hd porno porno hd porno porno

ABA nedir

4.771 okundu

abaDavran─▒┼čsal analiz ├╝├ž ana daldan olu┼čur. Davran─▒┼č├ž─▒l─▒k ve davran─▒┼č├ž─▒ bilimin felsefesi, uzmanl─▒k ve ├žal─▒┼čma alan─▒ temel ara┼čt─▒rmalar olan Davran─▒┼č─▒n Deneysel Analizi (EAB) ve davran─▒┼č─▒ kan─▒tlamak i├žin bir teknoloji geli┼čtirme kayg─▒s─▒ ta┼č─▒yan Uygulamal─▒ Davran─▒┼č Analizidir (Applied Behavior Analysis).

WatsonÔÇÖ─▒n Uyaran-Tepki Davran─▒┼č├ž─▒l─▒─č─▒

Psikoloji, 1900 l├╝ y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda bilince ve di─čer zihinsel s├╝re├žlere odaklanm─▒┼čt─▒r. Yirminci y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda, aralar─▒nda en ├žok konu┼čulan ve hat─▒rlanan bilim adam─▒ olan John B. WatsonÔÇÖ─▒n da bulundu─ču (Di─čer ├Ânemli bilim adam─▒ da PavlovÔÇÖdur) davran─▒┼č├ž─▒ kuram─▒n temelleri at─▒lm─▒┼č, psikoloji ÔÇťdavran─▒┼č bilimiÔÇŁ olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. WatsonÔÇÖa g├Âre; davran─▒┼č├ž─▒ psikoloji, sosyal bilimlerin en nesnel ve deneysel dal─▒d─▒r. Watson, psikolojinin temel konusunun g├Âzlenebilir davran─▒┼člar oldu─čunu savunmu┼č, zihnin ve zihinsel s├╝re├žlerin psikolojinin konusu olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čtir.

WatsonÔÇÖ─▒n davran─▒┼č├ž─▒ kuram─▒nda, ├ževresel uyaranlar ile tepkilerin aras─▒ndaki ili┼čki ├╝zerine ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Bu nedenle de WatsonÔÇÖ─▒n kuram─▒ ÔÇťUyaran-Tepki PsikolojisiÔÇŁ ad─▒ ile bilinir. WatsonÔÇÖ─▒n bir ├žok davran─▒┼č ile ilgili a├ž─▒klamalar─▒, U-D Psikolojisini destekler nitelikte yeterli bilimsel kan─▒tlar elde edememi┼čtir. Ancak Watson ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n yeni davran─▒┼č├ž─▒ ├žal─▒┼čmalara ├Âng├Âr├╝ sa─člayaca─č─▒n─▒ ve e─čitim-├Â─čretim, i┼č hayat─▒ ve hukuk gibi alanlarda pratik yararlar sa─člayaca─č─▒n─▒ b├╝y├╝k bir inan├žla belirtmi┼čtir.

 

SkinnerÔÇÖ─▒n Edimsel Ko┼čullama Kuram─▒

Davran─▒┼č─▒n deneysel analizi SkinnerÔÇÖin ├žal─▒┼čmalar─▒ ile 1938 y─▒l─▒nda ba┼člam─▒┼čt─▒r. Skinner 1930-1937 y─▒llar─▒ aras─▒nda yapt─▒─č─▒ deneysel ├žal─▒┼čmalar sonucunda iki davran─▒┼č ┼čekli tan─▒mlam─▒┼čt─▒r: Tepkisel davran─▒┼č (klasik ko┼čullanma-Pavlovian ko┼čullanma) ve Edimsel davran─▒┼č (edimsel ko┼čullanma).

Tepkisel davran─▒┼č, PavlovÔÇÖun geleneksel deneylerinde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, refleksif davran─▒┼čt─▒r. Tepkisel davran─▒┼člar do─črudan uyarana maruz kal─▒nd─▒─č─▒nda ortaya ├ž─▒kan davran─▒┼člard─▒r. Edimsel davran─▒┼člar ise uyaran ile de─čil, uyaranlar─▒n yol a├žt─▒─č─▒ davran─▒┼č de─či┼čikliklerinden sonra ortaya ├ž─▒kan davran─▒┼čt─▒r. Skinner edimsel davran─▒┼člara ├žok daha fazla ├Ânem vermi┼čtir. Skinner, ├ževresi ile e┼čsiz ili┼čkiler geli┼čtiren edimsel davran─▒┼člar─▒n analizinin, farkl─▒ ara┼čt─▒rma alanlar─▒ sundu─čunu belirtmi┼čtir ve bu yeni bilimsel ke┼čfine ÔÇťDavran─▒┼č─▒n Deneysel AnaliziÔÇŁ ad─▒n─▒ vermi┼čtir.

Skinner, ├Â─črenilen bilginin unutulmas─▒n─▒n aktif bir s├╝re├ž oldu─čunu, ayn─▒ ┼čekilde davran─▒┼č─▒n peki┼čtirilmedi─či bir durumda silinece─čini yani unutulaca─č─▒n─▒ savunmu┼čtur. Ayr─▒ca Skinner, peki┼čtire├žler de─či┼čti─činde davran─▒┼č─▒n da de─či┼čece─či tezini savunmu┼čtur.

Davran─▒┼člar─▒ anlamam─▒zda SkinnerÔÇÖ─▒n en temel ve g├╝├žl├╝ katk─▒s─▒; davran─▒┼člar─▒ etkileyen fakt├Ârlerin ke┼čfi ve deneysel analizleridir. ÔÇťDavran─▒┼č├ž─▒l─▒k, insan davran─▒┼člar─▒n─▒n bilimi de─čildir, bu bilimin felsefesidirÔÇŁ diyen Skinner, davran─▒┼č─▒n temel ilkelerinin, e─čitim-├Â─čretim, din, devlet, hukuk ve psikoterapi gibi insan─▒n karma┼č─▒k ya┼čam alanlar─▒na yararl─▒ bir ┼čekilde adapte edilebilece─čini vurgulam─▒┼čt─▒r.

SkinnerÔÇÖ─▒n Edimsel Ko┼čullama Kuram─▒n─▒n Temel Varsay─▒mlar─▒

1.Davran─▒┼č de─či┼čikli─či (├Â─črenme), ├ževresel de─či┼čikliklere ba─čl─▒ olarak ger├žekle┼čir.

2.Edimsel ko┼čullama i├žsel durumlarla de─čil, g├Âzlenebilir belli bir yolla ├Âl├ž├╝lebilir ve tekrarlanabilir davran─▒┼člarla ilgilidir.

3.Refleks tepkileri d─▒┼č─▒ndaki t├╝m insan davran─▒┼člar─▒ ├Â─črenilmi┼č davran─▒┼člard─▒r.

4.Davran─▒┼č ve ├ževre ili┼čkilerini bilimsel olarak a├ž─▒klayabilmek i├žin, davran─▒┼č ve ├ževre ├Âzelliklerinin g├Âzlenebilir ve ├Âl├ž├╝lebilir terimlerle tan─▒mlanmal─▒d─▒r.

5.Davran─▒┼č ve ├ževre ili┼čkilerini bilimsel olarak a├ž─▒klayabilmek i├žin, davran─▒┼č ├Âncesi ve davran─▒┼č sonras─▒ uyaranlar ile davran─▒┼č─▒n olu┼čum s─▒kl─▒─č─▒n─▒ g├Âzlemek ve kaydetmek gerekir.

6.Davran─▒┼č ve ├ževre ili┼čkilerine ili┼čkin yasalar, t├╝m insan ve hayvan t├╝rleri i├žin ge├žerlidir.

Lovaas Y├Ântemi

Lovaas, otizmin baz─▒ ├žocuklarda ├╝stesinden gelinebilir bir farkl─▒l─▒k oldu─čunu ├Âne s├╝ren ilk uzmand─▒r. Ya┼čam─▒ boyunca t├╝m g├╝c├╝n├╝ ve enerjisini, otizmde etkili e─čitim y├Ântemlerini ke┼čfetmeye harcam─▒┼čt─▒r. Lovaas, ÔÇťBir ├žocuk bizim yapt─▒─č─▒m─▒z ├Â─čretimle ├Â─črenemiyorsa, ├žocu─čun ├Â─črenebildi─či ┼čekilde ├Â─čretim yapmal─▒y─▒z.ÔÇŁ diyerek, al─▒┼č─▒lm─▒┼č ├Â─čretim kal─▒plar─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kma gere─čini dile getirmi┼čtir.

1960ÔÇÖl─▒ Y─▒llarda, daha sonra ÔÇťErken ve Yo─čun Davran─▒┼čsal E─čitimÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan uygulamal─▒ davran─▒┼č analizine dayal─▒ modeli geli┼čtirmeye ba┼člad─▒. Lovaas Tekni─či, Ayr─▒k Deneme ├ľ─čretimi (AD├ľ – Discrete Trial Training) olarak da bilinmektedir. Bu y─▒llarda Lovaas, ├Â─čretim uygulamalar─▒n─▒n bulundu─ču ÔÇťBen Kitab─▒ÔÇŁnda anlatacaklar─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Programlar─▒n i├žeri─činin yan─▒ s─▒ra, bu programlar─▒n ├Â─čretim s─▒ras─▒n─▒ d├╝zenlemi┼č ve nas─▒l ├Â─čretilece─čini anlatm─▒┼čt─▒r.

Ayr─▒k Deneme ├ľ─čretimleri, ABA ilkelerine dayal─▒ bir tekniktir. Lovaas Program─▒ geli┼čimsel gerili─či olan ve/veya otizmli ├žocuklar i├žin terapi olarak Ivar Lovaas taraf─▒ndan California ├ťniversitesinde geli┼čtirilmi┼čtir. Lovaas, ayr─▒k denemeleri g├Âz konta─č─▒ kurmak gibi ├žok basit becerilerden sosyal beceri, dil becerileri gibi ├žok karma┼č─▒k becerileri kapsayan geni┼č bir yelpazeyi geli┼čimsel gerili─či olan ├žocuklara ├Â─čretmek i├žin kullanm─▒┼čt─▒r. Lovaas modeli ├Ânceleri ├Âd├╝l ve ceza sistemine dayal─▒yken, daha sonralar─▒ ceza sisteminin kullan─▒m─▒ndan vazge├žilmi┼čtir.

Lovaas, otizmli ├žocuklar ├╝zerinde yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rman─▒n sonucunda haftada 30-40 saat DTT alan ├žocuklar─▒n %80ÔÇÖinin normal geli┼čim g├Âsteren ya┼č─▒tlar─▒yla akademik e─čitim alabilecek d├╝zeye geldi─čini g├Âzlemlemi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čma, 1987 y─▒l─▒nda ÔÇťK├╝├ž├╝k Ya┼čtaki Otizmli ├çocuklarda Davran─▒┼čsal M├╝dahale ve Normal E─čitsel ve Zihinsel ─░┼člevde BulunmaÔÇŁ adl─▒ makale olarak yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

LovaasÔÇÖn─▒n geli┼čtirdi─či ├Â─čretim modeli, t├╝m d├╝nyada pek ├žok ailenin ve ├žocu─čun ya┼čam─▒n─▒n ayd─▒nlanmas─▒na ├Ânc├╝l├╝k etmi┼čtir.

Davran─▒┼č├ž─▒lar─▒n Ortak Tutumlar─▒

Determinizm: Evrenin veya evrendeki olaylar─▒n ya da bir bilimsel disiplinin alan─▒na giren t├╝m nesne ve olaylar─▒n ├Ânceden belirlenmi┼č oldu─ču, onlar─▒n ├Âyle olmalar─▒n─▒ zorunlu k─▒lan birtak─▒m yasa veya g├╝├žlerin etkisiyle meydana geldiklerini ileri s├╝ren g├Âr├╝┼čt├╝r. Belirlenimcilik de denir.

Ampirizm: ├çal─▒┼č─▒lan ya da ilgilenilen olgu ile ilgili nesnel g├Âzleme dayanan g├Âr├╝┼čt├╝r.

Deneysellik: ├çal─▒┼č─▒lan olguyla ilgili, bir ya da birden ├žok fakt├Âr├╝n, yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č ortamlarda kontroll├╝ bir kar┼č─▒la┼čt─▒rma imkan─▒ sa─člayan ├Âl├ž├╝mlemelerdir.

Tekrarlama: Elde edilen verilerin g├╝venirli─čini ve kullan─▒┼čl─▒l─▒─č─▒n─▒ belirlemek i├žin deneylerin tekrarlanmas─▒d─▒r.

Tutumluluk: Deneysel ya da kavramsal olarak basit ve mant─▒kl─▒ a├ž─▒klamalar─▒n, daha karma┼č─▒k ve soyut a├ž─▒klamalar yap─▒lana kadar yok say─▒lmas─▒d─▒r.

Felsefi ┼×├╝phe: S├╝rekli olarak bilimsel teori ve bilgilerin do─črulu─čunun ve ge├žerli─činin sorgulanmas─▒d─▒r.

ABA (Applied Behavior Analysis)

Konusu edimsel davran─▒┼člar olan ilk insanl─▒ deneyler, 1949 y─▒l─▒nda Fuller taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 1950 ile 1960 y─▒llar─▒ aras─▒nda, ara┼čt─▒rmac─▒lar, deneysel davran─▒┼č analizinin metotlar─▒n─▒ kullanarak, laboratuar ortam─▒nda elde edilen sonu├žlar─▒n insanl─▒ ├žal─▒┼čmalarda da elde edilip edilemeyece─či ├╝zerinde ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Bijou, 1955-1958 y─▒llar─▒nda davran─▒┼č─▒n baz─▒ ilkeleri ile ilgili olarak mental retardasyon tan─▒s─▒ alm─▒┼č insanlarla ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Baer, 1960-1962 y─▒llar─▒nda okul ├Âncesi ├žocuklarda cezan─▒n etkilerini ara┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Ferster ve DeMyer, 1961-1962 y─▒llar─▒nda, otizmli ├žocuklarla davran─▒┼č temelli sistematik ├žal─▒┼čmalar yapm─▒┼člard─▒r. Lindsley, 1956-1960 y─▒llar─▒nda davran─▒┼č─▒n edimsel ko┼čullanmas─▒ konusunda yeti┼čkin ┼čizofreni hastalar─▒yla ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. T├╝m bu ara┼čt─▒rmac─▒lar, davran─▒┼č─▒n temel ilkelerinin insanlara uygulanabilir oldu─čunu g├Âstermi┼č ve daha sonra ortaya ├ž─▒kacak olan uygulamal─▒ davran─▒┼č analizinin temellerini olu┼čturmu┼člard─▒r. 1960ÔÇÖl─▒ Y─▒llarda bir ├žok ara┼čt─▒rmac─▒ b├╝y├╝k bir ├žabayla davran─▒┼č├ž─▒ ilkeleri uygulam─▒┼člard─▒r.

─░lk resmi kaynak 1959ÔÇÖda Allyn ve Michael taraf─▒ndan yay─▒nlanan ÔÇťDavran─▒┼č M├╝hendisi Olarak Psikiyatri Hem┼čireleriÔÇŁ konulu makaledir. ├ça─čda┼č uygulamal─▒ davran─▒┼č analizi Journal Applied Behavior Analysis ÔÇśin ilk say─▒s─▒n─▒n 1968 y─▒l─▒nda yay─▒nlanmas─▒ ile ba┼člam─▒┼čt─▒r. Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖnde, ├╝niversitelerde Uygulamal─▒ Davran─▒┼č Analizi programlar─▒ 1970ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda a├ž─▒lmaya ba┼članm─▒┼č, hem ├Â─čretime hem ara┼čt─▒rmalara yer vermi┼člerdir.

Uygulamal─▒ Davran─▒┼č Analizi(ABA)ÔÇÖnin Karakteristik ├ľzellikleri

Uygulamal─▒l─▒k

Davran─▒┼č─▒n toplumsal a├ž─▒dan ├Ânemli olmas─▒ anlam─▒na gelir. Hedef davran─▒┼č─▒n kuramsal a├ž─▒dan de─čil, toplumsal a├ž─▒dan ├Ânemli bir davran─▒┼č olmas─▒ anlam─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r. Artt─▒r─▒lmas─▒ ya da azalt─▒lmas─▒ istenen davran─▒┼č, toplumsal a├ž─▒dan ├Ânemli olmal─▒ ve ivedilik ta┼č─▒mal─▒d─▒r. Toplumda kabul g├Âren uygun davran─▒┼člar─▒n kazand─▒r─▒lmas─▒ ya da uygun olmayanlar─▒n azalt─▒lmas─▒ anlam─▒na gelmelidir.

Davran─▒┼čsall─▒k

Davran─▒┼č─▒n davran─▒┼čsal ifadelerle, g├Âzlenebilir ve ├Âl├ž├╝lebilir olarak tan─▒mlanmas─▒d─▒r. Bireyin g├Âzlenebilen somut davran─▒┼člar─▒ incelenir. Davran─▒┼člar─▒n do─čru bir bi├žimde tan─▒mlanmas─▒ ve ├Âl├ž├╝lmesi, verilerin g├╝venilir bir bi├žimde nicelikselle┼čtirilmesi gerekmektedir.

Davran─▒┼čsall─▒k ├╝├ž noktada ├Âzetlenebilir:

a- Bir hedef davran─▒┼č belirlenmeli ve bu hedef davran─▒┼čta de─či┼čiklik planlanmal─▒d─▒r.

b- Davran─▒┼č mutlaka ├Âl├ž├╝lebilir olmal─▒d─▒r.

c- ├çal─▒┼čma s├╝resinde davran─▒┼čta bir de─či┼čiklik ger├žekle┼čtiyse, uygulamac─▒ kimin davran─▒┼č─▒n─▒n de─či┼čti─čini incelemelidir.

Analitiklik

─░┼člevsel ili┼čkinin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir. ├çevresel olaylar─▒n davran─▒┼č─▒n ger├žekle┼čmesi ya da ger├žekle┼čmemesinden sorumlu oldu─čunu inand─▒r─▒c─▒ bi├žimde ortaya koymaktad─▒r. Uygulamac─▒n─▒n bir davran─▒┼č─▒ analiz edebilmesi i├žin davran─▒┼č ├╝zerinde kontrol g├╝c├╝ne sahip olmas─▒ ve mutlaka i┼člevsel ili┼čkiyi belirlemesi gerekmektedir.

Teknolojiklik

Yap─▒lan uygulaman─▒n a├ž─▒k bir bi├žimde betimlenmesi, b├Âylece bir ba┼čkas─▒ taraf─▒ndan kolayca anla┼č─▒larak ayn─▒ bi├žimde uygulamas─▒n─▒ sa─člamas─▒ anlam─▒na gelir. Uygulamal─▒ davran─▒┼č analizi y├Ântemlerinin kullan─▒ld─▒─č─▒ t├╝m davran─▒┼č de─či┼čtirme s├╝re├žleri teknolojik olmal─▒d─▒r. Yinelenebilirlik de e┼čanlaml─▒ bir terim olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

Kavramsal sistematiklik

Sistematik bir bi├žimde kavramsal b├╝t├╝nl├╝k olu┼čturularak anla┼č─▒l─▒rl─▒─č─▒n kolayla┼čt─▒r─▒lmas─▒d─▒r. Uygulamac─▒lar sistematik bi├žimde kavramsal b├╝t├╝nl├╝k sa─člamal─▒d─▒r. B├Âylece di─čer ara┼čt─▒rmac─▒lar ya da uygulamac─▒lar, kavramsal b├╝t├╝nl├╝─č├╝ elde edilmi┼č olan uygulamalara kolayca ula┼čabilirler. Bu ├Âzellik ayn─▒ zamanda bir disiplin alan─▒ olu┼čmas─▒na katk─▒ sa─člar.

Etkililik

├ťzerinde ├žal─▒┼č─▒lan davran─▒┼čta istenilen etkiyi yaratan g├╝c├╝n ortaya konmas─▒ anlam─▒na gelir. Etkililik, de─či┼čtirilmesi ya da kazand─▒r─▒lmas─▒ hedeflenen davran─▒┼čta de─či┼čiklik yaratan g├╝├ž olarak tan─▒mlan─▒r.

Genellenebilirlik

Davran─▒┼č de─či┼čikli─činin, uygulama ortam─▒ d─▒┼č─▒ndaki di─čer ortamlar, durumlar ve davran─▒┼člar i├žinde s├╝rd├╝r├╝lebilir olmas─▒d─▒r.

ABAÔÇÖnin Temel Varsay─▒mlar─▒
Kaynaklar:

Cooper, O. J., Heron, E. T. & Heward, L. W. (1987). Applied Behavior Analysis. Ohio: Merill Publishing Company.
Lovaas, O.I.(2005). Ben Kitab─▒. ─░stanbul: Sistem Yay─▒nc─▒l─▒k.
Lovaas, 0.I.(1987). K├╝├ž├╝k Otistik ├çocuklarda Davran─▒┼čsal Tedavi ve Normal E─čitimsel ve Zihinsel ├çal─▒┼čma. Kaliforniya ├ťniversitesi, Los Angeles.
Schultz, D.,Schultz, S.E.(2002). Modern Psikoloji Tarihi. ─░stanbul: Kakn├╝s Yay─▒nlar─▒.
Tekin-─░ftar, E., K─▒rcaali-─░ftar, G. (2006). ├ľzel E─čitimde Yanl─▒┼čs─▒z ├ľ─čretim Y├Ântemleri. Ankara: Nobel Yay─▒n Da─č─▒t─▒m.
Tekin-─░ftar, E.( 2012). Otizm Spektrum Bozuklu─ču Olan ├çocuklar ve E─čitimleri. Ankara: Vize Bas─▒n Yay─▒n
http://www.rehabilitasyon.com/action/makale/1/ABA__Applied_Behavior_Analysis__Tarihcesi-9213.

%d blogcu bunu be─čendi: