PECS Amerika’da Delaware Eyaleti Otizm Programı dahilinde Andrew Bondy ve Lori Frost tarafından otistik ve geliÅŸimsel problemi olan çocuk ve ergenlere hızlı bir ÅŸekilde fonksiyonel iletiÅŸim becerileri kazandırmak amacıyla geliÅŸtirilmiÅŸ bir sistemdir. 

Otistik ve diÄŸer geliÅŸimsel sorun yaÅŸayan çocukları ele aldığımızda bu çocukların iÅŸlevsel iletiÅŸim becerilerine sahip olma ve iletiÅŸim geliÅŸtirme yetilerinde sıkıntılar yaÅŸadıkları gözlemlenmektedir. Çocukların çevrelerine çok az ilgisi vardır ve bu ilgi de genellikle kendi gereksinimlerini karşılamak doÄŸrultusundadır ki bu da iliÅŸkiyi gerçek bir iletiÅŸimden ziyade karşıdakinin  araç olarak görüldüÄŸü ve kullanıldığı bir iliÅŸkiye dönüÅŸtürmektedir. PECS’in amacı çocuÄŸu iletiÅŸimin aktif bir parçası kılmak, çocuÄŸa kendi kendine iletiÅŸimi baÅŸlatma isteÄŸi ve becerisi kazandırmaktır. Ä°letiÅŸimi çocuÄŸun kendisinin baÅŸlatması çocuÄŸun farkındalığını artırması ve iletiÅŸimi onun için önemli ve motive edici kılması açısından önemlidir. 

PECS = RESÄ°M  DEĞİŞTÄ°RME YOLU Ä°LE Ä°LETİŞİM SÄ°STEMÄ° 

Otistik çocukların iletiÅŸim becerilerindeki yetersizlik  ve sınırlılık, bu çocukların konuÅŸma becerileri kazanmada güçlük yaÅŸamalarıyla yakından ilgilidir. Bazı otistik çocuklar hiç sözel iletiÅŸim geliÅŸtirmezlerken,  konuÅŸabilenlerin de  konuÅŸmayı belli bir amaca ve iletiÅŸime yönelik  anlamlı bir iletiÅŸim aracı olarak kullanamadıkları görülmektedir. Çocuk konuÅŸsa da  karşılıklı sohbet edemez, bir konu üzerinde konuÅŸmayı sürdüremez ve ekolalik konuÅŸma yaygındır. Otistik çocuklara dil ve iletiÅŸim becerileri kazandırmada kullanılan çeÅŸitli yaklaşımlar vardır. KonuÅŸma takliti içeren yaklaşımlar, iÅŸaret dili, resim ve sembollere dayanan yaklaşımlar bunlara örnektir. Bütün bu yöntemlerde göz teması kurabilmek, motor ve ses taklit becerisi gibi ön becerilere sahip olmak gereklidir. Uzun zaman almaları, çocuÄŸa iliÅŸki  kurmayı öÄŸretmedeki yetersizlikleri bu yöntemlerin sıkıntı yaÅŸanan taraflarıdır.

PECS bu programlarda yaÅŸanan sıkıntılara  çözüm üretmek üzere geliÅŸtirilmiÅŸ bir programdır. Sistemde çocuÄŸa  iletiÅŸim kuracağı kiÅŸiye nasıl yaklaÅŸacağı, nasıl dikkatini çekeceÄŸi ve  istediÄŸi ÅŸeyi ifade etmek  ve elde etmek için  resim ya da sembolü karşısındaki ile nasıl deÄŸiÅŸ tokuÅŸ yapacağı öÄŸretilir. Sistem Uygulamalı Davranış Analizindeki yöntemler üzerine yapılandırılmıştır. Ödül, pekiÅŸtirici stratejileri, genelleme  stratejileri kullanmak  hedef becerilerin öÄŸretimi için gereklidir.

·         PECS’e baÅŸlamadan önce çocuÄŸu cezbeden ÅŸeyin ne olduÄŸu belirlenir.

Program 6 fazdan oluşmaktadır.

1.             Faz. Fiziksel yardımla deÄŸiÅŸ tokuÅŸu öÄŸretme

2.             Faz: DoÄŸallığın ve sürekliliÄŸin saÄŸlanması

3.             Faz: Resimlerin ayırt edilmesi

4.             Faz: Ä°stekte bulunmak için cümle yapılarının resimler yardımıyla oluÅŸturulması

5.             Faz: “Ne istiyorsun?” sorusuna cevap

6.             Faz: Soru ve isteklere cevabın yorumlanması

Sistem odadaki ikinci bir eÄŸiticiden gelen fiziksel yardımla çocuÄŸa  tek bir resmi,  karşıdaki kiÅŸinin elindeki istendik ÅŸeyi elde etmek için nasıl deÄŸiÅŸ tokuÅŸ yapacağını öÄŸretmekle baÅŸlar.

Çocuk iletiÅŸime geçeceÄŸi kiÅŸiden sözlü  ve sözsüz ipucu  beklemeden yaklaÅŸmayı ve iletiÅŸim baÅŸlatmayı öÄŸrenir.

Ä°kinci fazda çocuÄŸun öÄŸrendiÄŸi beceriyi kiÅŸi ve ortamlara genelleyebilmesi , uzakta duran kiÅŸi ve resimlerle yapabiliyor olması  saÄŸlanır.

Üçüncü fazda çocuÄŸun istediÄŸi ÅŸeyi ifade etmeye yarayan resim yada sembolü resimler arasından ayırt etmeyi öÄŸrenmesi saÄŸlanır. Dördüncü fazda çocuÄŸa “Ä°stiyorum” konunu kullanarak nasıl basit bir istek cümlesi oluÅŸturacağı öÄŸretilir.

BeÅŸinci fazda çocuk  “Ne istiyorsun?” ÅŸeklindeki direkt soruya ne ÅŸekilde cevap vereceÄŸini öÄŸrenir. Çocuk bu soruya cevap verebileceÄŸi gibi, kendiliÄŸinden de istediÄŸi ÅŸey için talepte  bulunabilir.

Son fazda  çocuk nesneler için ne ÅŸekilde yorum yapacağını öÄŸrenir. Ne hissettiÄŸi, neyi sevip sevmediÄŸini ifade etmeyi öÄŸrenir.

PECS’teki bu fazları tamamlayan çocuk sistemde öÄŸrendiÄŸi iletiÅŸim becerisini ev, okul ve arkadaÅŸ ortamlarında kullanır Ä°letiÅŸim defteri, iletiÅŸim panosu gibi sisteme destek araçlar yardımıyla kendini ifade etme kapasitesini artırır. Çocuk istediÄŸini elde ederken aktif rol oynar ve sözel dil geliÅŸimi desteklenir.Zaman içinde öÄŸrenilmiÅŸ beceriler oturur ve görselliÄŸe dayalı bir iletiÅŸim sistemine gerek kalmadan da çocuk iletiÅŸim kurabilir

.·         AraÅŸtırmalar göstermektedir ki

:-    PECS kullanımı sözel iletiÅŸim olmayan çocuklarda konuÅŸma baÅŸlamasını olumlu etkilediÄŸi gibi konuÅŸan çocukların konuÅŸma kalitesi ve iÅŸlevselliÄŸini artırmaktadır.Delaware Otistik Programı dahilinde 1 yıl boyunca PECS kullanan çocukların %75’inde konuÅŸma baÅŸlarken %80’inde iÅŸlevsel konuÅŸma baÅŸlamıştır.

-      PECS kullanılan çocuklarda davranış problemlerinde azalma gözlemlenmiÅŸtir.

-      PECS kullanımının çocukta konuÅŸma isteÄŸi ve gereksinimini azaltacağı konusundaki endiÅŸelere karşı eldeki bulgular anlasmlı bir etki tespit edememiÅŸtir.Uzm. Psk. Dan. Ezgi ALTUN