Gülser Vardarcı Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 3.sınıf 07014450 OTÄ°ZM ve DUYUSAL ENTEGRASYON BOZUKLUÄžU Duyu organlarımızla gelen bilgilerle, çevremizi ve kendimizi algılarız. Dokunma,tat alma, koku, görme, iÅŸitme, proprioseptif (kas eklemler ve baÄŸ doksu ile algılanan pozisyon duyusu) ve vestibüler (iç kulaktaki duyu organları ile algılanan, hareket, denge ve yerçekimi ile mesajları alan) duyular aracılığıyla alınan uyaranlar ile merkezi sinir sistemine pek çok bilgi iletilir. Merkezi sinir sistemimiz, beyin ve beynimizin vücudumuz ile iliÅŸkisini saÄŸlayan omurilikten oluÅŸur. Görevi, iletilen bilgileri organize etmek, gelen bilgiler arasında baÄŸlantı kurmak ve parçalardan bir bütün oluÅŸturmaktır. Bir tek duyudan alınan mesajlar öÄŸrenmemiz için yeterli deÄŸildir. ÇeÅŸitli duyuların saÄŸladığı bilgiler arasında iliÅŸkili olmalıdır.

ÖrneÄŸin, dokunma duyusu ile alınan mesajlar görmeye, görme duyusu ile alınan mesajlar dengeye ve vücudun farkında olunmasına, bu da öÄŸrenmenin gerçekleÅŸtirilmesine yardımcı olur. Mesajlar arasında baÄŸlantı kurulması, yani duyu bütünlemesi sayesinde beynimiz bizim çeÅŸitli beceriler kazanmamızı ve öÄŸrenmemizi saÄŸlar. ÇocuÄŸun ayakkabısını baÄŸlamayı öÄŸrenmesi için ayakkabı bağını görmesi, ona dokunması, kendi parmak hareketlerini kontrol edebilmesi, kendine anlatılanları dinlemesi, dengesini bozmadan çömelerek belli bir pozisyonda ayakkabısını baÄŸlaması gerekmektedir. Bu sayılan duyuların çoÄŸundan gelen mesajların birbiriyle baÄŸlantısının yani duyu bütünlemesinin olması gereklidir.

Tüm bu kapasiteler insanda bilinçdışı bir ÅŸekilde oluÅŸmaktadır. Bunun yanı sıra, yine bilinçdışı ÅŸekilde sinir sistemimize sürekli olarak kaslarımızdan bilgiler aktarmaktadır. Bu algılar ise basınç, hareket, vücut pozisyonu ve yerçekimi kuvvetidir. Bu da bizim vücudumuzu algılayışımızı, uzay içindeki duruÅŸunu, vücudumuzun aldığı pozisyonları ve baÅŸka objelerle iliÅŸkisini deÄŸerlendirmemizi saÄŸlar. Tüm bu algıların normal olarak iÅŸlemesi, bizim makasla kesme iÅŸi yaparken veya saçımızı tararken her hareketimizi tek tek düÅŸünmeden zorunda kalmadan yapmamızı saÄŸlar. Duyu Bütünlemesi BozukluÄŸu: Duyu bütünlemesi bozukluÄŸu olan çocuklar algıladıklarını bütünleÅŸtiremezler ve parçalardan bir bütün oluÅŸturamazlar. Otistik özellikleri olan çocukların çoÄŸunda duyu bütünlemesi bozuklukları görülür. Vestibüler uyaranları bütünleme güçlüÄŸü yaÅŸayan çocukların, günlük yaÅŸamda yerçekimine güvensiz ve savunmacı davranışlar geliÅŸtirdiÄŸi görülür. ÖrneÄŸin, merdivenin son basamağına atlayamaması, kaldırım taşı üzerinde yürüyememesi, merdiven korkuluÄŸuna sıkıca tutunmadan inip çıkamaması, oturduÄŸu sandalyenin baÅŸkası tarafından hareket ettirildiÄŸinde aşırı derecede korkması gibi. 1960�ların başında, Dr. Jean Ayres bazı çocuklarda, duyular yolu ile gelen bilgilerin sinir sistemi tarafından deÄŸerlendirilmesinde problem yaÅŸandığı teorisini ortaya atmıştır. Duyu entegrasyonu bozukluÄŸu yaÅŸayan çocukların belirtileri sıralandığında, bunların otistik çocuklarda da görüldüÄŸü bu nedenle bu bozukluÄŸun otistik çocuklarda da bulunduÄŸu fikri desteklenmektedir. (Ayres, A. J. 1979)

Otizmde görülen duyusal entegrasyon bozukluÄŸu belirtileri ÅŸöyle sıralanabilinir,
Ø Dokunma, hareket, ses ve görüntüye aşırı duyarlılık: Katı gıda yeme problemi, bazı seslerde kulak tıkama, genelde çocukların hoÅŸuna giden havaya atılma gibi fiziksel oyunlardan korkma bu alanla ilgili ve aynı zamanda otistik çocuklarda görülebilen davranışlardır.
Ø Duyusal uyaranlara karşı duyarsızlık: yukarıdaki örneklerin aksine bazı çocukların acı, ısı gibi ÅŸiddetli uyaranlara duyarsız kalması gibi durumlar buna örnek verilebilir. Bazı çocuklar bu iki uç durum arasında gidip gelebilirler.
Ø Aktivite seviyesinin normalden çok daha az ya da fazla olması: Otistik çocukların bazılarında görülen sürekli bir yorgunluk, zor harekete geçebilme hali ile diÄŸer uçta sürekli hareket halinde olup bir türlü oturtulamayan çocuklar örnek olabilir.
Ø Koordinasyon problemleri: Genelde çoÄŸu otistik çocuklar çok iyi bir dengeye sahip olabildikleri halde basit bir iÅŸi örneÄŸin makas ile kesmeyi öÄŸrenmekte güçlük çekebilirler.
Ø KonuÅŸma lisan, motor becerilerde gecikme ve akademik baÅŸarıda zayıflık: Erken çocukluk döneminde konuÅŸma problemi, okul yıllarında da öÄŸrenme ve okul problemleri, en sık rastlanan durumlardır.
Ø Davranışlarını organize etmekte güçlük çekme: Bazı otistik çocuklar genellikle yıkıcı ve dürtüsel davranışlara sahip olabilir. Belli bir iÅŸi yaparken plan kurmakta, yeni bir duruma uyum saÄŸlamakta güçlülük çeker.

Duyu Bütünlemesi Terapisi: Tek başına bir eÄŸitim yaklaşımı deÄŸildir. Duyu algılamalarında farklılık olan otistik çocukların, doÄŸru tepki verebilmeleri, kendilerini tanımaları, bulundukları mekân içinde kendileri algılamaları, çevrelerinin farkında olmaları ve hareketlerini kontrol edebilmeleri saÄŸlanarak, öÄŸrenme için gerekli ortam hazırlanır. Duyu bütünlemesi terapisi, dört yıllık bir yüksek öÄŸrenim programını tamamladıktan sonra konusunda lisans üstü eÄŸitim, seminer ve sertifika programlarına katılmış, bu konuda deneyimli uÄŸraşı terapistlerince uygulanır. Özel tekniklerle, otistik özellikleri olan çocuÄŸun ihtiyaçları doÄŸrultusunda duyuları uyarılarak beynin mesajları organize etmesine yardım edilmektedir. Bunun için geniÅŸ bir oda içinde çeÅŸitli büyüklükte terapi topları silindir ÅŸeklinde yastıklar, tavandan asılan serbest sallanan salıncaklar, altına tekerlekler yerleÅŸtirilmiÅŸ platformlar... v.b kullanılabilir. ÇocuÄŸun yaşına uygun ve eÄŸlenceli çeÅŸitli fiziksel etkinlikleri içeren tedavide, terapist ortamı kontrol ederken, çocuÄŸun kendi yaptıklarını kontrol etmesi beklenir. Uygulanılan teknikler arasında, çocuÄŸun vücut pozisyonunu deÄŸiÅŸtirme, sallama, yuvarlama, fırlatma, üstüne binme, döndürme ...v.b etkinliklerin yanı sıra, çocuÄŸu pamukla dokunarak uyarma, ovma ve fırçalama gibi direkt dokunsal uyaranlar verilmesi de vardır. Dr. A. Jean Ayres geliÅŸtirdiÄŸi duyusal bütünleme terapisinde 3 asal duyu üzerinde yoÄŸunlaÅŸmıştır ( Ayres, A. J., 1979): Takdil (dokunma), vestibüler (iÅŸitme, denge) ve properioseptif (kaslar ve tendonlar).

Takdil sistemin nöronları derinin hemen altında bulunur ve beyne mesajlar gönderirler. Bu mesajlar hafif dokunuÅŸ, ısı, acı ve sıkıştırma gibi hislerdir. Bunlar kiÅŸiye çevre hakkında bilgi verirler. Bu sistemdeki sorunlar kiÅŸinin dokunulmaya karşı direnç göstermesini, bazı yemekleri yememesini, bazı kıyafetleri giymemesini, ellerini yıkamamasını ellerini hiçbir ÅŸeye sürmemesini (yapışkan, kir, toz , boya, ıslak bez) ve ellerini kullanmamasını acıya karşı hissizmiÅŸ gibi davranmasını, içe dönük yaÅŸamasını (izole olmuÅŸ bir ÅŸekilde), genel irrite halini ve hiperaktif olmasını saÄŸlar. Vestibüler sistem iç kulaktaki yarım daire kanallarıyla ilgilidir ve başın dönme ve eÄŸilme hareketlerini kontrol eder. Proprioseptif sistem kasların ve tendonların kullanımıdır. Bu sistem insanın nerde (ör: sandalyede mi?) olduÄŸunu söyler. Ä°nce motor hareketlerinin yapılmasını saÄŸlar, kalem tutup yazmak, kaşıkla çorba içmek, düÄŸme iliklemek bu sistemin doÄŸru çalışmasıyla lur. Bu sistemde problem olursa, kiÅŸi düÅŸer, boÅŸlukta vücuduna doÄŸru pozisyonu veremez, bebeklikte doÄŸru emekleyemez, çıt çıtları yapamaz ve yemek yemesi düzgün olmaz.

DiÄŸer bir baÅŸka sorun ise motor plan yapamazlar. Duyusal bütünleme problemi olan insanlar, çabuk yorulurlar, ince ve büyük motor koordinasyon sorunları olur, planlama yapamazlar, konuÅŸma/lisan problemleri olur ve okul sorunları 8akademik eÄŸitim) olur. AraÅŸtırmanın amacı: Amerika�da Ayres kliniÄŸi 1979 yılında Jean A. Ayres tarafından kurulmuÅŸtur ve Sensory Integration International ile duyusal entegrasyon bozukluÄŸunun terapisine öncülük etmektedir. Ayrıca yine Amerika� da bulunan Therapeutic Associates , Ä°srail�de ELEM Enstitüsü, terapilerinde duyusal bütünleme tedavi yöntemlerine büyük önem vermektedirler. AraÅŸtırma, Türkiye�de henüz yeni yaygınlaÅŸmaya baÅŸlayan bu tedavi yaklaşımının otistik çocuklardaki etkisini, bu bozukluÄŸun otistik çocukların gündelik hayattaki problemlerini, duyusal terapi alan çocuklar ile duyusal terapi almayan çocuklar arasındaki farkları araÅŸtırma amaçlanmaktadır.

Kaynakça:
Ø Otizmde Tedavi ve EÄŸitim Yaklaşımları TOHUM Türkiye Otizm Erken Tanı ve EÄŸitim Vakfı EÄŸitim Kitapçığı-2 www.tohumotizm.org.tr
Ø Kayaalp V. Ä°., SOS! Otizm ve Ä°letiÅŸim Problemi Olan Çocukların EÄŸitimi , Evrim Yayınevi (2000)
Ø Ayres, A. J., Sensory Integration and The Child , WPS, California (1979)
Ø Sensory Integration International web site, www.sensoryint.com Grandin, T. Thinking in Pictures and Other Reports from My Life With Autism Vintage Books (1996), New York
http://www.ozelegitimsitesi.com
http://www.ozelegitimforumu.com
http://www.ozelegitimkulubu.com
http://rehabilitasyon.info
http://www.ozelegitimbolumu.com