“ Üstün veya Özel yetenekli Çocuklar; Zeka, yaratıcılık, sanat, liderlik
kapasitesi veya akademik alanlarda yaşıtlarına göre yüksek düzeyde performans
gösterdiÄŸi; alan ve konu uzmanları tarafından tanımlanan çocuklardır. (*)
Üstün veya özel yetenekli çocuklar, yeteneklerini geliÅŸtirmek için özel eÄŸitim ve
faaliyetlere ihtiyaç duyan çocuklardır.
Okul öncesi dönemde, üstün veya özel yetenekli çocukların genelinde gözlenen
özelliklerinden bazılarını , onları tanıma ve toplum içerisinde, onlara karşı bilinçli
yaklaşımlar geliÅŸtirebilme amacıyla, uygulama örneklerinden yola çıkarak, birlikte
inceleyelim.
Bu çocuklar, bir veya birden çok alanda üstün veya özel yeteneÄŸe sahip olabilirler.
Takvim yaÅŸlarının üzerinde bir geliÅŸim düzeyi sergiler ve yaşıtlarına göre daha geliÅŸmiÅŸ
oyunlarla ilgilenirler. Oyunlarını; sahip oldukları liderlik özelliÄŸinin bir getirisi olarak;
kendileri kurmak isterler, kurdukları oyunlardan çabuk sıkılıp, yaşıtları oyuna daha yeni
adapte olmuÅŸken, onlar farklı bir oyuna geçmek isterler. Bu ve benzeri istek ve özellikleri
nedeniyle, yaşıtları ile oluÅŸturdukları oyun grupları içerisinde uzun süre barınamazlar ya
da uyumsuz olarak gözlemlenirler. Bu gibi nedenlerle, büyüklerle iletiÅŸim kurmada daha
istekli ve başarılıdırlar.
Meraklıdırlar ve sürekli sorular sorarlar. Daha çok, fen ve doÄŸa olaylarına; hayvan
davranış, tepki ve özelliklerine; yırtıcı ve vahÅŸi hayvanlara ve yaÅŸam koÅŸullarına; sayılara
ve sayı oyunlarına; kelimeler ve anlamlarına; sıvılar, kimyasal maddeler ve deÄŸiÅŸimlerine;
mekanik aletlere, bu aletlerin iç dizaynları, parçaları ve çalışma prensiplerine; karşı yoÄŸun
ilgiye sahiptirler.
Gözlem güçleri yüksektir. Her an gözlem yaparlar.Gözlemledikleri ve ilgilerini
çeken bir olayı mutlaka denerler. Bu denemelerin sayısı, üstün veya özel yetenekli
çocuÄŸun bilgileri beyninde kodlama ÅŸekline ve doyuma ulaÅŸmasına göre artarak deÄŸiÅŸiklik
gösterir. ÖÄŸrenme amaçlı olan bu denemelerin sayısı artarak tekrara dönüÅŸürken, üstün
veya özel yetenekli çocuk, tekrarladığı denemelerin hepsinde de, gözlemlediÄŸi ya da
algıladıklarıyla yetinmez ve kendinden, çevresinden bir ÅŸeyler katarak devam eder. Taa ki;
doyuma ulaşıncaya kadar…
Merak ettikleri konular üzerinde araÅŸtırmacı ve hırslıdırlar.Üstün veya özel
yetenekli çocuklar, deneyerek öÄŸrenme ve model alma yoluyla öÄŸrenmeyi seçtikleri için,
yakın çevresinde ya da tv de gördüÄŸü bir davranış ya da olayı, ne kadar gerçek dışı olsa
da, mutlaka deneme ve sonuca ulaşma isteğindedirler, ısrarcıdırlar. Bu deneme
isteklerinin engellenmesi ya da ertelenmesi durumunda hırçınlaşırlar ve asla
vazgeçmezler.

Fikir ve düÅŸüncelerini mutlaka ifade etme ve kabul görme ihtiyacı içindedirler.
Yönlendirme ya da öÄŸretileri sevmezler. Onlara yöneltilen soruları cevaplamak ya da
hazır bilgileri dinlemek yerine soru sormayı ya da anlatmayı tercih ederler. Özellikle
ebeveynleri ve yakın çevresi tarafından, fikirlerinin dinlenildiÄŸini ve fikirlerine önem
verildiÄŸini hissetmeleri, üstün veya özel yetenekli çocuklar için; duygusal geliÅŸimleri
açısından olduÄŸu kadar, zihinsel geliÅŸimleri açısından da oldukça önemlidir.
DüÅŸüncelerini ifade ederken, aradaki boÅŸlukları fark edip, tamamlama fırsatı da
bulacaklardır. Böylelikle, ihtiyaç duydukları anda onlara; yönlendirme yerine, rehberlik
yapılarak, geliÅŸimlerini, olumlu yönde destekleme fırsatları deÄŸerlendirilebilinir.
Hafızalarını çok iyi kullanırlar. DüÅŸünme ve yorumlama yetenekleri yaşıtlarına
göre daha farklıdır.Algılama düzeyleri çok hızlıdır. Bu nedenle tekrarı sevmezler ve
sabırsızdırlar.Önceden öÄŸrendikleri bilgileri, yeni durumlara çok iyi transfer ederler.
Olaylar arasında, kendilerine özgü olarak kimi zaman gerçeÄŸe yakın, kimi zaman ise
olaÄŸanüstü kodlamalar ve baÄŸlantılar kurarlar.

Resim ve müziÄŸe karşı ilgileri yüksektir.Bu alanlardan birinde ya da ikisinde de
özel yeteneÄŸe sahip olabilirler. Yaptıkları resimlerinde, renkleri kullanma tarzları ve
yaratıcı güçlerini ortaya koyma biçimleri oldukça farklı ve ilgi çekicidir. Ritm duyguları
geliÅŸmiÅŸtir. Yeni duydukları bir müzik parçasını inanılmaz bir hızda kavrayıp, aynı ÅŸekilde
ifade edebilirler.

Yaratıcı yetenekleri, hayal güçleri baÅŸkalarının ilgisini çekecek oranda yüksektir.
Bu güçlerini her zaman ortaya koyarlar. Kimi zaman, orijinal ve etkileyici fikirler üretip,
olaÄŸanüstü yorumlarda bulunarak, yaratıcı düÅŸünce yetilerini sergilerler, kimi zaman da
yaptıkları sanat çalışmaları (artık materyallerle yeni bir ürün oluÅŸturma vb.) ve resimlerde
çıkış noktaları ve bunları ifade etme biçimleri ile yaratıcı yeteneklerini ortaya koyarlar.
Duygusal anlamda yüksek duyarlılık gösterirler. BaÅŸkalarının duygu ve
düÅŸüncelerine önem verirler. Ä°letiÅŸime girdikleri kiÅŸilerin duygu ve düÅŸüncelerini anında
algılama ve yorumlama yeteneğine sahiptirler.Sanıldığının aksine, kibirli ve ulaşılmaz
davranışlar sergilemezler. Paylaşıma her zaman açık ve yardımseverdirler. Hatta arkadaÅŸ
grubu içerisinde, yardıma ihtiyacı olan arkadaÅŸlarına, talep gözetmeksizin yardıma
hazırdırlar. Duygusal anlamda yüksek duyarlılığa sahip olmanın olumsuz bir getirisi
olarak, kendilerinde var olan yetenekleri sergilemekten sıkıntı duyabilirler.
Yukarıda verilen bilgiler ışığında; Üstün veya özel yetenekli çocuklara karşı
yaklaşımda hassas olmak ve bu çocuklarda var olan özelliÄŸe göre birebir tutumlar
geliştirmek daha sağlıklı ve olumlu olacaktır.

Üstün veya özel yetenekliliÄŸin de bireysel bir özellik olduÄŸu unutulmamalı, bu türdeki
çocukları iyi tanımalı ve asla onlara üstün veya özel yetenekli oldukları için deÄŸerli
oldukları, gibi yanlış bir tutumla yaklaşılmamalıdır. Hatta “üstün” ifadesi, kendilerinin
diÄŸerlerinden farklı olduÄŸunu hissettireceÄŸi ve olumsuzluk hissine kapılacakları göz
önünde bulundurularak, onlara karşı kullanılmamalıdır.

Her ÅŸeyden önce bir birey oldukları ve birey olmanın getirisi olarak, farklılıkların
olabileceÄŸi hissi verilmelidir. BaÅŸarılı oldukları ya da olacakları için deÄŸil, bir birey
olarak, her halükarda, onlara deÄŸer verildiÄŸi, tam anlamıyla hissettirilmelidir. Sevgiyle…
Hülya GÜREL
Çocuk GeliÅŸimi ve EÄŸitimi
ÖÄŸretmeni