Åžizofreni en yaygın büyük psikiyatrik bozukluk olup, BirleÅŸik Krallık’ta herhangi bir anda her 1000 kiÅŸiden 3’ünde vardır. Her bir kiÅŸide farklı ÅŸekilde oluÅŸmakla birlikte, genellikle düÅŸüncelerde ve hislerde çarpıcı bozuklukları içerir. Birçok ÅŸizofreni vakalarının ortak özellikleri ÅŸunlardır:
•Sanrılamalar (delüzyonlar; gerçeÄŸe dayanmayan anormal inançlar)
•Varsanılamalar (halüsinasyonlar; gerçekte meydana gelmemekte olan deneyimlerin hissedilmesi)
•Sanrılamalara ve varsanılamalara dayanan düÅŸünce bozuklukları
•DiÄŸer üç özelliÄŸe yanıt olarak anormal davranışlar. Åžizofreni çoÄŸu kez aniden ve katastrofik olarak baÅŸlar (akut ÅŸizofreni) ve kronik (devam eden) hastalığı üretebilir. Ä°lk nöbeti geçirenlerin hemen hemen %80’i iyileÅŸir. Ancak, beÅŸ ila yedi yıl içinde bunların %70’ine ikinci bir nöbet gelir.Burada iki noktanın belirtilmesi önemlidir:
•Åžizofreni sık sık “kiÅŸilik bölünmesi” ya da “çoÄŸul kiÅŸilik” olarak yanlış anlaşılmaktadır. Halbuki, ÅŸizofrenideki bölünme, kiÅŸilik bölünmesi ile ilgili deÄŸil, düÅŸünceler ve hisler arasındaki tutarsızlıkla ilgilidir.
•Åžizofrenili insanların baÅŸkaları için tehlikeli olması çok enderdir. Hastaların çoÄŸu zarar görmeye maruz ve içine kapanık olup, baÅŸkalarından ziyade kendilerine zarar vermeleri daha olasıdır.

Semptomlar
 Åžizofreni semptomları pozitif ve negatif olmak üzere ikiye ayrılabilir.
 Pozitif semptomlar akut ÅŸizofreninin bir özelliÄŸidir (akut semptomlar). Negatif semptomlar ise kronik sendromun bir özelliÄŸidir. Pozitif semptomlar çoÄŸu kez en çarpıcı ve en azından baÅŸlangıçta en sıkıntı verici olanlardır. Ancak, daha uzun sürdükleri ve daha zor tedavi edildiklerinden, en çok probleme yol açabilenler negatif semptomlardır. BaÅŸlıca pozitif semptomlar ÅŸunlardır:
•Huzursuz, gürültülü ve mantıksız davranış
•Ani duygudurum deÄŸiÅŸiklikleri
•Duygudurumun uygunsuzluÄŸu
•DüÅŸünme bozuklukları
•Dış kuvvetler tarafından kumanda edilme – kiÅŸinin düÅŸüncelerinin ve hareketlerinin ele geçirildiÄŸi hissi
•Sanrılamalar
•Varsanılamalar
•Derinlemesine kavrama eksikliÄŸi – kiÅŸinin düÅŸünce, deneyim ve davranışanormalliklerinin farkında olmaması
•Bazı durumlarda paranoyaya dönüÅŸebilen ÅŸüphecilik.
 
Sanrılama, açıkça saçma ve gerçek dışı bir ÅŸeye sabit fikirle inanılması olup, mantıklaüstesinden gelinemez.

Sanrılamalar, kesinlikle savunulan ama genelde baÅŸkaları tarafından reddedilen görüÅŸlerden, özellikle bu görüÅŸler bir grup tarafından paylaşılıyorsa, her zaman kolayca ayırt edilemez. Ancak çoÄŸu esas olarak inanılmazdır veya dayandıkları algılama ya da muhakemeler o kadar kusurludur ki, ciddi bir ruhsal bozukluÄŸun varlığına iÅŸaret eder. Birkaç kategoriye ayrılan psikotik sanrılamaların arasında aÅŸağıdakiler sayılabilir:
•Zulüm sanrılamaları (paranoid sanrılamalar)
•Büyüklük sanrılamaları
•Hipokondriyak sanrılamalar (kiÅŸinin asılsız olarak hasta olduÄŸuna inanması)
•Hastanın vücut ÅŸeklinin anormal olduÄŸuna dair sanrılamalar
•Gerçek dışılık ya da duyarsızlaÅŸma (benlik kaybı, depersonalizasyon) sanrılamaları
•KiÅŸinin baÅŸkaları ya da kötü güçler tarafından etkilendiÄŸine dair sanrılamalar
•KiÅŸinin kendisini küçük görmesini içeren layık olmama sanrılamaları.
 
Varsanılama (halüsinasyon), dış uyarının yol açmadığı duyu algılamasıdır. Dolayısıyla varsanılama, mevcut olmayan ÅŸeylerin görülmesi ya da herhangi bir mevcut ses kaynağından gelmeyen seslerin duyulmasıdır. Varsanılamalar, yanlış fikirler olan sanrılamalardan ayırt edilmelidir. Varsanılamalar ÅŸizofreninin yaygın bir özelliÄŸidir. Bunlar, görme (görsel varsanılamalar), bazen müziksel olmak üzere iÅŸitme (iÅŸitsel varsanılamalar), dokunma (dokunsal varsanılamalar), tat alma (tatsal varsanılamalar) ya da koku alma (kokusal varsanılamalar) duyuları aracılığı ile gelebilmekte ya da cisimlerin büyüklüÄŸü ile ilgili (Lilliputian varsanılamalar) olabilmektedir. Varsanılamalar, genel nüfusta yaygın olarak uykuya dalmak üzereyken (hipnagojik varsanılamalar) ya da uykudan uyanmak üzereyken (hipnopompik varsanılamalar) oluÅŸur. Negatif semptomlar arasında yorgunluk, konsantrasyon kaybı ve enerji ve motivasyon eksikliÄŸi sayılabilir. Bunlar, pozitif semptomların tedavisinde kullanılan ilaçların yan etkileriyle daha da kötüleÅŸebilir. KiÅŸi, bu semptomlar nedeniyle günlük iÅŸlerle baÅŸ edemeyebilir.

 Kronik ÅŸizofrenide görülen diÄŸer davranış kalıpları arasında aÅŸağıdakiler sayılabilir:
•Ä°çe kapanma
•Faaliyet azlığı
•Karşılıklı konuÅŸma yapılmaması
•Hobilerin ya da boÅŸ zamanlarda yapılan faaliyetlerin bulunmaması
•Duyguların ifadesinde tekdüzelik (buna tekdüze duygulanım [flat affect] denir)
•Fiziksel yavaÅŸlık
•Aşırı fiziksel faaliyet
•KiÅŸinin kendisini ihmal etmesi
•Tuhaf fiziksel hareketler ya da duruÅŸ ÅŸekilleri (yaygın deÄŸildir). Nedenler Åžizofreniyi açıklamak için birçok teori ileri sürülmüÅŸtür.

Nedeni bilinmemekle birlikte, ÅŸizofreni hastalarında bazı ÅŸeylerin farklı olduÄŸu görülmüÅŸtür. Bunlar arasında aÅŸağıdakiler sayılabilir:
•Åžizofrenisi olan hastaların beyin yapısı anormal olabilir.
•Beynin bazı kısımlarında kan akışında hafif deÄŸiÅŸiklikler.
•Beynin bu kısımlarında bazı kimyasal reseptör moleküllerinde eksiklik.
•Yanal (lateral) karıncıklarda (beyindeki sıvı dolu alanlarda) büyüme.
•Beynin bir kısmında anormal sinir yolu baÄŸlantıları.
•Åžizofreniye yatkın insanlarda hastalığın stresli deneyimlerle ve belki de esrar ve kokain gibi uyuÅŸturucu maddelerle tetiklendiÄŸine dair kanıt vardır.
•Yapılan çalışmalara göre ÅŸizofreni irsî olabilir. Ancak, eÄŸer ailenizden birinde varsa, sizde de olma olasılığı nispeten azdır.

Teshis:
Büyük ölçüde gerçek bozukluÄŸunun birkaç ay süreyle aÅŸağıdaki semptomların biri veya birkaçıyla kendini göstermesi halinde psikiyatrist ÅŸizofreniyi teÅŸhis edecektir.
•DüÅŸünce sokma: kiÅŸinin kafasına biri tarafından düÅŸünceler sokulduÄŸu inancı.
•DüÅŸünce yayınlama: kiÅŸinin düÅŸüncelerinin aynı anda baÅŸkaları tarafından iÅŸitilebildiÄŸi inancı.
•Pasiflik hisleri: kiÅŸinin düÅŸünce ve hareketlerinin bir baÅŸkası tarafından kumanda edildiÄŸi inancı.
•KiÅŸinin hareketlerine yorum yapan sesler duyulması.
•Aniden oluÅŸan diÄŸer sanrısal (delüzyonel, hezeyanlı) inançlar.
•Fiziksel varsanılamalar (halüsinasyonlar): örneÄŸin, gece kiÅŸinin üstüne birinin oturması.

Tedavi:
Tıbbi tedaviler Åžizofreni hastalarının çoÄŸuna, pozitif semptomları azaltmak amacıyla ilaç verilir. Åžizofrenide kullanılan ilaçlar, antipsikotik ya da nöroleptik ilaçlardır (baÅŸlıca sakinleÅŸtiriciler). Antipsikotik ilaçlar, tipik ve atipik olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Antipsikotik ilaçların etki göstermesi bir ila üç ayı alabilir. Tipik antipsikotikler tablet ya da ÅŸurup halinde alınır. Bazılarıise, etkileri daha uzun süren “depo” enjeksiyonu olarak bulunabilir. Antipsikotik ilaçların, hiç de hoÅŸ olmayan çeÅŸitli yan etkileri olabilir. En ağır etkilerin arasında kas spazmları, olaÄŸan olmayan vücut hareketleri ve akut hareket bozuklukları sayılabilir. Atipik antipsikotiklerin yan etkileri, tipik antipsikotiklerin yan etkilerinden daha hafif olmakla birlikte, bu ilaçlar daha pahalıdır. BirleÅŸik Krallık’a yazılan reçetelerin sadece yüzde 16’sıatipik ilaçlar içindir. Ä°laçsız tedaviler Danışmanlık ve psikoterapi gibi konuÅŸma terapileri, gerek ÅŸizofrenili hastalar gerekse onların aileleri için faydalı olabilir. Åžizofrenili hastalar için bu konuÅŸmalı tedaviler çoÄŸunlukla ilaç tedavisi ile birlikte kullanılır. Destek ve kendi kendine yardım grupları da faydalı olabilir. BiliÅŸsel davranışçı tedavi (CBT), ÅŸizofreninin sanrılama ve varsanılama gibi semptomları için baÅŸarıyla kullanılmaktadır. Egzersiz, sanat/müzik terapisi, beslenme deÄŸiÅŸiklikleri, homeopati ve bitkisel ilaçlar gibi bazıalternatif tedavilerin ÅŸizofreni hastaları için faydalı olduÄŸuna dair bazı kanıtlar vardır.

 Bazen, hastalığın akut evresindeki insanların, Ruhsal SaÄŸlık Yasası uyarınca rızasıalınmadan deÄŸerlendirme ve/veya tedavi için hastaneye yatırılması gerekebilir. Buna, kısımlama (sectioning) denir. Birçok olguda ÅŸizofreni hastası gerektiÄŸinde kendisi hastaneye gider. Ancak, ÅŸizofrenisi olan insanların çoÄŸu toplum içinde yaÅŸar ve çoÄŸu da sadece ilaçgerektiÄŸi zaman doktora gider. Åžizofrenili insanların çoÄŸu ÅŸimdi hastaneye yatırılmaları gerektiÄŸinde ne tür tedavi istediklerini bildirmek amacıyla kriz kartı (Crisis Card) taşımakta ya da önceden talimat (Advance Directives) hazırlamaktadır. Komplikasyonlar BaÅŸlıca komplikasyonları yaÅŸam kalitesine iliÅŸkindir:
•Akut psikotik hastalık, dehÅŸet verici bir deneyim olabilir. Varsanılamalar ve sanrılamalar tamamen gerçek gibi görünür.
•KiÅŸisel iliÅŸkileri sürdürebilme, çalışabilme ve günlük yaÅŸamı idare edebilme gibi sosyal iÅŸlevler çoÄŸu kez ciddi ÅŸekilde zarar görür.
•Åžizofreni tanılı insanlar arasında intihar ve kendi kendine zarar verme yaygındır. Åžizofrenisi olan her 10 kiÅŸiden yaklaşık olarak 1’i er geç yaÅŸamına son verir.
•Åžizofrenisi olan insanlara verilen bazı ilaçlar, hareket bozuklukları, kilo alma ve yatışma (sedasyon) gibi sıkıntı verici yan etkilere yol açar.