Otistik çocuğun sosyal gelişim özellikleri akranlarına göre bir çok farklılık göstermektedir. Bütün gelişim alanlarında yaşıtlarına göre gözlenebilir gerilikler söz konusudur. Otizmde dil ve iletişim becerileri gelişim alanlarında yaşanılan problemler diğer alanlara göre çok daha ciddi boyuttadır ve bu da sosyal gelişimlerine olumsuz yönde etki etmektedir.

 

Otistik çocuklar akranlarıyla iletiÅŸim kurmakta zorlandıkları ve çoÄŸu konuÅŸma becerilerinde ciddi problemler yaÅŸadıkları için sosyalleÅŸme alanında yaÅŸadıkları güçlükleri ortaya koyarken farklı davranış biçimleri sergilerler. BaÅŸkasının iletiÅŸim kurma giriÅŸimlerine aÄŸlayarak veya bağırarak tepki verebilirler, yalnız kalmayı tercih edebilirler, oyun kuramazlar ya da kurdukları oyunlara baÅŸkalarının katılması için izin vermeyebilirler,  baÅŸkalarının kurdukları oyunlara da alışılmışın dışında katılma isteÄŸi gösterebilirler. Bu gibi davranışların çoÄŸunun sebebi yaÅŸadıkları iletiÅŸim zorluÄŸu veya doÄŸru iletiÅŸim kanalı bulamamalarıdır.

 

DoÄŸru vücut dilini ve doÄŸru mimikleri kullanamama, karşısındaki kiÅŸinin vücut dilinden, mimiklerinden, davranışlarından bir sonuç çıkaramama sosyalleÅŸmelerine engel olan unsurlardır. Normal geliÅŸim gösteren çocukların yaklaşık 2-4 yaÅŸlarında kazanmaya baÅŸladıkları, baÅŸkalarının onların hakkındaki düşünce ve davranışlarını anlayabilme, tahmin edebilme ve buna göre farklı davranış kalıpları geliÅŸtirme becerisini otistik çocuklar çoÄŸu zaman hiç kazanamamakta ya da sınırlı düzeyde kazanabilmektedirler. Yani düşünülen hakkında bir düşünceleri olamamaktadır. Bu literatürde zihin teorisi olarak adlandırılır. Normal geliÅŸim gösteren çocuklarda zihin teorisinin geliÅŸimi, 18 ay civarında ortaya çıkan farzetme oyunu ve hızlanan dil geliÅŸimi ile birlikte baÅŸlar. Çocukların diÄŸer insanların algılarını anlamaları, isteklerin eylemleri nasıl belirlediÄŸini anlamaları ve diÄŸerlerinin duygularını yargılayabilmeleri aÅŸama aÅŸama geliÅŸen önemli becerilerdir. Bu yaÅŸtaki normal geliÅŸim gösteren çocuklar nesneyi baÅŸka bir nesne yerine kullanma (bir yastığı kedi olarak farzetme), bir nesne ya da duruma hayali özellik yükleme (çocuÄŸun oyuncak bebeÄŸin yüzünün kirli ya da temiz olduÄŸunu farzetmesi), çocuÄŸun hayali bir nesne türetebilmesi (olmadığı halde bir kaşık varmış gibi farzetmesi)  becerilerini gösterir. Zihin teorisinin baÅŸlangıcı sayılabilecek bu beceriler bir çok otistik çocukta yoktur ve ya hiç geliÅŸmez ya da çok sınırlı olarak geliÅŸir. Böylece normal geliÅŸim gösteren çocuk bu becerilerin üzerine daha karmaşık yapıları eklerken otistik çocuk bu aÅŸamalarda takılıp kalabilir ya da normal bir çocuk gibi tam manasıyla geliÅŸtiremez.

 

Zeka kapasitesi iyi olan konuÅŸmaya baÅŸlamış otistik çocuklarda  zihin teorisinin geliÅŸimi daha iyi olabilmektedir.

 

Normal gelişim gösteren 3-6 yaş arası çocuklarda, sosyal gelişim özellikleri çok hızlı bir gelişim izler ve birbiriyle ilişki içinde olan fakat aynı zamanda da farklılaşan bir çok davranış kalıbı gelişir. Bu davranışlar çocukların genetik olarak doğuştan getirdikleri kişilik özelliklerine eklenerek kişilik gelişimlerini sağlar.

 

Otistik çocuklarda sosyal gelişim diğer beceri alanlarındaki problemlerle birleşince akranlarındaki gelişim hızını yakalayamaz.

 

Normal geliÅŸim gösteren akranlarına göre; selamlama, taklit etme, grup oyununda kurallara uyma, herhangi bir nesne ya da faaliyet için izin isteme, toplum içinde kabul edilebilir davranışlarda bulanma gibi  sosyal içerikli becerileri öğrenmede, uygulamada ve bu becerileri farklı ortamlara ya da durumlara transfer etmekte, yapılandırılmış bir eÄŸitime ve ilgiye ihtiyaç duymaktadırlar.

 

Otistik Çocuklar Niçin Diğer Gelişim Geriliğine ya da Zeka Geriliğine Sahip Olan Çocuklara Göre Akranlarına Daha Fazla İhtiyaç Duymaktadır?

Otistik olmayan fakat genel bir gelişim geriliğine veya zeka geriliğine (down sendromu gibi) sahip çocuklarda otizmden farklı olarak konuşma problemi olsa bile iletişim problemine çok az rastlanmaktadır. Buna bağlı olarak bu çocukların zihinsel gelişimi ile sosyal gelişimi paralel bir ilerleme kaydedebilmektedir. İletişim zorluğu çok fazla yaşanmadığından bu çocuklara bir şeyler öğretmek otistik çocuğa öğretmekten daha kolay olabilmektedir. Bu çocuklar taklit etme ve oyun becerilerinde daha az problem yaşamaktadırlar. Böylece oyun becerileriyle öğrenilen bir çok sosyal beceriyi hayata geçirmeleri daha fazla olabilmektedir. Bu da onların sosyal gelişimlerinde belli düzeyde bir gelişim sağlamaktadır.

 

Otistik çocukların belli bazı becerilerde üstünlükleri olabilir. (Çok iyi yap-boz yapma, sayıları beklenenden erken yaşta tanıma ve adlandırma, erken yaşta okumaya başlama gibi). Bu üstünlükler onların sosyal gelişimlerine doğrudan bir katkı sağlamaz ama dolaylı yoldan bu beceriler ile ilgili çalışmalarda daha rahat iletişim kurabilirler ve bazı sosyal becerileri daha iyi öğrenebilirler. Mesela, hiç göz kontağı kuramayan bir otistik çocukla yap-bozlar vasıtasıyla bu beceri geliştirilebilir, bu sayede arkadaşlarıyla paralel oyun oynama becerisini, sıra alma becerisini öğrenebilir. Bu yüzden otistik çocukların performansı değerlendirilirken çok geniş bir yelpazede düşünmek ve çocuğu gözlemek gerekir.

 

GeliÅŸim geriliÄŸi gösteren çocukların akranlarıyla iletiÅŸim kurması veya onların oyunlarına katılması, bazı kurallara uyması, onları taklit etmesi için öğretmen yönlendirmesine çok fazla ihtiyaç duyulmazken ya da küçük müdahaleler yeterli olurken otistik çocuÄŸun bunları yapabilmesi için her zaman öğretmenin yönlendirmesine gereksinimi olmaktadır. ÇeÅŸitli merkezlerde bireysel eÄŸitim programlarına  devam eden otistik çocukların sosyal geliÅŸim becerileriyle ilgili hedefleri normal geliÅŸim gösteren akranlarının bulunduÄŸu gruplarda daha iyi gerçekleÅŸtirilebilmektedir. Otistik çocuÄŸun bu becerileri öğrenirken normal akranlarıyla birlikte olması bu becerileri daha doÄŸru ve kolay öğrenmesini saÄŸlayacaktır.

 

Meryem Ä°NTAÅž

Pedagog