Aile içi iletiÅŸim ailenin ve saÄŸlıklı, akılcı iliÅŸkilerin devamlılığı açısından önemli bir konudur. Aile içi iletiÅŸimde yapılan yanlışlar ve iletiÅŸimin önemi gibi konularda Psikiyatri Uzmanı Dr. Ali Ayas'ın görüÅŸlerine yer veriyoruz.
Aile kavramına bakış
Aileyi dünyanın küçültülmüÅŸ bir örneÄŸi olarak düÅŸünmek mümkündür. Dünyayı anlamak için aileye yakından bakmak yeterlidir. Güç, yakınlık, özerklik, güven duygusu ve iletiÅŸim becerileri gibi konular aynı zamanda dünyadaki yaÅŸam biçimimizin de temelidir.

Aile hayatı buzdağına benzer. ÇoÄŸu kiÅŸi, aile içinde yaÅŸanan olayların sadece küçük bir kısmının farkındadır. Görüp duyabildiklerinden daha fazlasının yaÅŸandığından ÅŸüphelenirler fakat tam olarak ne olduÄŸunu bilemezler. Bu bilinmezlik, aileyi tehlikeli bir yola sokabilir. Nasıl ki denizcinin kaderi buzdağının görünmeyen kısmını bilmesine baÄŸlıysa ailenin kaderi de günlük aile olaylarının altında yatan duyguları ve ihtiyaçları anlamaya dayanır.
Sorunlu ailelerin ortak özelliklerinden bazıları
• KiÅŸilerin özgüvenlerinin düÅŸük,

• Ä°letiÅŸimlerinin dolaylı, belirsiz aynı zamanda samimiyetsiz,

• Kurallarının katı, zalim, tartışmasız ve deÄŸiÅŸime kapalı,

• Toplumla iliÅŸkilerininse suçlayıcı ve korkutucu olmasıdır.

SaÄŸlıklı ailelerin ortak özellikleriniyse ÅŸöyle sıralayabiliriz

• KiÅŸilerin özgüveni yüksek,

• Ä°letiÅŸim doÄŸrudan, açık, net, belirgin ve dürüst,

• Kurallar esnek, insanca, uygun ve ÅŸartlara göre deÄŸiÅŸken,

• Toplumsal baÄŸ açık, ümit verici ve seçme hakkına dayalı.

Aile hayatında iletiÅŸimin önemi
Ä°letiÅŸim, insanlar arasında olup bitenleri örten dev bir ÅŸemsiyeye benzetilebilir. Ä°nsan dünyaya geldiÄŸinde, baÅŸkalarıyla ne tür iliÅŸkiler kuracağını ve yaÅŸamında neler olacağını belirleyen etkenlerden belki de en önemlisidir iletiÅŸim. Bütün iletiÅŸim becerileri öÄŸrenilebilir ve zamanla istenilen ÅŸekle dönüÅŸtürülebilir. Ä°letiÅŸimin iki ana unsuruysa sözel ve bedensel iletiÅŸimdir.

Sözel iletiÅŸimi oluÅŸturan, konuÅŸma yeteneÄŸimizdir. Bedensel iletiÅŸimse yüz ifadesi, duruÅŸ, kasılma oranları, nefes temposu, ses tonu ve el kol hareketlerinden oluÅŸur. Sözel ve sözel olmayan iletiÅŸimin birbiriyle uyumlu olması halinde, saÄŸlıklı bir iletiÅŸimden söz edilebilir. Ä°ki iletiÅŸim biçimi arasındaki uyumsuzluk ve tutarsızlık, iki farklı mesajın birden karşı tarafa aktarılmasına neden olur. Aile içinde ortaya çıkan bu tip bir mesaj kargaÅŸası bireyi, özgüveni konusunda ÅŸüpheye düÅŸürebilir.

Ä°kili mesaj veren kiÅŸinin kafasında beliren düÅŸünceler ÅŸunlardır

• Onu incitmekten korkuyorum.

• Bana kızıp acısını benden çıkartacağından korkuyorum.

• Ä°liÅŸkimizin bitmesinden korkuyorum.

• Ona herhangi bir ÅŸeyi zorla kabul ettirmek istemiyorum.

• Kendim dışımda hiçbir ÅŸeyin farkında deÄŸilim karşımdakine önem vermiyorum.

Bu durumların hiçbirinde kiÅŸi, çifte mesaj verdiÄŸinin farkında deÄŸildir. Dinleyiciyse bu çifte mesajı alır ve iletiÅŸimini ona göre devam ettirir ve yanıtını genelde ÅŸu düÅŸüncelerin ekseninde verir:

• Kelimeleri dinle ve gerisine aldırma.

• Sadece beden diline bak, kelimeleri yok say.

• Konuyu deÄŸiÅŸtir.

• Oradan ayrıl ya da uykuya dal.

Ä°letiÅŸimde hata nerede?
Aile içi iletiÅŸim hatalarından bir diÄŸeri de iletiÅŸim kalıplarıdır. Tüm insanların benzer iletiÅŸim kalıplarına sahip olduÄŸu düÅŸünülebilir. Gerilimli bir olayla karşılaÅŸan kiÅŸiler yalvarıcı, suçlayıcı, hesapçı ya da dağınık olmak üzere belli baÅŸlı dört kalıpla hareket eder. Bu tavırlar, özgüven zayıflığında kiÅŸilerin hissettiklerinin dışa vurumudur.

Bir tehdit hisseden kiÅŸi, kendi zayıflığını açığa çıkarmamak için ilk olarak yalvarır. Böylece karşı tarafın öfkelenmesini engelleyeceÄŸini düÅŸünür. Suçlayıcı davranan kiÅŸiyse, bu sayede karşı tarafa “kimin güçlü olduÄŸunu anlasın” mesajını vermeye çalışır. Hesapçı tavır sergileyen birey tehdide zararsız gözle yaklaÅŸabileceÄŸini ve özgüvenini büyük kelimelerin arkasına gizleyebileceÄŸini düÅŸünür.

Bir başka davranış kalıbı olan dağınık tavır konuyla ilgisi olmayan şeylerden bahsederek ortada tehdit edici bir unsur yokmuş gibi davranmaktır.

KiÅŸinin zorlandığı zamanlarda bu kalıpları kullanmasının çeÅŸitli nedenleri olabilir. Hata yapma endiÅŸesi, birinin kendisinden hoÅŸlanmayacağı ve eleÅŸtireceÄŸi kaygısı, karşısındakini zorluyor olması, yeterince iyi olmadığını düÅŸünmesi ve terk edilme korkusu bunlardan birkaçıdır.
Aile içi iletiÅŸime küçük bir örnek
Odası dağınık bir çocuk ve ebeveyni arasındaki diyaloglar birkaç farklı ÅŸekilde geliÅŸebilir. ÖrneÄŸin, “yalvaran” bir ebeveyn isteÄŸini “Çok yorgunum. Aslında yorgun olmasaydım ben toplardım odanı biliyorsun. Ama hadi bugün de sen toplayıver ne olur” diye ifade eder. ÇocuÄŸuna “suçlayıcı” tavırla yaklaÅŸan ebeveyn, “Hep böyle dağınık ve pasaklısın. Zaten odanı toplamayı da bir türlü beceremiyorsun. Bırak ben toplarım” ÅŸeklinde yaklaşır. Kimi zamanlardaysa ebeveynler, “hesapçı” bir tutum izler ve “Hadi annen/baban görmeden odanı topla. Sonra o istediÄŸin oyuncağı sana alacağım söz.” cümleleriyle kendilerini ifade eder. “Dağınık” olarak deÄŸerlendirilen tavırdaysa ebeveyn cep telefonuyla ilgilenirken bir taraftan da çocukla konuÅŸur: “Senin odan da kardeÅŸininki gibi mi? Tamam sonra bir ara bakarsın. Ödevlerini yapmayı unutma” ÅŸeklinde çocuÄŸuyla iletiÅŸime geçer. Akılcı ebeveynin yapması gerekense, “Odan dağınık. Bu sabah yatağını yapmamışsın. Odanı topladıktan sonra yanıma gel ve neyin yanlış gittiÄŸini konuÅŸalım. Kurallara tekrar bir göz atalım” demelidir.

Özgüveni zedelenmeden özür dileyebilen, öfkesini kırıp dökmeden dile getirebilen ve yeri geldiÄŸinde kendisini karşısındakinin yerine koyabilen bireyler, saÄŸlıklı bir iletiÅŸimde yol almış demektir. SaÄŸlıklı bir iletiÅŸim saÄŸlıklı bir aile demektir.

Nasıl ki denizcinin kaderi buzdağının görünmeyen kısmını bilmesine baÄŸlıysa ailenin kaderi de günlük aile olaylarının altında yatan duyguları ve ihtiyaçları anlamaya dayanır.

akıllıbebe.com