EĞİTSEL VE DAVRANIÅžSAL DEÄžERLENDÄ°RME 

EĞİTSEL VE DAVRANIÅžSAL DEÄžERLENDÄ°RME NÄ°ÇÄ°N ÖNEMLÄ°DÄ°R?              

 ÖÄŸretim programının geliÅŸtirilmesinin ilk aÅŸaması, öÄŸrenme ve yaÅŸam kalitesi ile ilgili alanları deÄŸerlendirmektir.                DeÄŸerlendirme sonucunda ulaşılan bilgiler ne kadar anlamlı ve kullanışlı ise hazırlanacak öÄŸretim programı da o kadar iÅŸlevsel olacaktır. 

GELENEKSEL OLARAK DEÄžERLENDÄ°RMEDE NELER YAPILIR?              

 Zihinsel iÅŸlevler , Akademik baÅŸarı , Algısal - motor becerilerinin deÄŸerlendirilmesi yoluna gidilir.

ANCAK; ciddi derecede özürlü bireyler için deÄŸerlendirilmenin bu ÅŸekilde kullanımı, eÄŸitimcilerin program hazırlamaları için kullanışlı bilgiler saÄŸlamakta yetersiz kalmaktadır.OYSA; ciddi derecede özürlü bireyler için yapılacak deÄŸerlendirmenin; dil geliÅŸimi, sosyal geliÅŸim, toplumsal yaÅŸam becerileri, öz bakım becerileri, kavram geliÅŸimi vb. alanları kapsaması gerekmektedir. 

.·         .Tüm geliÅŸim alanlarını ölçen tek bir araç yoktur.

.·         .Ciddi derecede özürlü olan öÄŸrenciler deÄŸerlendirilirken; deÄŸerlendirme aracının seçilmesi, uygulanması, sonuçların yorumlanması, program önceliklerinin belirlenmesi çoklu disipliner bir çalışmayı gerektirir. 

ÖZÜR TANIMLARI – DEÄžERLENDÄ°RME Ä°LÄ°ÅžKÄ°SÄ° Özür TanımlarıßTanılama Uygulamayı BelirlerßSosyal DeÄŸerler Ve Tutumlarda DeÄŸiÅŸiklik Son 20 yıldaki zihinsel gerilik tanımlarında bir evrim görülmektedir.

.Ë  .1940’larda DOLL geri zekalılık durumunu altı ölçüt kullanarak tanımlamıştır.

.1.     .Zihinsel normal altı..

2.     .Bunun nedeni olarak sosyal yetersizlik..

3.     .DoÄŸuÅŸtan yada çocukluktan zihinsel gerilik..

4.     .OlgunlaÅŸmada gerilik..

5.     .Kalıtımsal nedenlerin yada hastalıkların bir sonucu olarak yapısal kaynaklı zihinsel gerilik.

.6.     .Kalıcı ve iyileÅŸmez bir durum. .

Ë  .GROSSMAN (1983) zihinsel geriliÄŸi “geliÅŸim süreci içerisinde genel zihinsel iÅŸlevlerde normallerden önemli derecede gerilik, bunun yanında uyumsal davranışlarda yetersizlik gösterme durumu” ÅŸeklinde tanımlamıştır. 

.Ë  .AMERÄ°CAN ASSOCÄ°ATÄ°ON ON MENTAL RETERDATÄ°ON (AAMR) zihinsel engelliliÄŸi “ zihinsel engellilik o anki iÅŸlevlerde önemli sınırlılıkları tanılar. Zihinsel iÅŸlevlerde önemli derecede normalin altı, uyumsal beceri alanlarından iki yada daha fazlasında zihinsel iÅŸlevlerdeki yetersizliÄŸe paralel olarak sınırlılık olması ÅŸeklinde tanımlanır. Uyumsal beceri alanları, iletiÅŸim, öz bakım, ev yaÅŸantısı, sosyal beceriler, kendini yönetme, toplum yararı, saÄŸlık ve güvenlik, akademik, boÅŸ zaman ve iÅŸ iÅŸlevleri olarak tanımlanır. Zihinsel engellilik 18 yaÅŸ öncesi belirlenir.” ÅŸeklinde açıklar. 

BU TANIMLARDA;

.1.     .Bireyin özrü, uyumsal becerilerin bir çok farklı alanlarda iÅŸlevde bulunma becerisi ile iliÅŸkilendirilmiÅŸ..

2.     .Uyumsal davranışın genel bir ölçümü kullanılmamış..

3.     .Vurgu, bireyin evde, okulda, toplum içinde iÅŸlevde bulunması için gerekli bireyselleÅŸtirilmiÅŸ desteÄŸin türü ve derecesi üzerinde yapılmaktadır. 

DEÄžERLENDÄ°RMENÄ°N AMACI

.1.     .Taramak..

2.     .Tanılama ve yerleÅŸtirmek..

3.     .Program geliÅŸtirmek..

4.     .ÖÄŸrencinin ilerlemesini izlemek..

5.     .ÖÄŸretim programını deÄŸerlendirmek. 

 .1.     .TARAMATarama testleri çok geniÅŸ bir gruba, hızlı ÅŸekilde uygulanabilen ölçümlerdir.Bu testlerin amacı, öÄŸretimsel kararlar almak için yeterli kesin bilgi saÄŸlamak yada problemin neden var olduÄŸunu belirlemek deÄŸildir. Amaç; bir öÄŸrencinin akranlarından önemli derecede bir farklılığa sahip olup olmadığını belirlemek ve baÅŸka testler uygulanmasına gerek olup olmadığını belirlemektir.Tıbbi personel ve psikologlar, tarama araçlarını geliÅŸim geriliÄŸi olan küçük çocuklarda daha ayrıntılı deÄŸerlendirmeye gerek olup olmadığını belirlemek için kullanırlar.Ciddi derecede özürlü yada çoklu özre sahip öÄŸrenciler bu formal tarama deÄŸerlendirmesinden geçmezler. Bu tür öÄŸrenciler için deÄŸerlendirme tanılayıcı test etme ile baÅŸlar..

A.     .DOÄžUM ÖNCESÄ°NDE TARAMABelirli genetik bozuklukların varlığını belirlemeye yönelik “Amniyosentez” ve “Ultrasyon”  uygulaması ile baÅŸlar.

.B.     .DOÄžUMDAN HEMEN SONRA TARAMATarama, hekimlerin belli koÅŸulları yada genetik ve metabolik bozuklukları kontrol etmesiyle yapılır.“Apgar Puanlama Sistemi” ve “Brazelton Yeni DoÄŸan Davranışsal DeÄŸerlendirme Skalası” yeni doÄŸanda potansiyel problemleri yakalamak için desenlenen tarama araçlarıdır. .

Ë  .APGAR PUANLAMA SÄ°STEMÄ°DoÄŸumdan sonra bir yeni doÄŸanın durumunu hızlıca deÄŸerlendirmek için kullanılır. Bu tarama arcında, yeni doÄŸanın kalp krizi, solunum, refleksler, kas tonusu ve doÄŸumdan sonraki 1. , 5. ve 10. dakikalardaki genel görüntüsü deÄŸerlendirilir. .

Ë  .BRAZELTON YENÄ° DOÄžAN DAVRANIÅžSAL DEÄžERLENDÄ°RME TESTÄ°27 davranışsal ölçümü içerir. Bu genel ölçümler uyanıklık, aktivite düzeyi, kendini sakinleÅŸtirme etkinliÄŸi, gülümseme, uyku paternleri, spesifik alanları (yeni doÄŸanın ışık, ses ve ayağının altına iÄŸne ile çiziktirme gibi çevresel uyarılara tepkisi). 

.Ë  .DENVER GELİŞİMDEL TARAMA TESTÄ° VE GELİŞİMSEL PROFÄ°L IIBebekler ve daha büyük çocuklar için olan tarama araçlarıdır.Bu araçlar; kiÅŸisel sosyal, ince-kaba motor, dil ve öz bakım geliÅŸimi gibi birçokalanı kapsar.Çocuklar için olan bu tarama testlerinin amacı; öÄŸretimsel hedefler belirlemekdeÄŸil, daha ayrıntılı bir deÄŸerlendirmenin gerekli olup olmadığını belirlemektir. 

.Ë  .DÄ°ÄžER TARAMA ARAÇLARIGörme yada iÅŸitme gibi sadece tek alana odaklanabilir.Geleneksel görme keskinliÄŸi testleri gibi bazı tarama araçları karmaşık sözel yönergeler yada biliÅŸsel ayırt etmeler gerektiÄŸi için ciddi derecede özürlü öÄŸrencilere yeterli ÅŸekilde uygulanmayabilir..

·         .THE PERSON’S GÖRSEL KESKÄ°NLÄ°K TESTÄ°Özellikle ciddi derecede özürlü bireylerdeki görsel problemleri taramak için geliÅŸtirilmiÅŸtir.Yanıtın gereÄŸini baÅŸlangıçta yerine getiremeyen bireyler için bir eÄŸitim programıuygulanabilir. Bu öÄŸretim programı, tarama testlerine katılmak için gerekli yanıtların tiplerini öÄŸrenmeyi içerir. 

.2.      .TANILAMA VE YERLEÅžTÄ°RMEDeÄŸerlendirme sürecindeki bir sonraki basamak, tanılama ve yerleÅŸtirmedir.Tanı (teÅŸhis), kiÅŸinin özelliÄŸine ad koymadır. Bireyin çeÅŸitli özelliklerinden biri veya birkaçı hakkındaki farklılıkları belirlemedir.Tanılama (teÅŸhis etme); tanı için gerekli sistemli çalışmaların tümüdür.

 Tanılamanın amacı; çocuÄŸun geliÅŸim geriliÄŸine yada yetersizliÄŸe sahip olup olmadığı, eÄŸer gerilik ve yetersizlik varsa bunun yapı ve derecesini belirlemeye çalışmaktır. Böylece; bu çocukların gereksinimlerine göre saÄŸlanacak eÄŸitim hizmetlerinin türünü ve yapısını belirler.

 Verilecek hizmetlerin türünü belirleyebilmek için; .-          .Ayrıntılı deÄŸerlendirmeye (zihinsel akademik, iletiÅŸim, motor, öz bakım vb.).- .Ailenin de dahil olduÄŸu disiplinler arası ekip tarafından toplanacak bilgiye gereksinim vardır. 

Tanılama süreci için gerekli bilgiler; duyusal zedelenmelerin, zihinsel yeteneklerin, uyumsal iÅŸlevlerin incelenmesi yolu ile saÄŸlanır.Bu bilgilere; nörolojik testler, zeka testleri, uyumsal davranış testleri, gözlem, görüÅŸme yolu ile ulaşılır. 

Ülkemizde tanılama süreci; .-          .

Farkına varma.-          .BaÅŸvuru.-          .Tıbbi deÄŸerlendirme.-          .Tanılama.-          .Önlem alma,.-          .Psiko-metrik ölçümler.-          .YerleÅŸtirme ÅŸeklinde gerçekleÅŸir..

A.     .FARKINA VARMAAnne – baba, yakın çevre ve öÄŸretmenler gözlemleyerek çocuÄŸun akranlarına göre bir farklılığı olduÄŸunu fark edebilmektedirler.

Dikkat çekici farlılıklardan baÅŸlıcaları;.-          .KonuÅŸmanın gecikmesi.-          .Akranları arasına katılabilmede güçlük.-          .Oyuncaklarla ilgilenme ÅŸekli.-          .Çevresindeki akran ve yetiÅŸkinlerle ilgilenme ÅŸeklidir.

.B.     .BAÅžVURUAile, önce çocuk doktoruna çocuÄŸun durumunu anlatarak ne yapmaları gerektiÄŸi konusunda fikir danışır.Çocuk doktoru aileyi nadiren R.A.M.’a (Rehberlik AraÅŸtırma Merkezi), genellikle de çocuk nöroloji, çocuk psikiatrisi gibi bölümleri bulunan üniversite hastanelerine yönlendirir..

C.    .TIBBÄ° DEÄžERLENDÄ°RMEBu aÅŸamada, çocukta yetersizliÄŸe yol açan zedelenmenin, oluÅŸ zamanı, nedenleri, oluÅŸ biçimi ve etkileme derecesini belirlemeye yönelik incelemeler yapılır.

.D.    .TANILAMATıbbi deÄŸerlendirme sonucunda çocuÄŸun özelliklerine, aynı özellikleri taşıyan diÄŸerleri için de kullanılan (spastik, moron, kör, sağır vb.) bir ad/etiket konur.

.E.     .ÖNLEM ALMA,Tanılama konusunun ardından özrün derecesini azaltmak yönünde yapılabilecek önlemler var ise (ameliyat, protez, gözlük, iÅŸitme cihazı vb.) bunların saÄŸlanması yoluna gidilir..

F.     .PSÄ°KO-METRÄ°K ÖLÇÜMLER

Tanılanması gerçekleÅŸen birey R.A.M.’lerine yada hastanelerin psiko-metrik ölçüm birimlerine yönlendirilerek bireyin zeka testi ve uyum davranışlarını deÄŸerlendirmeye yönelik çeÅŸitli testler ve ölçekler uygulanır.