hd porno porno hd porno porno

HIV AIDS ve Korunma

1.237 okundu

D├╝nyada HIV/AIDS
T├╝rkiyeÔÇÖde HIV/AIDS
HIV/AIDS’in Bula┼č Yollar─▒ ve Korunma
Cinsel yolla bula┼čma
Kan ve kan ├╝r├╝nleri ile bula┼čma
Anneden bebe─če bula┼čma
Sa─čl─▒k personeline bula┼čma

2000’li y─▒llara girerken dakikada 11 yeni olgunun aram─▒za kat─▒ld─▒─č─▒ ├ža─č─▒m─▒z─▒n salg─▒n─▒ olarak kabul edilen hastal─▒k, AIDS. ─░lk defa 1981 y─▒l─▒nda Amerika Birle┼čik Devletleri’nde ve Haiti’den gelen g├Â├žmenlerde ender rastlanan Pneumocystis carinii pn├Âmonisi (PCP) ve Kaposi sarkomu (KS) olgular─▒n─▒n saptanmas─▒ ile AIDS, “Edinsel ─░mm├╝n Yetmezlik Sendromu” tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. PCP ve KS olgular─▒ o tarihe kadar tek tek olarak g├Âr├╝lmekte ve herhangi bir sorun olmamakta idi. Ayn─▒ tarihlerde Amerika Birle┼čik Devletleri’nde sa─čl─▒k merkezi klinisyenleri ve epidemiyologlar ├Âzellikle gen├ž homoseks├╝el erkeklerde, birlikte g├Âr├╝len hastal─▒k tablolar─▒n─▒ fark etmi┼čler ve bu olgular─▒ Hastal─▒k Kontrol ve ├ľnleme Merkezine (Center for Disease Control and Prevention-CDC) bildirmi┼člerdir. 1981 y─▒l─▒n─▒n Haziran ay─▒nda s├╝rveyans ├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člam─▒┼č ve ┼×ubat 1983 tarihine dek 1000 HIV/AIDS olgusu bildirilmi┼čtir.

1980’li y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda olgu say─▒s─▒n─▒n az olmas─▒ ve homoseks├╝el erkek grubunda g├Âr├╝lmesi nedeni ile hastal─▒k fazla ilgi ├žekmemi┼čti. Ne zaman ki biseks├╝el erkekler arac─▒l─▒─č─▒ ile kad─▒nlara ve enfekte hamile kad─▒nlardan da bebeklere enfeksiyon ge├žmeye ba┼člad─▒, olgu say─▒lar─▒ giderek artt─▒ ve HIV/AIDS t├╝m d├╝nyan─▒n odak noktas─▒ durumuna gelmeye ba┼člad─▒.

Yay─▒lma yollar─▒n─▒n ├Âzelli─či, hastal─▒─č─▒n belirtisiz ge├žen uzun bir d├Âneminin olmas─▒ ve tan─▒ koyman─▒n kan testleri d─▒┼č─▒nda olanakl─▒ olmamas─▒ HIV enfekte olgu say─▒lar─▒n─▒n giderek artmas─▒na neden olmaktad─▒r. T─▒p d├╝nyas─▒, g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člar hastal─▒─č─▒n ├Âneminin anlat─▒labilmesi, toplumun bilgilendirilmesi ve korunma yollar─▒n─▒n ├Â─čretilmesi i├žin ├žal─▒┼čmalar d├╝zenlemeye ba┼člam─▒┼člar ve 1 Aral─▒k g├╝n├╝n├╝ de “D├╝nya AIDS G├╝n├╝” olarak ilan etmi┼člerdir. D├╝nya Sa─čl─▒k ├ľrg├╝t├╝ her y─▒l 1 Aral─▒k i├žin bir slogan belirlemekte ve t├╝m ├╝lkeler bu ├žer├ževede toplumu bilgilendirmeye y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒rlar. 1999 y─▒l─▒n─▒n slogan─▒ “Dinle, ├ľ─čren, Ya┼ča!” olarak belirlenmi┼č olup bu slogandaki ama├ž, hastal─▒kla ilgili fark─▒ndal─▒l─▒─č─▒ art─▒rmak ve AIDS programlar─▒n─▒ g├╝├žlendirmek olarak d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r.

Kan ve kan ├╝r├╝nlerinin rutin HIV y├Ân├╝nden taranmas─▒, antiretroviral ila├žlar─▒n kullan─▒ma girmesi, f─▒rsat├ž─▒ enfeksiyonlar─▒n profilaksisinin (├Ânlenmesinin) ve tedavisinin yap─▒labilmesi, yayg─▒n ve etkili e─čitim programlar─▒n─▒n uygulanmaya ba┼članmas─▒ ile HIV/AIDS epidemisinde (yayg─▒nl─▒─č─▒nda) son y─▒llarda ├Ânemli de─či┼čiklikler g├Âzlenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

D├╝nyada HIV/AIDS
Birle┼čmi┼č Milletler HIV/AIDS Ortak Program─▒ (UNAIDS) verilerine g├Âre d├╝nyada 1994 y─▒l─▒nda 17 milyon HIV/AIDS’li ki┼či ya┼čarken Aral─▒k 1999 da bu rakam─▒n 33.6 milyona ula┼čt─▒─č─▒ bildirilmektedir (┼×ekil 1).
Epideminin (Salg─▒n─▒n) ba┼č─▒ndan beri 16.3 milyon ki┼či ya┼čam─▒n─▒ HIV/AIDS nedeni ile yitirmi┼č olup, bu olgular─▒n 12.7 milyonu 15-49 ya┼č aras─▒ eri┼čkin ve 3.6 milyonu 15 ya┼č alt─▒ ├žocuklardan olu┼čmaktad─▒r. 1999 y─▒l─▒ i├žinde 5.6 milyon yeni olgu bildirilmi┼č olup, bu say─▒lara g├╝nde 16.000, dakikada 11 yeni olgu eklenmektedir. Veriler, son iki y─▒ld─▒r toplam HIV/AIDS olgular─▒nda bir ├Ânceki y─▒la g├Âre %10 oran─▒nda bir art─▒┼č oldu─čunu ve yeni enfekte olgular─▒n %10’unun 15 ya┼č alt─▒ ve %50’sinin ise 15-24 ya┼č aras─▒ gen├žler oldu─čunu bildirmektedir. Bu veriler g├Âstermektedir ki; epidemideki en ├Ânemli de─či┼čikliklerden birincisi hastal─▒─č─▒n ilk g├Âr├╝lme ya┼č─▒n─▒n 20ÔÇÖden 15ÔÇÖe inmesidir. ─░kinci ├Ânemli de─či┼čiklik ise epideminin ba┼člar─▒nda %20 olan enfekte kad─▒n oran─▒n─▒n %40-50’lere y├╝kselmi┼č olmas─▒d─▒r. Epidemiyologlar kad─▒n erkek oran─▒ndaki bu e┼čitlenme trendinin geriye d├Ânemeyece─čini tahmin etmektedirler.

D├╝nyada HIV/AIDS olgular─▒n─▒n %94’├╝ geli┼čmekte olan ├╝lkelerde, %86’s─▒ da Sahra-Alt─▒ Afrika, G├╝ney ve G├╝neydo─ču Asya’da g├Âr├╝lmektedir. ─░lk olgular─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ yerler olan Kuzey Amerika ve Avrupa ├╝lkelerinde 1994 y─▒l─▒ndan beri her y─▒l tan─▒ konan yeni olgu say─▒lar─▒ bir ├Ânceki y─▒ldan fazla de─čil iken, Afrika, Hindistan, Tayland gibi Asya ├╝lkelerinde olgu say─▒lar─▒ katlanarak artmaktad─▒r. Bu fark─▒n as─▒l nedeninin e─čitimden kaynakland─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir, ├ž├╝nk├╝ geli┼čmi┼č ├╝lkeler etkin e─čitim programlar─▒ ile HIV/AIDS’ i ve korunma yollar─▒n─▒ ├Â─čretebilmeyi ba┼čarm─▒┼č g├Âz├╝kmektedir. E─čitimde programlar─▒n yan─▒ s─▒ra bir di─čer ├Ânemli etkende ekonomik g├╝├ž olarak kabul edilmektedir. Geli┼čmekte olan ├╝lkeler k─▒s─▒tl─▒ b├╝t├želeri ile giderek artan say─▒daki hastalar─▒n─▒ tedavi i├žin gerekli masraf─▒ yapmakta zorlan─▒rken, beraberinde e─čitim programlar─▒n─▒ y├╝r├╝tememektedirler.

Baz─▒ geli┼čmekte olan ├╝lkelerde ve sanayile┼čmi┼č ├╝lkelerde HIV enfeksiyonunun yay─▒l─▒m─▒n─▒ engellemeye y├Ânelik ├že┼čitli programlar d├╝zenlenmektedir. Damar i├ži madde kullan─▒m─▒n─▒n ├Ânlenmesine y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar, ithal kan kullan─▒m─▒n─▒ s─▒n─▒rlayan politikalar, temiz enjekt├Âr de─či┼čtirme programlar─▒ yap─▒lm─▒┼č olsa da bunlar─▒n hi├žbiri tek ba┼č─▒na HIV bula┼č─▒n─▒ ├Ânlemede yeterli programlar olarak g├Âz├╝kmemektedir.

T├╝rkiyeÔÇÖde HIV/AIDS
T├╝rkiye’de cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klarla ilgili yeterli ├Ânlemlerin al─▒namamas─▒ ve e─čitim programlar─▒n─▒n yeterli etkinlikte olamamas─▒ nedenleri ile HIV/AIDS b├╝y├╝k bir sorun olmaya ba┼člamaktad─▒r.┬á Ancak ├╝lkemizde sa─čl─▒k kay─▒t sistemlerinin ├Âzellikle cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar konusunda yeterli ├žal─▒┼čmamas─▒ ve hastal─▒─č─▒n uzun s├╝ren belirtisiz d├Âneminin olmas─▒ nedeni ile ger├žek rakamlar─▒n bunun ├žok ├╝st├╝nde oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. T├╝rkiye’de ilk olguya 1985 y─▒l─▒nda tan─▒ konmu┼č ve o tarihten ba┼člayarak 1992 y─▒l─▒na kadar olgu say─▒lar─▒nda bir ├Ânceki y─▒la g├Âre fazla art─▒┼č saptanmaz iken, 1992 y─▒l─▒ndan beri olgu say─▒lar─▒ katlanarak artmaktad─▒r.

T├╝rkiye’de HIV/AIDS olgu say─▒lar─▒n─▒n artma nedenleri ┼č├Âyle s─▒ralanabilir
├ťlke n├╝fusunun gen├ž olmas─▒,
Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar konusunda bilgilerin k─▒s─▒tl─▒ olmas─▒,
Turizm sekt├Âr├╝n├╝n ├╝lkemizde giderek geli┼čmesi: ├ťlkemize her ge├žen g├╝n daha fazla say─▒da turist gelmektedir. ├ľzellikle HIV/AIDS olgular─▒n─▒n s─▒k oldu─ču ├╝lkelerden gelen turistler aras─▒nda bu hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č ki┼čilerin bulunma olas─▒l─▒─č─▒ fazlad─▒r.
Yurtd─▒┼č─▒nda ├žal─▒┼čan T├╝rk vatanda┼člar─▒n─▒n ├žok say─▒da olmas─▒ ve giderek artmas─▒: ├ľzellikle yurt d─▒┼č─▒nda uzun s├╝reli kalan vatanda┼člar─▒m─▒z─▒n bulunduklar─▒ ├╝lkedeki hasta say─▒s─▒n─▒n s─▒kl─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak bu hastal─▒─ča yakalanma riski artmaktad─▒r.
Damar i├ži madde kullan─▒m─▒n─▒n giderek artmas─▒: HIV/AIDS bula┼č yollar─▒ aras─▒nda damar i├ži madde kullananlar ikinci s─▒ray─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Damar i├ži madde kullananlar─▒n say─▒lar─▒n─▒n giderek artmas─▒ HIV enfekte olgu say─▒lar─▒n─▒n da artmas─▒na neden olmaktad─▒r.

├ťlkemizde cinsiyete g├Âre da─č─▒l─▒mda
%73.5 erkek,
%26.5 kad─▒n olarak saptanmaktad─▒r.

Olgular─▒n %20’sinin s├╝rekli ya┼čad─▒─č─▒ yerin yurtd─▒┼č─▒ oldu─ču, toplam 57 ilden bildirim yap─▒ld─▒─č─▒ ve en fazla bildirimin Ankara, ─░stanbul ve ─░zmir’den oldu─ču bildirilmektedir.

HIV/AIDS’in Bula┼č Yollar─▒ ve Korunma

/ Risk gruplar─▒na g├Âre HIV/AIDS olgular─▒ incelendi─činde:

%46.3 heteroseks├╝el,
%9.48 damar i├ži madde kullananlar,
%9 homoseks├╝el,
%5.5 kan transf├╝zyonu (%1.5 hemofili hastalar─▒, %4 di─čer) yolu ile,
%0.85 anneden bebe─če ge├ži┼č,
%28.1 ise bilinmeyenlerden olu┼čtu─ču g├Âr├╝lmektedir.

%28.1 gibi b├╝y├╝k bir oran g├Âstermektedir ki eksik bildirim s├Âz konusudur ve bu da ├╝lkemizdeki epideminin boyutunu ├Â─črenmedeki g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âzler ├Ân├╝ne sermektedir.

Cinsel yolla bula┼čma
HIV enfeksiyonunun en ├Ânemli bula┼č yolu cinsel temast─▒r. HIV/AIDS her t├╝rl├╝ cinsel temasla (homoseks├╝el, heteroseks├╝el, vajinal, oral, anal) bula┼čmaktad─▒r. Semen (meni) ya da kanla temasa neden olabilecek her t├╝rl├╝ cinsel etkinlikte bula┼č riski bulunmaktad─▒r. Bu t├╝r bula┼ča ba─č─▒┼č─▒k hi├ž kimse bulunmamaktad─▒r.┬á┬á Bula┼č i├žin HIV (+) ki┼či ile yap─▒lan tek bir cinsel temas bile yeterli olmakta ancak cinsel temas say─▒s─▒ artt─▒k├ža bula┼č riski artmaktad─▒r.

Cinsel aktiviteden b├╝t├╝n├╝yle ka├ž─▒narak ya da enfekte olmayan e┼čle monogamik bir ili┼čki s├╝rd├╝rerek HIV enfeksiyonunun bula┼č─▒ ├Ânlenebilmektedir. Cinsel temas s─▒ras─▒nda prezervatif (kondom, k─▒l─▒f) kullan─▒lmas─▒n─▒n koruyuculu─ču, kondomun lateks olmas─▒, do─čru ve s├╝rekli kullan─▒lmas─▒, y─▒rt─▒k ya da delik olmamas─▒ kayd─▒yla kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Kad─▒nlar i├žin haz─▒rlanm─▒┼č olan intravajinal kondomlar da do─čru ve s├╝rekli kullan─▒mla etkili olmaktad─▒rlar.

Kan ve kan ├╝r├╝nleri ile bula┼čma
Kanda vir├╝s├╝n yo─čun miktarda bulunmas─▒ nedeni ile vir├╝s├╝ ta┼č─▒yan ki┼čilerden al─▒nm─▒┼č kan ve kan ├╝r├╝nleri ile hastal─▒k bula┼čabilmektedir. 1985 y─▒l─▒nda antikor testlerinin bulunmas─▒ ile d├╝nyan─▒n her yerinde kan ve kan ├╝r├╝nlerinin hastaya verilmeden ├Ânce HIV y├Ân├╝nden test edilmesi zorunlu k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. T├╝rkiye’de 1987 y─▒l─▒ndan beri t├╝m kan ve kan ├╝r├╝nlerine ELISA y├Ântemi ile antikor saptand─▒ktan sonra hastaya verilmektedir, bu nedenle kan ve kan ├╝r├╝nleri ile olan bula┼č azalm─▒┼č g├Âz├╝kmektedir. Ancak hastal─▒─č─▒n pencere d├Âneminin olmas─▒, acil durumlarda test yap─▒lmadan kan ve kan ├╝r├╝nlerinin kullan─▒labilmesi nedenleri ile oran─▒ ├žok azda olsa bu yolla ge├ži┼č bildirilmektedir.┬á┬á Damar i├ži madde kullan─▒m─▒ al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n ├Ânlenmesi, tedavi edilmesi, kullan─▒l─▒yorsa ortak enjekt├Âr kullan─▒m─▒ risklerinin anlat─▒lmas─▒ bu grup hastalarda HIV bula┼č riskini azaltmaktad─▒r. Baz─▒ Avrupa ├╝lkelerinde ve Amerika Birle┼čik Devletleri’nde devlet taraf─▒ndan temiz enjekt├Âr da─č─▒t─▒m programlar─▒ uygulanmakta ve ├žal─▒┼čmalar ├Ânemli ├Âl├ž├╝de ba┼čar─▒ sa─čland─▒─č─▒n─▒ bildirmektedir. Geli┼čmi┼č ├╝lkelerde enjekt├Âr payla┼č─▒m─▒n─▒n azald─▒─č─▒, steril i─čne sat─▒n al─▒n─▒┼č─▒nda ve i─čne temizleme i┼člemlerinde artma g├Âzlendi─či saptanmaktad─▒r.

Anneden bebe─če bula┼čma
HIV gebelik s├╝resince, do─čum s─▒ras─▒nda ve postpartum (do─čum sonras─▒) d├Ânemde emzirmekle bebe─če ge├žebilmektedir. Bu oran %20-30’dur. Ancak HIV (+) anneye gebeli─činin son ├╝├ž ay─▒nda, do─čumdan sonra da bebe─če antiretroviral tedavi ba┼član─▒r ve elektif sezaryen uygulan─▒rsa bu oran %8-10’lara d├╝┼čebilmektedir.
Perinatal(Do─čum s─▒ras─▒nda) ge├ži┼čte korunmada ├Ânemli olan ├Âncelikle HIV prevalans─▒(g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒) y├╝ksek olan b├Âlgelerde do─čurganl─▒k ya┼č─▒ndaki ve HIV enfeksiyon riski olan kad─▒nlara hastal─▒─č─▒ ├Â─čretebilmektedir. E─čer kad─▒n HIV (+) ise do─čum kontrol y├Ântemleri ├Â─čretilmeye ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Buna kar┼č─▒n gebe kalan HIV (+) kad─▒nlara erken d├Ânemde k├╝rtaj yap─▒lmas─▒ pek ├žok ├╝lke taraf─▒ndan kabul edilmektedir. E─čer anne aday─▒ bebe─či do─čurmak istiyorsa gebeli─čin son ├╝├ž ay─▒nda anneye, do─čumdan sonra da bebe─če antiretroviral tedavi ba┼članmakta ve hasta yak─▒n izleme al─▒nmaktad─▒r.

Sa─čl─▒k personeline bula┼čma
Sa─čl─▒k personeline kan ile kontamine olmu┼č (bula┼čm─▒┼č) v├╝cut s─▒v─▒lar─▒yla temas sonucunda HIV’nin ge├ži┼či olanakl─▒ olabilmektedir. Kontamine i─čne batmas─▒n─▒ izleyen serokonversiyon riski %0.3 iken, mukoza ya da derinin kanla kontamine v├╝cut s─▒v─▒lar─▒yla temas─▒ sonucunda serokonversiyon riski ├žok daha d├╝┼č├╝kt├╝r. Sa─čl─▒k personeli ├Âyk├╝ ve fizik inceleme ile enfekte hastalar─▒ ay─▒rt etme olana─č─▒na sahip olamad─▒klar─▒ndan korunmak i├žin t├╝m hastalar─▒n kan ve di─čer v├╝cut s─▒v─▒lar─▒n─▒ potansiyel enfekte kabul ederek evrensel ├Ânlemlere uyarak ├žal─▒┼čmal─▒d─▒rlar.

├ťlkemizde hen├╝z say─▒lar─▒ bini bulan HIV enfekte olgular i├žin hasta say─▒lar─▒ milyonlar─▒ bulan ├╝lkelerden ├Ârnek alarak, say─▒lar─▒n daha da artmas─▒n─▒ engellemek i├žin ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒ art─▒rmal─▒y─▒z. HIV infeksiyonunun bula┼č yollar─▒n─▒ bilmek, korunmay─▒ ├Â─črenmek, ├Â─čretmek ve┬á davran─▒┼č de─či┼čikli─činde bulunulmas─▒n─▒ sa─člamak, HIV/AIDS’li hastalar─▒ toplumdan d─▒┼člamadan hep birlikte elele vererek ya┼čamakla bu hastal─▒─ča kar┼č─▒ sava┼č─▒m verebiliriz.

 

 

%d blogcu bunu be─čendi: