Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi Nedir?

Zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi, zihinsel geliÅŸim yetensizliÄŸinden dolayı, bireyin eÄŸitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumudur.Zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi olan çocukların zihinsel iÅŸlevleri ve sosyal davranışları yaşıtlarına göre geri ve yetersiz olur (geç ve güç öÄŸrenirler, sınıf veya toplum içindeki kurallara uymakta zorlanabilirler). Sosyal davranışlar dediÄŸimizde, çocuÄŸun yaşına ve yaÅŸadığı çevreye uygun davranışlar göstermesini ifade etmekteyiz. Bu davranışlar çocuÄŸun içinde bulunduÄŸu geliÅŸimsel döneme ve içinde yaÅŸadığı topluma baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸmektedir.
Zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi olan çocuklar problemlerinin ağırlığına göre hafif, orta ve ağır düzeyde zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi olmak üzere gruplanabilir. Gruplama çocuÄŸun gereksinimlerinin belirlenmesi, bu gereksinimleri en iyi ve uygun ÅŸekilde karşılayacak eÄŸitim programlarının hazırlanması ve çocuk için en uygun eÄŸitim ortamının bulunması amaçlarıyla yapılmaktadır.
A) Hafif Düzeyde ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi:
Bireyin, temel okuma-yazma ve sayma becerilerini kazanmasında ortaya çıkan gecikme durumudur.
B)Orta Düzeyde Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi:

Bireyin, gecikmeli bir konuÅŸma ve dil geliÅŸimi, sosyal, duygusal veya davranış problemleri ile temel okuma-yazma ve sayma becerilerini kazanmasında ortaya çıkan gecikme durumudur.
C)Ağır Düzeyde Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi:

Bireyin, ciddi biçimde konuÅŸma ve dil geliÅŸimi güçlüÄŸü, sosyal, duygusal veya davranış problemleri ile temel öz bakım becerilerini öÄŸrenmesinde ortaya çıkan gecikme durumunu ifade eder.

Hafif ve orta düzeyde zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi olan çocukların bir çoÄŸu zihinsel ve fiziksel geliÅŸimleri açısından yaşıtlarından önemli bir farklılık göstermediÄŸi için genellikle okula baÅŸlayana kadar bu çocuklardaki geliÅŸim geriliklerinin pek arkına varılmaz. Okula baÅŸladıklarında, özellikle akademik çalışmalarda karşılaÅŸtıkları güçlükler sonucunda gerilikleri ortaya çıkar.
Ağır düzeyde öÄŸrenme yetersizliÄŸi olan çocuklar ise daha önce fark edilebilirler.
Erken tanı ve erken eÄŸitim ile bu çocukların bulundukların noktadan çok daha ileri bir yere gelebildikleri, baÅŸarılı olabildikleri görülebilmektedir.

Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸinin nedenleri nelerdir?

Zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸinin nedenlerini bulmak ve belirlemek son derece güçtür. Pek çok nedenden kaynaklanıyor olabilir. Bir gruplama yapacak olursak, zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸinin nedenlerini Kalıtımsal , Organik ve Çevresel nedenler olarak üç grupta toplayabiliz.
Kalıtımsal Nedenler: EÄŸer ailede kalıtsal bir rahatsızlık veya hastalık var ise bunlar hastalıklı genler yolu ile çocuklara geçmektedir. Özellikle akraba evliliklerinde bu risk daha yüksek olmaktadır.
Mongolizm (down sendromu), Fenilketanuri, Hidrosefallik ve Mikrosefallik örnek olarak verilebilir
Organik Faktörler: Kalıtsal olmayan ancak doÄŸum öncesi, doÄŸum sırasında ve doÄŸum sonrasında meydana gelebilecek faktörlerdir. Bu faktörler ÅŸöyle sıralanabilir:

* Vücut biyokimyasındaki ve metobolizmasındaki bozukluklar (annenin herhangi bir rahatsızlığının olup olmadığı, mesela annenin ÅŸeker hastalığı olabilir)
* Annenin gebeliÄŸi sırasında ortaya çıkan sorunlar:örneÄŸin; alınan çeÅŸitli ilaçlar, zararlı maddeler alkol, sigara, uyuÅŸturucu gibi. Ayrıca hamilelik döneminde; annenin geçirdiÄŸi bulaşıcı hastalıklar, kazalar ve zehirlenmeler,röntgen çektirme, kromozon bozuklukları, beslenme yetersizlikleri, kan uyuÅŸmazlığı zihinsel geliÅŸme geriliÄŸine yol açabilen en önemli nedenlerdir.
* DoÄŸum sırasında bebeÄŸin oksijensiz kalması, zor doÄŸum nedeniyle kullanılan bazı araçların (forseps, vakum vb.) bebeÄŸe zarar vermesi, erken veya geç doÄŸum gibi nedenlerde zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸine yol açabilmektedir.Bu yüzden doÄŸumun ehliyetli kiÅŸiler tarafından yaptırılması önem   arzetmektedir.
* DoÄŸum sonrasında ise çocuÄŸun geçirdiÄŸi bulaşıcı ve ateÅŸli hastalıklar (rubella, kızamık, menejit, su çiçeÄŸi, çocuk felci, frengi vb.), kazalar (düÅŸme,çarpma vb.), travmalar (kafaya alınan darbeler), zehirlenmeler, çocuÄŸun beyin geliÅŸimini etkileyecek yapısal bozukluklar ve hormonal düzensizlikler zihinsel geliÅŸme geriliÄŸine yol açabilen en önemli nedenler arasındadır.
Bu arada yeri gelmiÅŸken ifade etmekte yarar var; bildiÄŸimiz gibi modern tıp sayesinde gebelikte anne karnındaki bebek ultrason yöntemiyle yakından takip edilebiliyor, normal olmayan geliÅŸim bozukluÄŸu tespit edilebiliyor.Ayrıca gebelikte üçlü tarama testleri ve 11-14 testleriyle çocukta zihinsel bir geliÅŸme geriliÄŸi olup olmadığı tespit edilebiliyor. GerektiÄŸinde amniosentez yöntemi ileri bir test olarak kullanılabiliyor. Tüm bu yöntemler sonucunda normal dışı geliÅŸim gösteren bebekler tespit edilebiliyor ve gerektiÄŸinde gebelik sonlandırılabiliyor.
Sosyo Ekonomik, Kültürel ve Çevresel Nedenler:
Yetersiz beslenme, çevresel uyarıcıların yokluÄŸu, sosyal ve ekonomik ÅŸartların uygun olmaması çocuÄŸun geliÅŸimini olumsuz yönde etkileyebilmekte ve zeka geriliklerine neden olabilmektedir. ÇocuÄŸun zihinsel becerileri yeterli ve yaşıtlarına uygun olsa bile yetersiz beslenme, ev ortamının uygun olmaması, uyarıcı eksikliÄŸi, oynaması ve çevreyi keÅŸfetmesi için çocuÄŸa gerekli fırsatların saÄŸlanmaması gibi durumlar çocuÄŸun hafif derecede zihinsel özürlü olmasına yol açabilir.
Bunların önüne geçmek için yapılması gerekenler ise; yeterli olgunluÄŸa eriÅŸmeden evlenmemek, akraba evliliklerinin önüne geçmek, doÄŸru zamanda çocuk sahibi olmak, hazır olmadan çocuk sahibi olmamak ve hamilelik sırasında mutlaka doktor kontrolünde olmak, bebeÄŸinizin aşıları düzenli yaptırmak diye sıralayabiliriz.

Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi Olan Çocukların Özellikleri Nelerdir?

Zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi olan çocuklar da normal yaşıtları gibi temelde aynı psikolojik, fizyolojik, sosyal, duygusal gereksinimlere sahiptirler. Kendi aralarında da bireysel farklılıklar gösterirler.
Zihinsel özürlü çocukların en temel/belirgin özelliÄŸi olarak geliÅŸim hızlarının yaşıtlarından yavaÅŸ olmasını söyleyebiliriz. Bu gecikme geliÅŸimin tüm alanları için geçerlidir. Bir bebeÄŸin zihinsel özürlü olduÄŸunu söylüyorsak, bu bebeÄŸin yuvarlanma, emekleme, yürüme ve konuÅŸmaya baÅŸlama gibi geliÅŸim alanlarında yaşıtlarını geriden takip ettiÄŸini ifade ediyoruz demektir. Genel olarak bu çocukların özelliklerini ÅŸöyle sıralayabiliriz.
* öÄŸrenmede yavaÅŸlık,
* dikkat dağınıklığı,
* konuÅŸma bozukluÄŸu ve gecikmiÅŸ konuÅŸma,
* duyu-motor problemleri,
* günlük yaºama iliºkin becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel özürlülerde bu yetersizlik daha az düzeydedir)
* sosyal becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel özürlülerde bu yetersizlik daha az düzeydedir)
Bu özellikler genel olarak tüm zihinsel özürlü çocuklarda görülmekte ancak bu becerilerdeki baÅŸarısı,yeterliliÄŸi zihinsel özürün derecesine göre deÄŸiÅŸmektedir.ÖrneÄŸin hafif derecede zihinsel özürlü bir çocuk sosyal geliÅŸimi ve günlük yaÅŸam becerilerinde yeterli bir çocuktur. Temel probleminin öÄŸrenme ve dikkat dağınıklığı ile ilgili olduÄŸu kabul edilmektedir.Orta/ağır derecede zihinsel özürlü çocuk ise bu alanların tümünde birden yetersizlik gösteren, destek gereksinimi olan çocuktur.
ÖÄŸrenme Özellikleri:
Bu çocuklar da pek çok beceriyi normal yaşıtları gibi öÄŸrenirler. Ancak öÄŸrenmeleri daha yavaÅŸ ve güç olur. Zihinsel yetersizlikleri arttıkça öÄŸrenme yavaÅŸlar ve zorlaşır. Bu çocukların dikkatlerini bir konu üzerinde toplamada ve bir iÅŸi sonuna kadar sürdürmede güçlükleri vardır.
Hafif derecede zihinsel yetersizliÄŸi olan çocuklar öz-bakım becerilerini (yeme-içme, giyinip-soyunma, tuvalet, vb.) okuma-yazma, matematik gibi okul ile ilgili temel becerileri kazanabilirler. Uygun iÅŸ eÄŸitimi aldıklarında yetiÅŸkinlik döneminde uzmanlık gerektirmeyen, basit iÅŸlerde çalışabilir. En az destekle ya da desteÄŸe gereksinim duymadan yaÅŸamlarını sürdürebilirler.
Orta/ağır derecede zihinsel yetersizliÄŸi olan çocuklar öz-bakım becerilerini kazanabilirler. ÇoÄŸunluÄŸu okuma-yazma ve aritmetik becerileri ancak, sık karşılaÅŸtıkları bazı sözcükleri, iÅŸaretleri ve sayıları tanıyabilirler. Bu çocuklar çok basit bazı iÅŸ becerilerini öÄŸrenebilir, örneÄŸin paketleme, etiket yapıştırma gibi mekanik iÅŸleri yapabilirler. YaÅŸamlarını sürdürmede daha çok yetiÅŸkin desteÄŸine ihtiyaç duyarlar. Zihinsel yetersizliÄŸin derecesinin artmasıyla çocukların yeme-içme, giyinip, soyunma tuvalet gereksinimini giderme gibi temel becerileri kazanmada zorlandıkları gözlenir. Buna paralel olarak diÄŸer kiÅŸilere bağımlılıkları artar.
KonuÅŸma Özellikleri:
Bu çocukların dil ve konuÅŸma geliÅŸimleri normal yaşıtlarınınkine benzer aÅŸamaları izler. KonuÅŸmayı normal çocuklar gibi öÄŸrenirler, ancak zihinsel yetersizliÄŸe baÄŸlı olarak konuÅŸmaları daha geç geliÅŸmekte ve daha fazla konuÅŸma bozukluÄŸu göstermektedirler. Zihinsel yetersizlik arttıkça dil ve konuÅŸma problemleride artmaktadır.
Hafif derecede zihinsel yetersizliÄŸi olan çocuklar normal yaşıtlarına göre daha geç konuÅŸmaya baÅŸlarlar. Sözcüklerde bazı sesleri atlama, bazı sesleri ekleme veya sesleri yanlış söyleme gibi konuÅŸma bozuklukları görülür. Sınırlı sözcük ve cümlelerle de olsa çevresindekilerle konuÅŸarak iletiºim kurabilirler.
Orta/ağır derecede zihinsel yetersizliÄŸi olan çocuklar konuÅŸma problemlerine ek olarak çok daha sınırlı sözcük ve cümlelerle duygu,düÅŸünce ve isteklerini ifade edebilirler. KonuÅŸmanın çok sınırlı ya da hiç olmadığı durumlarda isteklerini ifade etmek için sesler yada iÅŸaretler kullanabilirler.
Sosyal Duygusal Özellikleri:

Zihinsel yetersizliÄŸi olan çocuklar normal yaşıtlarına göre daha fazla sosyal ve duygusal problemler göstermektedirler. Bu çocukların zihinsel geliÅŸimlerinin geri olması nedeniyle sosyal becerilerindeki yetersizlikleri ve diÄŸer insanların onlara yönelik olumsuz tavırları, bu duruma neden olan temel etkenlerdir.
Yaşıtlarından kabul gördüklerinde hafif derecede zihinsel yetersizliÄŸe sahip çocuklar onlarla bir arada olup, kolayca anlaÅŸabilirler. Yapabileceklerinden daha zor görevler vermek, onların gereksiz yere baÅŸarısızlık duyguları yaÅŸamalarına neden olur. DiÄŸer taraftan yapabileceklerinden daha basit görevler vermek ise onların kolayca sıkılmalarına yol açabilir. Bu çocukların baÅŸarılı oldukları konularda, çeÅŸitli oyunlarda normal arkadaÅŸlarıyla bir araya gelmeleri, yapamadıklarından çok, yapabildiklerinin vurgulanması, baÅŸarabilecekleri iÅŸlerde onlara fırsat verilmesi duygusal açıdan kendilerine daha çok güvenmeleri yönünden önemlidir.
Orta/ağır derecede zihinsel yetersizliÄŸi olanlar ise normal yaşıtlarından gerek zihinsel, gerek fiziksel ve gerekse sosyal yönden epeyce farklı olduklarından, yaşıtlarıyla kaynaÅŸmaları daha güç olmaktadır. DiÄŸer geliÅŸim özelliklerinde olduÄŸu gibi sosyal beceriler de zihinsel yetersizliÄŸin derecesine baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸecek, en alt grupta olan çocukların bu becerileri de çok sınırlı olacaktır.
Fiziksel Özellikleri
Zihinsel yetersizliÄŸi olan çocukların fiziksel görünümleri ve saÄŸlık durumları, özürün derecesine göre deÄŸiÅŸmektedir. Hafif derecede zihinsel yetersizliÄŸi olan çocukların görünüÅŸ ve motor becerileri genelde normal yaşıtlarından farklı deÄŸildir.
Orta/ağır derecede zihinsel yetersizliÄŸi olan çocuklarda is edurum biraz farklı olabilir. Down-Sendromlu çocuklarda ortak fiziksel özellikler mevcuttur. Kulak, baÅŸ, göz, parmak yapısı ve kasların zayıflığı gibi ayırıcı özellikler bulunur. Bu gruptaki çocukların çoÄŸunda koordinasyon, denge problemleri ve ince-el becerilerini gerektiren iÅŸleri yapmada güçlükleri vardır. Yarısına yakınında ise beyin hasarı olmasından ötürü iÅŸitme, görme ve fiziksel durumlarında bozukluk gözlenebilir. Bu özürlerin ağırlık derecesine göre fiziksel iÅŸlevlerini yerine getirmelerinde yapılacak yardım farklılık gösterir.

Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi Olan Çocuklar Ä°çin Neler Yapılabilir?

:Aile bireyleri açısından
-Her ÅŸeyden önce çocuÄŸunuzu kabul edin,
-Anne baba olarak birbirinizi suçlamayın,suçlu da aramayın.
-ÇocuÄŸunuzun geliÅŸimi için gerekli olan ilgi ve ÅŸefkati ona sürekli gösterin.
-ÇocuÄŸunuzu aileye verilmiÅŸ bir ceza olarak görmeyin, çocuÄŸunuzu suçlamayın.
-ÇocuÄŸunuzdan utanç duymayın.
-ÇocuÄŸunuzun kiÅŸisel temizliÄŸine önem verin.
-ÇocuÄŸunuzu aşırı derecede korumayın.Unutmayın ki siz her zaman çocuÄŸunuzun yanında olamayabilirsiniz.
-ÇocuÄŸunuza acıyarak yaklaÅŸmayın.
-ÇocuÄŸunuzun kendine güvenmesini saÄŸlayın.
-ÇocuÄŸunuzun sosyal,duygusal,kültürel gereksinimlerini karşılamasını saÄŸlayın.
-ÇocuÄŸunuzdan onun kapasitesinin üstündeki becerileri gerçekleÅŸtirmesini beklemeyin.
-ÇocuÄŸunuzu baÅŸkalarıyla kıyaslamayın.
-Sabırlı olmaya çalışın.
-BaÅŸarılı olduÄŸu her konuda onu ödüllendirin.(ÇocuÄŸunuzu her zaman maddi ödüllerle deÄŸil,sözel ödüllerde çocuklar için çok deÄŸerlidir.)
-ÇocuÄŸunuza öÄŸreteceÄŸiniz her ÅŸeyi tekrarlara dayandırarak alışkanlık haline getirmeye çalışın.
-ÖÄŸreteceÄŸiniz iÅŸ ya da konuyu parça parça tekrarlar ile öÄŸretmeye çalışın.
-ÖÄŸrettiklerinizi sık sık tekrarlayın.
 
Zihinsel ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi Olan Çocuklar Neler Yapılabilir?

-ÖÄŸretmen açısından

-ÇocuÄŸa baÅŸarabileceÄŸi görevler verilmeli,
-Doğru yanıtlayabileceği sorular sorulmalı,
-GerektiÄŸinde görevi yerine getirmesine yardım edilmeli(ipuçları,soru tekrarlama)
-Çocuk baÅŸarısız olduÄŸu noktada bırakılmamalı;yardımlar çocuk baÅŸarılı olana dek sürdürülmeli.
-Çocuk verdiÄŸi yanıtın doÄŸru olup olmadığını bilmeli,
-Doğru yanıtlar anında pekiştirilmeli,
-ÇocuÄŸun yeterlilik düzeyi belirlenmeli ve verilecek görevlerin onun düzeyine uygun olması saÄŸlanmalı,
-ÇocuÄŸun geliÅŸiminde iniÅŸ çıkışlar görülebilir dolayısıyla yeterlilik düzeylerin sık sık deÄŸerlendirilmesi yararlı olacaktır.
-ÖÄŸretilecek konu ya da küçük parçalara bölünmeli,
-Kolaydan zora doğru basamaklandırır,
-ÖÄŸretilen bilgiler belirli aralıklarla tekrar edilmeli
-Çocuklara bir kerede birden fazla kavram öÄŸretmeme,
-ÇocuÄŸun derse aktif katılımını saÄŸlama öÄŸrenme açısından önemlidir.Bu yöndeki davranışları cesaretlendirilmeli ve pekiÅŸtirilmelidir,
-ÇocuÄŸun öÄŸrendiÄŸi bir beceriyi farklı ortamlarda uygulamasına fırsat tanınmalıdır,
-ÖÄŸretmen aileyle iÅŸbirliÄŸi içinde olmalıdır,
-ÖÄŸretmenin öÄŸrencilerin geçmiÅŸ yaÅŸantıları hakkında bilgi sahibi olması,
-ÖÄŸretmen dersi iÅŸlerken çocuÄŸun birden fazla duyu organına hitabedecek  öÄŸretim yöntem ve materyali kullanmalıdır,
-ÖÄŸretmen ders iÅŸlerken sade ve anlaşılır ifadelere yer vermelidir,
-ÖÄŸretmen çocuklara somut örnekler vermelidir,

      ZÄ°HÄ°NSEL ENGELÄ°LERÄ°N EĞİTÄ°MÄ°NDE KULLANILAN YARDIM TÄ°PLERÄ°   

1-Fiziksel yardım
  ÖÄŸretim esnasında öÄŸretmenin öÄŸreteceÄŸi beceriyi direkt ya da kısmi yardımla müdahale ederek yapmasını saÄŸlaması durumudur.
  ÖRN:Yazı yazma esnasında çocuÄŸun elini tutup yazılması istenen harfi birlikte yazmak.
2-Sözel yardım
   ÖÄŸretim esnasında çocuÄŸa konuÅŸarak yapması gereken beceriyle ilgili olarak yönergelerin verilmesi durumudur.ÇocuÄŸun anlayabileceÄŸi düzeyde cümle kurmaya özen göstermek gerekmektedir.
   ÖRN:Elimi tut ayağının birini kaldır.
3-Model olma
  ÇocuÄŸun yapmakta zorladığı davranış ya da beceriyi öÄŸretmenin kendisinin yapması ve öÄŸrencinin dikkatlice izlemesini saÄŸlaması durumudur.
  ÖRN:Siz  yavaÅŸ yavaÅŸ çocuÄŸun önünde elektrik süpürgesini kullanın   .
     

     ZÄ°HÄ°NSEL ENGELLÄ°LERÄ°N EĞİTÄ°MÄ°NDE KULLANILAN PEKÄ°ÅžTÄ°REÇ TÜRLERÄ°

                                            PekiÅŸtireç Belirleme Listesi
Yiyecek ödülleri                Oyun ödülleri      Sosyal ödül   Etkinlik ödülleri
Çikolata    Yakalamacılık   Öpme   Müzik dinleme
Åžeker                                 Evcilik oyunu                         Sarılma   Kitap okuma
Bisküvi   Saklambaç oyunu   Sözel ifadeler   Resim yapma
Çiklet   Futbol   Dokunma   Dans etme
Tatlı   Kulaktan kulaÄŸa
Meyve
Kraker

Oyuncak ve ya okul malzemesi de ödül olarak verilebilir.
i           
Özel eÄŸitime muhtaç çocuklara eÄŸitim uygulama ve iÅŸ eÄŸitimi merkezinde,özel eÄŸitim sınıflarına,bunlar saÄŸlanamadığı takdirde bulunduÄŸu sınıfında kaynaÅŸtırma yoluyla eÄŸitim verilmektedir.
       
        Ayrıca,devletin saÄŸladığı bu imkanlar dışında özel rehabilitasyon merkezleri ve okullarında da eÄŸitim verilmektedir.
                                               
                                                          Özel eÄŸitime muhtaç çocuklara eÄŸitim veren kurumlara ulaÅŸmak için www.ozida.gov.tr. tıklayınız……

Özel eÄŸitime muhtaç çocuklara yönelik olan iÅŸ ve meslek alanları;
1-Muavinlik
2-Çicekçilik
3-Marangoz çıraklık
4-Bahçivanlık
5-Kuaför yanında çıraklık
6-Oto yıkamacılığı         
7-Gazete dağıtıcılığı
 

9-Terzi yanında çıraklık
10-Simitçilik
11-Fırında iÅŸçilik
12-Garsonluk
13-Seyyar satıcılık
14-Metal iÅŸciliÄŸi ve bunun gibi rutin iÅŸlerde görev alabilirler.