Çocuklarımıza Oyun ve Oyuncak Seçerken Dikkat Etmemiz Gereken Noktalar

Oyun, çocuÄŸun fiziksel, zihinsel, dil ve sosyal kapasitesinin geliÅŸmesine fırsat vererek toplum içindeki sosyal rolünün, özdeÅŸiminin ve kendini diÄŸer bireylerden ayıran özelliklerin farkına varmasını saÄŸlar. Çocuk oyun sırasında kendisini ve çevresiyle ilgili bilgileri ifade etme olanağı bulur.

Oyun, çocuÄŸa kurallara uymayı, sorumluluk almayı, iÅŸbirliÄŸini ve diÄŸer insanlara saygılı olmayı öÄŸretir. Ayrıca giriÅŸimci olma, tehlikeyi göze alma, karar verme ve problem çözme yeteneÄŸinin geliÅŸmesine yardımcı olan önemli bir unsurdur. Bunların yanı sıra, oyun sırasında çocuÄŸun kendisine güvenini geliÅŸtirme, duygusal ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamada, kendi kendine yeterli olabilme gibi nitelikler kazandırır.

ÇocuÄŸun benlik geliÅŸiminde ve sosyalizasyonunda oyun etkili bir geliÅŸimsel süreçtir.

Oyun, çocuÄŸun dikkatinin yoÄŸunlaÅŸtırılması ve bunun sürdürülmesine olanak saÄŸlar. Oyun sırasında dikkatini bir noktaya toplama deneyimleri yapan çocuk bunu günlük yaÅŸantısına da aktaracaktır.

Oyun oynayan çocuk, zaman ve mekan kavramlarına ait bilgileri çok doÄŸal bir ortam içinde öÄŸrenir. Grup oyunlarında bekleme, devam etme, baÅŸlama, bitirme, gibi durumlar zaman kavramının yaÅŸam içinde özümlenmesini saÄŸlar. Ayrıca, bahçede, sınıfta deÄŸiÅŸik köÅŸelerde yapılan etkinlikler de mekan kavramının geliÅŸimini destekleyici niteliktedir. Bunların yanı sıra, çocuk oyun içinde oyun materyallerini deÄŸiÅŸik durumlarda kullanarak, renkleri birbirine karıştırarak, nesneleri bir kaba doldurup boÅŸaltarak materyallerin niteliksel ve niceliksel özellikleri hakkında bilgi edinir.

Oyun Tercihini Etkileyen Faktörler

Oyun geliÅŸimini etkileyen faktörler( yaÅŸ, sosyoekonomik düzey) aynı zamanda oyun tercihini de etkilemektedir. Bunlardan baÅŸka çevre düzenlemesi, materyal seçimi, eÄŸitimcinin fonksiyonu, çocuÄŸun oyun tercihini etkileyen diÄŸer faktörlerdir.

Çevre Düzenlemesi ve Materyal Seçimi
Oyun, doÄŸal, planlanmamış ve açıkça yapılandırılmamış etkinliklerse de, oyun aracılığıyla rastlantısal ve planlanmış öÄŸrenmenin oluÅŸması için, çocuÄŸun yararlanabileceÄŸi ÅŸekilde çevrenin organizasyonu ve uygun materyal seçimi içeren bir hazırlığın yapılması gereklidir.

Oyun ortamı çocuÄŸun güven duyabileceÄŸi ve kolayca maniple edebileceÄŸi ÅŸekilde düzenlenmelidir. ÇocuÄŸun yetenekleri ilgileri ve geliÅŸim düzeyi doÄŸrultusunda, fizik ve zihin gücünü geliÅŸtirebilecek bir düzenleme yapılmalıdır. ÇocuÄŸun kapasitesi gözönünde bulundurularak ne aşırı uyarıcı yüklü, ne de potansiyelini kullanabileceÄŸinden az uyarıcılı olmalıdır.

2.ÇocuÄŸa Ait Özellikler
Çocuklar, kendi kendilerine oynarken ya da arkadaÅŸlarıyla oynarken, YAÅž ve CÄ°NSÄ°YET' leriyle iliÅŸkili olarak, zihin, fizik özelliklerine göre oyuncak seçerler. Çocuklar cinsel kimliklerinin bilincine vardıkları dört yaşından itibaren cinsiyet tipli oyuncakları seçerler.

Oyun geliÅŸimini etkileyen faktörler;

1 - YaÅŸ: ÇocuÄŸun yaşı, oynanan oyun tipini etkileyen en önemli faktördür. Oyun, dil, zihin, sosyal ve motor geliÅŸim özelliklerinin yansıtıldığı bir aktivitedir. Dolayısıyla oyun, çocuÄŸun yaşına paralel olarak bir deÄŸiÅŸim ve geliÅŸim göstermektedir. Oyun oynama sürecinde çocuk, sosyal bir birey olarak tek başına oyundan, sosyalize olmuÅŸ oyuna doÄŸru bir geçiÅŸ sergiler.

2 - Cinsiyet: Kız ve erkek çocukları aynı geliÅŸimsel oyun aÅŸamalarından geçmektedir. Kız ve erkek çocuklarının oyun davranışları arasındaki tek fark, cinsiyetlerine özgü oyun tipini daha fazla tercih etmeleridir. Örnek olarak, kız çocukları daha çok sembolik oyunu, erkek çocukları ise daha çok yapı-inÅŸa oyunlarını tercih etmeleri verilebilir.

3 - Sosyo-ekonomik düzey: Çocukların oyunlarının geliÅŸimi, sosyo ekonomik düzeylerinden etkilenmektedir. Oyun, iyi organize edilmiÅŸ zengin uyarıcılı çevresel koÅŸullarda normal geliÅŸimini gösterebilir. Aksi tekdirde, çocuÄŸun geliÅŸimine, dolayısıyla da oyunun geliÅŸimine ket vurulmuÅŸ olur.

3. Materyale Ait Özellikler

DeÄŸiÅŸik amaçlar için kullanılabilecek çok fonksiyonlu olmalıdır.
ÇocuÄŸun ilgisini çekecek renk, boyut ve yapıda olmalıdır.
Dayanıklı, sağlam olmalıdır.
Çekici olmalıdır. Bu dikkati yoÄŸunlaÅŸtırma ve hayal gücünü motive edici bir özelliktir.
ÇeÅŸitli geliÅŸim alanlarını birden destekleyebilecek zengin uyarıcıları içermelidir.
ÇocuÄŸun farklı deneyimlerine fırsat vermek için, oyun materyalleri hem gerçek hem de bunların minyatürü olan iki boyutlu örneklerden seçilmelidir.
Materyalde yenilik özelliÄŸi de önemlidir. Sürekli aynı materyalde oynayan çocuk için materyal çok fonksiyonel olsa bile ilk cazibesini kaybeder. Bu nedenle materyallerin belirli zamanlarda deÄŸiÅŸtirilmesinde yarar vardır. Çocukların yararlanabilecekleri oyun materyallerini aÅŸağıda belirtildiÄŸi gibi gruplandırmak mümkündür.

1- Büyük kasların geliÅŸimini destekleyen oyun materyalleri;Tırmanma aletleri, itme ve çekme aletleri, büyük toplar, yuvarlanma minderleri, bloklar, bisiklet.
2- Küçük kasların geliÅŸimini destekleyen oyun materyalleri; çeÅŸitli renkli kağıtlar, makas, dikiÅŸ panoları, boncuk, ip, manupulatif oyuncaklar, boÅŸ kutular.
3- Duyu ve kasların geliÅŸimini destekleyen oyun materyalleri; Farklı özelliklerdeki dokunma panoları, yıkanabilir, kırılmaz bebekler, ses çıkaran oyuncaklar
4- BelleÄŸi çalıştıran, problem çözme becerisini geliÅŸtiren oyun materyalleri; Yap-boz, takmalı, sökmeli oyuncaklar, ip ve boncuk, halka, anahtar, kilit, ayna, büyüteç, mıknatıs, boncuklu hesap tahtası, kitaplar.
5- Dramatizasyon materyalleri;Mesleklere özgü giysiler, takılar, mutfak malzemeleri, temizlik malzemeleri, kuklalar
6- Duyu ve düÅŸünceyi açığa çıkaran yaratıcılığı geliÅŸtiren oyun materyalleri; boya kalemleri, tebeÅŸir, fırça, kum, hamur, kil, tahta, çekiç, çivi, müzik aletleri, artık materyaller.

Çocuk yaşının özelliklerine uygun materyali kullanma eÄŸilimindedir ve materyalin kullanılması da geliÅŸimsel bir takım adımları kapsar.

Çocuk altı aydan itibaren tek bir nesneyle oynar, sonra farklı iki nesneyle iliÅŸki kurar ya da iki nesneyi bütünleÅŸtirir. Daha sonra benzer objeler arasında iliÅŸki kurar ve son olarak sembolik amaçlar için onu kullanabilir. Böylece çocuk kullandığı materyale farklı bakış açıları getirerek çevresiyle ilgili farklı bilgilerini yansıtabilir

Yedi aylık bebek, görme ve dokunmayla ilgili görsel ve dokunsal deneyimler ile objeleri manipule eder ve objeleri aÄŸzına alarak tanımaya çalışır. Onüçüncü ayda materyalin fiziksel fonksiyonuyla ilgilenir, onsekizinci aya doÄŸru iki obje ile basit fakat önemli zihinsel fonksiyonlu iliÅŸkiler kurabilir. Nesnenin manipulasyonu zihinsel geliÅŸimin bir göstergesidir. Ve erken çocukluk döneminden itibaren gözlenen bu manipulasyon davranışları, ilkel oyun davranışlarının temeli olarak düÅŸünülmektedir.

Çocuk, bir nesneye göre gösterdiÄŸi tepkiyi, diÄŸer bir nesneye de aktarabilmeyi baÅŸarmışsa materyalle sembolik düzeyde oynayabiliyor demektir.

ÇocuÄŸun materyali sembolik düzeyde kullanması, tasavvur yeteneÄŸinin geliÅŸmiÅŸ olmasını gerektirir. Bu, dış dünyadaki eylemlerin içte temsil edilmesidir. Çocuk iki yaşına kadar yeni durumlara deneme yanılmalarla uyum saÄŸlar. Ä°ki yaşından sonra çocukta tasavvurlu düÅŸüncenin ürünü olarak anlama geliÅŸmeye baÅŸlar, olayları kendine göre zihninde canlandırabilir. Ancak bu zihinsel olgunlaÅŸmayla birlikte herhangi bir nesneyi baÅŸka bir nesnenin yerine geçecek bir kullanım ortaya çıkar.

Sembolik oyun geliÅŸiminin ilk dönemlerinde, asıl nesne ile nesnenin yerine geçecek nesne arasında fiziksel olarak benzerlik gözlenmektedir. Ä°leri aÅŸamalarda, iki nesne arasında bir benzerlik olmasa da çocuk hayal gücünü kullanarak, ilk defa karşılaÅŸtığı nesneyi zihnindeki eski ÅŸemalar içinde deÄŸerlendirir ve yeni bir durum içinde sembolik anlamda kullanabilir..

4. Oyun Sırasında EÄŸiticinin Rolü
Çocuklar arasında bireysel farklılıklar vardır, bazı çocuklar zaman zaman yetiÅŸkinin rehberliÄŸine ihtiyaç duyabilir, çocuÄŸun böyle bir anda eÄŸitimcinin yanında olduÄŸunu düÅŸünmesi onu rahatlatacaktır. Oyun çocuklara deneme yanılma yolu ile problemlerine çözüm getirmelerine yardımcı olur ve çocukların belirli riskleri göze alma deneyimlerini arttırır. EÄŸitimcinin oyunun çocuÄŸa bu katkıları göz önünde bulundurarak, çocuÄŸa yapacağı rehberliÄŸi bir yöntemle belirlemelidir. EÄŸitimci ne aşırı aktif ne de aşırı pasif, geri planda bir tutum içine girmemelidir. Ä°htiyacı olduÄŸu anda çocuÄŸu gerçekten rahatlatacak ve onu bir ileri düzeye götürecek bir rol üstlenmelidir. Ancak çocuÄŸa kendi problemini kendi çözebileceÄŸi kadar bir süre tanınması gerektiÄŸi de göz önünde tutulmalıdır.

Okula yeni baÅŸlayan yada çeÅŸitli duygusal problemleri gözlenen bir çocuk için eÄŸitimcinin yönlendirici rehberliÄŸinin özel bir önemi vardır. Bu çocuklar kendilerini ifade etmede, oyuna ilk adımı atmada, baÅŸlanan bir oyunu bir düzen içinde sürdürmede ihtiyaç duydukları desteÄŸi eÄŸitimcinin bu yöndeki yönlendirmelerinde bulacaklardır.

Çocuklarımıza Oyun ve Oyuncak Seçerken Dikkat Etmemiz Gereken Noktalar

Oyuncak kutusunda kilit olmamalı, ya da kendiliÄŸinden kapanan ama çocuÄŸunuza zarar vermeyecek bir mekanizma bulunmalı.
Oyuncaklar çocuÄŸun yaşına uygun olmalı.
Kolayca kopup, çocuÄŸun aÄŸzına atacağı küçük parçaları olmamalı.
Sivri uçları, kesici kenarları olmamalı.
Parmaklarının sıkışabileceği ek yerleri olmamalı.
Gözlerine zarar verebilecek çıkıntıları olmamalı.
ÇocuÄŸunuza uygun büyüklükte ve ağırlıkta olmalı.
Zehirsiz boyalarla boyanmış olmalı.
Oyun deÄŸeri olmalı ve sadece yıkıcı deneyler yapmak için kullanılmamalı.
Oyuncaklar düzenli olarak gözden geçirilmeli, hasarlı ve kırık olanlar atılmalı.
Dış alanlarda:
Oyun alanının tabanı yumuÅŸak, etrafı çitle kaplı olmalı.
Oyun alanından zehirli bitkiler temizlenmeli.
Oyun araç ve gereçleri yere güvenli bir ÅŸekilde sabitlenmeli.
Bozuk paralar, kibrit, çakmak, sigara izmariti oyun alanında olmamalı.
Mutfakta oyuncak bulunmamalı.

çocukpisikolojisi.net