin tan─▒m─▒ndaki farkl─▒l─▒klardan ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Anormal beyin geli┼čimin inceleyecek sistematik bir yakla┼č─▒m kazanmak i├žin bu literat├╝r geli┼čimsel n├Âropataloji alan─▒ndaki eksikli─če dikkat ├žekmektedir.

Baz─▒ MRI ├žal─▒┼čmalar─▒, sulkal kal─▒plar, kortikal ┼čekil ve kortikal kal─▒nl─▒k gibi serebral korteksin di─čer y├Ânlerini incelemektedir. Sylvian fiss├╝r, ├╝st temporal sulkus, intraparietal sulkus ve alt frontal girus taraf─▒ndan kortikal ┼čekildeki anormallikler tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r [38,39]. Kortikal kal─▒nl─▒kla ilgili iki ├žal─▒┼čmadan biri 8 ve 12 ya┼člar─▒ aras─▒nda parietal ve temporal kortekslerdeki [40] art─▒┼č─▒n t├╝m serebral korteks ├╝zerindeki kortikal kal─▒nl─▒─č─▒n art─▒┼č─▒na neden oldu─čunu, di─čer ├žal─▒┼čma ise yeti┼čkinlerin frontal, parietal ve temporal b├Âlgelerinde [41] incelme oldu─čunu savunmu┼čtur.

 

Postmortem Kortikal N├Âropataloji

Yukar─▒da bahsedildi─či gibi, MRI ├žal─▒┼čmalar─▒ otizmli k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n beyin b├╝y├╝kl├╝klerinde art─▒┼č g├Âr├╝ld├╝─č├╝n├╝, bu art─▒┼č─▒ da ergenli─če kadar anormal b├╝y├╝menin takip etti─čini g├Âstermi┼čtir. Bu bize otizmin n├Âropatalojisi hakk─▒nda ne s├Âyler? E─čer beyin b├╝y├╝kse, daha m─▒ ├žok n├Âron, glia, sinapslar, vb vard─▒r? E─čer beyin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki farkl─▒l─▒k yeti┼čkinli─če kadar devam etmiyorsa, bu anormal b├╝y├╝me y├Âr├╝ngesinin n├Âropatalojik olarak alt─▒nda yatan nedir? Daha bol ve y├╝ksek kaliteli postmortem dokular─▒n bulunmas─▒, stereolojik metotlar gibi modern n├Âroanatomik tekniklerin n├Âronlar─▒ saymas─▒ ve in situ hibridizasyonun genlerin ifade d├╝zeylerini de─čerlendirmesiyle, gelecekte yukar─▒daki sorulara cevap vermek m├╝mk├╝n olacakt─▒r.

Bug├╝ne kadar, otizmin kortikal n├Âropatalojisi ve kalitatif ├žal─▒┼čmalarla ilgili sadece birka├ž ara┼čt─▒rma yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n yan─▒nda, Kemper ve Bauman [13], 6 otizm vakas─▒n─▒n (5/6 s─▒nda mental retardasyon, 4/6 s─▒nda ise epilepsi) bulundu─ču bir ├žal─▒┼čmada kalitatif n├Âropatalojik bir incelemeyi ilk yapanlar aras─▒ndad─▒r. Kemper ve BaumanÔÇÖa g├Âre, al─▒┼č─▒lmad─▒k g├Âr├╝n├╝ml├╝ ve k├Ât├╝ lamine edilmi┼č anterior singulat korteks, serebral korteksteki tutarl─▒ anormalli─čin g├Âr├╝ld├╝─č├╝ tek yerdir. Bailey ve arkada┼člar─▒ [12], mental retardasyona da sahip alt─▒ ve epilepsisi olan d├Ârt otizm vakas─▒n─▒ ve yedi ki┼čiden olu┼čan kontrol grubunu kalitatif bir ┼čekilde incelemi┼čtir. Alt─▒ otizm vakas─▒ndan d├Ârd├╝nde kortikal disgenesis, ayr─▒ca kortikal kal─▒nl─▒k, y├╝ksek n├Âron yo─čunlu─ču, molek├╝ler seviyede bulunan n├Âronlar ve d├╝zensiz katmerli kal─▒plar g├Âzlemlenmi┼čtir. ├ť├ž otizm vakas─▒nda da ektopik boz madde ve ak maddede artan ak n├Âron say─▒s─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

 

Neokorteksin S├╝tunlu Yap─▒s─▒nda De─či┼čiklikler: Minis├╝tun Hipotezi

Bu kavrama artan ilgi ├╝zerine Casanova ve arkada┼člar─▒ [42-44], otizmli bireylerde anormal say─▒ ve geni┼člikte s├╝tunlar─▒n (1. kutu) bulundu─čunu ├Âne s├╝rm├╝┼člerdir. Sadece 14 otizm vakas─▒yla (9ÔÇÖu kiriz ge├žiren, en az 10ÔÇÖu mental retardasyona sahip), farkl─▒ teknikler [42,44] kullanarak kortikal tabaka IIIÔÇÖteki minis├╝tun patalojisini incelemek amac─▒yla 3 ba─č─▒ms─▒z ├žal─▒┼čma yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu 3 ├žal─▒┼čmadan en tutarl─▒ sonu├ž, dorsolateral prefrontal korteks ya da BrodmannÔÇÖ─▒n b├Âlgesi 9 (BA)ÔÇÖnde g├Âr├╝len minis├╝tunlarda (sadece III. Tabaka ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r) s├╝tunlar aras─▒ geni┼čli─čin azalmas─▒d─▒r. Casanova ve arkada┼člar─▒ [44] taraf─▒ndan n├Âronal yo─čunlu─čun artt─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren bu sonu├žlar, otistik korteksin BA 9ÔÇÖunda say─▒ca daha ├žok n├Âron bulunmas─▒ gerekti─čini savunur. S├╝tunlar aras─▒ daha dar bir n├Âropil b├Âlgesinde, BA 9 n├Âronlar─▒n─▒n dendritik arborizasyonunda bir d├╝┼č├╝┼č g├Âr├╝lebilir. Bu t├╝r n├Âropatalojik sorular, sistematik stereolojik method kullanarak yap─▒lacak analizlere haz─▒rd─▒r.

 

Kutu 1. Beyin geli┼čimi ve minis├╝tunlar

Y├╝zy─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir, n├Âroanatomistler neokorteksin s├╝tunlu yap─▒s─▒na dikkat ├žekmekteler [70]. En k├╝├ž├╝k s├╝tun ÔÇťminis├╝tunÔÇŁ ya da ÔÇťmicros├╝tunÔÇŁ [71,72] olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Minis├╝tun, h├╝cre g├Âzdelerini, ├Âzellikle neokorteksin III. ya da V. Y tabakas─▒nda istifler (Fig├╝r le, [73]ÔÇÖten al─▒nm─▒┼č). N├Âronlar─▒n dikey d├╝zenlerinin ├Ânemi hala bir tart─▒┼čma konusu olsa da [71], MountcastleÔÇÖye g├Âre minis├╝tunlar beynin temel fonksiyonel birimidir [74]. Minis├╝tun olu┼čumu, potmitotic n├Âronlar─▒n radyal glial d├╝zen boyunca do─črusal diziler i├žinde y├╝kseldi─či, erken kortikal geli┼čimiyle ili┼čkilendirilir [75]. Fig├╝r la-c, 6 ve 24 ayl─▒kken BA 9 h├╝cre g├Âzdesi boyanan b├Âl├╝mlerdir. Golgisi lekeli b├Âl├╝mler , y─▒llar boyu ayn─▒ kortikal b├Âlgedeki dentrik b├╝y├╝meyi g├Âsterir. Hayat─▒n ilk y─▒llar─▒nda, denritik b├╝y├╝mede ├žarp─▒c─▒ bir art─▒┼č g├Âr├╝l├╝r. 2 ya┼č civar─▒nda, minis├╝tunlar korteksin belli bir b├Âlgesindeki d├╝┼č├╝k h├╝cre yo─čunlu─čuyla mesafe b─▒rak─▒rlar. Korteksin baz─▒ katmanlar─▒ boyunca uzanan dentritik demetleri ve aksonal fasicles minis├╝tunlar aras─▒ndaki bo┼člu─ču doldurur [70-72]. Casanova ve arkada┼člar─▒ [42-44], otistik bir beynin minis├╝tunlar─▒n─▒n temel d├╝zenindeki kar─▒┼č─▒kl─▒─ča makul bir soru sormaktad─▒r. Ba┼člang─▒├žta al─▒nan veriler, tabaka 3ÔÇÖteki sapk─▒n s├╝tun yap─▒s─▒n─▒n h├╝cre g├Âzdesinde daha az yer tuttu─čunu g├Âstermektedir (Fig├╝r 1d).

 
Fig├╝r 1. Otizmde muhtemelen de─či┼čen neokortikal d├╝zenin ├Âzellikleri.

Serebellumun N├Âropatalojisi

Geni┼č bir ya┼č ├že┼čitli─čine sahip otizmli bireylerle yap─▒lan be┼č MRI ├žal─▒┼čmas─▒, kontrol grubuna g├Âre otizmli bireylerin serebellumunun daha geni┼č oldu─čunu g├Âstermi┼čtir [45]. Di─čer yandan, serebellumun hacmindeki bu art─▒┼č, tek bir istisna d─▒┼č─▒nda toplam beyin hacmiyle orant─▒l─▒d─▒r. Bu istisna, bu farkl─▒l─▒k serebrumda g├Âr├╝lmektedir [46]. 3 ya┼č─▒ndan k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒ inceleyen sadece bir yay─▒nlanm─▒┼č ara┼čt─▒rma vard─▒r, ve bu ara┼čt─▒rmada otizme kar┼č─▒ risk grubundaki ve kontrol grubundaki ├žocuklar [19] aras─▒nda serebellar boyut a├ž─▒s─▒ndan hi├žbir fark bulamam─▒┼čt─▒r. Toplam serebellumun aksine, otizmli baz─▒ bireylerde [47,48] beyinci─čin orta lobu biraz daha k├╝├ž├╝k g├Âr├╝nmektedir. Beyinci─čin ├Ân lobunun b├╝y├╝kl├╝─č├╝ hakk─▒ndaki ancak bir ├žal─▒┼čman─▒n, kat─▒l─▒mc─▒ ba┼č─▒na tek bir midsagittal b├Âl├╝mden ├Âl├ž├╝m alarak ge├žerlik kazanmas─▒ zordur. Ayn─▒ laboratuardan ├ž─▒kan sonu├žlar otizmli bireylerin beyinlerinin ├Ân lobunun, kontrolden grubundan [48] ya daha k├╝├ž├╝k ya da daha b├╝y├╝k oldu─čunu, otizm fenotipindeki [49] heterojenlikten dolay─▒ b├╝y├╝kl├╝k farkl─▒l─▒klar─▒n─▒n olas─▒ oldu─čunu g├Âstermektedir. Bunlar─▒n yan─▒nda, serebellar vermal hipoplazisi otizme ├Âzel olmasa dahi ├žo─ču geli┼čimsel ve psikiyatrik hastal─▒kta ve/veya mental retardasyonda g├Âr├╝lmektedir [47,50].

Serebellum da, postmortem otizm ├žal─▒┼čmalar─▒nda ├Ânemli bir ilgi alan─▒ haline gelmi┼čtir. Literat├╝rdeki serebellumun ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ 24 postmortem otizm vakas─▒ndan 19 (ya da % 79)ÔÇÖunda, ├Âzellikle beynin yar─▒m k├╝relerindeki [12,13,51,52] Purkinje h├╝crelerinin yo─čunlu─čunda azalma g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. ─░lgin├ž bir ┼čekilde, hen├╝z yap─▒lan bir ├žal─▒┼čma otizmli bireylerde serebellar Purkinje h├╝crelerinde GAD67 mRNA d─▒┼čavurumunun %40 daha az oldu─čunu g├Âstermi┼čtir [53]. Daha az Purkinje h├╝cre say─▒s─▒ ve yo─čunlu─čuyla ilgili bu g├Âzlemlerin Purkinje h├╝crelerini yans─▒tacak sterelojik n├Âron sayma y├Ântemleriyle teyit edilmeyi beklemektedir.

Otizmde geni┼člemi┼č bir serebellumun oldu─čunu savunan MRI bulgular─▒na kar┼č─▒n postmortem ├žal─▒┼čmalar daha az Purkinje h├╝crelerinin oldu─čunu savunmaktad─▒r ve baz─▒ fakt├Ârler y├╝z├╝nde bu iki ayr─▒ yarg─▒n─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒ imkans─▒zd─▒r. Mental retardasyonu da olan 24 beyinden 22ÔÇÖsi postmortem ├žal─▒┼čmalarda incelenmi┼čtir [12,13,51,52]. Beyinlerin yakla┼č─▒k yar─▒s─▒ epilepsisi bulunan ve baz─▒lar─▒ da antikonv├╝lsif ila├ž alan ÔÇô ki bunlar Purkinje h├╝crelerine zarar verir- bireylerdendir. Buna kar┼č─▒n, ├žo─ču MRI ├žal─▒┼čmalar─▒ y├╝ksek fonsiyonalitesi olan otizmli bireyleri i├žerir, hatta epilepsisi olan kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na sokmaz. Bu y├╝zden, bu iki birbirinden ├žok farkl─▒ kat─▒l─▒mc─▒ kohortu farkl─▒ tekniklerle ├žal─▒┼č─▒lmak zorundad─▒r.

Amigdalan─▒n N├Âropatalojisi

Otizmli erkek ├žocuklarda amigdalan─▒n (Fig├╝r 3) ge├ž ├žocukluk [21-25] d├Ânemine kadar erken bir b├╝y├╝me g├Âstererek anormal bir geli┼čim s├╝reci izledi─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Sparks ve arkada┼člar─▒ [21] otizmli gen├ž ├žocuklar─▒n (36-56 ay aras─▒) amigdalalar─▒nda %13 ve % 16 aras─▒ de─či┼čen bir b├╝y├╝me bulmu┼čtur. Yap─▒lan son ├žal─▒┼čmalar g├Âsteriyor ki amigdala b├╝y├╝mesi ├žok ┼čiddetli bir anksiyete [54], ve k├Ât├╝ sosyal ve ileti┼čimsel becerilerle [55] ili┼čkilidir.

Schumann ve arkada┼člar─▒ [25] 8-10 ya┼č─▒ndaki erkek ├žocuklar─▒n─▒n amigdalalar─▒n─▒ incelemi┼čtir ve de─či┼čtirilmi┼č bir geli┼čim s├╝recinin kan─▒t─▒n─▒ bulmu┼čtur. Kontrol grubuna g├Âre, 8 ve 12 ya┼člar─▒ aras─▒ndaki otizmli erkek ├žocuklar─▒n─▒n amigdalalar─▒ %15 oran─▒nda geni┼člemi┼čtir. Fakat 13 ve 18 ya┼člar─▒ aras─▒ndaki kat─▒l─▒mc─▒lar aras─▒nda hi├žbir fark yoktur. Normal geli┼čim g├Âsteren erkeklerde 8 ve 18 ya┼člar─▒ aras─▒nda amigdala %40 b├╝y├╝me g├Âsterirken, bu b├╝y├╝me ┼čekli otizmli ├žocuklarda g├Âr├╝lmez.

 

Bu bulgular boylamsal bir ├žal─▒┼čma taraf─▒ndan teyit beklemesine ra─čmen otizmli ├žocuklar─▒n amigdalalar─▒ daha b├╝y├╝k g├Âr├╝nmekte, fakat normal geli┼čim g├Âsteren ├žocuklarda g├Âr├╝len ergenlik ├Âncesi amigdalada b├╝y├╝me otizmli ├žocuklarda g├Âr├╝lmemektedir. Ge├ž ergenlik, yeti┼čkinlik ve geni┼č bir ya┼č ├že┼čitlili─či g├Âsteren Normal geli┼čim g├Âsteren kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n bulundu─ču ara┼čt─▒rmalar amigdala b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde hi├ž [56] ya da ├žok az [57-59] bir fark bulmu┼člard─▒r.

Kemper ve Bauman [13] amigdalan─▒n mikroskopik b├╝t├╝nl├╝─č├╝ndeki anormalli─či ilk g├Ârenlerdir. 9-29 ya┼člar─▒ aras─▒ndaki (5/6 s─▒ mental retardasyonlu, 4/6 s─▒ epilepsili) alt─▒ postmortem otizmli vakada yap─▒lan kalitatif g├Âzlemler g├Âsteriyor ki otizm vakalar─▒ndaki amigdalalar─▒n ├žekirdeklerindeki n├Âronlar, ya┼č bak─▒m─▒ndan e┼čitlenmi┼č kontrole g├Âre ola─čand─▒┼č─▒ k├╝├ž├╝k ve daha yo─čundur. Schumann ve Amaral [60] amigdaladaki n├Âronlar─▒n say─▒ ve b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ (Fig├╝r 3) tahmin etmek amac─▒yla bir ├žal─▒┼čma y├╝r├╝tm├╝┼člerdir. ├çal─▒┼čmada epilepsisi olmayan 10-44 ya┼člar─▒ aras─▒ dokuz otizm vakas─▒ ve on normal geli┼čim g├Âsteren ya┼č bak─▒m─▒ndan e┼čitlenmi┼č erkeklerden olu┼čan kontrol grubu kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Otizm grubunun amigdala ve yanal ├žekirde─činde (lateral nucleus) kontrol grubuna g├Âre b├╝y├╝k bir fark g├Âstererek daha az n├Âron bulunmu┼čtur. Kemper ve Bauman [13]ÔÇÖ─▒n savundu─ču gibi n├Âron yo─čunlu─čunda art─▒┼č ve n├Âron b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde azalma g├Âr├╝lmemi┼čtir.

E─čer amigdalan─▒n n├Âron say─▒s─▒ndaki azalma otizmin ge├žerli bir ├Âzelli─či olsayd─▒, bu bulgular─▒ nas─▒l a├ž─▒klayabilirdik? ─░ki hipotezle a├ž─▒klayabilirdik: (i) erken geli┼čimde daha az n├Âron ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r, ya da (ii) ├Ânce normal ya da a┼č─▒r─▒ n├Âron ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r ama yeti┼čkinlik boyunca bunlardan baz─▒lar─▒ elenmi┼čtir, ki bu a├ž─▒klama MRI ├žal─▒┼čmalar─▒n savundu─ču erken ├žocuklukta daha geni┼č amigdala oldu─ču hipoteziyle tutarl─▒d─▒r. Maalesef ki, hen├╝z bu hipotezleri savunacak ya da reddedecek bir kan─▒t─▒m─▒z yok.

 

Di─čer Beyin B├Âlgeleri

Otizmin etkileyebilece─či di─čer beyin b├Âlgeleriyle ilgili ara┼čt─▒rmalar (Fig├╝r 1) ├žok s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Talamus [61-63] ve bazal ganglion [64-67]ÔÇÖda anormallik oldu─čunu kan─▒tlayan ├žok az MRI ├žal─▒┼čmas─▒ vard─▒r, hi├žbir postmortem ├žal─▒┼čmas─▒ yoktur. Kaudat n├╝kleustaki geni┼člemenin ergen ve gen├ž yeti┼čkinlerde tekrarlay─▒c─▒ ve rit├╝alistik davran─▒┼člarla ili┼čkili olabilece─čini g├Âsteren kan─▒tlar vard─▒r [64,65]. Ayr─▒ca, birbiriyle tutarl─▒ olmasa da (Ref. [45]ÔÇÖe bak) hipokamp├╝s├╝n hem hacim [25] hem de ┼čeklinde anormallikler oldu─čunun kan─▒tlar─▒ vard─▒r. Postmortem ├žal─▒┼čmalarda, Kemper ve Bauman [13] b├╝t├╝n otizmli vakalar─▒n hipokamp├╝s├╝nde artm─▒┼č h├╝cre paketleme yo─čunlu─ču ve daha k├╝├ž├╝k n├Âronlar oldu─čunu bildirmi┼člerdir. ├ľte yandan, bu bulgu be┼č otizm vakas─▒ndan sadece birinde artm─▒┼č h├╝cre paketleme yo─čunlu─ču bildiren Bailey ve arkada┼člar─▒ [12] taraf─▒ndan tekrarlanamam─▒┼čt─▒r.

 

Buradan Nereye Gidece─čiz?

Otizm spektrum bozukluklar─▒n temel ├Âzelliklerinin kendini g├Âstermesindeki ├že┼čitlilik, bu hastal─▒klara e┼člik eden komorbit hastal─▒klar, ve postmortem ve MRI ├žal─▒┼čmalar─▒nda kullan─▒lan k├╝├ž├╝k ├Ârneklem ele al─▒nd─▒─č─▒nda, grup farkl─▒l─▒klar─▒n─▒n tespit edilmi┼č olmas─▒ dikkat ├žekicidir. Bu y├╝zden, e─čer net bir patoloji bir kez daha ortaya ├ž─▒karsa hastal─▒─č─▒n farkl─▒ fenotiplerinin analizlerde fakt├Âr olarak kullan─▒lmas─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olmayacakt─▒r.

 

Otizmin n├Âroanatomisini a├ž─▒klama ├žabalar─▒ bebeklik d├Âneminde a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝r. Bu alan hem Golgi metot gibi klasik tekniklerin uygulanmas─▒ndan hem de insituhibridizasyon ve tek h├╝cre PRC gibi modern molek├╝ler n├Âroanatomik prosed├╝rlerden yararlan─▒r. Daha sistematik ve kantitatif ├žal─▒┼čmalar─▒n istisnadan ├žok bir norm haline gelmesi ┼čartt─▒r. B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalar y├╝ksek kalite ve say─▒da postmortem beyin ├Ârneklerinin payla┼č─▒m─▒ ├╝zerine kuruludur. Bu ba─člamda, Otizm Doku Program─▒ gibi, takviye sa─članm─▒┼č ulusal ├žabalar desteklenmelidir.

Yay─▒lmac─▒ olmayan g├Âr├╝nt├╝leme tekniklerinin daha iyi fenotiplerin oldu─ču daha geni┼č topluluklara uygulanmas─▒ ├Ânemlidir. Daha k├╝├ž├╝k bir ya┼čta ba┼člayan ve kesitsel de─čil de boylamsal olan g├Âr├╝nt├╝leme ├žal─▒┼čmalar─▒ desteklenmedir. Otizm anormal beyin yap─▒s─▒ ve ba─člant─▒lar─▒n─▒ da i├žerdi─či i├žin yay─▒lmac─▒ olmayan teknikler beyin ba─člant─▒s─▒ ve beyin fonksiyonunu da ara┼čt─▒rmal─▒lard─▒r. Birileri otizmin n├Âropatalojisiyle ilgili ger├žek s─▒rlar─▒n hen├╝z ortaya ├ž─▒kmad─▒─č─▒na inan─▒yor. Bu da ara┼čt─▒rmalar─▒ daha kritik ve heyecan verici bir duruma sokuyor.

David G. Amaral, Cynthia Mills Schumann ve Christine Wu Nordah

The M.I.N.D. Enst├╝t├╝s├╝, Psikiyatri ve Davran─▒┼č Bilimleri Departman─▒, University of California Sinirbilim Departman─▒ , University of California, San Diego

Çeviri;

─░pek Kerestecio─člu

D├╝zenleme;

Merve Turan ÔÇô Nihan Ayy─▒ld─▒z

%d blogcu bunu be─čendi: