hd porno porno hd porno porno

OTlSTİK ÇOCUKLARDA OYUN

2.086 okundu

├ľZEL E─×─░T─░M DERG─░S─░

Uzm. ├ťlk├╝ PI┼×KTN
Oyun, ya┼čam─▒n her devresinde varolan
bir etkinlik olmakla birlikte,
├Âzellikle ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda
├žocu─čun i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ d├╝nyay─▒ tan─▒mas─▒,
mutluluk, kayg─▒, sevin├ž gibi duygular─▒n─▒
ifade edebilmesi i├žin en uygun anlat─▒m
┼čeklidir. Oyun i├žinde ├žocuklar ke┼čfetmeyi,
ya┼čamda g├Ârd├╝kleri modelleri taklit etmeyi
ve varolan becerilerini geli┼čtirmeyi
├Â─črenmektedirler (Rae, 1987).
Hartup (1983) yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalarda,
oyunun bir bebe─čin ya┼čam─▒n─▒n ilk
y─▒llar─▒nda bile g├Âr├╝ld├╝─č├╝n├╝, ancak bebeklikte
ortaya ├ž─▒kan oyun davran─▒┼člar─▒n─▒n
birka├ž saniye gibi k─▒sa s├╝reli oldu─čunu belirtmektedir
(Schopler, 1986).
Roos (1981) normal ├žocuklarda, ilk
birka├ž y─▒lda taklide dayal─▒ oyunlar
g├Âzlenirken ya┼č─▒n ─░lerlemesiyle oyun davran─▒┼člar─▒n─▒n
birlikte olma, s├Âzel ileti┼čim
kurma ve daha karma┼č─▒k oyunlar oynama
┼čeklinde artt─▒─č─▒n─▒ ifade etmektedir (Schopler,
1986.) Çocukların sosyal beceri kazanmalarında
├ľnemli olan iki beceriden
biri oyun di─čeri ise ya┼č─▒tlar─▒ ile ileti┼čim
kurmad─▒r. Ya┼č─▒tlar─▒yla birlikte oyun oynama,
├žocu─čun s├Âzel ve motor becerilerinin
geli┼čimini desteklemesinin yan─▒s─▒ra, sosyal
ya┼čamla ilgili baz─▒ beceri ve davran─▒┼č
├Ârneklerinin kolayl─▒kla ├Â─črenilece─či ve
├že┼čitli deneyimlerin ge├žirilebilece─či bir
ortam─▒ da sa─člamaktad─▒r (Rubin, Fein,
Vandcrberg, 1983).
Okul ├Âncesi d├Ânemde ise ├žocuklar─▒n
ya┼č─▒tlar─▒yla etkile┼čimi artmakta ve
olumlu sosyal davran─▒┼člar─▒ olumsuzlardan
daha s─▒k ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu d├Ânemde
ya┼č─▒tlar─▒yla oyun s─▒ras─▒nda, ├žocuklar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒
de─čerlendiren ├žal─▒┼čma sonu├žlan;
├Âzellikle g├╝lme ve g├╝l├╝mseme s─▒kl─▒─č─▒,
ya┼č─▒tlar─▒yla birlikte oynama, payla┼čma ve
─░┼čbirli─či i├žindeki hareketlerin bu d├Ânemde
artt─▒─č─▒m g├Âstermektedir. Di─čer bir deyi┼čle;
s├Âzel ak─▒c─▒l─▒k, simgesel d├╝┼č├╝nce, hayal
g├╝c├╝ gibi zihinsel yeteneklerin ya┼ča ba─čl─▒
olarak geli┼čmesi, oyun becerilerindeki
de─či┼čmelere arac─▒ olmaktad─▒r.
Howes ve Rubin (1983), oyun davran─▒┼člar─▒n─▒n
ya┼č─▒n yan─▒s─▒ra bir├žok
de─či┼čkene ba─čl─▒ oldu─čunu ve ├ževrenin etkisi,
ya┼č─▒tlarla olan daha ├Ânceki deneyimler,
sosyoekonomik d├╝zey, ├žocu─čun ve oyun
arkada┼člar─▒n─▒n cinsiyetinin ├žocu─čun oyun
davran─▒┼č─▒n─▒n d├╝zey ve t├╝r├╝n├╝ etkiledi─čini
belirtmektedirler (Schopler, 1986).
Otistik ├žocuklar─▒n bili┼čsel ve
alg─▒sal alanlardaki ye─▒ersizliklcri sonucunda
anlama, ili┼čki kurma, problem ├ž├Âzme
ve ileti┼čim alanlar─▒nda s─▒n─▒rl─▒ yeteneklere
sahip olduklar─▒ bilinmektedir (Cohen,
1987). Genellikle otistik ├žocuklar─▒n g├Âze
├žarpan di─čer ├Âzelliklerinden biri de, sosyal
geli┼čimlerindeki yetersizliktir. Kanner
1943’te sosyal yetersizli─či, otizmin en
├Ânemli belirtisi olarak de─čerlendirmi┼čtir
(Lewis, 1987). Otistik ├žocuklar─▒n sosyal
├Âzellikleri; fiziksel temastan ka├ž─▒nmalar─▒,
├Âzellikle ya┼čamlar─▒n─▒n ─░lk y─▒llar─▒nda
kar┼č─▒l─▒kl─▒ g├Âz konta─č─▒ kurmamalar─▒, kendi-
* ├ľzel Uyum ├Âzel E─čitim Okulu
44
lerine g├╝l├╝msendi─či zaman g├╝l├╝msemeyle
kar┼č─▒l─▒k vermemeleri, insanlara kar┼č─▒ ilgisiz
kalmalar─▒, sosyal kurallar─▒ anlamada ve
oyun becerisinde yetersiz olmalan ┼čeklinde
belirlenmektedir (Schopler, 1986).
Bir├žok otistik ├žocukta g├Âr├╝len yetersiz
oyun becerisi, genellikle sosyal becerilerin
ve yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n eksikli─činden ortaya
├ž─▒kmaktad─▒r. Strain ve Looke (1976)
‘un belirtti─či gibi, otistik ├žocuklar─▒n
ya┼č─▒tlar─▒yla ├žok seyrek etkile┼čime girmeleri
de bu ├žocuklar─▒n uygun sosyal becerileri
ve tek ba┼č─▒na ya da ya┼č─▒tlar─▒yla birlikte
oyun oynama davran─▒┼člar─▒n─▒ kazanmalar─▒n─▒
s─▒n─▒rland─▒rmaktad─▒r (Wulff, 1985).
Otistik ├žocuklarda oyun becerileri
ile ilgili yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar ├žok yayg─▒n
de─čildir. Bunun nedeni; 1960’l─▒ y─▒llar─▒n ortalar─▒na
kadar otizm alan─▒nda ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n,
s─▒k s─▒k otistik ve ┼čizofrenik vakalar─▒
bir arada toplam─▒┼č olmalar─▒d─▒r. Ancak
son y─▒llarda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda, bu ─░ki
tan─▒ grubu birbirinden ba─č─▒ms─▒z d├╝┼č├╝n├╝lerek
tek tek incelenmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r.
Otistik ├žocuklar─▒n oyun ve oyuncak
ile oynamalar─▒n─▒n de─čerlendirilmesine
y├Ânelik yap─▒lan g├Âzlemler; genelde bu
├žocuklar─▒n bir oyuncak ile amaca uygun
oynamad─▒klar─▒n─▒ ve oyunca─č─▒ d├Ând├╝rme,
yuvarlama, atma ya da elinde tutma gibi
ama├žs─▒z olarak kulland─▒klar─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r.
├ço─ču otistik ├žocuk, saatlerce
b─▒kmaks─▒z─▒n su ve kum ile oynayabilir,
├žama┼č─▒r makinesinde d├Ânen ├žama┼č─▒rlar─▒ ya
da pikapta d├Ânen pla─č─▒n hareketlerini izleyebilir.
Tekerlekli bir nesneyi ├Ârne─čin;
bir oyuncak kamyonu normal pozisyonda
s├╝rmek yerine yan yat─▒r─▒p tekerleklerini
d├Ând├╝rme davran─▒┼č─▒ g├Âsterebilirler. Otistik
├žocuklara g├Âre oyuncak bir tren, ger├žek bir
├ľZEL E─×─░T─░M DERG─░S─░
trenin yerine ge├žememektedir. Tren
yaln─▒zca so─čuk, sert, a─č─▒r bir nesnedir, metalik
tad─▒ vard─▒r ve salland─▒─č─▒nda ses
├ž─▒kar─▒r, tekerlekleri d├Ând├╝r├╝ld├╝─č├╝nde ─░se
farkl─▒ ┼čekiller olu┼čturmaktad─▒r (Wing,
1989). Bu ├žocuklar ├ževrelerindeki t├╝m
nesneleri incelemekte, ancak nesneleri kullanarak
oyun oynama s├Âz konusu
oldu─čunda yetersiz katmaktad─▒rlar. ├ço─ču
otistik ├žocuk, s─▒kl─▒kla trambolinde
z─▒plamak, kayd─▒raktan kaymak gibi bir hareketin
s├╝rekli tekrar edilmesi ┼čeklinde
olan oyunlar─▒ tercih etmektedirler (Wing,
1981).
T─░lton ve Ottinger (1964), otistik
├žocuklar─▒ di─čer gruplarla sistematik olarak
kar┼č─▒la┼čt─▒ran ilk ara┼čt─▒rmac─▒lard─▒r. Oyun
konusunu, “oyuncak kullan─▒m─▒” ve “oyuncak
ile oyun oynama kapasiteleri” olmak
├╝zere ─░ki a├ž─▒dan ─░ncelemi┼člerdir. Yapuklan
├žal─▒┼čmada 5 ya┼č civar─▒nda normal, zihinsel
├Âz├╝rl├╝ ve otistik ├žocuklar ara┼čt─▒rman─▒n deneklerini
olu┼čturmu┼čtur. Bu ├žal─▒┼čma; otistik
├žocuklar─▒n oynad─▒klar─▒ oyunlar─▒n
s├╝rekli olarak ayn─▒ ┼čekilde, stereotipik
oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. ├çal─▒┼čma sonucunda
elde edilen veriler, normal ÔÇó├žocuklar─▒n %
100’├╝n├╝n, zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n %
83’├╝n├╝n, otistik ├žocuklar─▒n ise % 38’den
az─▒n─▒n oyuncaklar ile oynamay─▒ tercih ettiklerini
belirtmektedir.
Oyun etkinliklerinin en ├ľnemlisi
sembolik oyundur. Sembolik oyun,
b├╝y├╝k oranda zihinde yer almakla ve ├žok
az oyun materyali gerektirmektedir.
├çocuklar hayal g├╝├žlerini ve yarat─▒c─▒l─▒klar─▒n─▒
kullanarak ├že┼čitli nesneleri sembolik
olarak kullanabilmektedirler. ├ľrne─čin;
sandalyelerden “otob├╝sler” ve ters ├ževrilmi┼č
masalardan da “gemiler” yaparak
├ľZEL E─×─░T─░M DERG─░S─░
├že┼čitli oyunlar oynayabilmektedirler. Oysa
otistik ├žocuklarda hayal g├╝c├╝n├╝ kullanma,
yarat─▒c─▒l─▒k ve taklit becerilerindeki yetersizlik
nedeniyle bu t├╝r oyunlar g├Âzlenmemektedir
(Thomas, 1987).
Ungerer ve Sigman (1981)’─▒n otistik
├žocuklarda sembolik oyunun geli┼čimi
ile ilgili yapt─▒klar─▒ bir ├žal─▒┼čma bize
├žocuklar─▒n sembolik oyunlarda ├Ânemli
├Âl├ž├╝de yetersiz olduklar─▒n─▒ g├Âstermektedir.
Ayn─▒ zamanda bu ├žal─▒┼čmada, otistik
├žocuklar─▒n oyuncak ile oynama davran─▒┼člar─▒n─▒n
oyunca─č─▒ a─čz─▒na alma, bir yere
vurma ya da nesneleri bir yere y─▒─čma gibi
davran─▒┼člarla s─▒n─▒rl─▒ oldu─ču g├Âzlenmi┼čtir
(Wulff, 1985).
Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ bir ba┼čka ├žal─▒┼čmada
ise, 5-14 ya┼član aras─▒ndaki otistik ve zihinsel
├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n oyun davran─▒┼člar─▒n─▒,
sembolik, streotipik ve yalama,
d├Ând├╝rme gibi oyuncaklar─▒ ama├žs─▒z
kullanmaya y├Ânelik sembolik olmayan
oyun olmak ├╝zere U├ž grupta incelemi┼člerdir.
├çal─▒┼čma sonucunda, zihinsel
├Âz├╝rl├╝ grubun % 2’si stereo├╝pik oyunlara
y├Ânelmi┼č, % 87’si sembolik oyun
oynam─▒┼č, % ─░ l i ise sembolik olmayan
oyunlar sergilemi┼čtir. Otistik ├žocuklar─▒n
ise % 33’├╝ stereotipik oyun oynarken, %
67’si sembolik olmayan oyunlar oynam─▒┼č
ve otistik gruptan hi├žbirinin sembolik
oyun oynamad─▒klar─▒ g├Âzlenmi┼čtir (Wulff,
1985).
Otis├╝k ├žocuklarda yetersiz olan bu
oyun becerilerinin geli┼čtirilmesi i├žin; onlara
uygun oyuncaklar ile oynama f─▒rsat─▒
verilmelidir. Ancak amaca y├Ânelik olarak
se├žilen e─čitsel oyuncaklar─▒n serbest oyun
ortam─▒nda kullan─▒l─▒rken bile yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č
olmalar─▒na dikkat edilmelidir. ─░├ž
41
i├že giren kutular ve bulyap t├╝r├╝ oyuncaklar
├žok ├Ânemli oyun-├Â─čretim malzemelerindendir.
Bunlar ├Âzellikle k├╝├ž├╝k ya┼čtaki
├žocuklar─▒n ├žok ho┼čland─▒─č─▒ materyallerdir.
Otistik ├žocuklar─▒n hayal g├╝├žlerini
kullanmalar─▒na y├Ânelik ├žok ├že┼čitli materyaller
sa─članmal─▒ ve bunlar─▒n nas─▒l kullan─▒laca─č─▒
├Â─čretilmelidir. ├ľrne─čin; ├žocuk
yaln─▒zca kaslar─▒n hareketi i├žin parktaki
merdivene t─▒rmanmamak, bu etkinli─či, bir
engeli a┼čmak i├žin ya da bir oyunun par├žas─▒
olarak de─čerlendirebilmelidir. Otistik
├žocuklara bir oyun park─▒nda bulunabilecek
t├╝m ara├žlar sa─članmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ bunlar
hem kas hareketlerini hem de hayali
oyunu geli┼čtiren ara├žlard─▒r. Oyun alan─▒
yaln─▒zca ├žocuklar─▒n e─člendikleri bir yer
olarak g├Âr├╝lmemelidir. ├çocu─čun
payla┼čma, s─▒ra bekleme ya da di─čer
├žocuklarla birlikte oynama gibi becerileri
de bu ortamda desteklenmelidir. Bir kovalamaca
oyununda bile, iki otistik ├žocu─ču
birlikte oynarken g├Ârmek, bu ├žocuklar─▒n
kendi d├╝nyalar─▒ d─▒┼č─▒na bir pencere a├žt─▒klar─▒
ve bir ili┼čkinin temelini att─▒klar─▒ anlam─▒na
gelmektedir (Thomas, 1987).
Otistik ├žocuklar─▒n yetersiz olduklar─▒
bilinen sembolik oyun i├žin ise, ├ľncelikle
taklit etme becerileri geli┼čtirilmeli,
├žocuklara oyuna d├Ân├╝┼čt├╝rebilecekleri normal
g├╝nl├╝k ya┼čant─▒lar sunulmal─▒d─▒r. E─čer
├žocuk ger├žek bir ya┼čant─▒y─▒ oyuna
d├Ân├╝┼čt├╝rmeyi bilmiyorsa, ondan ├Ârne─čin,
bakkalc─▒l─▒k oynamas─▒n─▒n beklenmesi
hatal─▒d─▒r. Buna benzer olarak, bir ├ž├Âp├ž├╝n├╝n
├ž├Âp kovalar─▒n─▒ bo┼čaltmas─▒n─▒ daha
├Ânceden hi├ž g├Ârmemi┼č, bu rol├╝ oynamas─▒
i├žin birini ─░zleyerek model almam─▒┼č bir
├žocuktan ├ž├Âp├ž├╝ rol├╝n├╝ oynamas─▒n─▒ beklemek
de hatal─▒ olacakt─▒r.
i┬ú ├ľZEL E─×─░T─░M DERG─░S─░
Oyuncak bebekler ├žok geleneksel
oyuncaklard─▒r. Ama hayali oyuna katk─▒lar─▒
├žok b├╝y├╝kt├╝r. Sembolik oyunun i├žinde
yer alan hayali oyun yine otistik
├žocuklar─▒n pek kolay giremedikleri bir
oyun t├╝r├╝d├╝r ve bu oyuncaklarla anlaml─▒
oynamay─▒ ├Â─črenmelerinin tek yolu, bunlarla
oynayan di─čer ├žocuklar─▒n oyunlar─▒na
kat─▒lmalar─▒ ve onlan model alarak anlaml─▒
oynamay─▒ ├Â─črenmeleridir. E─čer bir otistik
├žocu─ča oynamas─▒ i├žin f─▒rsat verilir, nas─▒l
oynayaca─č─▒ g├Âsterilir ve buna ├Âzendirilirse
bu beceriyi kazanma olas─▒l─▒─č─▒ artacakt─▒r
(Thomas, 1987).
Otizm t├╝m d├╝nyada oldu─ču gibi
├╝lkemizde de hen├╝z ├žok yeni bir ├žal─▒┼čma
alan─▒d─▒r. Otistik ├žocuklara yard─▒mc─▒ olabilmek
i├žin erken te┼čhislerinden, tedavilerine
ve e─čitimlerine kadar her alanda yap─▒lacak
yeni ├žal─▒┼čmalara gereksinim vard─▒r. Uzun
y─▒llard─▒r otis├╝k ├žocuklar─▒n tedavisinde kullan─▒lan
oyun terapisine ─▒┼č─▒k tutmak
amac─▒yla bu ├žocuklar─▒n oyun oynama ve
oyuncak ile ili┼čkilerini geli┼čtirmelerine
y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmas─▒n─▒n ├žocuk ve
aileyi y├Ânlendirmede hem terapistlere hem
de e─čitimcilere yol g├Âsterici olaca─č─▒
d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.
KAYNAKÇA
1. Cohen, J. D., Donnellan, M. A.,
Paul, R., (1987). Handbook of autism and
pervasive developmental disorders. Maryland:
A Wiley Publicaiion.
2. Rae, G., Cohen. S. (1987). Growing
up with children. Canada: The Dryden
Press.
3. Lewis, V. (1987). Development
and handicap. Great Britain: Basil Biackwell
Inc.
4. Rubin, K.H., Fein, G.G, Vanderbeg,
B. (1983). “play” Mussen P.H. (Ed.).
Handbook of child Psychology. (79-86). Nev
York: Willey.
5. Schopler, E., Mesibov, B. (1986).
Social behavior ─░n autism. New York:
Plenum Press.
6.”Tilton, J., Ottinger, D. (1964).
“Comparison of the toy play behavior of autistic,
retarded and normal children. “Psychological
Reports, 15, 967-975.
7. Thomas, K. (1987). ÔÇó Learning
through play. Autistic children: Collection of
Papers.’ London: National Autistic Society.
8. Wing, L. (1981). Autistic Children:
A guide for parents. London: Constable
and Co. Ltd.
9. Wulff.B.S. (1985). The symbolic
and object play of children with autism. Journal
of Autism and Developmental Disorders.
15. 2. 139 – 147.

otizm, otistik, oyun otistik, otizm oyun

%d blogcu bunu be─čendi: