Otistik bireylerde cinsel eÄŸitim:
Cinsel kimliğini tanıma
CinselliÄŸin fizyolojik yönü
CinselliÄŸin psikolojik yönü
Otistik bireyin ergenlik dönemine yönelik yurt dışındaki uygulamalar
Otistik bireylerin cinsel eÄŸilimleri
Otistik bireylerde sorunlar ve cinsel eÄŸitim
a-Bireye yönelik eÄŸitim
b-Kurumsal eÄŸitim

   Otistik çocuklar eÄŸitim projesi 3-15 yaÅŸ arası bireylere yönelik hazırlanmış olmasından dolayı bu bireylerin cinsel sorunları ve çözümleri ile ilgili herhangi bir çalışmayı kapsamamaktadır. Kurumsal olarak uygulamada otistik bireylerin cinsel sorunları ile ilgili sık sık problemlerle karşılaşıldığından dolayı, bu dönemlere yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulmuÅŸtur.

   Grup olarak yaptığımız araÅŸtırmalarda otistiklerin cinsel sorunlarına yönelik herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Sadece zihinsel engellilere yönelik bazı ön çalışmalar mevcuttur.

   Otizm henüz yeni bir alan olması sebebiyle yurt içinde ve dışındaki çalışmalar cinsellikten ziyade bireye sosyal, akademik ve psikolojik beceriler kazandırmaya yöneliktir.

   Bu nedenle otistik bireylerin ön ergenlik ve ergenlik dönemine yönelik yapılacak çalışmaların velilerden alınan bilgiler ve uygulamada edinilen verilerle gerçekleÅŸebileceÄŸi ÅŸu aÅŸamada tek yol gözükmektedir.

    Otistik çocuklar eÄŸitim merkezinde bu amaca yönelik bir komisyon kurulmuÅŸ olup, bu komisyon 20 Kasım 2001 ile 25 Temmuz 2002 tarihleri arasında, OÇEM çalışma grubunun Ä°zmir'de tespit etmiÅŸ olduÄŸu yetiÅŸkin 80 otistik bireye ve ailelerine yönelik gözlemler yapmış, veriler toplanarak bu raporun alt yapısı oluÅŸturulmuÅŸtur.

 
 
   Komisyonda toplanan verilere dayanılarak edinilen bilgilerden otistik bireylerin cinsel geliÅŸim evrelerinde normallerden çok farklılık gösterdiÄŸi görülmüÅŸtür. EÄŸitimciye ve aileye zaman zaman ciddi problemler yarattığı için konunu her yönüyle ele alınıp çözüm önerilerinin tespit edilmesine gerek duyulmuÅŸtur.
 

OTİSTİK BİREYLERİN CİNSELLİĞİ:
 
   Otistik çocuÄŸun cinsel geliÅŸiminde önemli bir farklılık yoktur. Onlarda da biyolojik saat yaşıtlarına oranla belki farklı iÅŸliyordur ama vardır. Cinsel eÄŸitimded de diÄŸer eÄŸitim alanlarında olduÄŸu gibi fark geç ve güç öÄŸrenmelerinden algılama, muhakeme ve kavrama becerilerindeki yavaÅŸlıktan kaynaklanmaktadır.
 

   Tüm insanlar biyolojik özellikleri gereÄŸi seksüel dürtüye sahiptir. Seksüel davranışlar toplum tarafından en çok baskı altına alınıp, sınırlandırılan davranışlardandır. Konu böyle bir bakış açısı ile ele alınınca bu alandaki eÄŸitiminde zorlu ve hala sakıncalı görülen uzun bir yol olduÄŸu kendiliÄŸinden ortaya çıkacaktır.
 

   Dünya literatürüne baktığımızda, henüz normal çocukların cinsel eÄŸitimi konusunda bile esaslı bir program olmadığını görmekteyiz. Pek çok aile ve eÄŸitimci otizmi yaÅŸayan çocukların öz bakım alışkanlıkları ve akademik eÄŸitim düzeyi hakkında doÄŸru bilgilere sahiptir. Ancak çocuÄŸun cinsel konulardaki bilgi düzeyi hakkında az ÅŸey söylenebilir.

   Normal çocuk TV, ailenin gözlemesi, arkadaÅŸları ile konuÅŸarak, cinsel deneyim ve sorunlarını tartışarak, okuyarak öÄŸrenebilecektir. Otistik çocuk bunlardan yoksun olduÄŸu gibi ailenin belli bazı endiÅŸeleri nedeni ile daha fazla baskı kontrol yolu ile kendi kabuÄŸuna çekilecek, sorun sadece bir süre için askıya alınacak, ardından daha ÅŸiddetlenerek tekrar ortaya çıkacaktır.
 

   Otistik çocukların eÄŸitiminde tüm dünyada tartışılan önemli bir konu da entegrasyon ve normalleÅŸtirmedir. NormalleÅŸtirmenin temeldeki en zor ve ciddi sorunu da seksüel davranış alanıdır. Psikoseksüel geliÅŸme tanımlanması oldukça karmaşık bir durumdur. Ä°nsanın geliÅŸme süreci, bebeklikten çocukluÄŸa, çocukluktan yetiÅŸkinliÄŸe tehlikelerle doludur. Ä°ÅŸte problem gerek normal çocukta, gerekse otistik bireyde bu noktada iyice ortaya çıkmakta ve cinsel eÄŸitimin gerekliliÄŸini kaçınılmaz kılmaktadır.  
 
 
 

 
OTÄ°ZM VE CÄ°NSELLÄ°K
Cinsellik biyolojik bir olay, tıpkı açlık ve susuzluk gibi doÄŸal bir dürtüdür. YaÅŸamak için nasıl yemek yemek ve su içmek zorundaysak cinsel doyuma da gerek duyarız.
Yemenin ve içmenin yarattığı doyum, açlık ve susuzluk uyarısını giderdiÄŸi içindir.   
 

 
 
   Doyum duygusunu, uyarının azalması yaratır. Cinsel aktivitemiz ise uyarı azalmasından çok bir uyarı arama davranışıdır.
Cinsel gerilimi ve heyecanı ararız,cinsel uyarılara neden olan durumlar yaratırız.

   Otistklerin cinselliÄŸe ilgi duydukları çok sayıda eriÅŸkin otistik üzerinde araÅŸtırma yapılarak belirlenmiÅŸtir. Otistiklerin cinsellik deneyimleri sınırlıdır. Bu deneyimler mastürbasyon, öpme ve kucaklaÅŸma v.b.gibidir.

   Otistikler genel olarak cinsel organlarına dokunurlar. Bir kısmı herkesin önünde mastürbasyon yapar. %20'ye yakın bir kısmı da karşı cinse uygunsuz bir ÅŸekilde dokunur. Bazıları da karşı cinsin cinsel organına dokunma ve iliÅŸki kurma eÄŸilimindedir. El tutma, kucaklama, öpme bunların içindedir. KonuÅŸma yetisi geliÅŸmiÅŸ otistiklerde mastürbasyondan zevk alma daha belirgindir.
Mastürbasyon stereotipik hareketleri olan çocuklarda daha sık görülür.
 

OTÄ°ZM VE CÄ°NSELLÄ°K Ä°LE Ä°LGÄ°LÄ° YURT DIÅžINDAKÄ°
UYGULAMALAR

   Komisyonumuz tarafından otizm ve cinsellik ile ilgili yurt dışında yapılan uygulamaların neler olduÄŸuna dair çeÅŸitli bilgilere ulaşılmıştır.
 

 
   ABD ve Avrupa'daki yetiÅŸkin otistiklere yönelik resmi ve özel kurumlardan edindiÄŸimiz bilgilerin ışığında bu tür bireylerin cinsel sorunları ve çözümleri noktasında onlara kesinlikle normal bir bireymiÅŸ gibi yaklaşıldığı, bu dürtü ve eÄŸilimlerini bastırmaya ve yok saymaya yönelik her hangi bir giriÅŸimin olmadığını gördük. Otistik bireylerin de normal bireyler gibi cinsel aktiviteden doÄŸan yaÅŸamsal hazzı ve mutluluÄŸu alabilmeleri için her türlü psikolojik ve fiziksel ortamın hazırlandığını öÄŸrenmiÅŸ bulunuyoruz. Hatta bu bireylere yönelikcinsel anlamda hiç bir toplumsal normun veya dini kuralların sınırlayıcı özelliklerini kabul etmeyip kurumsal ve bireysel  anlamda mutluluÄŸu ve hazzı ön plana çıkaracak düzenlemeler yapıldığını da gördük.
 

   Uluslararası standartlarda otistik bireylerin cinsel eÄŸitim ve ihtiyaçlarına yönelik 3 görüÅŸün öne çıktığı ve bu üç görüÅŸe yönelik uygulamalar olduÄŸunu anlamış bulunmaktayız.
 
 
Ergenlik dönemini yaÅŸayan otistiklere cinsel ihtiyaçlarının oluÅŸtuÄŸu dönemlere yönelik, cinsellik hormonu salgılama düzeyini düÅŸüren ve belli aralıklarla tatbik edilen ilaç uygulamasıdır. Bu yöntemin cinsel problemleri önlemek açısından etkili olduÄŸu fakat cinsellik hormonlarının bireye kazandırdığı heyecan, macera ve aktiviteyi büyük oranda düÅŸürdüÄŸü, son derece mutlu, neÅŸeli, aktif olan otistik bireylerin bu özelliklerini kaybedip, mutsuz ve depresif bireyler haline dönüÅŸtüÄŸü gözlenmiÅŸtir.
Ülkemizde b uygulamanın resmi olmamakla birlikte, yetiÅŸkin zihinsel engellilere yönelik eÄŸitim veren bazı kurumlarda uygulandığı kurum idarecilerince belirtilmiÅŸtir. Yukarıda saydığımız olumsuz etkiler zihinsel engellilerde de yaÅŸanmaktadır.  EÄŸitimde temel hedefin bireyin mutluluÄŸuna yönelik ve insani yöntemlerle olması gerektiÄŸine olan inancımız gereÄŸi, komisyonumuzca bu yöntemin hiçbir otistik çocuÄŸa uygulanmamsı gerektiÄŸine inanıyoruz. 
 
Cinsel ihtiyaçların otistik bireylerde de normal bireylerde olduÄŸu gibi giderilmesi gerektiÄŸine dair bir görüÅŸ olduÄŸu bilinmektedir. Bu görüÅŸün ana savunucularından olan Almanya'daki kurumlarda otistik bireylerin ailelerinin de onayı alınarak ve doÄŸum kontrol yöntemleri uygulanarak karşı cins otistik ya da normal bireylerle kurum içersinde veya önceden belirlenen mekanlarda kontollu olarak bu fizyolojik ihtiyacın giderilmesi yolu benimsenmiÅŸtir. Böyle bir pratiÄŸin sonucu olarak otistik bireylerin doÄŸum kontrolü konusu karşımıza çıkmaktadır.
  

    DoÄŸum kontrolü yöntemleri kendi arasında çeÅŸitlilik göstermektedir. Bu yöntemlerden birisi olan hormonal yöntemler (Oral kontraseptifler-doÄŸum kontrol hapları-aylık iÄŸne-Mesigyna-3 aylık iÄŸne-Depo Provera-Norplant denilen cilt altı çubukları) seçildiÄŸi takdirde, normal bireylerde de sıkça görülen depresif duygu deÄŸiÅŸimlerinin otistik bireylerde de görülebileceÄŸi göz önüne alınmalıdır. (Normal bireylerde görülen ve hormonal dalgalanmaya, B6 vitamini ve Magnezyum minerali eksikliklerine baÄŸlı olduÄŸu düÅŸünülen bu tür ılımlı depresyonda multivitamin (Supradyn Megadyn gibi) takviyesi yararlı olmaktadır. Hormonal yöntemlerin kullanılmaya devam edilmesi ile ilerideki
 
 aylarda bireyin yönteme uyumu ve yan etkilerin azalması gözlenmektedir. Otistik bireylerde epilepsi (Sara) hastalığının toplumun diÄŸer bireylerine göre daha sık görüldüÄŸünü bilmekteyiz. Epilepsi tedavisinde sıklıkla kullanılan bazı ilaçların, hormonal aile planlaması yöntemleriyle etkileÅŸtikleri ve aile planlaması yönteminin güvenilirliÄŸini azalttıkları uzmanlar tarafından dile getirilmiÅŸtir. Otistik bireylerde aile planlamasının toplumun diÄŸer bireylere göre daha duyarlı olunması gereken bir konu olduÄŸu açıktır. Otistik birey için hormonal olmayan bir aile planlaması yöntemi (Spiral-Rahim Ä°çi Araç gibi) daha uygun olabilir. Bu yöntemin bütün otizmle ilgilenen bilim adamları, eÄŸitimciler ve aileler tarafından en insani ve olması gereken bir yöntem olduÄŸu benimsenmiÅŸtir. Ailelerin, eÄŸitimcilerin, bilim adamlarının yaÅŸadıkları toplumun normları ve dini deÄŸerlerinin daha baskın geldiÄŸi, uygulamada ülkeler, iller, mahalleler ve hatta ailelere göre ÅŸekillendiÄŸini görmekteyiz.

    ABD'de pek çok eyalette sterilizasyon (kısırlaÅŸtırma) yaygındır. Tartışması da halen sürmektedir. Bu cerrahi müdahele+eÄŸitim ya da eÄŸitim+doÄŸum kontrol yöntemleri uygulanarak pek çok otistik bireyin cinselliÄŸini normal bireyler gibi yaÅŸadığı yaptığımız araÅŸtırmalar sonucunda ortaya çıkmıştır.
 

 
   Bu tür uygulamaların toplum normları göz önüne alındığında çok da hoÅŸ karşılanmayacağı görüÅŸündeyiz. Bununla beraber hem otistik bireyi eÄŸitecek hem de norm dışına taÅŸmayacak bir program ihtiyacı içindeyiz. Bu tür çalışmaların Türkiye'de henüz bilimsel sonuç verecek yere geldiÄŸi söylenemez. Bu durumda uygulamada Avrupa ve ABD gibi geliÅŸmiÅŸ ülkelerden olduÄŸunca yararlanmak durumundayız.
 

   Ülkemizde bu görüÅŸü sesli olarak dile getirme noktasında, toplumsal deÄŸerlerimizin ve dini inançlarımızın bir engel olarak önümüze çıktığını hiçbir ailenin otistik çocuÄŸuna (özellikle kız çocuÄŸuna sahip) uygulamak istemediÄŸini görmekteyiz. Sadece sosyo-ekonomik düzeyi yüksek bazı ailelerde (özellikle erkek otistik çocuÄŸa sahip) tele-kız ve benzeri hayat kadınlarının yüksek ücretler karşılığında evlere getirtilip bu yöntemi uyguladıkları özel beyanlarından anlaşılmaktadır.

Yine Avrupa ve ABD gibi birçok geliÅŸmiÅŸ ülkede cinsel ihtiyaçların doÄŸal yollarla giderilme süreçlerinden biri olan mastürbasyon yönteminin uygulandığını görmekteyiz. Bu yöntemi benimseyen ve uygulayan ülkelerdeki sistemi incelediÄŸimizde sistemin 2 unsurdan oluÅŸtuÄŸunu, birinin ailenin yapacağı düzenleme ve hazırlıklar, diÄŸerinin kurumun yapacağı düzenleme ve hazırlıklar olduÄŸunu görmekteyiz. Kurumsal düzenlemelerde otistik bireylere 1'nci aÅŸama olarak mastürbasyon yapma yöntemlerinin ve ÅŸeklinin öÄŸretilmesi, 2'nci aÅŸama olarak da öÄŸrendiÄŸi bu yöntemleri uygulayabileceÄŸi kurum içinde özel (figürlerle, resimlerle, karşı cins maketlerle v.b.) uyarıcılarla donatılmış özel mastübasyon odalarının düzenlenmesi yapılmaktadır.
 
   Bu uygulama kurumlarda 2 farklı cins için, 2 özel oda ÅŸeklinde      düzenlenmektedir. Ve yine aynı çalışmaya ailelerin de yaÅŸadıkları mekanda devam edilmesi tavsiye edilmektedir. Otistik bireylerin cinsel olarak uyarıldıkları ve bu konu ile ilgili ihtiyaç hissettikleri zaman, eÄŸitimci ve aile tarafından kontrollü bir ÅŸekilde ilgili odalarda cinsel ihtiyaç giderilmesine yönelik çalışmaların yapıldığını görmekteyiz.
  
   Bu yöntemlerle ilgili olarak otistiklerde cinsellik ile ilgili araÅŸtırma yapan komisyonumuz, ülkemizde bu yöntemin kurumsal anlamda yasal olarak uygulanmasının mümkün olmadığını bilmektedir. Fakat konunun bir rapor halinde Özel EÄŸitim Genel MüdürlüÄŸü'ne  iletilip, ülkemiz normlarında da bu yöntemin uygulanmasının aileler ve eÄŸitimciler açısından hiçbir sakıncasının olmadığı son derece insani, medeni ve uygulanması gereken bir yöntem olduÄŸuna inanmaktayız. Bu yöntemin resmi olmasa bile bir çok kurumda fiili olarak uygulandığını yine kurum yöneticileri ve eÄŸitimcilerle yaptığımız görüÅŸmelerde tespit etmiÅŸ durumdayız.
 
   Otistik çocuÄŸa sahip ve ergenlik dönemini yaÅŸayan ailelerle yaptığımız görüÅŸmelerde bu yöntemi bütün ailelerin uygulama taraftarı olduÄŸunu görmekteyiz. Hatta bazılarının fiili olarak uyguladığını sadece yöntemin 2'nci aÅŸaması olan fiziksel hazırlıkları yapamadıklarını, özel mastürbasyon odaları yerine evlerindeki banyo ve tuvaletleri kullandıkları kendi beyanlarından anlaşılmaktadır.
  

OTİSTİK BİREYLERİN CİNSEL EĞİLİMLERİ:
 

 
   Otistiklerin cinsel eÄŸilimleri konusunda aileler ve eÄŸitimcilerle yaptığımız görüÅŸmeler sonucunda genel olrak cinsel uygulamalar konusunda çocukların otistik seviyeleri de dikkate alınarak; konuÅŸma, sosyal ve fiziksel özellikleri doÄŸrultusunda farklı davranışlar sergilediklerini gözlemledik.
 
   Marjinal olarak ergenlik döneminde bazı bireylerin bu dönemde cinsel figürleri hiçbir sınırlama hissetmeden karşı cinsi de ciddi anlamda aramadan sarılma, öpme, okÅŸama gibi davranışları herkese uyguladıklarını ve büyük haz aldıklarını tespit ettik.
Genel olark otistiklerde cinsel eÄŸilim içeren davranışlar;

Mastürbasyon

Cinsel organını gösterme

Sarılma, öpme, koklama, okÅŸama

Başkalarının cinsel organına dokunma
 
OTÄ°STÄ°K ÇOCUKLARDA CÄ°NSEL EĞİTÄ°M VE SORUNLARI:
 
Otistik bireylerde cinsel sorunlar

Otistik bireylerde cinsel uyarılma durumunda bireyin bu uyarıcıya karşılık nasıl davranmasını bilememesinden kaynaklanan öfke ve saldırganlık ve sıkıntı, depresif davranışlar sergilediÄŸi görülmektedir.
 
 
   Yine otistik bireylerin fizyolojik ve psikolojik olarak uyarıldıkları anlarda normal bireyler gibi tavırlar sergiliyemediklerinden (rastgele ve içgüdüsel davranışlardan olan soyunma, sarılma öpme veya açıkta mastürbasyon yapmaları) kaynaklanan baskı ve cezalara maruz kaldıkları anlaşılmaktadır.
Bu davranışların toplum içinde veya bulunduÄŸu ortamda cinsel olarak istismar edilmelerine zemin oluÅŸturulmasından kaynaklanan sorunlar da vardır.
 
 
Otistik bireylerde cinsel eÄŸitim

Bireye Yönelik Cinsel EÄŸitim

    Otistik bireye yönelik cinsel eÄŸitimin ÅŸekillenmesinde otistiklerin cinsel dürtülerine baÄŸlı olarak gösterdikleri davranışlardan kaynaklanan sorunların çözümüne yönelik çalışma yapılması komisyonumuzca uygun görülmektedir. Otistik bireyler için de genel bir eÄŸitim basamaklandırılabilir. Ä°lk olarak aileler ve eÄŸitimciler çocuÄŸun anlayabileceÄŸi bir dilde basamak basamak bu bilgiler doÄŸrultusunda eÄŸitim biyolojik ve sosyal yön olarak aynı paralelde sürdürülmelidir.
 
 

    5 duyu,iskelet ve kas sistemi, vücut organlarının düzenli çalışması gibi otistik çocuÄŸun genel anlamda vücudunu cinsel ağırlıklı olarak tanıma çalışması yapılmalıdır. Biyolojik yönden tanımadaki genel amaç, çocuÄŸun cinsel farklılıklar ve ayrılıklarını tanımasıdır.
   Buna yönelik yapılabilecek çalışmalar model alınarak, ayna kullanarak, yazılı görsel materyallerden faydalanılarak yapılabilir.

 
Bireydeki fiziksel ve psikolojik deÄŸiÅŸmeler; kızlarda regl dönemi, erkeklerde gece boÅŸalmalarını algılıyabilmesidir.

Yetişkin kadın ve erkek arasındaki fiziksel farklılıkları kavrayabilmesidir.

Erkek ve kadın üreme organlarının iÅŸlevleri, hamilelik ve doÄŸum, cinsel iliÅŸkininseyri hakkında bilgi edinebilmeleridir         
 
Sosyal Yön

Mevsimlere göre giyinme (ortama ve ihtiyaca uygun giyinme)

Hijyenik bakım

Ev içi ve dışı güvenlik
 
 
   Otistik bireylerin cinsellikle ilgili olarak, kendilerini ve baÅŸkalarını anlamakta sıkıntıları vardır. Bu sıkıntıların özünde cinsel uyarılma durumunda ne yapılması gerektiÄŸini bilmemelerinden kaynaklanan öfke durumlarının giderilebilmesi vardır. Genel olarak ergenlik dönemini yaÅŸayan otistik bireyler arasında yapılan gözlemlerde ereksiyon halinde iken mindere sürtünme, cinsel organını gösterme, herhengi bir insana cinsel duygularını tatmin amacı ile sarılma ve sürtünme, uyarılma anında kendini sıkma, cinsel organına parmakla basınç uygulama, soyunma vb. davranışlar gösterdikleri görülmüÅŸtür.

   Otistik Bireylerin ergenlik dönemi baÅŸlangıcı ve anında yaÅŸadığı bu sıkıntılara yönelik eÄŸitimciler ve aile tarafından duruma uygun çeÅŸitli yöntemler geliÅŸtirilebilir. Bu yöntemlerin başında öncelikle eÄŸitimcinin bu davranışı tamamen, normal ve fizyolojik bir ihtiyaç olarak deÄŸerlendirebilmesidir. Bu ihtiyacın ve dürtülerin tatmini noktasında eÄŸitimcinin bireye yönelik profesyonel yöntemleri öÄŸretmesi gerekmektedir. Öncelikle bireyin bu davranışının gerçekleÅŸme sebebinin biyolojik ve psikolojik açıdan ele alınması gerekir. Biyolojik yönden hormonlarla ilgili bir davranış olması müdahale ÅŸansımızı ortadan kaldırmaktadır. Psikolojik açıdan öÄŸrencinin sınıf ve benzeri ortamlarda bireysel anlamda boÅŸ bırakılması bireyi yeni arayış ve davranışlara itmesine neden olmaktadır. Bu nedenle eÄŸitimci öncelikle bireyi zorunlu olmadıkça eÄŸitim aktivitelerinden uzak tutmamalı, bireyin özellikleri doÄŸrultusunda yeni aktiviteler ve programlar üretebilmelidir.

   Ön ergenlik döneminde cinsel davranışlara yönelik ana davranışlarından biri ereksiyon ve uyarım halinin süreklilik arzetmesi ve bir boÅŸalım saÄŸlanamamasıdır. Ön ergenlik döneminde bu davranışların gerçekleÅŸimi anında eÄŸitimcinin yapması gerekenler:
 
Bireyin algısını baÅŸka alanlara kanalize etmektir. ÖrneÄŸin yoÄŸun mastürbasyon davranışında bulunan çocuÄŸa müzikli bir çalışma yaptırılması gibi.

Yine bu cinseldavranışların gerçekleÅŸme anında bireysel özellikler dikkate alınarak, bireyin davranıştan aldığı haz engellenmeden bulunduÄŸu mekanda bu davranışı gerçekleÅŸtirebileceÄŸi ortamların kontrollü olarak oluÅŸturulmasıdır.