Zihinsel Yetersizlik: 18 yaşından önce ortaya çıkan zihinsel iÅŸlevler ile kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde anlamlı sınırlılıklar görülen yetersizlik durumudur.
Hafif Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin eÄŸitim dönemi içinde, sınırlı seviyede destek eÄŸitim hizmetleri ve özel düzenlemelere ihtiyacı olması durumudur.
Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin temel akademik, günlük yaÅŸam ve iÅŸ becerilerinin kazanılmasında yoÄŸun özel eÄŸitim ihtiyacı olması durumudur.
Ağır Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin öz bakım becerilerinin öÄŸretimi de dahil olmak üzere yaÅŸam boyu süren, yaÅŸamın her alanında tutarlı ve daha yoÄŸun özel eÄŸitim ve destek hizmet ihtiyacı olması durumudur.
Çok Ağır Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin zihinsel yetersizliÄŸi yanında baÅŸka yetersizlikleri bulunması nedeniyle öz bakım, günlük yaÅŸam ve temel akademik becerilere sahip olmamasından dolayı yaÅŸamı boyunca bakım ve gözetim ihtiyacı olması durumudur.

Nedenler:

Zihinsel engellilik durumu pek çok etmenin ya da özelliÄŸin bir araya gelmesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bunlar genellikle kalıtım, çevre ve kiÅŸilik özellikleri olarak sıralanmaktadır. Bununla birlikte en yaygın olarak bilinen zihinsel engellilik nedenleri:

Bulaşıcı hastalıklar ve zehirlenmeler , Yaralanma ve fiziksel etkiler,   Metabolizma ve beslenme bozuklukları, Kaba beyin hastalıkları, DoÄŸum öncesinde bilinmeyen nedenler,   Kromozom anormallikleri, Gebelik bozuklukları,  Ruhsal bozukluklar ve  Çevresel etkiler olarak sıralanabilir. Zihinsel engelli bireylerin % 80' inin çevresel etmenler sonucunda bu duruma geldikleri öne sürülmektedir.
 

Özellikleri

• SaÄŸlık problemleri vardır.Ä°ç ve dış organlarda çeÅŸitli deformasyonlar, diÅŸ çürümeleri, kafa ve vücut arasında oran farkı, görme ve iÅŸitme kusurları bulunabilir.
• Bedensel geliÅŸimleri yavaÅŸtır.
• Psiko-devimsel alanlarda gerilik gösterirler. El-göz koordinasyonunu güç saÄŸlarlar. Büyük ve küçük kaslarını kullanma becerisini geç kazanırlar.
• Akademik kavramları geç ve güç öÄŸrenirler.
• Ä°lgi süreleri kısa ve dikkatleri dağınıktır.
• ÇeÅŸitli durumları kavramada, genelleme yapmada, öÄŸrendiklerini transfer etmede zorluk çekerler.
• Somut kavramları daha iyi kavrarlar.
• KonuÅŸma geliÅŸimleri yavaÅŸ olup, geç konuÅŸmaya baÅŸlarlar.
• Yeni durumlara uymada zorluk çekerler.
• Algıları, kavramları ve tepkileri basittir.
• Monoton iÅŸleri yapmaktan hoÅŸlanırlar.
• Duygularını, düÅŸüncelerini açık ve bağımsız olarak ifade edemezler.
• Gördükleri , duydukları ÅŸeyleri çabuk unuturlar, bellekleri zayıftır.
• Kendilerinden yaÅŸça küçük olanlarla arkadaÅŸlık kurarlar.
• Grup içi iliÅŸkilerinde baÅŸkalarına daima bağımlıdırlar.
• Kurallara kavramakta zorluk çekerler.
• Sosyal iliÅŸkilerinde kendilerini grupta kabul ettirecek becerileri azdır.
• ArkadaÅŸlık kurmada zorluk çekerler ve kurdukları dostluklar kısa ömürlüdür.
• Kendilerine güvenleri azdır.
• Sosyal iliÅŸkilerde bencildirler.
• Sosyal durumlara uymada zorluk çekerler.
• Sosyal faaliyetlere karşı ilgileri azdır.

ÖÄŸretmenlere Öneriler

Zihinsel engelli çocukların öÄŸrenmede gösterdiÄŸi bu farklılıklar; öÄŸretimlerinde bazı kural ve yöntemlerin uygulanmasını gerekli kılmaktadır. Bu kural ve yöntemlerin baÅŸlıcaları aÅŸağıda kısaca açıklanmıştır:

1-BaÅŸarılı YaÅŸantılar SaÄŸlama: ÇocuÄŸa baÅŸarabileceÄŸi görevler verilmeli, doÄŸru yanıtlayabileceÄŸi sorular sorulmalıdır. GerektiÄŸinde görevi yerine getirmesine yardımcı olmalı; sorulara ip ucu vermek, seçenekleri azaltmak, soruyu yinelemek ya da açıklayarak basitleÅŸtirmek gibi yardımlarla doÄŸru yanıtın bulunması kolaylaÅŸtırılmalıdır. Çocuk asla baÅŸarısız olduÄŸu noktada bırakılmamalıdır. Yardımlar, çocuk baÅŸarılı olan deÄŸin sürdürülmelidir. Ancak, her zaman az yardım çok yardıma yeÄŸlenmelidir.

2-Geriye Bildirim (feed back) SaÄŸlama: Çocuk, verdiÄŸi yanıtın doÄŸru olup olmadığını bilmelidir.

3-DoÄŸru Yanıtları PekiÅŸtirme: PekiÅŸtirme, zaman geçirmeden ve açık bir biçimde yapılmalıdır. Bu, çocuÄŸa yiyecek verilmesi gibi somut ya da çocukla ilgilenilmesi gibi sosyal nitelikte olabilir.

4-ÇocuÄŸun Yeterlik Düzeylerinin DeÄŸerlendirilmesi: EÄŸer öÄŸretilecek konu çocuk için çok basitse öÄŸrenmek için yeterince gayret göstermeyecektir. Çok zorsa, baÅŸarısız yaÅŸantılar edinecektir. Bu nedenle çocuÄŸa öÄŸretilecek konuların ve verilecek görevlerin onun düzeyine uygun olması gerekmektedir. Zihinsel engelli çocukların geliÅŸimlerinde çeÅŸitli düzensizlikler, iniÅŸ ve çıkışlar sıklıkla görülmektedir. Bu nedenle çocuÄŸun, yeterlik düzeylerini sürekli olarak deÄŸerlendirilmesi gerekmektedir.

5-ÖÄŸretilecek Konu ya da Davranışların Analizi: ÖÄŸretilecek konular ya da davranışlar, özellikle zor ve karmaşık olanları, analiz edilerek birbirlerini izleyen alt konu ya da davranış basamaklarına ayrılmalı, daha sonra bu basamaklardaki konu ve davranışlar sırasıyla çocuÄŸa öÄŸretilmelidir. Böylece bir basamaktaki öÄŸrenme diÄŸerini kolaylaÅŸtıracaktır.

6-Bilgilerin Bir Durumdan DiÄŸerine Aktarılmasına Yardımcı Olma: Bunun için aynı kavramların çeÅŸitli durum ve iliÅŸkileri içerisinde çocuÄŸa öÄŸretilmesi gerekmektedir.

7-ÖÄŸrenilenlerin Yinelenmesini SaÄŸlama: Zihinsel engelli çocukların öÄŸrendiklerini kısa süreli bellekten uzun süreli belleÄŸe aktarmada çeÅŸitli problemleri vardır. Bu nedenle öÄŸrendikleri bir konuyu kısa bir süre sonra unutabilirler. Bu durumu önlemek için öÄŸrenilen konu ya da davranışların zaman zaman yinelenmesi saÄŸlanmalıdır.

8-ÖÄŸrenmeye Güdüleme: PekiÅŸtirilmek ve baÅŸarılı olmak, birçok duyunu kullanılması, öÄŸretmenin coÅŸkulu ve ders sürelerini yeterli uzunlukta olması, çocukları öÄŸrenmeye güdüler.

9-Bir Defada ÖÄŸretilecek Kavramların Sayısını Sınırlama: Zihinsel engelli çocuklar bir defada pek çok kavramı öÄŸrenemezler. Bu nedenle kavramlar çocuÄŸa tek tek öÄŸretilmelidir. Bir kavram iyice öÄŸrenilmeden diÄŸerine geçilmemelidir.

AYRICA:

• Zihinsel engelli çocuktan kapasitesinin üzerinde baÅŸarı beklemeyiniz.
• Okulda ve sınıfta çocuÄŸa yapabileceÄŸi görevler veriniz.( teneffüslerde sınıfı koruma, tahta sildirme ve tebeÅŸiri koruma vb.) bu sayede çocuÄŸun kendine olan güveni saÄŸlanmış olur.
• Zihinsel engelli çocukların kendilerini ifade etme zorlukları olduÄŸundan sınıfta onlara daha fazla zaman ayırın ve kendini ifade edebileceÄŸi farklı yolları uygulayın( basit konuları anlatma, not alma vb.)
• Sınıftaki çocukları eÄŸitilebilir zihinsel engelli çocuÄŸun durumundan uygun ÅŸekilde haberdar etmek ve ona karşı olumsuz tutumlar takınmalarını önlemek gerekir.(bu durum  engelli çocuÄŸun sınıfta olmadığı zaman yapılmalı, zihinsel engelli olduÄŸu söylenmemeli, öÄŸrenme problemi olarak tanıtılmalıdır)
• Zihinsel engelli çocuÄŸun anlama ve kavraması normal çocuklardan zayıf olduÄŸu için öÄŸretirken somut materyallerden yararlanın.
• En ufak baÅŸarısını ödüllendirin. Bu durum çocuÄŸa çok büyük bir haz verir. ÖÄŸrenmeye teÅŸvik açısından çok önemli bir yer teÅŸkil eder.
• ÖÄŸrenme rastlantılara bırakılmamalı, belirli bir programa baÄŸlı ve öÄŸretmen gözetiminde yapılmalıdır. Kavrayış seviyeleri dikkate alınarak, etkinlikler anlamlı parçalara bölünmeli, bölümler iyice kavratıldıktan sonra devam edilmelidir.