İŞ VE MESLEKİ EĞİTİM
 
  
        Devlet ,çaÄŸdaÅŸ nitelikleriyle çatısı altında toplanan ulusun gereksinimlerini karşılayarak, bireyi ve toplumu ,mutluluk ve güvenle yaÅŸatma görevini yüklenen bir örgüttür.Uygarlığın edinimlerinden yararlanılarak aklın ve bilimin ışığında hakların en kutsalı olan yaÅŸam hakkını geçerli ve gerçek kılmak insanlığın en önemli yükümlülüÄŸüdür.

      YetersizliÄŸin türü ve derecesi ne olursa olsun, engelli bireylerimiz aileleri ile birlikte eÄŸitim ,korunma,istihdam edilebilir becerileri kazanma ,kiÅŸiliÄŸin geliÅŸimi ve toplumla kaynaÅŸma  süreçlerinin tümünden yararlanabilmeli ve bu olanaklar ,tüm engellilerin göz ardı  edilemez ve kısıtlanamaz hakları olarak insanlığın vicdanında yerini bulmalıdır.

      GeliÅŸmiÅŸ ülkelerde  özürlü bireylerin yukarıda sayılan tüm hakları ve ihtiyaçları devlet politikaları ile desteklenmekte ve güvence altına alınmaktadır.Bu sayede özürlü bireyler yaÅŸamlarının her alanında üretime doÄŸrudan katılabilmekte ve bundan dolayı öz güvenleri geliÅŸmiÅŸ bireyler olmaktadırlar.Amerika’da 15 yaÅŸ üstü az fonksiyonel Otistiklere yönelik bağımsız iÅŸ atölyeleri olduÄŸunu ve çalışmaların öÄŸrencilerin yetenekleri ve fiziksel özellikleri göz önünde bulundurularak gerçekleÅŸtirildiÄŸini öÄŸrenmiÅŸ bulunmaktayız.

      Ülkemizde  özürlü  bireylerin de üretken olup ,toplumun önemli dinamiÄŸini oluÅŸturabilecekleri yeni yeni anlaşılmaya baÅŸlanmıştır.Buna raÄŸmen çıkartılan yasalar ve devletin bu bireylere saÄŸladığı istihdam yeterli düzeyde deÄŸildir.

      Bu konuda yaÅŸanılan boÅŸluk ülkemizde sivil toplum örgütlerinin ve bireylerin katkıları ile giderilmeye çalışılmaktadır.

      Özetle, özel eÄŸitime gerek duyan bireyler için Türkiye’de yaratılacak üretken dünyanın yaÅŸamın gerçekleriyle kaynaÅŸabilmesi için ,olaya sadece bir insanlık sorunu olarak bakmakla yetinmeyip ,bu dünyanın yapılanmasında önce’’engelliler politikasını ‘’saÄŸlıklı ve gerçekçi biçimde saptamak ,hukuksal alt yapıyı oluÅŸturmak  ve buradan hareketle bir bütün olarak sosyal haklar ile örgütlenme koÅŸullarını birlikte yürürlüÄŸe koymak gerekmektetir.GeleceÄŸin Türkiyesi’nde tüm özürlü bireylere mutlu ve üretken bir dünyanın kapılarının açılacağını düÅŸünüyoruz.

İŞ VE MESLEKİ EĞİTİM

      EÄŸitimde temel hedeflerimizden biri de bireyin mutluluÄŸu ve yaÅŸamsal hazzı alabilmesini saÄŸlamaktır.ÇeÅŸitli sebeplerden dolayı normal eÄŸitimden faydalanamayan özel  donanım,personel ve yöntemlere ihtiyacı olan bireylerin de bu amaca ulaÅŸabilmeleri için bir takım süreçlerden geçmeleri gerekir.Bunlar;

a-Bireysel ihtiyaçlar
b-Genel ihtiyaçlar diye sınıflandırılabilir.

Bireysel ihtiyaçlar:KiÅŸinin özür ve özelliklerinin elverdiÄŸi ölçüde kendi kendine yetebilmesini kapsamaktadır.(Özbakım,konuÅŸma,bedenini kullanma gibi)

Genel ihtiyaçlar:Bireyin sosyal bir varlık olan insana haz,toplumsal yaÅŸantıların getirdiÄŸi birlikte yaÅŸama ihtiyaçlarını kapsar.(Bunlar; birlikte hareket etme,paylaÅŸma,iletiÅŸim,duyguları ifade etme,iÅŸ ihtiyacı gibi)

    Ülkemizde normal her birey belirli bir yaÅŸa geldiÄŸi zaman kapasitesi,ilgi alanı veya alanları doÄŸrultusunda bir mesleÄŸe yönlendirilir.Yönlenme veya yönlendirmeler ya zorunlu ilk öÄŸretimi bitirdikten sonra meslek liselerine yada orta öÄŸretimi bitirdikten sonra üniversitelerde olur.Her hangi bir nedenden dolayı ilk öÄŸretimi yada lise öÄŸretimini tamamlayamayan normal bireyler ise meslek sahibi bir ustanın yanında bir süre çalışarak meslek sahibi olurlar.Görülüyor ki meslek sahibi olabilmenin koÅŸulları çok kolay deÄŸil.Ayrıca üniversite mezunu bir çok iÅŸsizi de göz ardı edemeyiz.Åžimdi bu meslek edindirme sürecine bir baÅŸka pencereden bakalım.Bu pencere normal dediÄŸimiz insanlara göre farklılığı olan bireylerin penceresidir.Acaba onlar bu süreci nasıl geçirmektedirler?Özel eÄŸitime ihtiyacı olan bireyleri  kuruma geldikten sonra öncelikli olarak eÄŸitsel tanılama sürecinden geçirmeliyiz.Bu süreçte objektif bilimsel gözlemler,performans belirlemeleri yani baÅŸlatılacak eÄŸitim  programında bireysel ihtiyaçların tespiti ile  bu amaca hizmet eden programlardan iÅŸe baÅŸlanmalıdır.

     Özel eÄŸitim,ülkemizde özellikle sivil toplum örgütlerinin güçlenmesi ve düÅŸüncelerini sesli olarak ifade edebilme zemini bulduktan sonra hızla toplumun ve ilgililerin sempatisini kazanmıştır.Artık ülkemizde, özel eÄŸitim kurumları duyguların hakim olduÄŸu bakım merkezlerinden ziyade bilimsel ve teknik  yöntemlerin kullanıldığı birer araÅŸtırma merkezleri halini almıştır.Ülkemiz kurumları yetersizliÄŸi bulunan bireylerin yarınlarına yönelik ciddi projeler üretmektedir.ÇeÅŸitli soru ve sorunlara yönelik ekip ruhu ile yaklaşımlar sergilenmektedir.

    EÄŸitimde bir çok ihtiyacı giderilmiÅŸ, büyük oranda bağımlılıktan kurtarılmış bir çok yaÅŸamsal fonksiyonları düzeltilmiÅŸ kısaca insan olma vasıfları kazandırılmış özel eÄŸitime ihtiyacı olan bireyler nispeten tüketici olmaktan da kurtarılmışlardır.Reel anlamda bağımsız olabilmeleri için kesinlikle ekonomik özgürlüklerinin olması gerekmektedir.Bu amaçla bir çok kurum iÅŸ ve mesleki eÄŸitim konularında çok güzel projeler üretmekte ve uygulamaktadır.Bu konuda 1993-1996 yılları arasında EÄŸitim Uygulama Okulunda yöneticilik yapan Sabahat Akşıray Otistik Çocuklar EÄŸitim Merkezi Müdürü Sayın Sadettin Akçi’nin geçmiÅŸ yıllara dönük bazı uygulama ve tecrübelerinden bahsetmeden geçemeyeceÄŸiz.’’ÇeÅŸitli vesilelerle Türkiye’de ki bir çok kurumu gezdim.Ä°ÅŸ ve meslek edinmeye yönelik güzel çalışmalar olmasına raÄŸmen öÄŸrencilerin iÅŸe yerleÅŸtirilmelerine yönelik saÄŸlıklı verilere ulaÅŸamadım.Yıllardır öÄŸrencilere aynı çalışmalar yaptırılıyor.Asıl amaç bir türlü gerçekleÅŸtirilemiyor.

      Temel hedefleri kar marjına yönelmiÅŸ özel iÅŸ alanlarında maalesef yetiÅŸtirdiÄŸimiz öÄŸrenciler kabul görmemektedir.Kamuda henüz çocuklarımıza yönelik acıma,yardıma muhtaç gibi kabullenmemizin mümkün olmadığı bakış açısı yerini korumaktadır.Bunu aÅŸabilmek için öÄŸrencilerimizin bağımsız üretebildiklerini normal iÅŸçilerden çok daha yararlı ,dürüst ve çalışkan olduklarını anlatmamız gerekmektedir.Bu nedenle yapılan mesleki eÄŸitim programları kesinlikle ticari prensiplerle ÅŸekillenmeli ,yörenin ihtiyaç alanlarına hitap etmelidir.Bu konuda basit bir örnek verecek olursam Rize’de görev yaparken çaya yönelik bir kurs açtım.5 öÄŸrencimi kadrolu iÅŸçi olarak iÅŸe yerleÅŸtirdim.

      ÖÄŸrencilerimize ekonomik bağımsızlık kazandırabilmek için birkaç önerimi sıralamak isterim;

1.Özüre ve bireyselliÄŸe yönelik program
2.Yöresel taleplere yönelik kurslar
3.Bir komisyonun yapacağı araÅŸtırmaya göre korumalı iÅŸ yeri tespiti ve iyi öÄŸrencilerin ücretsiz olarak haftada 3 gün iÅŸ yerlerine gönderilmeleri
4.Korumalı iÅŸ yerlerine giden öÄŸrencilere çalışanlarına rehberlik desteÄŸi ve tespiti
5.Sosyo ekonomik düzeyi iyi olan aileleri bir araya getirerek korumalı iÅŸ merkezi açılması
6.Ucuz ,dürüst,çalışkan  iÅŸ gücünün tanıtılması
7.Belediyelere ,vakıflara,kurumlara,derneklere korumalı iÅŸ yeri açtırılması
8.Her kurumun bünyesinde bir araÅŸtırma geliÅŸtirme birimi kurarak geliÅŸme ve deÄŸiÅŸmeleri sürekli takip etmeli raporlar öneriler hazırlamalı
9.Ciddi ,etkin,baskıcı sivil örgütlenmelerin oluÅŸturulması ve bu amaca yönelik hareket yönetilmesi
10.Kurum yöneticilerinin basına etkin olarak kullanabilmeleri için hareket özgürlüÄŸünün saÄŸlanması
       Bu hedefleri bir proje dahilinde uyguladığımız taktirde bir çok öÄŸrencimizin ekonomik özgürlük kazanmamaları için hiçbir engel göremiyorum’’

      Yukarıda  özetle belirttiÄŸimiz gibi   geliÅŸmiÅŸ ülkelerde ve ülkemizde özürlü bireylerle ilgili bir takım çalışmalar yapılmaktadır.

      Fakat genel anlamda özürlü bireylerle ilgili yapılan bu çalışmalar özel anlamda Otistik bireylerin ihtiyaçlarını tam olarak karşılamamaktadır.Bizler Otistik birey eÄŸitimcileri olarak ;bu bireylerin özelikleri  ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak iÅŸ ve meslek eÄŸitimi ile ilgili yeni çalışmalar yapılması gerektiÄŸinin bilincindeyiz.

       Åžimdi de bu bireylerle ilgili yapılabilecek çalışmaların neler olabileceÄŸini  bir baÅŸlık altında  incelemeye çalışalım.

Otistik bireylerde iÅŸ ve meslek EÄŸitimi

     Zihinsel özür grupları içinde eÄŸitilmesi en zor ve en masraflı grup Otistik bireylerdir .Bu bireylerle yapılan  çalışmalar uzun ve zahmetli bir süreci kapsar.Fakat yaÅŸanılan tüm zorluklara raÄŸmen bu çalışmalar sonucunda ,olumlu geri bildirimler alınmakta ve bireylerde çok büyük geliÅŸmeler görülmektedir.Tüm bu bilgiler ışığında, Otistik bireylerle yapılacak mesleki eÄŸitim çalışmaların da topluma kazandırılmaları ve üretken hale getirilmeleri yönünde olumlu geliÅŸmeler yaÅŸanılacağını düÅŸünmekteyiz.Fakat bu bireylerin öncelikle ilgi ve ihtiyaçlarını belirleyip, mesleki eÄŸitimle ilgili atacağımız adımları ondan sonra ÅŸekillendirmemiz gerekmektedir.Otistik bireylerle ilgili mesleki eÄŸitim çalışması yapılırken bireylerin özelliklerini temel alan eÄŸitim programları hazırlanması da olmazsa olmaz zorunluluklarımızdandır.

     Otistik bireyleri daha iyi tanıyabilmek ve anlayabilmek için kendimizi bir Otistik olarak düÅŸünelim.’’Nedir benim karakteristik özelliklerim?Hiç konuÅŸmuyorum veya duygu ve düÅŸüncelerimi anlatış biçimim sınırlı.Alıştığım ÅŸeklin,mekanın dışında tedirgin olup ne yapacağımı bilemiyorum.Yeteneklerimi gösteremiyorum.Ä°nsan iliÅŸkilerinde diÄŸer insanların neler düÅŸünebilecekleri ,nasıl hareket edebilecekleri hakkında yorum yapıp tahminde bulunamıyorum.Kötü niyeti hiç tanımıyorum.Hile nasıl bir ÅŸey bilemiyorum.GörmediÄŸim soyut kavramlar hakkında yorum yapamıyorum.Ä°lgi alanım doÄŸrultusunda zevk aldığım iÅŸleri yorulmadan gün boyu yapabilirim.Öyle ki temel ihtiyaçlarımdan biri olan yemek yemeyi yemek saatim çoktan geçtiÄŸi halde düÅŸünemiyorum.Yaptığım yapabildiÄŸim veya belirli bir süreç içinde öÄŸrendiÄŸim bir iÅŸi yaparken son derece kuralcıyımdır.Ä°ÅŸlem basamaklarının hiç birini atlamam.Ä°ÅŸi nasıl öÄŸrendiysem her defasında öyle yapmak zorundayım.Süre kısa bile olsa aceleye getirip birkaç basamak atlayıp bitirmem.Bu beni rahatsız eder.”

       Ä°ÅŸte böyle Otistik bireyin iç dünyası.Kendi dışındaki dünyaya karşı savunmasız,kötülüklerden habersiz.Tüm bu tehlikelere karşı tek kalkanı eÄŸitimdir Otistik bireyin.

      Otistik bireyler doÄŸdukları andan itibaren aileleri ve onları seven  insanlar tarafından  korunmaktadırlar.Yine bu insanların kanatları altında  ve eÄŸitimcilerinin de katkısı ile belli bir yaÅŸa kadar süren eÄŸitim sürecinden geçmektedirler.Peki ya sonrası?

      15 yaÅŸ üzeri Otistik Çocukların devam edecekleri herhangi bir eÄŸitim kurumu ve mesleki okul bulunmamaktadır.Bu çocuklar 15 yaşından sonra toplumdan izole olarak yaÅŸamaktadırlar.Bu yaÅŸam biçimi hem onlar hem de aileleri için büyük sorun yaratmaktadır.Evde hiçbir ÅŸey üretmeden yaÅŸamanın üzerine birde ergenlik sorunları eklenince durum içinden çıkılmaz bir hal almaktadır.Ergenlik süreci normal bireylerde bile atlatılması güç bir süreçtir.Kaldı ki Otistik bireyler ergenlik süreci içinde vücutlarında meydana gelen deÄŸiÅŸikliklere anlam verememektedirler.Ergenlik sorunlarının üzerine  birde evde kalıp üretememek eklenince öfke nöbetleri artmakta ,bireyler kendilerini ifade etmek için saldırganlık yolunu seçmektedirler.Bu saldırganlık dürtüsü çoÄŸu zaman anne babaya yönlenmektedir istemeden de olsa.Sizler Otistik  çocuÄŸa sahip bir aile olsaydınız neler hissederdiniz?Sanırız  insana hiç de güzel duygular hissettirmeyen bu duruma çareler bulmaya çalışır,nasıl bir çözüm yolu bulabileceÄŸinizi  araÅŸtırırdınız  fakat ailelerin ÅŸu andaki mevcut koÅŸullarda çokta fazla bir ÅŸey  yapamadığını görüp kahrolurdunuz.Evet ÅŸu anda ailelerin elinden gelen tek ÅŸey çocuklarına ilaç verip onların daha sakin ve huzurlu bir insan olmasını saÄŸlamaktır.Bu ilaç tedavileri ilk anda iÅŸe yarıyor görünse de uzun vade de çocukların daha içe kapanık ve öz güvensiz bireyler olmasına yol açmaktadır.

      Otistik bireylerin içinde bulunduÄŸu bu karmaşık durumla ilgili en iyi çözümün bu bireyleri doÄŸrudan üretime katmak ve arkadaÅŸları ile birlikte üreterek sosyalleÅŸebileceÄŸi bir ortamı onlara saÄŸlamaktır.