hd porno porno hd porno porno

Otizm Tan─▒ ve E─čitim

3.391 okundu

OT─░Z─░M

Otistik ├žocuklar─▒n ayr─▒ bir grup olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ ilk kez 1943 y─▒l─▒nda, Amerikal─▒ bir ├žocuk psikiyatristi olan Leo Kanner taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Otizm kelimesi Yunanca ÔÇťkendiÔÇŁ anlam─▒na gelen ÔÇťautosÔÇŁ kelimesinden gelmektedir. Kanner bu ismi, otistik ├žocuklar─▒n kendi i├žlerine kapan─▒k g├Âr├╝nmesi ve di─čer insanlara ilgi g├Âstermemeleri, onlarla ili┼čki kuramamalar─▒ nedeni ile kullanm─▒┼čt─▒r.

GENEL B─░LG─░LER

Otizm, genellikle ya┼čam─▒n ilk ├╝├ž y─▒l─▒ i├žinde ortaya ├ž─▒kan ve ya┼čam boyu devam eden bir ├Âz├╝rl├╝l├╝k durumudur. Otizmin, beyin yap─▒ ve fonksiyonlar─▒ndaki bozukluklarla birlikte oldu─čuna dair g├╝├žl├╝ bulgular mevcuttur. Otistik ki┼čilerde ileti┼čim ve sosyal etkile┼čim ┼čiddetli bozukluk g├Âsterir. Geli┼čmede bir uyumsuzluk vard─▒r, ├Âyle ki, m├╝zik veya matematik gibi s─▒n─▒rl─▒ alanlarda yetenekli olabilirken, di─čer yandan g├╝nl├╝k ya┼čamla ilgili basit becerilerde eksiklikler mevcuttur.
Bir├žok otistikse zeka ├Âz├╝r├╝ veya epilepsi gibi di─čer bozukluklar vard─▒r. Baz─▒ bebekler bebekliklerinin erken d├Âneminde otizm semptomlar─▒ g├Âsterirler. Otistik ki┼čileri tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lan bir├žok davran─▒┼č ├Âzellikleri vard─▒r. Genellikle, hi├žbir otistikte bu ├Âzelliklerin t├╝m├╝ yoktur ve genellikle hepsi ayn─▒ zamanda g├Âr├╝lmez. Amerikan Otizm Derne─čiÔÇÖnin kriterlerine g├Âre, bir ├žocukta a┼ča─č─▒daki listedeki semptomlar─▒n en az yar─▒s─▒ varsa, otistik olarak te┼čhis edilebilir.

1) Di─čer ├žocuklarla ili┼čki kurmada g├╝├žl├╝k
2) ─░┼čitmiyormu┼č gibi davranma
3) ├ľ─črenmeye diren├ž g├Âsterme
4) Ger├žek tehlikelerden korkmama
5) G├╝nl├╝k hayattaki de─či┼čikliklere diren├ž g├Âsterme
6) ─░htiya├žlar─▒na jestlerle i┼čaret etme
7) Yersiz g├╝lme veya k─▒k─▒rdama
8) Kucaklanmaktan ho┼članmama ve kar┼č─▒ koyma
9) Bariz fiziksel a┼č─▒r─▒ hareketlilik
10)G├Âz temas─▒ndan ka├ž─▒nma
11)Cisimleri ├ževirme, d├Ând├╝rme
12)Cisimlere al─▒┼č─▒lmad─▒k ba─čl─▒l─▒k
13)Tekrarlanan tekd├╝ze oyun
14)Topluma kat─▒lmama

Otizmin rastlanma s─▒kl─▒─č─▒, te┼čhis kriterlerine g├Âre 10.000 do─čumda 5 ile 15 olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Bu da hemen hemen g├Ârme veya i┼čitme ├Âz├╝rl├╝lerin say─▒s─▒na e┼čittir. ├ľrne─čin klasik ÔÇťotizmÔÇŁ veya Kanner sendromu 10.000 do─čumda 5ÔÇÖtir. ─░nsidans otistik benzeri davran─▒┼člar─▒ olan di─čerlerinin de eklenmesiyle artar. Otizm erkek ├žocuklarda k─▒zlara oranla 4 kat fazlad─▒r ve genellikle 3 ya┼č─▒ndan ├Ânce ortaya ├ž─▒kar. Otizmin tek bir sebebi olmad─▒─č─▒ndan, bir hastal─▒k olarak tan─▒mlanamaz. Otizm, bir sendrom olup, atipik davran─▒┼č ├Âzelliklerinin bir kar─▒┼č─▒m─▒ ile kendisini g├Âsterir.
Otizmin ├žok say─▒da bilinen ve ┼č├╝phelenilen sebepleri vard─▒r. Ara┼čt─▒rmalar baz─▒ otizm formlar─▒ndan g├╝├žl├╝ bir genetik komponent olabilece─čini g├Âstermektedir. Bir ailede birka├ž otisti─če birden rastlanmas─▒ olduk├ža nadir olmas─▒na ra─čmen, bir├žok b├Âyle aile bulunmu┼čtur. Bir ailede be┼č otistik ├žocu─čun tesbit edildi─či dahi olmu┼čtur. Fragile X sendromu ile otizm formu vard─▒r.
Baz─▒ vir├╝s infeksiyonlar─▒ndan sonra otistik davran─▒┼člar g├Âr├╝l├╝r. Bu, ├Âzellikle gebeliklerinde k─▒zam─▒k├ž─▒k ve sitomegalovir├╝s infeksiyonu ge├žiren annelerin ├žocuklar─▒nda g├Âr├╝l├╝r. ├çok erken bebeklik d├Ânemindeki ┼čiddetli infeksiyonlar─▒n da otizm ile ili┼čkisi vard─▒r.
Otizmin, psikojen sebeplere ba─čl─▒, anne-baba problemleri ile ili┼čkili oldu─čuna dair ge├žerlili─čini yitirmi┼č ├žok say─▒da literat├╝r hala bulunabildi─či halde, bu teorilerin yanl─▒┼č oldu─čunu bug├╝n biliyoruz. Otizmin, bilinen psikolojik sebepleri yoktur. Anne-babalar─▒n ki┼čilik yap─▒lar─▒n─▒n da sa─čl─▒kl─▒ ├žocuklar─▒nkinden farkl─▒l─▒k g├Âstermedi─či saptanm─▒┼čt─▒r.
Erken ├žocukluk otizmi kronik bir seyre sahiptir. Hen├╝z kesin tedavisi yoktur.
├ľzel metodlarla, uzman ki┼čilerce sosyal ve temel beceriler (giyim, yemek yeme) verilebilmektedir. Baz─▒lar─▒ da okuma, yazma, matematik, el becerileri ├Â─črenebilirler.
Prognoz konusunda, ├Ânemli g├Âstergeler 5 ile 6. ya┼člardaki zeka ve konu┼čma geli┼čimidir. Bu s├╝rede ├žocuklar─▒n konu┼čmalar─▒ ve zeka geli┼čimleri iyi ise, ileti┼čimi kurmaya yetebilecek dil kullan─▒m─▒ varsa, ayn─▒ ┼čekilde olumlu bir prognoz s├Âz konusudur.
Otistik her 100 ├žocuktan 5 ile 10ÔÇÖu eri┼čkinler gibi yard─▒ms─▒z ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilecektir, 25 ile 30ÔÇÖu iyi bir geli┼čme g├Âsterebilecektir fakat hala destek ve s├╝pervizyona gereksinimleri olacakt─▒r. Geriye kalanlar─▒n ileri derecede ├Âz├╝rl├╝ ve ba─č─▒ml─▒ olarak kalmalar─▒ s├Âz konusudur.

OT─░ZM─░N BEL─░RT─░LER─░ VE ERKEN TANI

GENEL BEL─░RT─░LER

ÔÇť├çok sakin bir bebe─čim vard─▒. Mama saatinde karn─▒n─▒ doyuruyor, alt─▒n─▒ temizledikten sonra yat─▒r─▒yordum. Ben tekrar yan─▒na gidene kadar a─člam─▒yordu. Dikkatimi ├žeken ilk ┼čey, yan─▒na yakla┼čt─▒─č─▒mda kucaklamam i├žin kollar─▒n─▒ kald─▒rmamas─▒, oyunlar─▒ma hi├ž kar┼č─▒l─▒k vermemesi oldu…ÔÇŁ
ÔÇťBebe─čim do─čdu─čundan beri adeta bir kabus ya┼č─▒yoruz. B├╝t├╝n g├╝n ak┼čama kadar, b├╝t├╝n gece sabahlara kadar s├╝rekli a─čl─▒yor. Mamas─▒n─▒ yedirmek, alt─▒n─▒ temizlemek m├╝mk├╝n de─čil, ancak kucakta sallan─▒rsa veya arabas─▒nda gezdirilirse biraz sakinle┼čiyor…ÔÇŁ
Otistik bebeklerde yukar─▒da ifade edildi─či gibi, iki tip davran─▒┼č bi├žimi g├Âzlenmi┼čtir. Birinci ├Ârnekteki gibi sakin ve b├╝t├╝n g├╝n├╝n├╝ yatakta ge├žiren bebeklerin bak─▒mlar─▒ kolayd─▒r, ancak ├ževrelerine kar┼č─▒ ilgisizlikleri anne babalar─▒ endi┼čelendirir.
─░kinci tip bebekler ise s├╝rekli a─člayan, huysuz bebeklerdir, s├╝rekli sallayarak susturulur.
Otistik ├žocuklar─▒ olan bir├žok anne baba, ├žocuklar─▒n─▒n bebeklik d├Âneminde ola─čand─▒┼č─▒ baz─▒ ┼čeyler hissettiklerini, ancak bunu tam olarak yorumlayamad─▒klar─▒n─▒ belirtmi┼člerdir. Baz─▒lar─▒ ise bu farkl─▒l─▒─č─▒ d├╝┼č├╝nmek bile istemediklerini s├Âylemi┼člerdir.

ÇEVREYİ ALGILAMA

Anne ve baban─▒n ilk g├Âz├╝ne ├žarpan, ├žocu─čun ├ževresine kar┼č─▒ olan ilgisizli─č ve kendisine y├Ânelik olu┼čudur. Belirli sesli uyar─▒lara hi├ž reaksiyon vermez. Kulaklar─▒n─▒n duymad─▒─č─▒ zannedilir. Di─čer baz─▒ seslere ise ├Âzel ilgisi vard─▒r. H─▒┼č─▒rt─▒, s├╝rt├╝nme seslerine duydu─ču ilgi nedeniyle ├že┼čitli y├╝zeyleri elleriyle kaz─▒r, t─▒rmalar. ─░nsanlarla g├Âz konta─č─▒ kurmaz, ├žok uzun s├╝re bo┼č bak─▒┼člarla oturabilir.
2. ya┼čtan sonra bebeklik d├Âneminde g├Âzlenen ├ževreye ilgisizlik daha belirgin hale gelmi┼čtir. ├çevresindeki ki┼čilerin, anne ve babalar─▒n y├╝z├╝ne bakmama, hemen her otistik ├žocu─čun ├Âzelli─čidir. ─░nsanlar─▒n g├Âzlerine bakmad─▒klar─▒ veya k─▒sa bak─▒┼člardan sonra g├Âzlerini ka├ž─▒rd─▒klar─▒ g├Âr├╝l├╝r. Kendi d├╝nyalar─▒nda ya┼čarlar. Uyaranlara az veya a┼č─▒r─▒ cevap verebilirler. ├çocuklar─▒n seslere tepki vermemesi , bir├žok anne babay─▒, i┼čitme problemi endi┼česi ile doktorlara gitmeye y├Âneltmektedir. Yap─▒lan muayeneler ├žocuklar─▒n i┼čitmelerinde organik bir sorunun olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. Ger├žekten de bazen seslere hi├ž tepki vermedikleri, bazen en ufak seslere a┼č─▒r─▒ tepki g├Âsterdikleri, al─▒┼č─▒lm─▒┼č seslerden rahats─▒z olup kulaklar─▒n─▒ kapatabildikleri, baz─▒ seslere de ├žok duyarl─▒ olduklar─▒ g├Âzlenmektedir. ├ľrne─čin su, motor ve m├╝zik gibi seslere ├Âzel ilgi g├Âsterdikleri g├Âr├╝l├╝r.
G├Ârsel uyar─▒lara da normal d─▒┼č─▒ tepkiler g├Âr├╝l├╝r. ─░nsan y├╝zlerine ve ├ževredeki bir├žok nesneye bakmamalar─▒na kar┼č─▒n, hareket eden, d├Ânen ya da parlak olan cisimlere uzun s├╝re bakabilirler. Bazen de ─▒┼č─▒kla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda kulaklar─▒n─▒, y├╝ksek bir sese reaksiyon olarak da g├Âzlerini kapama gibi ters tepkiler g├Âzlenebilir.
Baz─▒ ├žocuklar a─čr─▒y─▒, s─▒ca─č─▒ ve so─ču─ču farketmede g├╝├žl├╝k g├Âsterirken, di─čer baz─▒lar─▒nda ise so─čuk suyla ellerini y─▒karken a─člama, eline toplu i─čne batt─▒─č─▒nda ├ž─▒─čl─▒klar atma ┼čeklinde, uyar─▒lara a┼č─▒r─▒ tepkiler g├Âr├╝l├╝r. Tek bir duyu tipine dikkat edip , di─čerini ihmal edebilirler.

KONU┼×MA VE ─░LET─░┼×─░M

Otizm tan─▒s─▒ i├žin gerekli olan kriterlerden biri olan, konu┼čma ile ilgili ┼čiddetli bozuklu─čun erken tan─▒ya gitmede farkedilmesi ├žok daha zordur. Normal bebekler 1 ya┼č civar─▒nda ilk kelimelerini s├Âylerler. Sesler ├ž─▒kar─▒r, ├ž─▒kard─▒klar─▒ sesleri farkl─▒la┼čt─▒r─▒r, bu ┼čekilde duygular─▒n─▒, isteklerini ifade ederler. Ancak, normalde g├Âr├╝len bu ÔÇťba-baÔÇŁ seslerinin otistik bebeklerde g├Âr├╝lmedi─či belirlenmi┼čtir. Ayr─▒ca di─čer ki┼čilerin kendileriyle konu┼čmalar─▒na ya da kendilerine seslenmelerine kar┼č─▒ tepkisiz kald─▒klar─▒ g├Âzlenmi┼čtir. Baz─▒ otistik ├žocuklar 0 ÔÇô 2 ya┼č d├Âneminde tamamen sessiz kalabilir, baz─▒lar─▒ ise ya┼č─▒tlar─▒ gibi birka├ž kelime ├Â─črenebilir; hatta baz─▒lar─▒ bu birka├ž kelimeyi kullanmay─▒ ├Â─črenebilirler ancak bunlar tekrar kaybolabilir.
S├Âzel ileti┼čim ve sosyal etkile┼čimdeki sapmalar , s├Âzel d─▒┼č─▒ ileti┼čim ve fantezi kurmadaki bozukluk veya eksiklikle birliktedir. Normal ilgi ve sevgi davran─▒┼č─▒n─▒ geli┼čtiremezler.
Otistik ├žocuklarla yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar, konu┼čulanlar─▒ anlama kapasitelerinin olduk├ža s─▒n─▒rl─▒ oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Tek kelimeleri anlayabilirken, kelimeler soyutla┼čt─▒k├ža ve c├╝mleler karma┼č─▒kla┼čt─▒k├ža anlamalar─▒ da g├╝├žle┼čir. Konu┼čulanlar─▒ anlama becerisi olduk├ža yava┼č geli┼čir. Geli┼čmenin her ├žocu─ča g├Âre farkl─▒ d├╝zeylerde oldu─ču g├Âzlenir.

EKOLAL─░

Ekolali, ├žocu─čun duydu─ču kelimeleri, c├╝mleleri, konu┼čmac─▒n─▒n hemen arkas─▒ndan veya daha sonra taklit etmesidir. Normalde ├žocuklar konu┼čmaya duyduklar─▒ kelimeleri taklit etmekle ba┼člarlar; ancak bu taklit d├Ânemi, 2,5 ya┼č civar─▒nda sona erer. Otistik ├žocuklar da bazen kelimeleri, bazen de c├╝mleleri papa─čan gibi taklit ederek ├Â─črenirler. Kelimeleri, taklit ettikleri konu┼čmac─▒n─▒n aksan─▒ ve vurgulamas─▒ ile s├Âylerler.

GRAMER BOZUKLUKLARI

Konu┼čabilen otistik ├žocuklarda gramer bozukluklar─▒ da yayg─▒n olarak g├Âr├╝l├╝r. ├ço─čunlukla kendisinden ÔÇťsenÔÇŁ veya ÔÇťoÔÇŁ diye bahseder.
B├╝t├╝n otistikler anne babalr─▒ ve di─čer ki┼čilerle ili┼čkilerini geli┼čtirmekte de─či┼čik derecelerde yetersizdirler. G├Âz konta─č─▒ kuramazlar, tesad├╝fen b├Âyle bir kontak kurduklar─▒nda g├Âzlerini ka├ž─▒r─▒rlar. Ki┼čilere sanki orada yokmu┼č gibi davran─▒rlar. Bazen yollar─▒n─▒ t─▒kayan bir mobilya par├žas─▒ gibi onlara vurur ve kenara iterler. Bazen de ├╝zerlerine t─▒rmanarak onlar─▒ oyuncak veya bir obje gibi g├Âr├╝rler. Bu ├žocuklar s─▒k s─▒k hayatlar─▒nda ├žok ├Ânemli olan anne baba, karde┼č, ├Â─čretmen gibi ki┼čileri tan─▒m─▒yor gibi g├Âr├╝n├╝rler.
Otistik ├žocuk ├Âpebilir, ancak bu mekaniktir ve duygular─▒n getirdi─či bir ├Âzelli─či yoktur.

SOSYAL DAVRANI┼×

Di─čer ├žocuklar─▒n kasine kuca─ča al─▒nmaya kar┼č─▒ isteksizlik g├Âsterme, kuca─ča al─▒n─▒nca huzursuz olma en belirgin ├Âzellikleridir.
Genellikle 3. ve 4. aylarda g├Âr├╝len reaktif g├╝lme g├Âr├╝lmez ve ├žocu─čun ├ževreyi tan─▒d─▒─č─▒na dair hi├žbir belirti de yoktur. Otistik bebekler, genellikle ├ževreleriyle ili┼čki kurmaz, kendi kendilerine g├╝l├╝mserler.
Normal bir bebek ya┼čam─▒n─▒n ilk 3 ay─▒nda annesine bakar, annesi onunla konu┼čurken g├╝l├╝mser. Daha sonraki aylarda ise her f─▒rsatta kuca─ča al─▒nmak i├žin kollar─▒n─▒ kald─▒r─▒r. Tan─▒d─▒─č─▒ ki┼čileri g├Âr├╝nce heyecanlan─▒r. ─░nsanlarla ili┼čki kurmaktan ho┼član─▒r. Otistik bebeklerin reaktif olarak g├╝ld├╝kleri ancak g─▒d─▒kland─▒klar─▒, havaya hoplat─▒ld─▒klar─▒ zaman g├Âzlenmi┼čtir. Bir├žok otistik bebek yaln─▒z b─▒rak─▒ld─▒klar─▒nda mutlu g├Âr├╝n├╝r; baz─▒lar─▒ saatlerce yast─▒─č─▒n─▒ veya ├žar┼čaf─▒n─▒ t─▒rmalar. Baz─▒lar─▒ ise yataklar─▒nda oturur ve ├Âne arkaya sallan─▒r veya ba┼člar─▒n─▒ yata─č─▒n kenar─▒na vururlar.Anneler genellikle bebeklerinin y├╝zlerinin ifadesiz oldu─čunu, g├╝l├╝msemekle birlikte y├╝zlerinde sevin├ž, utan├ž, rahats─▒zl─▒k gibi duygusal ifadeler g├Ârmediklerini, bebeklerin y├╝zlerindeki ifadenin ve g├Âzlerindeki bak─▒┼č─▒n hi├žbir olay kar┼č─▒s─▒nda de─či┼čmedi─čini belirtmi┼člerdir.
Otistiklerde hiperkinezi (a┼č─▒r─▒ hareketlilik) s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bir problemdir. Hipokinezi (hareket azl─▒─č─▒) daha az g├Âr├╝l├╝r. De─či┼čiklik kar┼č─▒s─▒nda veya ortada bir neden yokken sald─▒rganl─▒k ve ├Âfke n├Âbetleri g├Âr├╝l├╝r. Kendi kendine zarar vermeye y├Ânelik, kafas─▒n─▒ vurmak, ─▒s─▒rmak, t─▒rmalamak, sa├ž ├žekmek, kendini yumruklamak gibi davran─▒┼člar vard─▒r. Bu davran─▒┼člar zaman zaman stereotipik bir karakter g├Âsterir. Neden ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ bilinmeyen, kendili─činden ba┼člayan ve bazen kendili─činden s├Ânen olaylard─▒r. Kendi etraf─▒nda d├Ânme, ├Âne arkaya sallanma, parmaklar─▒ ile havada bir tak─▒m ┼čekiller ├žizme gibi davran─▒┼člardan ├žocu─čun zevk ald─▒─č─▒ , baz─▒lar─▒n─▒n sallanma, d├Ânme gibi vestib├╝ler sistemi uyaran hareketlerden ho┼čland─▒─č─▒ bilinmektedir.
K─▒sa s├╝reler i├žin dikkatini toplayabilme, bir i┼če tamamen konsantre olamama, beslenme problemleri, idrar ve d─▒┼čk─▒s─▒n─▒ tutamama da s─▒kl─▒kla g├Âr├╝l├╝r.
Eve bir misafir gelmesi, odan─▒n farkl─▒ bir d├╝zene sokulmas─▒, s├╝rekli kulland─▒─č─▒ ├žar┼čaf─▒n de─či┼čtirilmesi gibi durumlar, otistik ├žocu─čun huzursuz olmas─▒na, saatlerce a─člamas─▒na, ├Âfke n├Âbetleri ge├žirmesine neden olabilir. Uzmanlar, ├žocu─čun yap─▒lan her de─či┼čiklikten dolay─▒ kendini g├╝vensiz hisetti─čini, ancak ├ževresindeki ayn─▒l─▒─č─▒ koruyarak rahatlad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝ payla┼čmaktad─▒rlar.
Otistik ├žocuklar─▒n genellikle ├ževrelerindeki tehlikelerin fark─▒nda olmamalar─▒ , anne babalar─▒ en ├žok endi┼čelendiren ├Âzelliklerdendir. ├çocu─čun ince y├╝ksek bir duvar ├╝zerinde korkusuzca y├╝r├╝mesi, yo─čun trafik olan bir caddeye f─▒rlayabilmesi, s─▒cak sobaya yakla┼čmas─▒ gibi davran─▒┼člar ├Ârnek olarak verilebilir.
├çevrelerindeki nesnelerin, ki┼čilerin tamam─▒ yerine ayr─▒nt─▒lar─▒na, k├╝├ž├╝k par├žalar─▒na dikkat ederler. Annenin yaln─▒zca k├╝pesi, oyuncak araban─▒n yaln─▒zca tekerlekleri ├žocu─čun dikkatini ├žekebilir. Otistik ├žocuklarda hayal g├╝c├╝n├╝n yetersizli─čine ba─čl─▒ olarak yarat─▒c─▒ oyun oynama becerisinin bulunmamas─▒ yayg─▒n olarak g├Âzlenir. Bir oyuncakla ger├žek amac─▒na uygun olarak oynamaz, farkl─▒ bir ┼čekilde manip├╝le eder. ├ço─ču ├že┼čitli nesnelere tutkun olabilirler ve onlar─▒ kullanmakta m├╝kemmel bir ustal─▒k g├Âsterebilir. Bu yetene─čin bir k─▒sm─▒, ┼č├╝phesiz bu i┼člere fazla zaman ay─▒rmaktan kaynaklanmaktad─▒r. Normal bir ├žocuk bir ┼čeyi ├ževirmek i├žin saatler harcamaz.
Konu┼čman─▒n olmamas─▒ veya ├žok az olmas─▒ ve olgunla┼čmam─▒┼č sosyal davran─▒┼člar nedeniyle di─čer ├žocuklar─▒n oyunlar─▒na kat─▒lamazlar.
├ľzel korkular, nedensiz g├╝lme ve a─člamalar gibi baz─▒ duygusal tepkiler, otistik ├žocuklarda s─▒kl─▒kla g├Âzlenen ├Âzelliklerdendir. Bir ayakkab─▒ aya─č─▒n─▒ s─▒kt─▒─č─▒ i├žin ayakkab─▒ giymeyi reddeden ├žocuk, elini k├╝vetteki s─▒cak suya sokarak yakt─▒─č─▒ i├žin k├╝vette y─▒kanmaktan korkan k├╝├ž├╝k k─▒z, ├Âzel korkular─▒ olan ├žocuklara ├Ârnektir. Zaman zaman bu korkular─▒n nedenini bulmak olduk├ža g├╝├ž olabilir. ├çevresindekilerle ileti┼čim kuramayan, bu nedenle de ├ževreden korkusu ile ilgili hi├žbir yard─▒m alamayan otistik ├žocukta bu korkular olduk├ža uzun s├╝rebilir.

MOTOR DAVRANI┼×

Fiziksel geli┼čimleri ya┼č─▒tlar─▒ndan farkl─▒ de─čildir. Otistik bebeklerin b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunun ├Âzel bir g├Âr├╝n├╝m├╝ yoktur. ├ço─ču sevimli ve ├žekicidir. Fiziksel olarak bir├žok motor beceriyi ola─čan ya┼člarda kazanmaya haz─▒rd─▒rlar, ancak baz─▒ otistik bebeklerin ├ževrelerine kar┼č─▒ ilgisizlikleri nedeniyle ge├ž ya┼člarda oturduklar─▒, y├╝r├╝d├╝kleri g├Âzlenmi┼čtir.

├ľZEL BECER─░LER

Baz─▒ otistiklerin ├že┼čitli problemlerin yan─▒s─▒ra baz─▒ ├Âzel becerileri vard─▒r. Bu beceriler genellikle konu┼čmay─▒ gerektirmeyen alanlardad─▒r. ├ľrne─čin; bu ├žocuklar─▒n ├žo─ču m├╝zi─či sever ve ├žok g├╝zel ┼čark─▒ s├Âyleyebilir. ┼×ekillere y├Ânelik yap-boz (puzzle) ve konstr├╝ksiyon gerektiren oyuncaklarda ba┼čar─▒l─▒d─▒rlar. Baz─▒lar─▒ mekanik ve elektronik konular─▒nda yeteneklidirler.
Ender olarak baz─▒ otistik ├žocuklar ola─čan├╝st├╝ becerilere sahiptirler. Bunlar b├╝y├╝k ve kar─▒┼č─▒k rakamlar─▒ zihinsel olarak b├╝y├╝k bir h─▒z ve kesinlikle hesaplayabilirler. Baz─▒lar─▒ m├╝zik aleti ├žalabilir ve hatta melodi besteleyebilirler.

D─░─×ERLER─░

Otistik bebeklerin bu geli┼čimsel ├Âzellikleri yan─▒s─▒ra, ├žok yayg─▒n g├Âr├╝len beslenme ve uyku problemleri vard─▒r. Bunlardan ├žo─čunun ilk alt─▒ ayda emmesi zay─▒ft─▒r, alt─▒nc─▒ aydan itibaren beslenme problemleri artar. Bir├žok bebek, s├╝t d─▒┼č─▒nda t├╝m yiyecekleri reddeder, baz─▒lar─▒ ise normalin ├╝zerinde ve hemen her┼čeyi yiyebilir.
Uyku problemi genellikle s├╝rekli a─člayan, susturulmas─▒ kolay olmayan bebeklerde g├Âzlenmektedir. A─člamalar─▒n, ba─č─▒rmalar─▒n gece g├╝nd├╝z aral─▒ks─▒z tekrarlanmas─▒ , anne babay─▒ ├žaresiz b─▒rakmaktad─▒r.
S├╝t ├žocuklu─ču d├Âneminde g├Âr├╝len bu otizm belirtilerinin toplu de─čerlendirilmesi i├žin a┼ča─č─▒daki form ├Ânerilmektedir :

ERKEN ├çOCUKLUK OT─░ZM─░NDE B─░R─░NC─░ YA┼×TAK─░BEL─░RT─░LER─░N DE─×ERLEND─░RME FORMU

ALGILAMA

* Belirli sesli uyar─▒lara hi├ž reaksiyon vermez, kulaklar─▒n─▒n duymad─▒─č─▒ zannedilir.
* Belirli baz─▒ di─čer seslere ├Âzel ilgisi vard─▒r.
* Yedinci ay sonunda bir ses kayna─č─▒na veya bir temasa do─čru d├Ânmez, y├Ânelmez.
* S─▒k olarak ve uzun s├╝re baz─▒ sat─▒hlar─▒ elleriyle kaz─▒r, t─▒rmalar.
* Uzun s├╝re ve s─▒k s─▒k belirli baz─▒ g├Âr├╝nt├╝lere sabit bir ┼čekilde bakar. Di─čer baz─▒ g├Ârsel uyar─▒lara hi├ž reaksiyon g├Âstermez.

KONU┼×MA

* 5. ay sonunda hen├╝z daha hi├ž hece yapamaz.
* 7. ay sonunda daha kendisini fark ettirecek konu┼čma seslerini ├ž─▒karmaz (├Ârne─čin; ba-ba).
* 9. ay─▒n sonunda heceleri tekrarlama yoktur.
* 12. ay─▒n sonunda hen├╝z hi├žbir kelime s├Âyleyemez.

SOSYAL DAVRANI┼×

* Genellikle 3. ay─▒n sonunda g├╝lme yoktur, anne seslendi─činde, y├╝z├╝n├╝ yakla┼čt─▒rd─▒─č─▒nda tan─▒ma belirtisi g├Âstermez.
* 6. ay─▒n sonunda kucaklayan ki┼čiye kollar─▒n─▒ uzatmaz.
* 6. ay─▒n sonunda kuca─ča al─▒nmak veya ilgilenilmek istendi─čine ait belirti yoktur, kendi kendine olmaktan memnundur ÔÇťrahay bebekÔÇŁ.
* 10. ay sonunda yapabilece─či halde taklit yapmaz.
* 12. ay sonunda ├ževredeki cisimlere az ilgi g├Âsterir, eliyle i┼čaret etmez.
* Di─čer ├žocuklar gibi oynamaz, daha ziyade kendi kendine oyalan─▒r, ayn─▒ t├╝rdeki hareketleri yapar.

MOTOR DAVRANI┼×LAR

* G├╝├žs├╝z, gev┼ček veya sokulgan olmayan, sabit duru┼č a─č─▒rkanl─▒l─▒k.
* A─č─▒r hareketler, ellerle y├╝z├╝, g├Âzleri kapama.
* Sevdi─či baz─▒ cisimleri y├╝z ve g├Âzler ├Ân├╝nde tutma, ├ževirme.
* Dola┼čarak ├ževreyi ├Â─črenmesi yetersizdir.

D─░─×ERLER─░

* Besinlerin al─▒nmas─▒nda ├že┼čitli bozukluklar.
* Buna ba─čl─▒ d─▒┼čk─▒lama bozukluklar─▒.
* Uzun s├╝ren ve izah edilemeyen a─člama ve ba─č─▒rmalar.
* Uzun s├╝ren ta┼čk─▒nl─▒klar veya ilgisizlik halleri.
* Uyku bozukluklar─▒.
* Genelde al─▒┼č─▒lmam─▒┼č derecede rahat davran─▒┼č tarz─▒.
* Sa─čl─▒kl─▒, ├žekici fiziksek d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č.

├çOCUKLARDA ERKEN OT─░ZM─░N TANISINA G├ľT├ťREN BEL─░RT─░LER :

E─čer ├žocuk do─ču┼čtan otistik ise, ilk aylarda bun tespit etmek olduk├ža zordur. S─▒kl─▒kla erken ├žocukluk otizmi tan─▒s─▒ en erken, ya┼čam─▒n ikinci veya ├╝├ž├╝nc├╝ y─▒llar─▒nda konur.
├ço─ču ├žocuklar─▒n bir├žok belirtileri, s├╝t ├žocuklu─ču d├Âneminde farkedilir, ancak bunlar kesin bir tan─▒ i├žin yeterli de─čildir.
De─či┼čik ya┼člarda, otistik ├žocuklara ait belirtiler farkl─▒l─▒k g├Âsterir, ├že┼čitli devrelerden ge├žer. De─či┼čik ya┼člarda bizi otizmin erken tan─▒s─▒na g├Ât├╝ren tipik belirtiler ┼č├Âyle s─▒ralan─▒r :

Do─čum : ├ľzel bir belirti veya bulgu yoktur.
Do─čumun 3 ÔÇô 10. g├╝nlerinde : ├ľzel bir belirti veya bulgu yoktur.
4 ÔÇô 6. Haftalarda : S─▒k ba─č─▒rmalar ve a─člamalar g├Âr├╝l├╝r, ancak bunlar sebepsizdir. ├ľrne─čin a├žl─▒k gibi bir ihtiyaca i┼čaret etmezler.
3 ÔÇô 4. Aylar : G├╝lme yoktur veya reaktif olarak g├╝l├╝mseme g├Âr├╝lmez. Annenin y├╝z├╝n├╝ tan─▒maz.
6 ÔÇô 7. Aylar : Oyuncaklara hi├žbir ilgi yoktur. Kollar─▒n─▒ uzatmaz. Kucakland─▒─č─▒nda hipononiktir (kaslar─▒ gev┼čektir).
10 ÔÇô 12. Aylar : ├çevreye ilgisi yoktur. Kendisi tek ba┼č─▒na olmaktan memnundur. Uzun s├╝ren a─člamalar ve ba─č─▒rmalar, s─▒k stereotipik hareketler (ayn─▒ hareketin tekrarlanmas─▒) sa─ča sola sallanma, cisimleri t─▒rmalama, kaz─▒ma ┼čeklinde hareketler g├Âr├╝l├╝r. Hi├ž oyun oynamaz. Yaln─▒zca oyuncaklarla stereotipik hareketler yapar. Annenin g├Âzleri ile temas kurmaz, de─či┼čik ki┼čileri ay─▒rdetmez. Sesli uyar─▒lara do─čru y├Ânelme yoktur, sa─č─▒r gibidir. Ki┼či veya e┼čyalara i┼čaret etmez. Konu┼čmada gecikme g├Âr├╝l├╝r. Monoton, garip sesler ├ž─▒kar─▒r. Bunlarda taklit ve anlam yoktur.
21 ÔÇô 24. Aylar : Derin uykuya dalmas─▒ zordur. Gece uykusu yoktur. ├çi─čneme yoktur. S─▒v─▒ veya lapa gibi besinler al─▒r. Stereotip el hareketleri (d├Ând├╝rma, sallama, vurma, kaz─▒ma ve t─▒rmalama hareketleri) hipotoni (kaslarda gev┼čeklik), s─▒k olarak arka ├╝st├╝ d├╝┼čme g├Âr├╝l├╝r. G├Âz temas─▒ kurmaz hemen g├Âzlerini ├ževirir; merak yoktur. ├çevresinin de─či┼čtirilmesini istemez ve bundan korku duyar. Ekolali (s├Âylenenin tekrarlanmas─▒) g├Âr├╝lmesi m├╝mk├╝nd├╝r, bu da gecikmi┼č olarak ortaya ├ž─▒kar. Kimi kez do─čru anlamaks─▒z─▒n kelime ┼čablonlar─▒ kullan─▒r.
3 ÔÇô 4. Ya┼člarda : Yersiz g├╝lme veya g├╝l├╝msemeler, ayaklar─▒n ucunda y├╝r├╝y├╝┼č veya sekerek y├╝r├╝me, garip yeme tarz─▒ ve ihtiya├žlar─▒, cans─▒z varl─▒klarla stereotip me┼čguliyet, oyunda perseverasyon ( ayn─▒ oyunda sebat etme), al─▒┼čkanl─▒klara s─▒k─▒ s─▒k─▒ya sar─▒lma, a─čr─▒l─▒ ve so─čuk uyar─▒lara az cevap verme g├Âr├╝l├╝r. Kendine zarar verme e─čilimi vard─▒r (Parma─č─▒n─▒ g├Âz├╝ne bat─▒rmak gibi). Temas kurma; koklayarak dudaklarla dokunarak ve ├Âperek, elle dokunarak, vurup yoklayarak olur. Belirli sesli uyar─▒lara kulaklar─▒n─▒ t─▒kar. ├çevre ile konu┼čmaks─▒z─▒n temas kurar. Ki┼čileri aletler gibi g├Âr├╝r. Anne baba ile temas─▒ daha iyidir (├Ân planda bedensel temas). Ayn─▒ ya┼čtakilere tutumu olumsuzdur. Hareketlerinde taklit yoktur. Konu┼čma becerisinde yetersizlik a├ž─▒k bi├žimde g├Âr├╝l├╝r. Mutizm (i├žine kapanma), kendi kendine konu┼čmaya e─čilim, zamirlerin yer de─či┼čtirmesi, konu┼čma m├╝zikalitesinin bozuklu─ču s├Âz konusudur. Genel olarak konu┼čma gerili─č vard─▒r.

DSM IV KR─░TERLER─░

AmerikaÔÇÖda yay─▒nlanan ve uluslararas─▒ kabul g├Âren hastal─▒klar─▒n s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒, DSM IV kiteri olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r (1998). Bu kriterler di─čer bozukluklar ile ÔÇťotistik bozuklukÔÇŁ veya ÔÇť erken ├žocukluk otizmiÔÇŁ , ─░ngilizce literat├╝r├╝yle ÔÇť early infantile autismÔÇŁ ya da k─▒saca otizm diye adland─▒r─▒lan bozuklu─čun s─▒n─▒rlar─▒n─▒, yayg─▒n geli┼čim bozukluklar─▒ i├žinde ┼č├Âyle ├žizmektedir.
YAYGIN GEL─░┼×─░M BOZUKLUKLARI

A┼ča─č─▒daki 16 maddeden en az sekizi bulunmal─▒d─▒r, bunlar aras─▒nda en az iki madde AÔÇÖdan, bir madde BÔÇÖden, bir madde CÔÇÖden olmal─▒d─▒r.

Not : Ki┼činin davran─▒┼č─▒ ancak geli┼čim d├╝zeyine g├Âre ola─čand─▒┼č─▒ ise tan─▒ ├Âl├ž├╝t├╝n├╝ kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r├╝z.

A – A┼ča─č─▒dakilerle kendisini g├Âsteren, kar┼č─▒l─▒kl─▒ toplumsal etkile┼čimde nitel bozukluklar─▒n olmas─▒ :
(Parantez i├žinde yer alan ├Ârneklerden ilk s├Âz├╝ edilenler, daha ├žok, bu bozuklu─ču olanlardan daha ileri ya┼čta ve daha az a─č─▒r durumda olanlar─▒na uygulanmak ├╝zere d├╝zenlenmi┼čtir.)

1. Ba┼čkalar─▒n─▒n varl─▒─č─▒n─▒n ya da duygular─▒n─▒n hi├ž fark─▒nda olmama (├Ârn. Bir ki┼čiye sanki o bir e┼čyaym─▒┼č gibi davran─▒r; di─čer bir ki┼činin s─▒k─▒nt─▒s─▒ oldu─čunu anlayamaz; ba┼čkalar─▒n─▒n ÔÇťmahremiyetÔÇŁ gereksinmelerinin oldu─ču kavram─▒ndan a├ž─▒k├ža habersizdir)

2. S─▒k─▒nt─▒da oldu─ču zamanlarda avunma aray─▒┼č─▒ i├žinde olmama ya da ola─čand─▒┼č─▒ bir bi├žimde avunma aray─▒┼č─▒ i├žinde olma (├Ârn. ─░ncindi─či zaman ayn─▒ s├Âzc├╝─č├╝ yineleyerek s├Âyler)

3. Taklit etmeme ya da bozuk bir bi├žimde taklit etme (├Ârn. Bay-bay diyerek el sallamaz, annenin ev i├ži etkinliklerini taklit etmez, hi├ž yeri yokken ba┼čkalar─▒n─▒n eylemlerini mekanik bir bi├žimde taklit eder)

4. Toplumsal oyunlara kat─▒lmama ya da ola─čand─▒┼č─▒ bir bi├žimde kat─▒lma (├Ârn. Basit oyunlarda etkin bir bi├žimde yer almaz, tek ba┼č─▒na oynad─▒─č─▒ oyun etkinliklerini ye─čler, di─čer ├žocuklar─▒n oyunlar─▒na sadece mekanik yard─▒mc─▒ olarak girer)

5. Ya┼č─▒tlar─▒yla arkada┼čl─▒k etme yetisinde b├╝y├╝k bir ├Âl├ž├╝de bozukluk olmas─▒ (├Ârn. Ya┼č─▒tlar─▒yla arkada┼čl─▒k etmeye kar┼č─▒ herhangi bir ilgisi yoktur. Arkada┼čl─▒k kurmaya kar┼č─▒ ilgisi olmas─▒na kar┼č─▒n, toplumsal etkile┼čimin al─▒┼č─▒lagelen kurallar─▒n─▒ anlamad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir; s├Âzgelimi ilgilenmeyen bir ya┼č─▒t─▒na telefon rehberini okur)

B – A┼ča─č─▒dakilerle kendisini g├Âsteren, s├Âzel ve s├Âzel olmayan ileti┼čimde ve hayal kurmaya dayal─▒ etkinliklerde nitel bozukluklar─▒n olmas─▒.

1. Anla┼č─▒lmaz da olsa ileti┼čim kurmaya y├Ânelik s├Âzler s├Âylememe, konu┼čulan dille ileti┼čim kurmama, ya da y├╝z ifadesi, el ve y├╝z hareketleriyle bile olsa herhangi bir ileti┼čim tarz─▒n─▒n olmamas─▒.

2. G├Âz├╝n├╝ dikip bakma, y├╝z ifadesi, v├╝cudun duru┼č bi├žimi ya da toplumsal etkile┼čimi ba┼člatan ya da d├╝zenleyen el hareketlerinde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, belirgin bir bi├žimde ola─čand─▒┼č─▒ s├Âzel olmayan ileti┼čimin olmas─▒ (├Ârn. Kendisine sar─▒l─▒nmas─▒n─▒ beklemez, sar─▒l─▒nd─▒─č─▒nda kendini koyvermez, gergin durur. Toplumsal bir yakla┼č─▒mda bulunurken , kar┼č─▒s─▒ndaki ki┼čiye bakmaz ya da g├╝l├╝msemez; anne babas─▒n─▒ ya da konuklar─▒ selamlamaz, toplumsal etkile┼čimde bulundu─ču durumlarda sabit bir bak─▒┼č─▒ vard─▒r)

3. Eri┼čkin rollerinin, d├╝┼člemlerdeki karakterlerin ya da hayvanlar─▒n taklidini yaparak oyun oynama gibi hayali etkinliklerin yoklu─ču; hayali olaylar hakk─▒ndaki ├Âyk├╝lere kar┼č─▒ ilgisizlik.

4. Sesin y├╝ksekli─či, perdesi, vurgulamas─▒, h─▒z─▒, ritmi ve ses tonunun y├╝kselip al├žalma bi├žimi (├Ârn. Tekd├╝ze bir ses tonu ile konu┼čma, soru sorarm─▒┼č gibi ya da y├╝ksek perdeden ┼čark─▒ s├Âyleme ).

5. Konu┼čman─▒n bi├žiminde ya da i├žeri─činde belirgin ola─čand─▒┼č─▒l─▒klar─▒n g├Âr├╝lmesi. Bunlar aras─▒nda basmakal─▒p ve ayn─▒ ┼čeyi yineleyerek konu┼čma (├Ârn. Hemen ortaya ├ž─▒kan ekolali ya da televizyon reklemler─▒n─▒n mekanik bir bi├žimde yinelenmesi). ÔÇťBenÔÇŁ dememk istedi─činde ÔÇťsenÔÇŁ demesi (├Ârn.ÔÇŁBen bir ├ž├Ârek istiyorumÔÇŁ yerine ÔÇť├ž├Ârek istiyor musun ?ÔÇŁ denmesi). S├Âzc├╝kleri ya da deyi┼čleri ├Âzel anlamlar y├╝kleyerek kullanmak (├Ârn. ÔÇťSal─▒ncakta sallanmaya gitmek istiyorumÔÇŁ demek i├žin ÔÇťye┼čil s├╝rmeye gitÔÇŁ denmesi). S─▒k s─▒k konud─▒┼č─▒ yorumlarda bulunma (├Ârn. Spor hakk─▒nda bir konu┼čma s├╝rd├╝r├╝l├╝rken, tren tarifeleri hakk─▒nda konu┼čmaya ba┼člama).

6. Konu┼čma d├╝zeyinin yeterli olmas─▒na kar┼č─▒n ba┼čkalar─▒yla bir konu┼čma ba┼člatma ya da s├╝rd├╝rme yetisinde belirgin bir bozukluk olmas─▒. (├Ârn. Ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âz aralar─▒na girmelerine ald─▒rmadan bir konu ├╝zerinde uzun monologlara girme).

C – A┼ča─č─▒dakilerle kendisini g├Âsteren, belirgib bir bi├žimde s─▒n─▒rl─▒ etkinlik ve ilgi alanlar─▒n─▒n olmas─▒.

1. Kal─▒pla┼čm─▒┼č yineleyici v├╝cut hareketlerinin olmas─▒ (├Ârn. Fiske vurma, el vurma, el ├ž─▒rpma, f─▒r─▒ldak gibi d├Ânme, kafa vurma, karma┼č─▒k t├╝m v├╝cut hareketleri).

2. E┼čyalar─▒n par├žalar─▒yla a┼č─▒r─▒ u─čra┼č─▒p durma (├Ârn. E┼čyalar─▒ koklama, kuma┼člar─▒n dokumas─▒na dokunup durma, oyuncak arabalar─▒n tekerleklerini e─čirip, b├╝kme) ya da al─▒┼č─▒lmad─▒k nesnelere ba─članma (├Ârn. Bir par├ža ipi ta┼č─▒y─▒p durmada ─▒srar etme).

3. ├çevresindeki g├Âr├╝nt├╝lerde olan ufak ve ├Ânemsiz de─či┼čikliklerin belirgib bir s─▒k─▒nt─▒ do─čurmas─▒ (├Ârn. Bir vazonun her zamanki yerinden kald─▒r─▒lmas─▒).

4. B├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒yla al─▒┼č─▒lageleni yapma konusunda anlams─▒z ─▒srar etme (├Ârn. Al─▒┼čveri┼č yaparken her zaman kesinlikle ayn─▒ yoldan gidilmesi konusunda ─▒sra etme).

5. ─░lgi alanlar─▒nda belirgin darl─▒k olmas─▒ ve dar kapsaml─▒ bir ilgi alan─▒ i├žinde u─čra┼č─▒p durma (├Ârn. Sadece nesneleri s─▒raya koyma ile ilgilenme, meteororloji hakk─▒ndaki ger├žekleri toplama ya da hayali bir karakter gibi davranma).

D – Bebeklik ya da ├žocukluk s─▒ras─▒nda ba┼člam─▒┼č olma

%d blogcu bunu be─čendi: