|
“Ä°nsanlara bir ÅŸeyin nasıl yapılaması gerektiÄŸini söylemeyin.Yapılmasını istediÄŸiniz ÅŸeyin ne olduÄŸunu söyleyin ve yaratıcılıkları ile sizi nasıl hayran bırakacaklarını görün.”
*General George S. Patton Yaratıcılık, olmayan bir ÅŸeyi hayal edebilme, bir ÅŸeyi herkesten farklı yollarla yapabilme ve yeni fikirler geliÅŸtirebilme yeteneÄŸidir. BaÅŸka bir deyiÅŸle yaratıcılık herkesin gördüÄŸü ÅŸeyi aynı görüp onunla ilgili farklı ÅŸeyler düÅŸünebilmektir. Yaratıcılık günlük olaylara ve nesnelere herkesten farklı bakabilmek ve farklı yaklaşım tarzı geliÅŸtirebilmektir. Yaratıcılık, olaÄŸan, günlük ÅŸeylerin özel olmasını, özel ÅŸeylerin de daha çok günlük hayata girip doÄŸal ÅŸeyler olmasını saÄŸlar.
EÄŸer hayatınızdaki günlük ÅŸeyleri farklı ve yeni yollarla yapıyorsanız bu sizin yaratıcılığınızı gösterir. ÖrneÄŸin evinizde ya da iÅŸinizde her gün yaptığınız iÅŸleri deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde, deÄŸiÅŸik yollarla yaparak yine aynı sonucu almanız bu iÅŸlerin yapılış ÅŸekline yaratıcılık katmış olmanız demektir. DenediÄŸiniz her yeni ÅŸey size yeni bir ÅŸey öÄŸretecektir. DenediÄŸiniz yeniliklerde hatalar yapabilirsiniz. Yaratıcı olmanın riskli tarafıdır bu. Risk alarak yeni ÅŸeyler dener ve keÅŸfedersiniz.
Bunların hepsi çocuklar içinde geçerlidir. Verilen bir resim ödevinde çocukların aynı konulu resmi, aynı yollarla yapmalarını istemeniz, çocukların kendilerince yeni ÅŸeyler denemelerine, keÅŸfetmelerine ve öÄŸrenmelerine engel olacaktır. Çocuklara, deneme ÅŸansı vererek risk almalarına ve yeni ÅŸeyler keÅŸfetmelerine ortam saÄŸlanmalıdır. Önemli olan resmin son ÅŸekli deÄŸildir. Önemli olan bu resmi bitirene kadar denedikleri yeni yollar ve kendi buluÅŸları ile ortaya çıkarttıkları resimdir.
Deneme ve keÅŸfetme ÅŸansı verilmeyen ve bir ÅŸeyi yapmak için aynı kalıplar içinde, aynı yolları takip etmesi istenen çocuk kendisinde var olan yaratıcı yanını fark edip keÅŸfedemez. Yaratıcılığını kullanma ÅŸansı verilmeyen çocuk yeni ÅŸeyler denemek için riske atılma cesareti gösteremez.
Resim dersleri çocukların yaratıcılığını arttırmakta onlara imkan saÄŸlayan bir derstir. Ama konumuz yaratıcılık,bunun çok daha ötesinde olup çocukların her konuda yaratıcı olmalarını saÄŸlamaktır. Çocuklar öÄŸrenirken ve uygularken sanatın dışındaki derslerde ve hatta okul dışında da yaratıcı olabilirler. Mesela matematik ödevini hazırlayan bir çocuk, bir problemi, denklemlerin dışına çıkıp kendi yoluyla çözebiliyor ve bunu anlatmak için de resimler ( ya da ÅŸema, çizim vs. ) kullanıyorsa bu o çocuÄŸun matematik ödevini hazırlarken yaratıcılığını kullandığını ve risk alma cesaretini gösterir.
Günümüzde yaratıcılık sözcüÄŸü gerek çocuklar gerekse yetiÅŸkinler açısından büyük bir önem taşımaktadır. Hızlı ve sürekli bir deÄŸiÅŸim yeni ürünler yaratmayı, dolayısıyla yaratıcı kiÅŸiler geliÅŸtirmeyi adeta zorunlu hale getirmektedir. Yaratıcı bir eÄŸitimle yetiÅŸen çocuk ve genç, yeniliklere açık, zihinsel yönden saÄŸlıklı, hoÅŸgörülü, sosyal hayata uyumlu, pek çok alanlarda beceri kazanıp, özgün, üretici ve bunun gibi daha pek çok ÅŸey sayabileceÄŸimiz özelliklere sahip bir kiÅŸilik geliÅŸtirmektedir.
Yaratıcılık; esneklik, duyarlılık, akıcılık ve orjinallik gibi özellikleri içermektedir.
Yaratıcı olabilmek için her ÅŸeyden önce kendisine güven duyması, çalışacağı alan hakkında temel teknik bilgilere sahip olması, bağımsızca düÅŸünebilmesi, zaman zaman alışılmış kalıpların dışına çıkabilmesi ve yeteneklerini sonuna kadar kullanabileceÄŸi ortam ve özgürlüÄŸü saÄŸlanmış olması gerekmektedir.
Hemen hemen her çocukta yaratıcı olma yeteneÄŸi vardır. Farklı olan, yaratıcılığın sürekliliÄŸi, derecesi ve ortaya konabilmesidir. Önemli olan çocuÄŸun yaratıcılığını geliÅŸtirecek ortamı yetiÅŸkinlerin hazırlayabilmesidir.
Yaratıcı ortam, katı kuralların ve otoritenin olmadığı bir öÄŸrenme ortamıdır. Yani özgür, serbest bir çevre yaratıcı gücün geliÅŸmesinde önemli bir etkendir. Yaratıcılık için önemli olan serbestliktir. Yaratıcılık ve Çocuk Çocukta yaratıcılığın geliÅŸimine okul öncesi dönemde baÅŸlanmaktadır. ÇocuÄŸun bütün geleceÄŸini etkileyen bu dönemde verilen eÄŸitimin sorumluluÄŸunu toplum içindeki her ferdin yüklenmesi, eÄŸitim programlarını çocuÄŸun temel geliÅŸimlerini göz önünde bulundurarak en etkin ve yaygın bir biçimde düzenlenmesi çocukların ve toplumların geleceÄŸi açısından büyük bir önem taşımaktadır. Yaratıcılık yeteneÄŸi çocukta doÄŸuÅŸtan varolmasına ve geliÅŸmeye hazır olmasına raÄŸmen ev veya okul ortamında çocuÄŸun yaratıcılığını engelleyen bir çevre oluÅŸması bu yeteneÄŸin engellenmesine neden olmaktadır. Kalabalık sınıflar, ezberciliÄŸe dayanan bir eÄŸitim sistemi, katı kuralcı otoriter bir disiplin anlayışı, baÅŸarının üzerinde aşırı derecede durulması, alaycı tutum, bazı kültürel yaptırımlar ve deÄŸer yargıları da yaratıcılığın geliÅŸimini engelleyen sosyal etkenlerdir.
Çocukta müzik, resim, çevre düzenlemesi yönünden estetik deÄŸerlerin geliÅŸtirilmesi önemli ölçüde aile ve yakın çevredeki yetiÅŸkinlerin zevk aldıkları alanlarla ilgilidir. Çünkü, tıpkı damak zevki gibi estetik beÄŸeniler de çocuÄŸun yaÅŸadığı kültürel ÅŸartlara baÄŸlı olarak çok erken yaÅŸta geliÅŸir. Ayrıca, çocuÄŸun kendini ifade edebilmeye, çevresindeki malzemeyi deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde kullanabilmeye, sözcüklerden yararlanarak hayal kurabilmeye de ihtiyacı vardır. Bunun için ise ona fırsat yaratmak ve uygun ortam hazırlamak gereklidir.
Çocuklar yaratıcı güçlerini oyunla ortaya koymaktadırlar. Oyun, insanın yaÅŸamının her döneminde rastlanan ve deÄŸiÅŸik amaçlarla yapılan bir etkinliktir. Okul öncesinde hazırlanacak ve sunulacak iyi bir oyun ortamında çocuklar tek baÅŸlarına veya gruplar halinde kendi koydukları kurallarla, serbest bir ÅŸekilde oynuyorlarsa yaratıcı güçlerini harekete geçiriyorlar demektir. Oyunun yanı sıra özgürce resim yapma, hamur, çamur, kil, kum çalışmaları, öykü yaratma, dramatizasyon çalışmaları da çocukların yaratıcılık yeteneklerini destekleyici çalışmalardır. Yaratıcılık ve Sanat EÄŸitimi ÇocuÄŸun zihinsel ve bedensel geliÅŸimine koÅŸut olarak sanat faaliyetlerinde de geliÅŸim söz konusudur. Bilmek gerekir ki her çocuk yaratıcıdır. Aslolan bireysel ayrıcalıkların ayrıntısında olmaktır.
ÇocuÄŸun sanatsal anlamda geliÅŸimine bakacak olursak; 2 yaÅŸlarında karalama baÄŸlamında baÅŸlayan çizimler 4 yaşına kadar devam eder. GeliÅŸigüzellik yerini zamanla organize edilmiÅŸ kontrollü biçimlere bırakır. Kontrollü karalamalarda çocuk yeni hareketlerinden, yeni uyarımları keÅŸfetmeye, keÅŸfettikçe de haz duymaya baÅŸlar. Çocuk resminin özellikleri, yaşın özelliklerini taşır. Düzleme; her ÅŸey düzlenir. ÖrneÄŸin; masanın 4 ayağı düz bir ÅŸekilde gösterilir. Tamamlama; doÄŸanın merkezden bakılıyormuÅŸ gibi gösterilmesidir. Tamamlama isteÄŸi çocuÄŸun yaratıcılığını da beraberinde getirir. BildiÄŸini tamamlar. ÖrneÄŸin; ÅŸeffaf ev, profil yüzde gözler önden gösterilmesi gibi... Sorun çocuÄŸun yaşı gereÄŸi bu tarz resim yapmasında deÄŸil, ailenin ve eÄŸitimcinin bu özelliÄŸi bilmemesinden kaynaklanan düzeltmelerdedir. Aynı ÅŸekilde resim dersi kendi içinde konuları olan özerk bir alan olması gerekirken, diÄŸer derslerin konularını resimleme gibi yanlış bir iÅŸlevsellikle donatıldığından, yaratıcılığın daha eÄŸitimin ilk dönemlerinde törpülenmesidir.
Karalama devresinden isteme devresine geçen çocuÄŸun yaptığı ile söylediÄŸi farklıdır. Yapılan çizimlere sevdiklerinin adları verilir. Artık düz çizgilerin yerini yuvarlakça kafalar almaya baÅŸlar ama kollar ve bacaklar da kafadan çıkar. Soyutsu bu çalışmalar müdahale etmeden desteklenebilir.
Tanıma dönemi; bu devrede çocuk yapmak istediÄŸi ÅŸeyin parçalarının bazılarını bilir ve parçaların yönlerini tayin edebilir. ÖrneÄŸin; baÅŸ yukarıda, ayaklar aÅŸağıda gibi. Bu dönemde gövde tanınır ve resme eklenir. Tanıma devresi, 3-4 yaÅŸ arasıdır.
Yüzey dönemi; düÅŸüncelerini basit ve ÅŸematik olarak anlatır. Çocuk, 5-6 yaÅŸlarında duygu ve düÅŸüncelerini ortaya koyacak giriÅŸimlerde bulunur. Çevresindeki objeleri parlak renklerle betimler. Ayrıntıya girer. Okul Öncesi ÇocuÄŸunu Yaratıcılığa Yöneltici Etkinlikler
• Hayali Oyun
• Hayali Resim
• Hayali Öykü
• EliÅŸi Etkinlikleri-Artık Malzemeleri DeÄŸerlendirme
• YoÄŸurma Maddeleri
• Yaratıcı Drama Çocukların Yaratıcılıklarını Ortaya Çıkarabilmemiz Ä°çin:
• ÇocuÄŸunuzun oynamasına fırsat verin
• Onu engellemeyin, bol bol izleyin
• ÇocuÄŸunuzla onun hayal dünyasını harekete geçirecek karmaşık deÄŸil, basit oyunlar oynayın
• YaÅŸamı öÄŸrenmesine yardımcı olun
• DoÄŸa ile iletiÅŸim kurmasına izin verin
• Heyecanlarını açıklamaya fırsat veren sanatsal etkinliklerde bulunması için ortamlar yaratın
• ÇocuÄŸunuzun düÅŸüncelerini, keÅŸiflerini paylaşın
• Masallar anlatın
• Televizyon, video, film izleme zamanlarını sınırlayın. AraÅŸtırma Sonuçları Erken yaÅŸlardan baÅŸlayarak sanat eÄŸitimi alan birey, yeteneklerini ve yaratıcılık gücünü geliÅŸtirip estetik bir düzeye ulaÅŸabileceÄŸi gibi, iyiyi, doÄŸruyu, güzeli seçme becerisi de kazanacaktır. Küçük yaÅŸtaki çocukların yaratıcılıklarını geliÅŸtirmeye en uygun alan sanatsal alanlardır. Sanat eÄŸitimi çocuÄŸun çevresini daha iyi algılayıp deÄŸerlendirmesini saÄŸlar. Yalnızca bakmayı deÄŸil görmeyi, duymayı, iÅŸitmeyi öÄŸreterek yaratıcılık için ilk aÅŸamayı saÄŸlar. (Ayla Ersoy, Sanat EÄŸitiminin Genel EÄŸitime Katkısı, Ankara Üniversitesi EÄŸitim Bilimleri Fakültesi, EÄŸitim Bilimleri 1. Ulusal Kongresi 24-28 Eylül 1990 ,Milli EÄŸitim Basımevi, Ankara, 1993, s.274)
Çocukluk yılları doÄŸal olarak araÅŸtırmaya ve keÅŸfetmeye eÄŸilim gösterilen yıllardır. Çocuk çevresini anlamaya, tanımaya çalışırken etkin bir biçimde duyu organlarını kullanır. Ancak günümüz çocukları duyularına düÅŸman bir çevrede yaşıyorlar. YetiÅŸkinlerin betonlaÅŸmış dünyasında bedensel ve ruhsal yaÅŸam giderek kayboluyor. Çocukların duyusal algılamalarının yalnızca görme ve iÅŸitmede sınırlandığı bir tehlike ortaya çıkıyor. ( Macide Serpemen , Çocuk EÄŸitimi ve ÖÄŸrenme Sürecinde Bedensel ve Tensel Algılama, Türk Psikoloji Bülteni, Türk Psikologlar DerneÄŸi Yayınları, 1998, Cilt:4, Sayı:9, s.97)
Kendisine sanatsal ilgileri erkenden açılmış, evinde, yuvada , anaokulunda sanat eÄŸitimi almaya baÅŸlamış çocuk, ilkokulda sınıflar ilerledikçe, çevresindeki sanatsal olguları, tüm biçimlendirmeleri, yavaÅŸ yavaÅŸ deÄŸerlendirebilir, eleÅŸtirel tavrını alır, güzeli anlamaya ve onu aramaya baÅŸlar.( Ä°nci San, Kültür Aktarımı ve ÇaÄŸdaÅŸ Kültür Sorunu Ä°çinde Sanat EÄŸitiminin Yeri, Ankara Üniversitesi EÄŸitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Ankara Üniversitesi
Matbaası, 1983,Cilt:16, Sayı:2, s.140)
Çocuk 5-6 yaÅŸlarına kadar yaratıcılık açısından hiç de fena deÄŸildir. ÇocuÄŸun yaşı ilerledikçe ÅŸiir ezberleyecek, ÅŸiirin kafiyesini deÄŸiÅŸtirecek, ÅŸakalar, espriler yapacaktır. Ancak 7-8 yaÅŸlarına geldiÄŸinde artık mantıklı ve nesnel düÅŸünecektir.(Didem Sanyel, Sınır Tanımayan Güç Yaratıcılık, Bilim ve Teknik, Sayı:351, Åžubat 1997, s.70) Bell’e göre , 5-7 yaÅŸlarında çocuÄŸu yaratıcılığında %90 azalma görülmektedir.(Kathy Bell, a.g.e., 1997, p.2)
Çocuklar okullarda resim eÄŸitimi verilirken mantıksal düÅŸünmeye ve sol beyin alışkanlıklarına yönlendirilmektedirler. Halbuki çocuk saÄŸ beynini kullanarak yaratıcı düÅŸünmeye yönlendirilmelidir. Çocukta mevcut sınırların ötesine geçme arzusu uyandırılmalı, ruhun derinliklerinden ve kalpten gelen duygulara göre resim yapması saÄŸlanmalıdır. thinking contents.html.)
Resim ve eliÅŸleri gibi uÄŸraÅŸlar çocuÄŸun hayal gücünde çok etkilidir. Bunun gibi serbest konular zevke ve icat etmeye bırakılmış basit eÅŸyalar çocukların yeni oyuncaklar yapmalarını kolaylaÅŸtıracağından hayal gücünün iÅŸlemesini saÄŸlar.(Ä°brahim Alaettin Gövsa, Çocukta Zihinsel GeliÅŸim, Hayat Yayınları, Ä°stanbul, 1998, s.91)
Çocuklar resim yaparken nesneleri olduÄŸu gibi görmek isterler ve bu teÅŸebbüsleri onların cesaretini kırabilir. ÖÄŸretmenlerin onlara sanat stillerinden bahsederek sanatın duygu ve düÅŸünce ürünü olduÄŸunu öÄŸretmeleri gerekir. ÖÄŸretmen öÄŸrencilerin resimlerini diÄŸer resimlerle asla kıyaslamamalıdır.( KarenDe Bord , a.g.e., 1997, p.3)
Singer ve Singer’in Meringof’tan aktarımlarına göre; çocuklara radyo, televizyon programları ve resimli kitaplar vererek gerçekleÅŸtirdikleri bir araÅŸtırmada, çocukların radyo dinledikten sonra daha yaratıcı resimler çizdikleri, televizyon izledikten sonra çizdiklerinin görsel açıdan daha iyi ve farklı olduklarını belirtmiÅŸlerdir.(G.Dorothy Singer and L.Jerome Singer, Çocuklarda Yaratıcılığın GeliÅŸimi, Çeviren: Nurdan Cihan Åžümul, GendaÅŸ Yayınları, Kaya Matbaacılık, Ä°stanbul, 1998, s.250) SONUÇ
Yaratıcılık insanların sürekli yararlandığı bir ÅŸeydir, günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçasıdır. Bir ev hanımının elindeki kısıtlı malzeme ile son derece farklı ve lezzetli bir yemek yapma becerisinin de arkasında yaratıcılık yetisi yatmaktadır. Hayatın karmaşık sorunlarıyla baÅŸa çıkmak, toplumun yeni buluÅŸ ve icatlarla ilerlemesini saÄŸlamak için yaratıcı bireylere ihtiyaç vardır. Özel iÅŸletmeler artık personelinin yabancı dil bilmesinin yanı sıra yaratıcı kiÅŸiliÄŸe sahip olma niteliÄŸini de aramaktadırlar. Yaratıcı bireylerin yetiÅŸtirilmesinde en büyük yükü, belki de sanat eÄŸitimi dersleri yüklenecektir.
Resim eÄŸitimi bir çok insanın yorumladığı gibi bireylerin güzel resim yapması yoluyla onu ressam yapmayı amaçlamaz. Bu eÄŸitim çocukların yaratıcılık gücünü geliÅŸtirmeyi, karşılaÅŸtıkları sorunları yepyeni bir biçimde çözümlemeyi öÄŸrenmelerini amaçlar. Sanat eÄŸitimi ile bireylerin tasarlayabilme yeteneÄŸinin geliÅŸtirilmesi, yaratıcı, kendine güveni olan, estetik beÄŸeni düzeyi yüksek geçler yetiÅŸtirmek eÄŸitimin amacı olmalı, bu amaca ulaşıldığı zaman aynı niteliklere sahip uygar bir toplumda yaratılmış olacaktır.
EÄŸitim sistemimizde, programlarda yaratıcılığın geliÅŸtirilmesine yönelik ifadeleryer almasına karşılık, öÄŸretmen merkezli, bir sistemin var olması yaratıcılığın geliÅŸmesine bir engeldir.
Aileler, öÄŸretmenler ve toplumu oluÅŸturan tüm bireyler yaratıcılık ve sanat eÄŸitimi konusunda bilgilendirilmelidir. Toplumda hiçbir birey, çocuÄŸun sanatsal ve yaratıcı uÄŸraÅŸlarını boÅŸ zaman uÄŸraşısı olarak görmemelidir. EÄŸitimin her kademesinde sanat eÄŸitimine önem verilmelidir.
Sanat eÄŸitiminin programları çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun hazırlanmalıdır. ÇocuÄŸun yapısı, deÄŸerleri ve özelliklerine uygun bir eÄŸitim, onun doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi yetenekleri körletmekten ya da tamamen yok etmekten kurtaracaktır. Programlar bireyin yaratıcılığını ortaya çıkaracak ve geliÅŸtirecek tarzda olmalıdır. Müfredat ve içerik de bu yönde doldurulmalıdır.
ÖÄŸrencilerin kendilerini rahatça ifade edebildikleri bir resim dersi ortamı oluÅŸturulmalıdır. GördüÄŸünü aynen resmeden deÄŸil, düÅŸündüÄŸünü resmeden bir resim eÄŸitimi anlayışı yerleÅŸtirilmelidir. Derslerde hayal gücünün kullanımına yönelik konular iÅŸlenmeli, öÄŸrenciler hayal etmeye ve düÅŸünmeye yönlendirilmelidir.
Kaynaklar:
• Yazarın Adı-Soyadı: Asiye KaradaÄŸ
Kaynağın Adı: Okul Öncesinde Dramatik Etkinlikler
Yayınevi: Kök Yayıncılık
Sayfa No: 109-110 • Yazarın Adı-Soyadı: Ayla Oktay
Kaynağın Adı: Yaşamın Sihirli Yılları
Yayınevi: Epsilon
Basım Tarihi: 1999 – 1.Baskı
Sayfa No: 129 • Yazarın Adı-Soyadı: Tülay Çellek
Kaynağın Adı: www.dergi.org/sanat • Kaynağın Adı: www.fortunecity.com/millennium/sunnyside/419/yaraticilik.html • Kaynağın Adı: http://yayim.meb.gov.tr/yayimlar/149/dikici.htm
|
