hd porno porno hd porno porno

Otizm D├╝┼č├╝nme ve ├ľ─črenme

1.631 okundu

Otistik ├çocuklar─▒n, D├╝┼č├╝nme, Anlama ve ├ľ─črenme ├ľzellikleri (1)

Otizm, s├Âzel (konu┼čma) ve s├Âzel olmayan ileti┼čim (jest, mimik, beden dili), sosyal etkile┼čim, yarat─▒c─▒l─▒k ve sembolizasyona dayal─▒ oyunlarda yetersizlikler; tak─▒nt─▒l─▒, tekrarlayan davran─▒┼č ├Âr├╝nt├╝leriyle tan─▒mlanan bir n├Ârogeli┼čimsel bozukluktur. Bu alanlar─▒n her birindeki ├Âzelliklere pek ├žok kaynaktan ula┼čt─▒─č─▒n─▒z─▒, genel olarak otizmi tan─▒d─▒─č─▒n─▒z─▒ d├╝┼č├╝nerek burada tekrar a├ž─▒klamad─▒m. Ayr─▒ca otistik ├žocuklarla birlikte olduk├ža, oynad─▒k├ža, ├žal─▒┼čt─▒k├ža bu ├Âzellikleri s─▒k s─▒k hat─▒rlamak gereksinimi de duyaca─č─▒m─▒z i├žin yeri geldik├že daha derinlemesine irdeleyece─čiz.
Otistik ├Âzellikleri olanlar i├žin e─čitim program─▒ haz─▒rlarken, onlarla ├žal─▒┼č─▒rken bu tan─▒sal ├Âzellikleri /farkl─▒l─▒klar─▒ bilmek gerekli ancak yeterli de─čildir. ├ç├╝nk├╝ tan─▒sal ├Âzellikler, bize nelerin yetersiz oldu─čunu, nelerin farkl─▒ oldu─čunu a├ž─▒klar/anlat─▒r; ancak bunlar─▒ nas─▒l giderebilece─čimizi a├ž─▒klamaz. Bizim bu nedenle, bu bilgilerin yan─▒ s─▒ra otistik bir bireyin d├╝nyay─▒ nas─▒l anlad─▒─č─▒, ├ževresinde olan biteni nas─▒l anlamland─▒rd─▒─č─▒, anlad─▒klar─▒ kar┼č─▒s─▒nda nas─▒l davrand─▒─č─▒, nas─▒l d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ ve nas─▒l ├Â─črendi─čini bilmemiz de gereklidir. Ancak bunlar─▒ kavrad─▒─č─▒m─▒zda, ÔÇťnas─▒l bir programÔÇŁ de─čil, ÔÇťotistikler i├žin nas─▒l bir program,?ÔÇŁ sorusuna cevap verebiliriz.

Otistik ├Âzellikleri olanlar─▒ di─čerlerinden ay─▒ran/farkl─▒la┼čt─▒ran, d├╝┼č├╝nme, anlama ├Âzellikleri;

1. ANLAMIN ANLA┼×ILMASINDA YETERS─░ZD─░RLER:
Davran─▒┼člar, olaylar, beceriler, d├╝┼č├╝nceler aras─▒ndaki ba─člant─▒lar─▒ anlamakta g├╝├žl├╝k ├žekerler. Kendi d├╝nyalar─▒ birbiriyle ili┼čkisiz bir s├╝r├╝ deneyim ve istekten olu┼čur. Bunlar aras─▒ndaki ili┼čkiler, altta yatan temalar, nedenler veya prensipler onlar i├žin belirsizdir.
Davran─▒┼člar aras─▒ndaki neden sonu├ž ili┼čkisini kavramakta zorluk ├žeker. ├ľzellikle kendilerinden ne istendi─čini, ne beklendi─čini ve ├ževrede olup biteni anlamada g├╝├žl├╝k ├žekerler. Bu nedenle sosyal ortam─▒n gerektirdi─či kurallar─▒n alt─▒nda yatan mant─▒─č─▒ kavramakta zorlan─▒rlar ve sosyal becerileri kazanmalar─▒, ├ževrelerini g├Âzlemleyerek, kendili─činden geli┼čmez. Her bir sosyal davran─▒┼č─▒ tek tek ├Â─črenmeleri gerekir. ├ľrne─čin merhaba demek i├žin ├Â─čretmenine elini uzatmay─▒ ├Â─črenen bir ├žocuk ba┼čka bir ki┼čiye merhaba demek i├žin elini uzatmaz. Birisiyle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zda merhabala┼čmam─▒z gerekti─čini, bunun en basit sosyal ileti┼čim davran─▒┼člar─▒ndan biri oldu─ču ba─člant─▒s─▒n─▒ kuramaz, ├ž├╝nk├╝ bu davran─▒┼č─▒n─▒n alt─▒nda yatan temay─▒ kavrayamaz, sadece ├Â─čretmeniyle ili┼čkisi i├žin gerekli bir davran─▒┼č oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r.
Zeka d├╝zeyi ├žok y├╝ksek otistikler bile k├╝lt├╝re ait beklentileri, g├Ârenekleri anlamada karma┼ča ya┼čarlar. Sosyal, k├╝lt├╝rel ├ževrenin isteklerini, onlardan ne talep etti─čini anlamakta ├žok zorlan─▒rlar.

2. DETAYLARA A┼×IRI ODAKLANMA NEDEN─░YLE, B├ťT├ťN├ť ALGILAMAKTA ZORLUK ├çEKERLER
├çok ufak ayr─▒nt─▒lar─▒, ├Âzellikle g├Ârsel ayr─▒nt─▒lar─▒ fark etmede ├žok ba┼čar─▒l─▒d─▒rlar. ├ľrne─čin bir oyuncak araban─▒n kenar─▒ndaki minicik bir yaz─▒y─▒ g├Ârebilirler. Bu detaya tak─▒l─▒p arabayla ilgilenip onunla oynamaya ba┼člamazlar. Baz─▒lar─▒ ise farkl─▒ duyusal detaylar─▒ fark etme ├Âzelli─čine sahiptirler. Bu nedenle yemek odas─▒na girdiklerinde masadaki yeme─če y├Ânelmeyip, vantilat├Âr├╝n sesi hakk─▒nda yorum yapabilirler. Arabada radyo dinlerken dinledikleri m├╝zi─če de─čil, radyonun istasyonuna veya markas─▒na odaklan─▒p bundan s├Âz edebilirler. Sorun, ilgi g├Âsterdikleri detay─▒n o andaki durum/ olay/ beklenti vb a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli olup olmad─▒─č─▒n─▒ de─čerlendirememeleridir. Bulunduklar─▒ ortamda, o anda yap─▒lan etkinlik/i┼č vb. i├žin ├Ânemli olan ├Âzelliklere ve yap─▒lana de─čil, kendileri i├žin ├Ânemli olana saplan─▒p kal─▒rlar, bu nedenle alg─▒lamalar─▒ gerekeni alg─▒layamazlar.

3. ─░STEN─░LEN NOKTAYA D─░KKATLER─░N─░ VERMEZLER
Otistik bireyler istenilen noktaya dikkatlerini y├Âneltmekte zorlan─▒rlar. Bunun yerine kendileri i├žin ├Ânemli ya da e─členceli gelen ┼čeylere odaklan─▒rlar. Bir konudan di─čerine odaklanmalar─▒ da ├žabuk de─či┼čir. Odada sizin s├Âyledi─činiz kelime yerine uzaktan gelen bir sese odaklanabilirler. D─▒┼čar─▒da dallar─▒ r├╝zgarla hareket eden bir a─čaca odaklan─▒p masan─▒n ├╝zerindeki nesneye y├Ânelmekte zorluk ├žekebilirler. Bulunduklar─▒ ortamdaki pek ├žok uyarandan hangisini se├žeceklerini, neye dikkat etmeleri gerekti─čini ay─▒rt etmekte zorluk ├žekerler. Bu nedenle ya hepsiyle ayn─▒ anda ilgilenir, bir ona bir buna giderek bakarlar, ara┼čt─▒r─▒rlar ya da s─▒n─▒rl─▒ bir ┼čekilde bir nesne ile ilgilenerek, di─čerlerine kendilerini kapat─▒rlar. Sadece d─▒┼čtan gelen uyaranlar─▒ s─▒raya koyma, ├Âncelik/├Ânem s─▒ras─▒na koymada zorluk ├žekmezler, ayn─▒ zamanda kendilerini bombard─▒mana tutan d├╝┼č├╝nceleri de yorumlamada/ s─▒raya koymada zorluk ├žekerler.

4. SOMUT D├ť┼×├ťN├ťRLER
Soyut ve kavramsal d├╝┼č├╝nme s├╝re├žlerinde problemler vard─▒r. Baz─▒lar─▒ soyut kavramlar─▒ ├žal─▒┼čmalarla kazanabilirken, baz─▒lar─▒ asla kazanamazlar. ├ľrne─čin k─▒zd─▒─č─▒ i├žin kitab─▒ yere atan birine, ÔÇťbunu neden yapt─▒n?ÔÇŁ yerine, ÔÇťkitab─▒ atmandan ho┼članmad─▒m, d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒kmak istemiyorsan istemiyorum demelisin, kitab─▒ atmamal─▒s─▒nÔÇŁ gibi a├ž─▒k ve net bir ┼čekilde ne yapt─▒─č─▒ sorulmal─▒, iste─čini nas─▒l ifade edece─či somutla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.
Otistik bireyler i├žin kelimelerin tek bir anlam─▒ vard─▒r, ikinci bir anlam─▒ veya mecazi anlam─▒ yoktur. Bu nedenle soyut kelimeleri, sembolik anlat─▒mlar─▒, atas├Âzlerini, deyimleri, mecazi anlam─▒ olan kelimeleri anlamakta zorluk ├žekerler. ├ľrne─čin, ÔÇťdamlaya damlaya g├Âl olurÔÇŁ ata s├Âz├╝n├╝n, para biriktirmekle ilgili bir anlam─▒ oldu─čunu kavramas─▒ otistik bir birey i├žin ├žok zordur. Bizi k─▒zd─▒ran bir ├žocu─ča ÔÇťkafan─▒ kopar─▒r─▒mÔÇŁ dedi─čimizde ├žocuk kendisine k─▒zd─▒─č─▒m─▒z─▒ anlar ama kafas─▒n─▒ koparmayaca─č─▒m─▒z─▒ bilir. Oysa otistik bir ├žocuk ger├žekten kafas─▒n─▒ koparaca─č─▒m─▒z─▒ d├╝┼č├╝nerek ├žok korkar.
Bilginin soyutlanmas─▒nda, muhakeme etme, kavramsal problem ├ž├Âzmede, yorumlamada zorluk ├žekerler.

5. F─░K─░RLER─░ B─░RLE┼×T─░RMEDE ZORLUK ├çEKERLER
Otistikler i├žin olaylar─▒, kavramlar─▒ tek tek ├Â─črenmek, anlamak kolayd─▒r. Olaylar, fikirler aras─▒ndaki ba─člant─▒y─▒ kurmakta zorluk ├žekerler. ├ľzellikle birbiriyle z─▒t g├Âr├╝nen kavramlarla ili┼čkili bilgileri anlamada / birle┼čtirmede s─▒k─▒nt─▒ ya┼čarlar. ├ľrne─čin ├ži├žekleri seven birinin, arkada┼č─▒ i├žin ├ži├žek toplamas─▒n─▒ anlamayabilirler. ÔÇť├çi├žekleri seviyorsa niye kopard─▒?ÔÇŁ diye sorarak sevme ve koparma kavramlar─▒n─▒n z─▒tl─▒─č─▒ nedeniyle bir arada olamayaca─č─▒n─▒ bunu anlamad─▒klar─▒n─▒ ortaya koyarlar. ├çi├žekleri koparmak k├Ât├╝ bir ┼čey oldu─ču i├žin koparan ki┼činin ├ži├žekleri sevmedi─čini d├╝┼č├╝n├╝rler.

6. D├ťZENLEME VE B─░R SIRA ─░ZLEMEDE ZORLUK YA┼×ARLAR
Bir i┼či organize ederken istenilen sonuca ula┼čmak i├žin ├že┼čitli elemanlar─▒n bir araya getirilmesi gereklidir. ├ľrne─čin sandvi├ž yapaca─č─▒m─▒z zaman gereken malzemelerin al─▒n─▒p bir araya getirilmesi gereklidir. Otistik bir birey ├žo─čul bilgileri bir araya getirmede zorluk ya┼čad─▒─č─▒ i├žin, hangi malzemeler var, hangi aletler kullan─▒lacak, eksik olanlar─▒n ├Ânceden temin edilmesi vb pek ├žok bilgiyi bir araya getirme, gerekli haz─▒rl─▒─č─▒ yapma yani organizasyon yapmada g├╝├žl├╝k ├žeker.
S─▒rayla yap─▒lmas─▒ gereken i┼čleri yaparken de zorluk ya┼čarlar. Basamaklar aras─▒ndaki ili┼čkiyi veya sonu├žla kalan basamaklar aras─▒ndaki ili┼čkiyi kurmada ba┼čar─▒l─▒ olamazlar. ├ľrne─čin giyinirken izlenmesi gereken s─▒ray─▒ atlayabilirler.
Organizasyon gerektiren ve s─▒rayla yap─▒lmas─▒ gereken i┼čler hem o anda olana, hem de sonuca odaklanmay─▒ gerektirdi─či i├žin zorlan─▒rlar.

7. GENELLEME YAPMADA ZORLUKLARI VARDIR
├ľ─črendikleri bir beceri ya da davran─▒┼č─▒ genelde bir durumda ├Â─črenir ve bunu ba┼čka durumlara genelleyemezler. ├ľrne─čin merdiven basamaklar─▒n─▒ ├ž─▒karken 10 kadar sayan bir ├žocuk masan─▒n ├╝zerine konan oyuncaklar─▒ sayamayabilir. ├ľ─črendi─či bir beceriyi farkl─▒ materyallerle, farkl─▒ ortamlarla ve farkl─▒ ki┼čilerle ├žal─▒┼čt─▒k├ža bu beceriyi genellemeyi ├Â─črenir. Genelleme s├╝recine ula┼čt─▒ktan sonra gereksinim duydu─čunda bu beceriyi kullanabilir. Pek ├žok otistik ├žocuk annesiyle ileti┼čiminde kulland─▒─č─▒ baz─▒ kelimeleri bir ba┼čkas─▒ ile ileti┼čimde kullanmaz. Okulda gayet iyi yapt─▒─č─▒ e┼čle┼čtirmeyi evde yapmaz. Bu nedenle baz─▒ beceriler a─č─▒r otistik ├Âzellikleri olan ├žocuklarda her ortamda, herkesle, her durumda ve her materyalle denerek ├žok uzun bir s├╝rede ve ├žok tekrarla kazan─▒labilirler.
Bu ├Âzelliklerin baz─▒lar─▒, hatta bir├žo─ču ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝, zihinsel yetersizlik g├Âsteren bireylerde de g├Âr├╝lmektedir. Ancak otistik ├Âzellikleri olanlarda, hepsinin bir arada ve kar┼č─▒l─▒kl─▒ etkile┼čim i├žinde olmas─▒ anla┼č─▒lmas─▒ daha g├╝├ž ve karma┼č─▒k sorunlara yol a├žmaktad─▒r. Bu ├Âzelliklerin ve etkile┼čimlerinin iyi kavranmas─▒ bundan sonraki yaz─▒da anlat─▒lacak olan ÔÇťotistiklerin ├Â─črenme ├ÂzellikleriÔÇŁni anlamay─▒ kolayla┼čt─▒racakt─▒r.
Hepimize kolay gelsinÔÇŽ

Kaynak: Yard─▒mc─▒ Do├žent Doktor Alev Girli – ABA-Turkce grubundan al─▒nt─▒d─▒r

 

 

 

Otistik ├çocuklar─▒n D├╝┼č├╝nme, Anlama ve ├ľ─črenme ├ľzellikleri (2)

 

 

Yard─▒mc─▒ Do├žent Doktor Alev Girli

Bundan ├Ânceki yaz─▒da anlat─▒lan otistiklerin anlama, d├╝┼č├╝nme ├Â─črenme ├Âzelliklerini etkileyen di─čer fakt├Ârler;
1-Becerilerin geli┼čim alanlar─▒na g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âstermesi,
2-Taklit/ becerileri model almada yetersizlik,
3-Merak duygusunun ve ├Â─črenmeye y├Ânelik motivasyonun yetersizli─či,
4-Bellek mekanizmas─▒ndaki farkl─▒l─▒klar,
5-Kat─▒ ve tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼člar,
6-Oyun azl─▒─č─▒ veya tekd├╝ze oyunlar,
7-Duyusal/alg─▒sal farkl─▒l─▒klar
8-A┼č─▒r─▒ anksiyetedir.

1-Becerilerin geli┼čim alanlar─▒na g├Âre farkl─▒l─▒klar g├Âstermesi:
Normal ├žocuklarda her geli┼čim alan─▒ndaki beceri d├╝zeyi birbirine yak─▒nd─▒r. Oysa otistik birey bir alanda ÔÇťyetenek adac─▒─č─▒ÔÇŁ, ama di─čer pek ├žok alanda ya┼č─▒n─▒n ├žok alt─▒nda beceri d├╝zeyine sahip olabilir. ├ľrne─čin arabalar─▒n markalar─▒n─▒, modellerini tan─▒ma konusunda son derece ba┼čar─▒l─▒ olurken, araba resmi ├žizemeyebilir veya sabah ne yedi─čini hat─▒rlamayabilir. Temel pek ├žok kavram─▒ ├Â─črenmekte g├╝├žl├╝k ├žekerken, okumada ├žok iyi olabilir. Otistik ├žocuklar─▒n geli┼čim alanlar─▒ndaki bu ├žok b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar e─čitimin i├žeri─čini, niteli─čini etkiler.

2-Taklit, becerileri model almada yetersizlik:
Normal bir ├žocu─čun ├ževresindeki ki┼čileri g├Âzlemleyerek ve taklit ederek ├Â─črendi─či pek ├žok beceri, by by yapma, el y─▒kama vb otistik ├žocuk i├žin ├Âzel olarak ├Â─čretilmesi gereken becerilerdir. Otistik birey ├ževresindeki ki┼čilerden ├žok nesnelere ilgi duyar, bu nedenle insanlar─▒n davran─▒┼člar─▒na dikkat etmez. Bu davran─▒┼člar onun i├žin anlaml─▒ olmad─▒─č─▒ndan onlar─▒ taklit etmez. Bu nedenle di─čer ├žocuklar─▒n kendili─činden, ├ževresindeki ki┼čileri g├Âzlemleyerek, taklit ederek ├Â─črendi─či pek ├žok beceriyi, otistik ├žocuklar─▒n e─čitimle ├Â─črenmeleri gerekir.

3-Merak duygusunun olmay─▒┼č─▒ ve ├Â─črenmeye y├Ânelik motivasyonda yetersizlik:
Merak duyduklar─▒ alanlar, ilgileri son derece s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Bir veya birka├ž alanla ilgili motivasyonlar─▒ ve konsantrasyonlar─▒ y├╝ksektir. Ancak, ilgilendikleri alan d─▒┼č─▒nda bir etkinli─če y├Ânlendirildiklerinde, bir ┼čey yapmalar─▒ istendi─činde yapmak istemezler ve ├žo─ču zaman diren├ž g├Âsterirler. ─░lgi alanlar─▒n─▒n s─▒n─▒rl─▒l─▒─č─▒ nedeniyle ├Â─črendikleri de s─▒n─▒rl─▒d─▒r. ├çevrelerinde olup bitene ilgisizlikleri, ├Â─črenmeye y├Ânelik motivasyonlar─▒n─▒n olmay─▒┼člar─▒, nas─▒l bir ├Â─črenme stratejisi belirlememiz gerekti─čini etkileyen temel fakt├Ârlerdendir.

4-Bellek mekanizmas─▒ndaki farl─▒l─▒klar.
─░lgi duyduklar─▒ konular─▒ ├Â─črenmelerindeki h─▒z ve ezberledikleri say─▒lar─▒n, isimlerin, metinlerin, ┼čark─▒lar─▒n vb ├žoklu─ču ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ d├╝zeyde olabilir. Ancak bu ezbere bildikleri bilginin ne anlama geldi─čini ve i├žeri─čini kavrama konusunda g├╝├žl├╝klere sahiptirler. Yap─▒lan bellek ├žal─▒┼čmalar─▒nda, bir say─▒ veya s├Âzc├╝k dizisini ezberleyen otistik ├žocuklar─▒n bunlar─▒ ayn─▒ s─▒rada hat─▒rlad─▒klar─▒, normal ├žocuklar─▒n ise ezberlenenler aras─▒ndaki ili┼čkiyi kurarak hat─▒rlad─▒klar─▒ belirlenmi┼čtir. Bu ise, otistiklerin ├Â─črenilecek bilgiyi birbiriyle ili┼čkisi olan bir b├╝t├╝n├╝n par├žalar─▒ olarak de─čil, ayr─▒ ayr─▒/ kopuk bilgiler olarak alg─▒lad─▒klar─▒n─▒ ve b├Âyle ├Â─črendiklerini; ├Â─črendikleri s─▒rada hat─▒rlad─▒klar─▒n─▒ yani kodlama yetersizli─či g├Âsterdikleri anlam─▒na gelmektedir. Bilgileri, birbirleriyle ili┼čkisiz par├žalar halinde ├Â─črenmeleri nedeniyle anlam─▒n─▒ kavramakta yetersiz kal─▒rlar. ├ľrne─čin ÔÇťya─čmur ya─čd─▒, ┼čemsiyeni a├žÔÇŁ c├╝mlesini ili┼čkisiz d├Ârt ayr─▒ kelime olarak bellerler ve size aynen tekrar edebilirler. Ancak ÔÇťneden ┼čemsiyeni a├žt─▒n?ÔÇŁ sorusuna cevap veremezler. ├ç├╝nk├╝ ya─čmur ya─čmas─▒ ile ┼čemsiye a├ž─▒lmas─▒ aras─▒ndaki ba─člant─▒y─▒ kuramam─▒┼č, sadece arka arkaya gelen bir dizi kelime olarak ├Â─črenmi┼č ve tekrar etmi┼člerdir.

5-Kat─▒ ve tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼člar:
Otistik bireyler ayn─▒ ┼čeyleri tak─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde tekrar tekrar yapmaktan ho┼član─▒rlar. Bu nedenle ├Â─črendiklerini, yeni ve biraz farkl─▒ bir duruma transfer etmekte g├╝├žl├╝k ├žekerler. Masada ├Â─črendikleri bir beceriyi yerde oturunca veya ba┼čka odaya gidince yapamayabilirler. ├çubuklarla 10ÔÇÖa kadar sayabilirken, toplarla sayamayabilirler. ─░┼čte bu ayn─▒l─▒─č─▒ koruma iste─či, davran─▒┼člardaki kat─▒l─▒k ve tekrarc─▒l─▒k hem yeni ┼čeyleri ├Â─črenmelerini zorla┼čt─▒r─▒r, hem de ├Â─črendiklerini yeni durumlara uygulamada/genellemede sorunlara yol a├žar.

6-Oyun azl─▒─č─▒ veya tekd├╝ze oyunlar:
Bir etkinli─či, oyunu, bir oyunca─č─▒ hep ayn─▒ bi├žimde oynamaktan ho┼član─▒rlar veya hi├žbir oyuncakla ilgilenmeyip etrafta ama├žs─▒zca dola┼čabilirler Yap-bozlar, legolar gibi tak─▒l─▒p ├ž─▒kar─▒l─▒p, dizilen oyuncaklarla tekd├╝ze oyunlar oynarlar. Ya da oyuncaklarla a─čza sokma, atma, bir yere vurma gibi amac─▒na uygun olmayan bir ┼čekilde oynarlar. Bu nedenle oyunla ├Â─črenecekleri, ke┼čfedecekleri pek ├žok beceriyi kazanmakta zorluk ├žekerler. ├ľzellikle oyun taklidi ile kazanacaklar─▒, geli┼čtirecekleri becerileri, kavramlar─▒ kazanamazlar. ├ľrne─čin kendilerinin yaln─▒zca ├╝st ├╝ste dizdikleri k├╝plerle yol, k├Âpr├╝, ev yapan birini taklit ederekayn─▒ ┼čeyleri yapamazlar. Bu nedenle yeni, daha geli┼čmi┼č oyunlar─▒, oyuna kat─▒l─▒p di─čer insanlar─▒ taklit etmedikleri i├žin ├Â─črenemezler. Ya da yeni ┼čeyler deneme yerine, hep ayn─▒ ┼čekilde oynad─▒klar─▒ i├žin deneme yan─▒lma yoluyla, yeni oyunlar geli┼čtiremezler. Bir ayakkab─▒ kutusunu garaj olarak kullanmak gibi, yarat─▒c─▒, hayali oyunlar oynayamad─▒klar─▒ i├žin, ili┼čkilendirme, ak─▒l y├╝r├╝tme gibi bili┼čsel beceri geli┼čimleri ve oyunla ├Â─črenmeleri s─▒n─▒rl─▒d─▒r.

7-Duyusal/Alg─▒sal farkl─▒l─▒klar
Otistik ├Âzellikleri olan bireylerin g├Ârme, i┼čitme, dokunma, tatma, koklama, hareket ve ac─▒y─▒ hissetme duyular─▒nda i┼člemleme farkl─▒l─▒klar─▒ vard─▒r. Bu nedenle tuhaf sesleri dinlemek, d├Ânen bir nesneyi seyretmek, titre┼čimleri duymak i├žin cisimlere yana─č─▒n─▒ dayamak, kendini dolapla duvar aras─▒na s─▒k─▒┼čt─▒rmak, ac─▒ verebilecek bir ├žarpmadan rahats─▒z olmamak, tuhaf yiyecekleri tercih etmek vb. gibi farkl─▒ duyusal tepkileri vard─▒r. Otistiklerin uyaranlara y├Ânelik farkl─▒ duyusal tepkileri, ├Â─črenme bi├žimlerini etkiler.

8- A┼č─▒r─▒ anksiyete
Otistik bireyler ├žo─čunlukla a┼č─▒r─▒ anksiyete, kayg─▒, ajitasyon g├Âsterirler. Bu davran─▒┼člar─▒n─▒n ├ževrelerinde ne olup bitti─činin anla┼č─▒lamamas─▒, kendilerinden ne beklendi─činin anla┼č─▒lamamas─▒ ile ilgili oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Otistik bireyler bulunduklar─▒ ortamda, g├╝r├╝lt├╝, d├╝zensizlik oldu─čunda, beklemek gereken durumlarda, yanl─▒┼č yapan birinin oldu─ču durumlarda, ÔÇťhay─▒rÔÇŁ dendi─činde, bir e┼čya kaybettiklerinde ve engellenmeye y├Ânelik toleranslar─▒n─▒n d├╝┼č├╝k olmas─▒ nedeniyle, engellendiklerinde stres ya┼čarlar; ba─č─▒rma, kendine veya ba┼čkas─▒na y├Ânelik sald─▒rganl─▒k, stereotipik hareketler vb yaparlar. E─čitim s├╝recinde al─▒┼čt─▒klar─▒ d─▒┼č─▒nda, yeni davran─▒┼člara y├Ânlendirildik├že kayg─▒l─▒, endi┼čeli ve ajite olurlar.
Yukar─▒da birinci ve ikinci b├Âl├╝mde anlat─▒lan anlama, d├╝┼č├╝nme ve ├Â─črenme ├Âzelliklerini belirleyen ├╝├ž temel fakt├Âr ise; zihinsel yetene─čin d├╝zeyi (zeka kapasitesi), otizmin derecesi ve dil becerilerinin d├╝zeyidir.

1-Zihinsel yetene─čin seviyesi: Otistik bireylerin % 10- 15ÔÇ▓i normal ve normal ├╝st├╝ zeka, % 25-35ÔÇ▓i s─▒n─▒r zeka ile hafif zeka gerili─či, geriye kalanlar ise orta ve a─č─▒r d├╝zeyde zeka gerili─či grubundand─▒r. Zeka kapasitesi, NEY─░, NE KADAR? ├Â─črenece─čimizi belirler. Zeka kapasitesi bireyin sembolik, kavramsal bilgiyi kazanabilme d├╝zeyini, yani alg─▒lama, ak─▒l y├╝r├╝tme, belleme, hat─▒rlama gibi bili┼čsel s├╝re├žlerindeki kapasiteyi, NE KADAR ├Â─črenebilece─čini belirleyen temel fakt├Ârd├╝r.
2-Otizmin derecesi: Otizm, hafif otistik davran─▒┼č ├Âzelliklerinden, a─č─▒r otistik ├Âzelliklere kadar geni┼č bir yelpazedir. Otistik ├Âzelliklerin d├╝zeyi, birinci b├Âl├╝mde anlat─▒lan alg─▒lama, anlama, ak─▒l y├╝r├╝tme, belleme, hat─▒rlama gibi bili┼čsel s├╝re├žlerin NASIL i┼čleyece─čini ve NASIL ├Â─črenece─čini etkiler. Otistik bireyler bilgiyi ÔÇťnormalÔÇŁlere g├Âre farkl─▒ bir bilgi i┼čleme s├╝recinden ge├žirirler.
3-Dil becerileri: Nas─▒l d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z├╝, ne hissetti─čimizi anlatman─▒n arac─▒ olan s├Âzel dildeki ve konu┼čman─▒n/ileti┼čimin di─čer formlar─▒ olan y├╝z ifadeleri, mimikler ve beden dilindeki g├╝├žl├╝kler otistik bireyi di─čerlerinden ay─▒ran temel ├Âzelliklerdendir. Al─▒c─▒ dil d├╝zeyi, e─čitimde kullan─▒lacak dil d├╝zeyini, ifade edici dil d├╝zeyi kendini ifade edebilme, s├Âzel ileti┼čimi e─čitimde kullanabilme kapasitesini etkiler. Her bireyin bu alandaki g├╝├žl├╝─č├╝n├╝n derecesi anlama, d├╝┼č├╝nme ve ├Â─črenme d├╝zeyini etkiler.

Her otistik ├žocu─čun zeka d├╝zeyi, otizminin derecesi ve dil d├╝zeyi farkl─▒d─▒r. Bu nedenle, bu ├╝├ž fakt├Âr├╝n etkile┼čimi ve dengesi her bir bireyin nas─▒l d├╝┼č├╝nece─čini ve ├Â─črenece─čini etkiler. Zihinsel kapasitesi normal ve normal ├╝st├╝ ├žocuklar kavramsal /bili┼čsel becerileri ├Â─črenme konusunda daha az zorluk ya┼čarlar, otistik ├Âzellikleri daha hafif ├žocuklar sosyal becerileri ve dilin ileti┼čim ama├žl─▒ kullan─▒m─▒n─▒ daha kolay kazan─▒rlar. Bu nedenle zeka d├╝zeyi 70 ve ├╝zeri olan, otistik ├Âzellikleri hafif (de─či┼čikliklere kar┼č─▒ diren├žleri ├žabuk k─▒r─▒lan, agresif davran─▒┼člar─▒ olmayan, stereotipik davran─▒┼člar─▒ sosyal bir ortam─▒ bozmayacak d├╝zeyde olan ve s─▒n─▒rl─▒ da olsa sosyal etkile┼čime giren) y├╝ksek i┼člevli otistikler e─čitimden maksimum d├╝zeyde yararlan─▒rlar, okul y─▒llar─▒nda ├žo─ču formal e─čitim s├╝recine adapte olabilirler. ├çok hafif otistik ├Âzellikleri olan ancak daha a─č─▒r derece zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar sosyal beceriler konusunda iyi d├╝zeye ula┼čarak arkada┼čl─▒k becerilerini geli┼čtirebilirken, bili┼čsel alanda soyut kavramlar─▒ ve akademik becerileri ├Â─črenme d├╝zeyine ula┼čamazlar. Hem a─č─▒r otistik ├Âzellikleri olan hem de a─č─▒r d├╝zeyde zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar ├Âzbak─▒m becerileri gibi temel g├╝nl├╝k ya┼čam becerilerini iyi bir e─čitimle kazanabilirler.

Bundan sonraki yaz─▒da, otistiklerin bu ├Âzelliklerinin e─čitime yans─▒mas─▒n─▒, NASIL B─░R PROGRAMÔÇÖla daha iyi ├Â─črenebileceklerini, TEACCH ve HANEN programlar─▒ndan yararlanarak otistiklerin e─čitimini anlatmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m.
Hepimize kolay gelsin.

Kaynak: Yard─▒mc─▒ Do├žent Doktor Alev Girli – ABA-Turkce grubundan al─▒nt─▒d─▒r

 

%d blogcu bunu be─čendi: