ÇOCUKLUK DÖNEMLERÄ°NE GÖRE BESLENME

0 - 4 Aylık Bebeğin Beslenmesi
4 - 9 Aylık Bebeğin Beslenmesi
9 - 12 Aylık Bebeğin Beslenmesi
1 - 5 YaÅŸ Çocuk Beslenmesi

0 - 4 AYLIK BEBEĞİN BESLENMESİ:

Anne sütü mükemmel besin içeriÄŸi ile kolay hazmedilir, etkili bir biçimde kullanılır. BebeÄŸinizi hastalıklardan korur, mamalarla beslenmeden daha ucuza mal olur. Bunun ötesinde emzirmek suretiyle, anne bebek bağının kurulması kolaylaşır, yeni bir gebeliÄŸin gecikmesi ve annenin saÄŸlıklı kalması mümkün olur.

DoÄŸumdan sonraki ilk 4 ayda yalnızca anne sütüyle beslenen bebekler ishal ve zatürree gibi bulaşıcı hastalıklara, alerjik rahatsızlıklara daha az yakalanırlar, daha saÄŸlıklı büyürler. Bu nedenle;

Ä°lk 4 ay bebeÄŸinizi tek başına anne sütüyle besleyiniz. Bu aylarda anne sütüyle birlikte verilen ek besinler bebeÄŸin anne sütünden yeterince yararlanmasını engeller.

BebeÄŸinizin yalnızca anne sütüyle beslendiÄŸi bu dönemde, su kaybına yol açan hastalık halleri dışında ilave su gereksinimi yoktur! EÄŸer ishal gibi mutlaka su verilmesi gereken bir durum söz konusuysa kaynatılmış su veriniz.

Ä°lk günlerde gelen anne sütü çok besleyicidir. BebeÄŸinizi istedikçe ve sık sık emzirerek bu sütten yararlanmasını saÄŸlayınız. Anne sütünün artmasını saÄŸlamak için sık emzirme birinci koÅŸuldur. BebeÄŸinizin emmediÄŸi durumlarda, göÄŸsünüzde süt birikimi söz konusu olduÄŸunda tırle adı verilen pompalarla boÅŸaltma iÅŸlemi yapabilirsiniz. Bu pompalar hemen her eczaneden kolaylıkla temin edilebilmektedir.

Tüm annelerin sütü yararlıdır. BaÅŸlangıçta oldukça koyu olan sütünüz zamanla sulu bir hal alır; bu, anne sütünün genel özelliÄŸidir ve tamamen doÄŸal bir durumdur. Benim sütüm bebeÄŸime yaramıyor gibi sözlerin hiçbir anlamı yoktur. Çünkü her annenin sütü kendi bebeÄŸi için özeldir.

BebeÄŸiniz her beslenmeden sonra az miktarda kaka yapabilir, bu durum bazen yanlışlıkla ishal olarak deÄŸerlendirilir. Oysaki altın sarısı renkte, kötü kokmayan, sulu, günde 7 - 8 kereye kadar olabilen bu dışkı tamamen normaldir. Yine aynı özellikleri taşıyan ama 3 günde bir bol miktarda yapılan kaka da normal kabul edilir. Ancak dışkı çok sert ise nedeni araÅŸtırılmalıdır.

GöÄŸüs uçlarında meydana gelen çatlaklar genel kanının aksine, temizlikteki yetersizlikten deÄŸil, uygun emzirme pozisyonunun ve tekniÄŸinin saÄŸlanamamasından ileri gelir. Bebek, memenin sadece ucunu deÄŸil renkli kısmın önemli bir bölümünü bir ağız dolusu almalı, çene ucu meme cildine temas eder vaziyette ve alt dudak dışa kıvrılmış olmalıdır. Bu ÅŸekilde bebeÄŸin yanaklarında ÅŸiÅŸlik oluÅŸur ve yutkunarak annesinin sütünü aldığı kolayca fark edilir. EÄŸer çatlak meydana gelmiÅŸse doÄŸru pozisyonda ve uygun emzirme tekniÄŸiyle sorun kısa sürede halledilir. Beslenme sonrası bir miktar anne sütünün çatlak bölgelere sürülerek kurutulmasının yararlı olduÄŸu düÅŸünülmektedir.

Emziren anneler her zaman bol ve pamukludan yapılma sutyen giymelidirler.

Anne sütünün yetmediÄŸi inancıyla doktora danışmadan yeni bir gıdaya baÅŸlanmamalıdır. Düzenli kilo alan, günde ortalama 6 kez beslenebilen, bezini günde 6 defa ıslatan bir bebek anne sütünü yeterince alıyor demektir. Kaka sayısı beslenmenin deÄŸerlendirilmesinde güvenilir bir iÅŸaret deÄŸildir.

Anne sütünün yeterliliÄŸi en iyi çocuÄŸun gereken tartıyı almasıyla anlaşılır. Bu nedenle bebeÄŸinizi düzenli aralıklarla saÄŸlık kontrollerine getiriniz.

Çalışan anneler sütlerini saÄŸdıktan sonra, kaynatılarak steril edilmiÅŸ ÅŸiÅŸelerde oda sıcaklığında 8 saat, buzdolabında 24 saat ve buzlukta dondurarak 6 ay saklayabilirler. Bu amaçla saklanan anne sütü hiçbir zaman kaynatılmamalıdır.

Bebeklere ilk yaşın sonuna kadar kaynatılmamış su verilmemesi tavsiye edilir.

Bebeklerini emziren annelerin iyi beslenmesi anne bebek saÄŸlığı açısından çok önemlidir. Bu nedenle annelerin; günde 2 litre (10 su bardağı) kadar sulu gıdalar (su, süt, az ÅŸekerli limonata, komposto çorbalar, vb.) almaları önerilir.

Günlük beslenmede en az 2 su bardağı süt veya yoÄŸurt, 1 köfte kadar et ve bir adet yumurta, 3 ince dilim ekmek veya 3 porsiyon unlu yiyecek 2 adet meyve bulunmalıdır. Anne sütü verirken sigara içmemeli, çay ve kahve gibi besleyici deÄŸeri olmayan içecekleri tüketmemelidir.

4 - 9 AYLIK BEBEK BESLENMESÄ°

Yalnız anne sütüyle beslenen bebeklerde ek gıdalara dördüncü aydan sonra baÅŸlanır. 4-6 ay arasında anne sütüyle yeterli büyüme geliÅŸme saÄŸlanıyorsa sadece anne sütüyle beslemeye devam edilir, bu durumda ek gıdalara altıncı aydan sonra baÅŸlanır.

Bu dönemde çocuÄŸunuza verdiÄŸiniz ek gıdalar anne sütünün tamamlayıcısıdır.

Ek Gıdalar:

ÇocuÄŸun ayına uygun büyüme ve geliÅŸme sürecini destekleyen, deÄŸiÅŸik tatlarla tanışmak suretiyle sonraki aylarda kolay yeme alışkanlığı kazandıran, besleyici deÄŸeri yüksek ama allerji yapma niteliÄŸi az olan besinlerdir. Meyve suyu veya meyve püresi, sebze çorbası veya sebze püresi, muhallebi, yoÄŸurt, peynir, reçel, bisküvi, ekmek, yumurta bebek beslenmesinde önde gelen ek gıdalardır.

Ek gıdaları kaşık ya da bardakla veriniz.

Yeni deneyeceÄŸiniz yiyecekleri çocuk açken alışık olduÄŸu yiyeceklerden önce veriniz. Miktarı daima azdan baÅŸlayarak arttırınız.

Yeni gıdaların allerji yapıp yapmadığına dikkat ediniz. Bu nedenle aynı gün içinde birden fazla yeni besin denemeyiniz. Åžüpheli bir gıdayı kestiÄŸinizde belirtilerin geçip geçmediÄŸini kontrol ediniz. Bir iki gün sonra yeniden deneyiniz.

BebeÄŸinizin hoÅŸlanmadığı önemli yiyecekleri zaman zaman yeniden deneyiniz.

Meyve Suyu:

Elma ve şeftali gibi meyvelerin suları taze olarak 1-2 tatlı kaşığı miktarından başlanarak verilir ve yavaş yavaş arttırılır. Portakal ve mandalina suyunun daha ileri aylarda verilmesi uygun olur.

Meyveler iyice yıkanır, kabukları soyulur ve cam rendede rendelenir. Temiz bir tel süzgeç veya tülbentle süzülerek suyu elde edilir. Meyve suyuna baÅŸlandıktan bir iki hafta sonra püre halinde verilebilir. Meyve sularına ÅŸeker eklenmemelidir!

Sebze Çorbası:

Meyve suyuna baÅŸlandıktan iki hafta kadar sonra öÄŸle öÄŸününde verilmek üzere patates, havuç, pirinç ve taze sebzelerden günlük olarak hazırlanır. Bir iki tatlı kaşığından baÅŸlanarak yavaÅŸ yavaÅŸ arttırılır. Dört haftalık bir süre içinde tam sebze püresine geçilir.

1. Hafta (sebze çorbası): 3-4 su bardağı su, 2 orta boy havuç, 1 orta boy patates 45 dakika kapaklı kapta piÅŸirilir. Tel süzgeçle hiç ezmeden suyu bir baÅŸka kaba alınır. Bir çay kaşığı irmik ilavesiyle tekrar 5-10 dakika piÅŸirilir. Sıvı miktarı 200 gram olacak ÅŸekilde ayarlanır.

2. Hafta (basit sebze püresi): Aynı ÅŸekilde piÅŸirilir. Havuç ve patatesler tel süzgeçten tamamen ezilerek püre olarak geçirilir. Bu pürenin içine yine irmik katılarak mamanın hazırlanması tamamlanır.

3. Hafta (karışık sebze püresi): Havuç ve patatesin yanına 1 çay kaşığı pirinç ve her gün bir yenisi ilave edilmek üzere mevsimlik sebzeler eklenir. ÖrneÄŸin ilk gün 3-4 yaprak maydanoz, ertesi gün maydanoz ve bir kaç yaprak ıspanak, sonraki gün ilaveten dörtte bir enginar, daha sonra dörtte bir domates gibi .. Tel süzgeçten ya da blenderden geçirilerek elde edilen püreye yine bir çay kaşığı irmik eklenerek 5 dakika daha piÅŸirilir.

4. Hafta (tam sebze püresi): Ayrıntılarıyla anlattığım ÅŸekilde hazırlanan püreye 1 çay kaşığı zeytin yağı veya pastörize tereyağı katılır.

Altıncı aydan itibaren sebze çorbası ya da püresine 1 yemek kaşığı kıyma (3 kez çekilmiÅŸ yaÄŸsız sinirsiz dana) eklenmelidir.

Muhallebi:

Sebze püresinden 1-2 hafta kadar sonra genellikle 5. aydan itibaren akÅŸam (gece deÄŸil) öÄŸünü olarak verilir. 1 su bardağı süt, bir tatlı kaşığı pirinç unu, 1 tatlı kaşığı toz ÅŸekerle yapılır. SoÄŸuk sütün bir kısmıyla pirinç unu iyice ezilir, kalan süt eklenir karıştırılarak piÅŸirilir. AteÅŸten indirmeye yakın ÅŸeker eklenir. Ä°lk günlerde süt sulandırılabilir.

Muhallebi, kutu mamalarla da hazırlanabilir. Özellikle inek sütü proteinlerine duyarlı olan bebeklerde bu durum tercih edilir. Bir su bardağı su 1 tatlı kaşığı pirinç unu karıştırılarak piÅŸirilir. AteÅŸten indirildikten sonra içine 5-6 ölçek hazır mama toz halinde katılır. Topaklanma durumunda tel süzgeçten geçirilir. Son yıllarda süt çocukluÄŸu döneminde inek sütünün hiç kullanılmaması yönünde olan görüÅŸler giderek ağırlık kazanmaktadır.

YoÄŸurt:

Süt kaynatılır, elin dayanabileceÄŸi sıcaklığa kadar soÄŸutulur. 1 litre süt içine bir çorba kaşığı yoÄŸurt 1-2 kaşık sütle sulandırılarak eklenir, yavaÅŸça karıştırılır. Hareket ettirmeksizin sıcaklığını koruyabilecek ÅŸekilde 3-4 saat bekletilir. Bir kase kadar ikindi öÄŸünü olarak verilir.

Kahvaltı:

Çocuk altı ya da yedi ayını bitirdikten, sebze püresi, muhallebi, yoÄŸurt gibi gıdalara iyice alıştıktan sonra kahvaltılara baÅŸlanır. Süt, beyaz peynir, reçel, pekmez, ekmek veya bebe bisküvisi baÅŸlıca malzemelerdir. Tuzu alınmış bir parça beyaz peynir ve reçel sütle ezilir. Karışıma ekmek içi katılır. Bu amaçla 3-4 bebe bisküvisi kullanılabilir. Kahvaltıya önce 1-2 tatlı kaşığı olarak baÅŸlanır, miktarı giderek arttırılır. Bal allerji yapma olasılığı nedeniyle bir yaşından önce tercih edilmez. Ä°stenirse 1 çay kaşığı yaÄŸ eklenebilir. Bir süre sonra peynir, reçel, yaÄŸ ve ekmek sütten ayrı olarak verilebilir.

Yumurta:

Katı olarak piÅŸirilmiÅŸ yumurtanın sarısı 1 çay kaşığı miktarından baÅŸlanıp giderek arttırılmak suretiyle kahvaltıya ilave olarak verilir. Bir haftanın sonunda bebeÄŸiniz bir tam yumurta sarısı yiyebilir. Ä°yice alışmış olan çocuklara yumurta kayısı kıvamında verilebilir. Yumurtanın beyazının bir yaşında önce verilmesi genellikle tercih edilmez.

Tahıllı Çorbalar:

Mercimek, yoÄŸurtlu yayla, acısız tarhana çorbası gibi gıdalar, taze sebze çorbalarına alıştırılmış olan bebeklere 7. aydan sonra deÄŸiÅŸik tatları öÄŸretmek amacıyla verilebilir.

Köfte:

Sebze çorbasıyla birlikte, yaÄŸsız sinirsiz üç kez çekilmiÅŸ dana kıymasından baharatsız olarak hazırlanmış 1-2 köfte 6. Aydan itibaren verilebilir.

Balık ve Tavuk:

BebeÄŸiniz yedi sekiz aylık olduÄŸunda kıymaya alternatif olarak püre halinde öÄŸle öÄŸününde tavuk ve kılçıksız balık eti verebilirsiniz.

KaraciÄŸer:

Kuzu ciÄŸeri tercih edilir. Az tuzlu suda haÅŸlanır, zarı çıkarılır, rendelenerek balık ve tavuk etleriyle dönüÅŸümlü olarak sebze çorbalarıyla birlikte verilir.

Çay:

Çayın besleyici hiç bir deÄŸeri yoktur. Aksine diÄŸer gıdaların besleyici deÄŸerini düÅŸürür, barsaklardan demir emilimini bozarak kansızlığa yol açabilir. Bu bakımdan süt çocuÄŸu beslenmesinde yeri yoktur.

6-8 AYLIK BEBEKTE BESLENME ÅžEMASI:

_____________________________________

1. ÖÄŸün (saat 06.00-07.00)

Kahvaltı + Anne Sütü

Ara ÖÄŸün (saat 09.00-09.30)

Meyve Suyu

2. ÖÄŸün (saat 11.30-12.30)

Et + Sebze Maması + Anne Sütü

Ara ÖÄŸün (saat 15.30-16.00)

YoÄŸurt + Meyve Püresi + Ekmek

3. ÖÄŸün (saat 18.30-19.30)

Sütlü Muhallebi + Anne Sütü

Gece ÖÄŸünü

Anne Sütü (1-2 kez)

_____________________________________

Anne sütü verilmeyen bebeklerde bunun yerine uygun ÅŸekilde hazırlanmış hazır mama verilebilir. Ancak unutulmamalıdır ki hiç bir mama anne sütünün tam olarak yerini tutamaz. Bu nedenle bebeÄŸinizi kendi sütünüzle beslemek için olabildiÄŸince gayret gösteriniz.

Et olarak 1 köfte, 5 tatlı kaşığı karaciÄŸer veya tavuk ezmesi dönüÅŸümlü olarak verilebilir. Sütlü muhallebi yerine mamalardan hazırlanmış muhallebiler ya da hazır unlu sütlü mamalar verilebilir. Sebze maması ve muhallebi öÄŸünleri önceleri az miktarda baÅŸlanır, daha sonra 200-250 gram (bir kase dolusu) olarak hazırlanır.

9-12 AY ARASI BEBEĞİN BESLENMESİ:

ÇocuÄŸunuz için bu dönemde özel yiyecekler hazırlamanıza gerek yoktur. YetiÅŸkinler için piÅŸirilen tüm ev yemekleri az yaÄŸlı püreler halinde bebeÄŸe verilebilir.

Örnek Mönü:

Sabah: Kahvaltı

1 Bardak ÅŸekersiz süt

1 Yumurta sarısı

1 Tatlı kaşığı reçel ya da pekmez

1 Çay kaşığı yaÄŸ

1 Ä°nce dilim ekmek veya 3-4 adet bisküvi

Ara: Meyve püresi

ÖÄŸle: Kıymalı sebze püreleri

Dolma içleri, sebzeli köfteler

Kuru baklagil püreleri

Bir dilim ekmek içi (sebzelerle)

AkÅŸam: Muhallebi (veya öÄŸle öÄŸünün aynısı)

Sebze olarak bakla ve patlıcan bebek beslenmesinde tercih edilmez. Bir yaşına basan bebekler aile sofrasına oturtulur, kendi kendine yemesi için teÅŸvik edilir. DiÄŸer sütlü besinlerin yanı sıra günde bir bardak süt içmesine özen gösterilir.

1-5 YAÅž ÇOCUK BESLENMESÄ°:

Dokuz aydan sonra çocuÄŸun temel gıdası olmaktan çıkan anne sütü 2 yaşına dek anne için uygun olan bir zamanda kesilebilir.

Bir yaşından sonra 13-14 aylık olan çocuÄŸa, çatal kaşık kullanma alıştırmaları yapılabilir. Ailenin diÄŸer fertleriyle birlikte sofrada oturan çocuÄŸun ayrı tabağı olmalı, neyi ne kadar tükettiÄŸine dikkat edilmelidir.

Bu dönemde de çocuklar günde dört öÄŸün beslenmeli, temel besin gruplarından (süt ve sütlü gıdalar .. etler, yumurta ve baklagiller .. sebze ve meyveler .. unlu ve niÅŸastalı besinler) yeterli ve dengeli tüketmelidirler.

Ülkemizde en sık yapılan hatalardan biri çocuÄŸu yemek suyuyla beslemektir. Hiç bir besleyici deÄŸeri olmayan bu beslenme biçimi uygulanmamalıdır.

Her gün yarım litre süt çocuklara verilmelidir. Süt her ÅŸekilde verilebilir. Sütün içerdiÄŸi kalsiyum çocukların geliÅŸimi için çok önemlidir. 25 gram peynirde de 200 gram sütteki kadar kalsiyum vardır.

Her gün et ve baklagillerden bir ikisi beslenme listesinde bulunmalıdır.

Her gün bir yumurta yedirilmelidir. Düzenli et verilen çocuklara gün aşırı olabilir.

Günde bir ya da iki kez sebze verilmelidir.

Günde bir iki kez meyve yenmelidir. Fazladan bir öÄŸün meyve vermek sebzenin yerini tutabilir. Meyve suları da meyvenin yerine geçebilir.

Günde bir iki kez niÅŸastalı besinler ve üç dilim ekmek beslenme listesinde bulunmalıdır.

Çocuklara olabildiÄŸince erken dönemde kendi kendilerine çatal kaşık kullanarak yemeleri öÄŸretilmelidir.

Her çeÅŸit ÅŸekerleme, pasta, kek, dondurma sık sık verilmemesi gereken yiyeceklerdir. ÖÄŸünler arasında çocuÄŸa ÅŸekerleme vermek iÅŸtahı azaltarak yetersiz beslenmeye yol açtığı gibi diÅŸ çürüklerinin de önde gelen nedenidir.

Çay ve kahve verilmesi içerdikleri uyarıcı maddeler nedeniyle sinirliliÄŸe yol açtığından bu içecekleri çocuklara hiç tattırmamak en iyisidir.

Bu dönemde çocuklar ağız ve diÅŸ saÄŸlığı konusunda eÄŸitilmelidirler. 1,5 - 2 yaşına gelen çocuÄŸun bir diÅŸ fırçası olmalı, macunsuz olarak fırçalama eÄŸitimi verilmelidir. Üç yaÅŸtan itibaren diÅŸ macunu kullanmaya baÅŸlanabilir.

Dr. ÇaÄŸatay NuhoÄŸlu