1970'li yıllarda Bem tarafından formüle edilen bu teori (self-perception theory), bireylerin kendilerini daha iyi tanımayı nasıl öÄŸrendiklerini konu almaktadır. Atıf konusunda benliÄŸin analizinde önemli bir katkı saÄŸlayan bu teori, iki postülaya dayanmaktadır:

• Bireyler, kendi tutumlarını, duygularını ve benzeri içsel durumlarını, kendi davranışlarından ve bu davranışların içinde yer aldığı koÅŸullardan hareketle yordayarak tanırlar.

• Ä°çten gelen iÅŸaretler belirsiz, zayıf ve güç yordanır oldukları ölçüde birey, iÅŸlevsel olarak, tıpkı bir dış gözlemcinin konumundadır, yani o da kendisini tanıma çabasında iken, dış gözlemcinin ona baktığı gibi bakar ve dışa yansıyan iÅŸaretlerden çıkarsama yapar.

Özetle bu teori, insanın kendisini bir gözlem objesi gibi aldığını ve kendi tepkilerine ve tutumlarına bakarak yorumda bulunduÄŸunu öne sürmektedir. Kendini algılama teorisi, biliÅŸsel çeliÅŸki teorisine ve bireyin kendine atıfları konusuna getirdiÄŸi farklı bakış ya da katkılar bakımından da sıklıkla tartışılmaktadır.

Bem, bireyin tutumuna aykırı bir davranış yapmasının, onda iç gerilimi azaltmaya yönelik biliÅŸsel bir çabaya yol açtığı fikrini temelsiz bulmaktadır. Ona göre bu durumdaki birey, kendi davranışını ve onu buna iten koÅŸullan irdeler; en çok ücret ya da ödül alanların, tutum deÄŸiÅŸikliÄŸine gitmemesini, buna karşılık az ücret veya ödülü az olanların tutum deÄŸiÅŸtirmesini doÄŸal bulur.

Festinger ve Carlsmith'in deneyinde denekler, davranışlarını ödülün sonucu gibi algılamakta ve dolayısıyla kendi gerçek tutumlarını yansıtmamaktadır. EÄŸer buna aykırı davranmışsa, önemli düzeyde bir Ödül aldığı içindir. Bern'e göre dış gözlemcilere, bu deneklerin davranışı ve deney koÅŸulları açıklansa, onlar da aynı davranışları ortaya koyarlar.

Nitekim Bem, gözlemci deneklere (aktör deÄŸil) durumun verilerini sunarak aktör konumundaki deneklerin ne tür çıkarsamalar yapacaklarını sorar. Bern'in denekleri (gözlemci), gerçek deneklerle aynı sonuçlan gösterirler (Bem, deneyinde, gözlemci deneklere, aktör deneklerin ilk tutumlarını belirtmemiÅŸ olması dolayısıyla eleÅŸtirilmiÅŸtir).