EĞİTÄ°MDE ÇOKLU ZEKA TEORÄ°LERÄ° AÇISINDAN OTÄ°ZME BÄ°R BAKIÅž

Çoklu Zeka Kuramına göre insan beyni, sözel-dilsel, mantıksal-matematiksel, müziksel-ritmik, görsel-uzamsal, içsel, kiÅŸiler arası, doÄŸa ve bedensel-kinestetik zeka alanlarını içermektedir.

Geleneksel eÄŸitim yöntemleri sadece sözel-dilsel ve mantıksal-matematiksel zeka alanlarını dikkate almaktadır.Bu da zeka geliÅŸimini potansiyel olarak sınırlamaktadır.

ÇocuÄŸun hangi zeka alanı baskınsa; eÄŸitim buna uygun olarak verilmeli bilgi ve beceriler baskın zeka alanına uygun etkinliklerle öÄŸretilmeli.”

Bu zeka alanlarından hangisi daha güçlü anlamak için (uygulanabilecek testler kaynak kitapta mevcuttur) birkaç örnek verecek olursak;

1-     SÖZEL-DÄ°LSEL ZEKA:Dinleme becerisi yüksektir, kelime oyunlarını sever,kitaplarla iç içedir, sözel iletiÅŸimi güçlüdür, yazmaktan hoÅŸlanır, hafızası. güçlüdür

2-     MANTIKSAL-MATEMATÄ°KSEL ZEKA: Zihinden kolayca iÅŸlem yapar, kategorileri iliÅŸkileri farkeder, açıklar, bilgiler arasında baÄŸlantı kurar,  matematik oyunlarından zevk alır, soyut ve kavramsal düÅŸünebilir, sebep-sonuç iliÅŸkilerini kolayca anlar.

3-     GÖRSEL-UZAMSAL ZEKA: Akranlarına oranla fazla hayal kurar, resim-sanat etkinliklerinden hoÅŸlanır, çizimi kuvvetlidir, bulmaca çözmekten hoÅŸlanır, resimli bilgileri daha çabuk öÄŸrenir, nesnelerin yerini bilir.

4-     MÜZÄ°KSEL-RÄ°TMÄ°K ZEKA: Åžarkıların melodilerini hatırlar, ÅŸarkılara ve müzik aletlerine meraklıdır, ritmik konuÅŸur yada hareket eder, çevresel gürültülere duyarlıdır, müzik dinleyerek çalışmayı sever.

5-      BEDENSEL-KÄ°NESTETÄ°K ZEKA: Duygularını vücut dili ile ifade eder, boya ve hamurla oynamayı sever, nesneleri parçalayıp bütünleÅŸtirmeyi sever, küçük kas geliÅŸimi  mükemmeldir, otururken elleri ve ayakları ile oynar.

6-     HAYVAN-DOÄžA ZEKASI: Hayvanlara karşı meraklıdır, bahçe iÅŸlerini sever, doÄŸa dergilerini ve belgeselleri takip eder, doÄŸa ile baÅŸ baÅŸa kalmayı sever.

7-     KİŞİLER ARASI ZEKA: Sosyal iliÅŸki kurmaktan hoÅŸlanır, doÄŸal bir lider olarak görülür, organizasyonlara katılmayı sever, baÅŸkalarını düÅŸünür, problemi olan arkadaÅŸlarına yardım eder.

8-     Ä°ÇSEL ZAKA : Bağımsızlık duygusu güçlüdür, gerçekçi amaçlar oluÅŸturur, kendini iyi motive eder, hobileri vardır, yalnız çalışmayı tercih eder, öz saygısı güçlüdür.

Bu teoriye göre, zeka alanları açısından bakıldığında  Otistik özellik gösteren çocuklardaki hareketli ve ya parçalanıp birleÅŸtirilebilen nesnelere olan ilgi, kendi bedenlerine ve hareketlerine karşı ilgileri, iletiÅŸimde ağırlıklı olarak vücut dilini kullanmaları vb. nedenlerle bedensel-kinestetik zeka alanının öÄŸrenme açısından baskın olduÄŸu düÅŸünülmektedir.Bu açıdan deÄŸerlendirilerek yapılandırılan bir öÄŸretim sürecinin otistik çocukların öÄŸrenme becerilerine nasıl etki ettiÄŸini gösteren bir araÅŸtırma henüz yapılmamıştır.Ancak bir eÄŸitimci ve otistik çocuklara bireysel eÄŸitim anlamında tecrübeli bir eÄŸitimci olarak bu yöntemin öÄŸrenme becerileri üzerinde olumlu sonuçlar elde etmeme yardımcı olduÄŸunu rahatlıkla ifade edebilirim.Bedensel-kinestetik zeka alanına uygun olarak yapılacak eÄŸitim programı için bu konu hakkında yeterli bilgiye sahip olmak ve bu konuda hazırlanmış örnek etkinlikleri dikkatle incelemek gerekmektedir.Bu konuda hazırlanmış pek çok kitapta bunları bulmak mümkündür.

Benim uyguladığım eğitim planında bu zeka alanını desteklemenin ne faydası oldu?

13 yaşında otizm+hiperaktivite tanılı öÄŸrencim bu yöntemle hazırlanan eÄŸitim planını uygulamadan önce iletiÅŸim kurmayan, dikkat süresi 10 saniyeyi geçmeyen, anlaÅŸmadığını hissettiÄŸi anda saldırganlık gösteren, gereksinimlerini annesi dışında kimseye anlatamayan ve öÄŸrenmeye direnen bir çocuktu. Bu eÄŸitim planını uyguladıktan sonra öÄŸrenmeye karşı ilgisi oluÅŸtu.6. ay sonunda gelinen nokta dikkat süresi 10-15 dakikaya çıktı, gereksinimlerini tek kelime ile nadiren iki kelimeli cümlelerle anlatmaya baÅŸladı, saldırganlık davranışı sınıf içinde tamamen ortadan kalktı, günlük hayatta kullandığı nesnelerin tamamını tanıdı, istendiÄŸinde bu nesneleri baÅŸka odadan getirmeye baÅŸladı, diÄŸer insanlarla iletiÅŸim kurma isteÄŸi arttı, sınıf içinde baÅŸlatılan etkinliÄŸe katılma davranışını bağımsız olarak gerçekleÅŸtirdi, uyaranlar ortadan kalktığında bağımsız olarak etkinliÄŸi sürdürme davranışı geliÅŸtirdi.En önemlisi bu yöntemle öÄŸrendiÄŸi becerilerde unutma ve geriye dönme çok az oldu ve bu nedenle çok hızlı yol aldık.

Elbette bu yöntemin uygulanacağı çocuÄŸun zeka yaşı ve kiÅŸisel özellikleri çok önemli.Bu nedenle eÄŸitimcinin çocuÄŸu çok iyi tanıması ve hangi yöntemi uygularsa uygulasın çocuÄŸun kiÅŸilik özelliklerini göz ardı etmemesi gerekiyor.Bu noktada en önemli görev eÄŸitimciye düÅŸüyor.

NOT: Bu yazıda kullanılan çoklu zeka teorileri hakkındaki bilgiler Nobel yayıncılığın “Çoklu Zeka Uygulamaları” isimli kitabından alınmıştır.

  Gülay ACAR

Çocuk Gel. ve EÄŸitimi