|
AROMATERAPÄ°
Fiziksel ve ruhsal saÄŸlığı iyileÅŸtirmek amacı ile bitki özü içeren yaÄŸların tedavi amaçlı kullanımıdır. DeÄŸiÅŸik bitkilerden elde edilen bitki özleri içeren bu yaÄŸların çeÅŸitli formlarda koklanması ve vücuda uygulanması ile psikolojik ve fizyolojik etkileri olduÄŸu bilinmektedir. Bu yaÄŸlar özelliklerine göre uyarıcı, dinlendirici, sakinleÅŸtirici ve gevÅŸetici etkiler ortaya çıkarabilirler.
Otistik özellikleri olan çocuklarda duyu bütünlemesi problemi görüldüÄŸünden bu çocuklar, uyaranları algılama ve organize etmede sorunlar yaÅŸarlar. Aromaterapide koku alma duyusunun amaca yönelik uyaranlarla doÄŸru ortamlarda uyarılması ile istenen davranışların ortaya çıkarılması saÄŸlanır. Yapılan uygulamalarda aromaterapinin olumlu etkileri ortaya konmakla beraber otistik özellikleri olan çocukların beklenenden az ya da fazla cevaplar vermesi özelliÄŸi nedeni ile dikkatli davranılması gerektiÄŸi belirtilmektedir.
Uyarıcı özelliÄŸi bilinen nane özü içeren yaÄŸlar sınıf içi etkinliklere gösterilen ilgiyi artımakta, gevÅŸeme ve sakinleÅŸme özelliÄŸi olan portakal çiçeÄŸi, sandalwood gibi yaÄŸlar onların öÄŸrenmeye hazır duruma gelmelerini kolaylaÅŸtırmaktadır. ÖrneÄŸin, ellerini lokalize etmekte güçlük yaÅŸayan bir çocuÄŸun elleri, nane özlü yaÄŸ eklenmiÅŸ su spreyi ile uyarıldığında görme duyusunun yardımı olmadan, ellerinin yerini bulması kolaylaÅŸtırılarak, kendi farkındalığının artması saÄŸlanmıştır.
Sınıf içinde ellerine tükürerek sürekli olarak oÄŸuÅŸturan ve ortama olan ilgisini yitiren baÅŸka bir çocukta ise sakinleÅŸtirici etkisi olan neroli yağı damlatılarak ellerini ovmasına izin verilmiÅŸ, çocuÄŸun dersin devamını daha sakin bir ÅŸekilde izlediÄŸi ve istenmeyen davranıştan vazgeçtiÄŸi gözlenmiÅŸtir. Sözel ifade yeteneÄŸi olmayan aynı çocuk, daha sonraki derslerde yüz ifadesi kullanarak yaÄŸ istediÄŸini belirtmiÅŸ ve sınıf içindeki etkinliklere daha sakin bir ÅŸekilde katıldığı gözlenmiÅŸtir. Aromaterapi bu konuda eÄŸitim almış bir uzman tarafından uygulanmalıdır.
ATABÄ°NMEK
Hayvanlar ve insanlar arasındaki pozitif iliÅŸkinin tedavi edici olarak kullanılmasıdır.Ata binmenin engelli çocuklarda pek çok becerinin kazanılmasında yararlı olduÄŸu deÄŸiÅŸik çalışmalarda ortaya konmuÅŸtur. Otistik özellikleri olan çocuklara yönelik ata binme programları olan merkezler pek çok ülkede yararlı çalışmalar yapmaktadır.
Otistik özellikleri olan çocuklarda ata binme terapisinin yararlı olduÄŸu alanlar: KonuÅŸma ve dil geliÅŸimi, ince ve kaba motor geliÅŸimi, motor planlama becerileri, kısa ve uzun dönem hafıza geliÅŸimi, çevre ve kendilerinin farkında olma yetenekleridir. Ayrıca bu terapi göz kontağı kurabilme yeteneÄŸini de artırır.
DANS VE HAREKET TERAPÄ°SÄ°
Bu yöntem kendini ifade etmek için hareketi ve dansı kullanır. Ä°liÅŸkileri ve iletiÅŸimi geliÅŸtirmek, dışavurum ve duygusal geliÅŸimi anlamaya yarayan bir tedavi yöntemidir. Bir dans terapisti, hareket içindeki manâ ve anlamı görmek ve yorumlamak üzere eÄŸitim almıştır. Bu anlayıştan hareket eden terapist çalıştığı bireyle beraber vücudu, hareketleri, sesleri ve sözcükleri kullanarak onlarla iliÅŸki kurar. Empati sadece sözcüklerle deÄŸil, destekleyici hareketlerle de gösterilir. MüziÄŸin akışı içinde daha özgür hareket etmeye baÅŸladıkça, karşılarındaki insana yöntemlerinden mevcut sınırlarının dışına çıkabilecek olan otistik özellikleri olan bireyin, bu sayede karşılıklı güveni ve birbirinden öÄŸrenmeyi pekiÅŸtirebileceklerini göreceklerdir. Otizmi olan bireyler duygusal dünyalarını fark etmekte, onu anlamakta ve idare etmekte zorlanır. Terapist ise hareketlerin ve duyguların birbirlerine baÄŸlı olduÄŸunu bilerek yola çıkar ve bireyin deÄŸiÅŸik hareketlerin içeriÄŸini tecrübe etmesini destekler. Bunun yanında çok yavaÅŸ ya da hafiften baÅŸlayıp çok hızlı ya da ağıra kadar geniÅŸ bir yelpaze içinde ifade edilmekte zorlanılan duygunun dışarı çıkmasına yardım eder. DRAMA (TÄ°YATRO YOLU Ä°LE) HAREKET TERAPÄ°SÄ°
Bu yöntem otizmi olan insanlara birbiriyle çatışmadan, güvenli bir alanda kendilerini hareket tiyatro ve oyunla ifade etmelerini saÄŸlar. KonuÅŸması kısıtlı veya hiç konuÅŸmayan insanların türlü iletiÅŸim yollarının kabul edildiÄŸi bir ortamda bireyin ifadesinin duyulması, kabul görmesi ve cevap verilmesi, bireye güçlenme duygusu yaÅŸatır. Sanat yolu ile duygusal zorlukların baÅŸkalarına zarar vermeyecek ÅŸekilde ifade edilmesi teÅŸvik edilir. Bazen normal olmayan davranışlar da yaratıcı çeÅŸitli hareketlere yönlendirilerek, topluma uyacak ÅŸekilde deÄŸerlendirilir. Terapinin bir yanı da bireyin kendi yaratıcı kapasitesine ulaÅŸmasına yardım etmektir. Bu, soyut anlama kabiliyeti gerektireceÄŸi için her otizmi olan bireyle yapılamaz; ama bu gibi durumda baÅŸka bir kendini ifade etme yöntemi araÅŸtırılır. Oyun yöntemleriyle nesneleri araç olarak kullanarak insanla iliÅŸki kurmak öÄŸretilir. Ä°nsanlara güvenmeyi öÄŸrenmek ve onlarla olumlu ÅŸekilde iliÅŸkiye geçebilmek en baÅŸ amaçlardan biri olmakla beraber bireyin seçimi her zaman saygı görür ve desteklenir. MÜZÄ°K TERAPÄ°SÄ°
Müzik dinleyerek, müzik aletleri kullanılarak müzik terapistleri tarafından uygulanan terapi yöntemidir. MüziÄŸin çeÅŸitli özellikleri dikkate alınarak geliÅŸtirilmiÅŸtir.
Bu özellikler; dikkat çekici olması, tekrarı eÄŸlenceli hale getirmesi, kiÅŸilerin müziÄŸe kolayca adapte olmaları, hafızaya olumlu katkıları, vücut hareketini motive etmesi, sözel ve bedensel iletiÅŸimi ortaya çıkarması, her yaÅŸ ve yetenekteki bireylere uygulanabilmesi, duyguyu hafızaya eklemesidir.
Otistik özellikleri olan çocuklarda müzik terapisinin kazançları :
Duygusal, sosyal fonksiyonØ bozukluÄŸunun düzeltilmesine yardım eder: Göz kontağı kuramayan, yaşıtları ile iliÅŸkiden kaçınan, toplumdan izole olmak isteyen çocukta bu engeller aşılır, çocuk dış dünyaya yöneltilir. Kullanılan müzik aleti aracılığı ile terapist çocuk ile köprü kurar. Bu zil, davul, piyano veya ksilofon olabilir.
Ø Sözel ve bedensel dilin kullanımını arttırır: MüziÄŸin farkına varmaları ile iletiÅŸim istekleri artar, sözel iletiÅŸim kurabilen otistik özellikleri olan çocuklarda konuÅŸma isteÄŸini artırır.
Algı bozukluÄŸu ve motorØ fonksiyon bozukluÄŸu nedeni ile görülen karakteristik davranışları azaltır: Müzik aleti kullanımı ile çocuÄŸa görsel, dokunsal ve iÅŸitsel uyaranlar birlikte ulaşır. Bu uyarılma çocuÄŸun ince ve kaba motor geliÅŸimini etkiler, kendisinin farkına varmasını kolaylaÅŸtırır, zarar verici davranışlardan uzaklaÅŸtırır.
Ø Kendini ifade etme yeteneÄŸi ve baÅŸarı duygusu artar: MüziÄŸi kullanarak kendisini ifade eder. Böylece çocuÄŸun iletiÅŸim sorunları giderilir. Müzik aletleri çalmak ya da ÅŸarkı söylemek çocuÄŸun baÅŸarı duygusunu artıracaktır. SANAT TERAPÄ°SÄ°
Sanat ÅŸemsiyesi altındaki herhangi bir tedavi yönteminin ana amacı estetik yönün yaÅŸanması ve ortaya çıkabilmesi için güvenli ve yargılamayan bir ortamın oluÅŸturulmasıdır. Sanatsal faaliyetin doÄŸası, aktif ÅŸekilde bir nesne ile uÄŸraÅŸmayı, risk almayı ve ÅŸahsın kendini ifade etmesini içermektedir. Sanat yapılırken; biliÅŸsel geliÅŸim, ÅŸekiller ve hacimden, duyular ise renkler, kokular ve dokulardan, fiziksel koordiasyon, genel süreçten fayda görür. Böylelikle, hem estetik farkındalık geliÅŸmekte hem de çeÅŸitli beceriler elde edilmektedir. Sanat, çocuÄŸu cesaretlendirerek, onu teÅŸvik ederek, iletiÅŸim yolunu açar. Ayrıca duyguların ortaya çıkabileceÄŸi bir ortam yaratır.
KRANÄ°OSAKRAL TERAPÄ°
ABD’den osteopati doktoru John Upledger tarafından geliÅŸtirilmiÅŸtir. Bu yöntem terapistin ellerini kullanarak beyin-omurga sistemini deÄŸerlendirmesi ve fonksiyonunu arttırıcı teknikler uygulamasından oluÅŸur.
Beyin-omurga sistemi beyin, omurilik, onları çevreleyen beyin omurilik sıvısı ile bu yapıları saran beyin omurilik zarından oluÅŸur. Başımızdan kuyruk sokumuna kadar uzanır. Beyin ve omurilik sisteminin fonksiyonu, onları çevreleyen sıvı ve zardan etkilenir. Sistemin herhangi bir parçasındaki dengesizlik tüm sistemi etkileyen bozukluklara yol açabilir.
Kraniosakral terapi, beyin omurilik sistemini saran zarın yapılarından duramaterde çeÅŸitli nedenlere baÄŸlı olarak gerginlik olabileceÄŸi ve bu gerginliÄŸin terapistin ellerini kullanarak uygulayacağı tekniklerle azaltılması ya da giderilmesi ile tüm sistemin fonksiyonunun iyileÅŸtirilebileceÄŸi esasına dayanır.
Kaza ya da travmaya baÄŸlı olarak ortaya çıkan boyun, sırt, bel aÄŸrıları, stres ile ilgili fonksiyon bozuklukları (uykusuzluk, baÅŸ aÄŸrısı), el –göz koordinasyonu problemleri, siyatik ve çeÅŸitli nevraljiler,baÅŸ dönmesi, disleksi ve otizm, kraniosakral terapinin uygulandığı alanlar arasındadır.
Otizmin nedenleri arasında sayılan viral enfeksiyonlar ve aşı reaksiyonlarında ortaya çıkan biyokimyasal deÄŸiÅŸikliklerin çocuÄŸun geliÅŸimi sırasında beyin-omurilik sisteminin geliÅŸimini de etkilediÄŸi düÅŸünülmektedir. Beyin–omurilik zarının yapılarından duramaterin esneyebilme, büyüyebilme özelliÄŸini kaybetmesi ile beynin fonksiyonlarının etkilendiÄŸi, normal beyin-omurilik geliÅŸiminin tamamlanmadığı düÅŸünülmektedir.
Dr. Upledger otistik özellikleri olan çocuklarda zara esneklik kazandırılmasına yönelik terapi teknikleri ile parmak emme, başını masaya vurma gibi bazı istenmeyen davranışların giderilebildiÄŸini belirtir. Ayrıca duygusal ve davranışsal açıdan da terapi sonrası olumlu davranış modelleri geliÅŸtiÄŸini ortaya koymaktadır. Terapi beyin-omurilik sisteminin geliÅŸimini tamamlanacağı yaÅŸa yani çocuk büyüyene kadar devam etmelidir.
|
