Orta Düzeyde ÖÄŸrenme YetersizliÄŸi Olan Çocuklarda Resim-Ä°ÅŸ EÄŸitimi

Resim-iÅŸ dersi öÄŸretim programı konuları sekiz yılda iÅŸlenecek ÅŸekilde düzenlenmiÅŸtir. Resim, etkinliÄŸi bireyin karmaşık dünyasını açıklama biçimi ve zihinsel geliÅŸiminin bir göstergesi sayılabilir. Çocukların çizdiÄŸi resimler, göründüklerinden daha fazla ÅŸeyler ifade eder. Resimler çocukların geliÅŸimlerinin, becerilerinin ve yetiÅŸkinlerle olan sorunlarının birer göstergesidir.Serbest resim etkinliklerinde; kâğıdın kullanılışı, kullanılan renkler ve kompozisyon, öÄŸretmene çocuÄŸun duygularından haberdar olma olanağı verir. Yine resim, öÄŸretmene çocukla iletiÅŸim kurmada karşılaÅŸtığı sorunları çözmede yardımcı olur.Her çocuk ilk resim eylemine karalama ile baÅŸlar. Bu, bazı çocukta uzun sürerken bazısında kısa sürede anlamlı ve biçimli çizgilere dönüÅŸür. Çocuk baÅŸlangıçta kâğıdı kullanırken ne mesafeyi, nede oturtacağı resmin temelini düÅŸünür.

 Eli amaçsız bir ÅŸekilde kâğıt üzerinde çizgiler bırakır. Temelde, kürdan, kibrit çöpü, tebeÅŸir, kurÅŸun kalem gibi materyaller, ilk çizgi oluÅŸturma olanağı verir.EÄŸer çocuk kâğıt, kalem vb. araç gereçlerin ne iÅŸe yaradığını bilmez ve çevresinde de resim çizen bireylere rastlamazsa resim yapmayı daha az dener. Böyle bir ortamda resimden, eylem ve ifade yolu olarak daha az yararlanılır.ÇocuÄŸun okul dönemi içinde hâlâ karalama ile uÄŸraÅŸması, kendi yaÅŸ düzeyinin altındaki bir etkinliÄŸi sürdürmesi anlamını taşır. Karalama aÅŸamasındaki çocuÄŸa öÄŸretmen yardımı; çocuÄŸu yönlendirme, çizme olanağı hazırlama (örneÄŸin, noktalı verilmiÅŸ basit geometrik ÅŸekiller, meyve-sebze ÅŸekilleri hayvan ÅŸekillerinin üzerinden çizme) ve malzemeyi kullanmaya cesaretlendirme ÅŸeklinde olmalıdır.ÇocuÄŸun anlama, yetenek ve yaratış gücünün bir ifadesi olarak ortaya çıkan resim etkinliÄŸi aynı zamanda zihinsel geliÅŸimin bir göstergesi olarak dikkat çeker. Karalamayla resim etkinliÄŸine baÅŸlayan çocuktan ilerleyen yaÅŸa paralel olarak daha anlamlı ve ayrıntılı figürler yapması beklenir. Zekâ düzeyi düÅŸük olan bir çocuÄŸun resmi tam anlamıyla öngörü ve plânlama eksikliÄŸi sergilemektedir.Karalama dönemini geçen çocuÄŸun resimlerinde insan figürü ÅŸematiktir, Vücut oranları gerçek dışıdır. Yüzler genellikle önden görünümleriyle çizilirler. Çocuk insan resmi yanında yakın çevresindeki iliÅŸkide olduÄŸu diÄŸer nesneleri de çizer.

Yine bir objenin içinde veya arkasında bulunan ve görünmemesi gereken ÅŸeyleri, görüyormuÅŸ gibi resmeder.Karalama aÅŸamasında renge fazla önem vermeyen çocuk, figürlerin oluÅŸtuÄŸu dönemde parlak ve açık renklerden baÅŸlayarak, yavaÅŸ yavaÅŸ bol renk kullanmaya gider. Herhangi bir nesneyi boyamak için seçilen renkle, canlandırılan nesne arasında iliÅŸki yoktur. Hangi renk çocuÄŸun hoÅŸuna gidiyorsa o rengi kullanır. ÇocuÄŸun seçtiÄŸi rengi eleÅŸtirmek, filan nesne için filan rengi kullan diye önermek, onun kendini ifade etme özgürlüÄŸünü engeller. ÇocuÄŸa renk ile olan iliÅŸkilerini keÅŸfetmesi için ona bol olanak saÄŸlanmalıdır. Adsal olarak rengi tanımayan çocukla, adını kavratacak çalışmalara gerçek nesnelerle baÅŸlanmalıdır. ÖrneÄŸin, ara renklerin oluÅŸumuyla ilgili ÅŸöyle bir çalışma yapılabilir. Cam kavanozlar alınır. Bazı kavanozların içine sadece su, bazılarına sarı, bazılarına kırmızı, bazılarına da mavi renk boya ve su konur. Birkaç kavanozda boÅŸ bırakılır. Çocuklardan damlalıklarla kırmızı-sarı renkli sulardan ikisini bir ÅŸiÅŸeye; sonra mavi-sarı renkli sulardan ikisini bir ÅŸiÅŸeye, sonra mavı-kırmızı renkli sulardan ikisini bir ÅŸiÅŸeye koyarak karıştırmaları istenir. OluÅŸan yeÅŸil, turuncu, mor (ara renkler) renkler üzerinde konuÅŸulur.Çocuk resimlerinde en popüler konuların insan, ev ve hayvan figürleri olarak ortaya çıktığı görülür. ÇocuÄŸun kendi cinsiyetinden figürleri çizmesi, kendi cinsel kimliÄŸini kazanmış olduÄŸunu gösterir. Yine çocuk resimlerinde, obje nitelik ve nicelikleri korunarak basite indirgenir, dış karakterler zenginleÅŸtirilir. Simetriye sık rastlanır. Objelerin büyüklüklerinde orantı deÄŸiÅŸiklik gösterir. GüneÅŸe insan yüzü yapmak gibi esprili çizgiler görülebilir. Resim çizme gibi bir etkinlikle becerilerini çizerek geliÅŸtirebilir. ÖÄŸretmen; çocuÄŸa, duygulan yoluyla nasıl yaÅŸantı ve deneyler edinileceÄŸini öÄŸretilebilmelidir. Çocuklardan resimlerini açıklamalarını isteyerek, onların bir deÄŸerlendirme yapmaları saÄŸlanabilir.Zihinsel öÄŸrenme yetersizliÄŸi olan çocuklar için resim-iÅŸ çalışmaları duygusal açıdan rahatlatıcı, hoÅŸ vakit geçirmelerini saÄŸlayan ve deÄŸiÅŸik el becerileri kazandıran uÄŸraÅŸlardır.

Çocuklar duygu ve düÅŸüncelerini ve olaylara karşı tepkilerini resimle ifade etmeyi, konuÅŸarak ifade etmekten daha kolay gerçekleÅŸtirebilirler. Aynı ÅŸekilde, çocuklar yoÄŸurma maddeleriyle, artık malzemelerle çalışarak duygusal doyum saÄŸlayabilirler.Resim-iÅŸ çalışmaları; el, bilek ve parmak kaslarının kuvvetlenmesine, daha koordineli hareket etmesine ve el göz koordinasyonunun geliÅŸtirilmesine yardımcı olmalıdır. Bu ders ile ilgili etkinliklerde, kaba hareketler (kâğıt koparma vb.)den daha ince hareketler (kâğıdı çizgiden kesme vb.)e doÄŸru bir yol izlenmelidir.Resim çalışmaları için ekonomik, çalışılması kolay malzeme seçilmelidir. Resim iÅŸ çalışmalarının olanakları zengin, ekonomik, eÄŸitsel deÄŸeri yüksek malzemesi olan kâğıt, kolaylıkla bükülüp buruÅŸturulup katlanıp ÅŸekil verilen bir öÄŸedir. Kâğıtla heykel, eÅŸya, elbise, mask, oyuncak, dekoratif eÅŸya yapma olanağı vardır. Kâğıt, doÄŸrudan doÄŸruya kendisi biçim alabileceÄŸi gibi, bir sanat olayında da (kolaj) araç olabilir.

Kâğıtlar; gazete kâğıdı, duvar kâğıdı, selofon kâğıdı, ambalaj kâğıdı, parÅŸömen kâğıdı, resim kâğıdı, yaÄŸlı kâğıt vb. çeÅŸitlilik gösterir. Renkli çalışmalarda kuru boya kullanılabilir. Kuru boyalar, kolay bulunan malzemelerdendir. Bunun yanında kuru boyanın kullanım açısından bir takım zorlukları vardır. Bunlar, boyaların kullanımında renklerin birbirine karışımının saÄŸlanamayışı, çizgiler arasında boÅŸlukların kalabileceÄŸi ve geniÅŸ alanları, kuru boyayla boyamanın çok zaman alacağı (çocuklar sıkılabilir) gibi nedenlerdir. Bu yüzden kuru boya çalışmalarına çok fazla yer verilmemesi uygun olacaktır. Suluboya çalışmalarında, suya dayanıklı kağıt kullanmak, boyarken (kapatıcı olmadığı için) önce açık, sonra koyu renkle çalışmak dikkat edilecek noktalardır. Okullarda yaygın olarak kullanılan ispirtolu (keçeli) kalemlerin, renklerinin parlak, çizimlerinin kolay olması yanında yüzeyleri boyamaya pek elveriÅŸli olmadığı, zehirli maddeler içerdiÄŸi için kullanımında dikkatli olunması gerektiÄŸi unutulmamalıdır. Pastel boyalar hem örtücü, hem kullanımı kolay malzemelerdir, olumsuz tarafı ise yapışmasıdır. Pastel boya çalışmalarında renkli ve grenli kâğıt kullanımının iyi sonuçlar vereceÄŸi, üst üste iki rengin kullanılabileceÄŸi, konunun kurÅŸun kalemle çizilmeyip doÄŸrudan pastel boya ile çalışılacağı gözardı edilmemelidir.

Parmak boya çalışmaları, çocuÄŸun rahatladığı, kaslarını çalıştırdığı ve kendini en iyi ifade edebildiÄŸi çalışmalardır. En olumsuz tarafı çevrenin çok fazla kirlenmesidir.Desen çalışmalarında çocukların zihinsel engelli oldukları düÅŸünülerek geometrik ÅŸekillerden objeler yapılmasına yönelik ipuçları verilebilir. Yalnız bunun süreklilik kazanmamasına dikkat edilmeli ve zaman içinde çocuÄŸun özgün çalışmalar yapmasına olanak tanınmalıdır.

ÇocuÄŸa verilecek konuların seçiminde onun ilgisi ve isteÄŸi temel alınmalıdır. Çiçek topluyorum, ben ve evim, diÅŸlerimi fırçalıyorum, sütümü içiyorum, ben ve annem, kahvaltımı yapıyorum, radyoyu dinliyorum, elma koparıyorum, bebeÄŸim, arkadaşımla top oynuyoruz vb. ben merkezli konular ilgi çekici olabilir. Konuların sunuluÅŸu, basitten zora doÄŸru ve çocuÄŸun en iyi yapabileceÄŸi seviyeden baÅŸlatılarak yapılmalıdır. Zor bir noktadan baÅŸlamanın, çocuÄŸun kendine güvenini sarsacağı göz önünde bulundurulmalıdır.Resim-Ä°ÅŸ dersinde; öÄŸrencinin iÅŸi nasıl yaptığı, nasıl sonuçlandırdığı, kullandığı araç gereçleri nereden saÄŸladığı vb. konularda bol bol konuÅŸturularak dil geliÅŸimine de katkı saÄŸlanabilir.

Resim-Ä°ÅŸ dersiyle ilgili teorik bilgiler çalışmalar sırasında verilerek, dersler sıkıcı ve monoton olmaktan kurtarılmalıdır.Her çocuk, yaptığı çalışmaların sergilendiÄŸini görmekten büyük haz duyar. Bu nedenle çalışmalarının sergilenmesine önem verilmelidir.Resim-iÅŸ dersinde kullanılan araç gereçlerin tanıtılmasına yönelik amaç ve davranışlara bu dersin başında "Resim-Ä°ÅŸ Dersinde Kullanılan Araç Gereçler" baÅŸlığı altında yer verilmiÅŸtir.

Ancak öÄŸretmenin her ünitenin başında o ünite ile ilgili araç gereçler için bu amaç ve davranışları gerçekleÅŸtirmesi gerekmektedir. Ayrıca öÄŸrenciye bu araç gereçlerin en ekonomik ÅŸekilde temin edilmesi ve kullanılması alışkanlığı kazandırılmalıdır.

Kaynaklar
Mutlu Boybey