hd porno porno hd porno porno

├ľ─čretmen Yeti┼čtirme Tarihine bak─▒┼č

4.709 okundu

1923-1981 D├ľNEM─░
T├╝rkiyeÔÇÖde ├Â─čretmen yeti┼čtirme konusu 16 Mart 1848ÔÇÖde Dar├╝lmuallimin ad─▒yla ─░stanbulÔÇÖda
kurulan ├Â─čretmen okulu temel al─▒nd─▒─č─▒nda, yakla┼č─▒k 160 y─▒ll─▒k bir tarihsel ge├žmi┼če sahiptir (Aky├╝z,
2005:162). Bu okulun a├ž─▒l─▒┼č─▒ T├╝rk e─čitim tarihi a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli bir olay olarak de─čerlendirilmektedir.
├ľzt├╝rkÔÇÖe (1996:4) g├Âre, ├Â─čretmen okullar─▒n─▒n kurulu┼ču, Tanzimat├ž─▒lar─▒n,
├Â─čretmensiz e─čitim olmayaca─č─▒n─▒, bir ba┼čka anlat─▒mla, ├ža─čda┼č e─čitim ve ├Â─čretimin medreseler
yoluyla de─čil, ancak mesle─čin gereklerine g├Âre modern y├Ântemlerle yeti┼čtirilecek ├Â─čretmenlerle
m├╝mk├╝n olaca─č─▒na inand─▒klar─▒n─▒ g├Âstermektedir.
├ľ─čretmen yeti┼čtirme konusu, Cumhuriyetin ba┼člang─▒├ž y─▒llar─▒ndan beri h├╝k├╝metler taraf─▒ndan
e─čitim sistemimizin en ├Âncelikli konular─▒ndan biri olarak alg─▒lanm─▒┼čt─▒r. E─čitim hizmetlerinin
topluma yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ politikas─▒ kapsam─▒nda ├Âzellikle ilkokullara ├Â─čretmen yeti┼čtirme
sorunu h├╝k├╝metlerin her d├Ânem ├╝zerinde ├Ânemle durduklar─▒ e─čitim alan─▒ olma ├Âzelli─čini korumu┼čtur.
Bu b├Âl├╝mde, 1923-1981 d├Ânemini kapsayan ├Â─čretmen yeti┼čtirme politika ve uygulamalar─▒n─▒n
bir ├Âzeti sunulmaktad─▒r. Bu ba─člamda ├Â─čretmen yeti┼čtiren kurumlar ├╝├ž kategoride incelenecektir.
Bunlar; ilkokullara ├Â─čretmen yeti┼čtirme, ortaokullara ├Â─čretmen yeti┼čtirme ve liselere
├Â─čretmen yeti┼čtirme do─črultusundaki politika ve uygulamalard─▒r.2
2 T├╝rk e─čitim sistemi i├žinde ortaokullar, 14.06.1973 tarih ve 1739 say─▒l─▒ Yasadan ├Ânceki d├Ânemde orta├Â─čretimin
birinci kademesi olarak yap─▒lanm─▒┼čt─▒r. S├Âz konusu Yasa ile ÔÇťtemel e─čitim kurumlar─▒ÔÇŁ aras─▒nda yer almas─▒, 14.06.1983
tarih ve 2842 say─▒l─▒ Yasa ile de ÔÇťtemel e─čitim kurumlar─▒ÔÇŁ kavram─▒n─▒n ÔÇťilk├Â─čretim kurumlar─▒ÔÇŁ olarak de─či┼čtirilmesiyle
ÔÇťilkokullarÔÇŁ ve ÔÇťortaokullarÔÇŁ olarak ÔÇťilk├Â─čretim kurumlar─▒ÔÇŁ aras─▒nda yer alm─▒┼člard─▒r. ─░lk├Â─čretimi (ayn─▒ zamanda
zorunlu e─čitimi) sekiz y─▒ll─▒k bir b├╝t├╝nl├╝k i├žinde d├╝zenleyen 16.08.1997 tarih ve 4306 say─▒l─▒ Yasa ile de ÔÇťilkokulÔÇÖ ve
ÔÇťortaokulÔÇŁ ayr─▒m─▒na son verilmi┼čtir.
28
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
2.1. ─░lkokullara ├ľ─čretmen Yeti┼čtirme
1923-81 d├Âneminde, T├╝rkiyeÔÇÖde ilkokullara ├Â─čretmen yeti┼čtirmenin temel kayna─č─▒; ─░lk├Â─čretmen
Okullar─▒, K├Ây Enstit├╝leri ve ─░ki Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri olmu┼čtur.
2.1.1. ─░lk├Â─čretmen Okullar─▒
─░lk├Â─čretmen okullar─▒ Cumhuriyetin ba┼člang─▒c─▒ndan 1974 y─▒l─▒na kadar ilkokullara ├Â─čretmen
yeti┼čtirme i┼člevini s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir. Yukar─▒da de─činilen hukuksal d├╝zenlemeler ilkokullara ├Â─čretmen
yeti┼čtirme konusunda devletin k├Âkl├╝ ve kapsaml─▒ politikalar geli┼čtirmesini zorunlu k─▒lm─▒┼čt─▒r.
1923ÔÇô1924 ├Â─čretim y─▒l─▒nda bina, ara├ž-gere├ž gibi en temel donan─▒mlardan yoksun olan
baz─▒ ├ľ─čretmen Okullar─▒ kapat─▒larak az say─▒da tam donan─▒ml─▒ ve kadrolu ├ľ─čretmen Okullar─▒
olu┼čturma yoluna gidilmi┼čtir. Bu ama├žla ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n baz─▒lar─▒ daha elveri┼čli durumlarda
olanlarla birle┼čtirilerek K─▒z ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n say─▒s─▒ yediye, Erkek ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n
say─▒s─▒ 13ÔÇÖe indirilmi┼čtir (MEB, 1995).
22 Mart 1926 tarih ve 789 say─▒l─▒ Maarif Te┼čkilat─▒na Dair Kanun ile iki tip ├ľ─čretmen Okulu
getirilmi┼čtir. Bunlardan birincisi Muallim Mektepleri (├ľ─čretmen Okullar─▒) di─čeri ise K├Ây Muallim
Mektepleridir (K├Ây ├ľ─čretmen Okullar─▒). Ancak, beklenen ama├ž sa─članamad─▒─č─▒ndan K├Ây
Muallim Mektepleri d├Ârt y─▒l sonra kapat─▒lm─▒┼čt─▒r (Ata├╝nal, 1994:16).
1923ÔÇô1924 ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼č─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖde toplam 20 ─░btid├ó-i Dar├╝lmuallimin ve Dar├╝lmuallimat,
ba┼čka bir anlat─▒mla ─░lk├Â─čretmen Okulu bulunmaktad─▒r. ├ľ─čretim s├╝releri be┼č y─▒l olan
bu okullar 1931ÔÇô1932 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan itibaren alt─▒ y─▒ll─▒k okullar haline getirilmi┼čtir. Bu tarihten
ba┼člayarak ortaokul d├╝zeyindeki birinci devreler a┼čamal─▒ bir bi├žimde kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. B├Âylece
─░lk├Â─čretmen Okullar─▒ lise dengi ├╝├ž y─▒ll─▒k meslek okullar─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r (├ľzt├╝rk, 1996).
1932ÔÇô1933 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan itibaren ilk devreye ├Â─črenci al─▒nmam─▒┼č, ├╝├ž y─▒l sonra ortaokul mezunlar─▒
do─črudan mesleki devreye al─▒nm─▒┼č ve bu sistem uzun bir d├Ânem boyunca uygulanm─▒┼čt─▒r.
─░lk├Â─čretmen Okullar─▒n─▒ geli┼čtirme ve yayg─▒nla┼čt─▒rma ├žabalar─▒, K├Ây Enstit├╝leri uygulamas─▒n─▒n
yo─čun bir bi├žimde devam etti─či d├Ânemde de s├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu ba─člamda, ─░lk├Â─čretmen Okullar─▒n─▒n
say─▒s─▒ 1940-41 ├Â─čretim y─▒l─▒nda 27 iken, 1950-51 ├Â─čretim y─▒l─▒nda 31ÔÇÖe, 1972-73 ├Â─čretim
y─▒l─▒nda ise 89ÔÇÖa ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ d├Ânemde ├Â─črenci say─▒s─▒, s─▒ras─▒yla 8 176, 16 306 ve 58 857 olmu┼čtur.
├ľ─čretmen say─▒s─▒ ise 749ÔÇÖdan 2758ÔÇÖe y├╝kselmi┼čtir (├ľzt├╝rk, 2006:9).
Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒, 1970-71 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan itibaren ─░lk├Â─čretmen Okullar─▒n─▒n ├Â─čretim
s├╝resini kademeli olarak, ilkokul ├╝zerine yedi y─▒la, ortaokul ├╝zerine d├Ârt y─▒la ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒
kararla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r (├ľzt├╝rk, 2005). Daha ├Ânce genel lise mezunu say─▒labilmek i├žin fark derslerini
tamamlamak zorunda olan ─░lk├Â─čretmen Okulu mezunu ├Â─črenciler bu uygulamayla genel lise
mezunlar─▒na denk say─▒lm─▒┼člar ve ├╝niversite giri┼č s─▒navlar─▒na ba┼čvurma hakk─▒n─▒ elde etmi┼člerdir.
Hem yap─▒da hem de programlarda de─či┼čiklik getiren bu d├╝zenleme ile ─░lk├Â─čretmen Okullar─▒n─▒n
stat├╝s├╝ y├╝kseltilmi┼č ve programlar daha kapsaml─▒ hale getirilmi┼čtir. Ayr─▒ca ─░lk├Â─čretmen Okullar─▒n─▒n
e─čitim s├╝relerinin artt─▒r─▒lmas─▒, birka├ž y─▒l sonra ger├žekle┼čecek olan ilkokul ├Â─čretmeni yeti┼čtirme
i┼člevini y├╝ksek├Â─črenim d├╝zeyine ta┼č─▒ma giri┼čimleri i├žin de ├Ânemli bir ba┼člang─▒├ž olmu┼čtur
(Y├ľK, 1998a:4).
14 Haziran 1973 tarih ve 1739 say─▒l─▒ Milli E─čitim Temel Yasas─▒, ÔÇťHangi ├Â─čretim kademesinde
olursa olsun, b├╝t├╝n ├Â─čretmen adaylar─▒n─▒n y├╝ksek├Â─črenim g├Ârmeleri esast─▒rÔÇŁ h├╝km├╝n├╝
getirmi┼čtir. B├Âylece 1973-1974 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan itibaren kademeli olarak ├Â─čretmen okullar─▒nda
lise programlar─▒ aynen uygulanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemde ├Â─čretmen liseleri ad─▒n─▒ alan
okullar, hem hayata, hem y├╝ksek├Â─čretime haz─▒rlanma amac─▒na d├Ân├╝k bir program anlay─▒┼č─▒yla
s├╝rd├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r (├ľzalp ve Ata├╝nal, 1977).
1974-1975 ├Â─čretim y─▒l─▒nda k├Âkl├╝ bir ge├žmi┼če ve deneyime sahip olan ilk├Â─čretmen okullar─▒29
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
n─▒n bir b├Âl├╝m├╝ ├Â─čretmen yeti┼čtirme i┼člevini yitirerek ├╝├ž y─▒ll─▒k ├Â─čretmen lisesi haline getirilmi┼č,
di─čerleri ise kapat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu okullar, g├╝n├╝m├╝zde ÔÇťAnadolu ├ľ─čretmen LisesiÔÇŁ ad─▒yla e─čitim├Â─čretim
faaliyetlerini s├╝rd├╝rmektedirler.3
2.1.2. ─░ki Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri
1739 Say─▒l─▒ Yasan─▒n, her d├╝zeydeki ├Â─čretmenlerin y├╝ksek├Â─črenim yoluyla yeti┼čtirilmesi
h├╝km├╝ gere─čince, 1974-75 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan itibaren ─░ki Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
B├Âylece, ilkokula ├Â─čretmen yeti┼čtirme de dahil olmak ├╝zere, T├╝rkiyeÔÇÖde 32 y─▒l ├Ânce ├Â─čretmen
yeti┼čtirme konusu y├╝ksek├Â─črenim d├╝zeyinde ele al─▒nmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.
1974-82 y─▒llar─▒ aras─▒nda i┼čler durumda bulunan bu kurumlar─▒n amac─▒ ├Â─čretmeni yeti┼čtirmekti.
Bu okullar─▒n say─▒s─▒ 1976 y─▒l─▒nda 50ÔÇÖyi bulmu┼č, 1980 y─▒l─▒nda say─▒lar─▒ 13ÔÇÖe d├╝┼čm├╝┼č ve
1982ÔÇÖde tekrar 17ÔÇÖye y├╝kselmi┼čtir (Ata├╝nal, 1987).
├ľ─čretmen lisesi mezunu ├Â─črencilere ─░ki Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝s├╝ne giri┼čte ├že┼čitli avantajlar
sa─članarak bu iki kurum aras─▒nda zay─▒f da olsa bir devaml─▒l─▒k kurulmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. H─▒zla kurulan
bu ─░ki Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri 1975-1980 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├Â─čretim eleman─▒ eksikli─či, politik
olaylar ve bask─▒lar gibi a─č─▒r sorunlarla y├╝z y├╝ze gelmi┼čler ve normal program─▒n d─▒┼č─▒nda h─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č
e─čitim yoluyla ├Â─čretmen yeti┼čtirmek durumunda kalm─▒┼člard─▒r. 20 Temmuz 1982 tarihinde
bu enstit├╝ler e─čitim y├╝ksekokulu ad─▒yla ├╝niversite ├žat─▒s─▒ alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r (Y├ľK,1998a:5).4
2.1.3. K├Âylere ├ľ─čretmen Yeti┼čtirme
Cumhuriyetin ba┼člang─▒├ž y─▒llar─▒nda k├Âylerdeki okulla┼čma oran─▒n─▒n ├žok d├╝┼č├╝k olmas─▒ ve ge├žmi┼čten
beri k├Âye ├Â─čretmen g├Ât├╝rmede kar┼č─▒la┼č─▒lan g├╝├žl├╝kler, Cumhuriyet h├╝k├╝metlerini k├Âyler
i├žin ayr─▒ ├Â─čretmen yeti┼čtiren kurumlar a├žmaya y├Âneltmi┼čtir. Bu s├╝re├ž, 1927ÔÇÖde K├Ây Muallim
Mekteplerinin a├ž─▒lmas─▒yla ba┼člam─▒┼č, 1954 y─▒l─▒nda K├Ây Enstit├╝lerinin kapanmas─▒yla tamamlanm─▒┼čt─▒r
(├ľzt├╝rk, 2006:9).
2.1.3.1. K├Ây Muallim Mektepleri
22 Mart 1926ÔÇÖda y├╝r├╝rl├╝─če giren 789 say─▒l─▒ Maarif Te┼čkilat─▒na Dair KanunÔÇÖun 7. maddesi,
k├Ây muallim mekteplerinin a├ž─▒lmas─▒n─▒ ├Âng├Ârmektedir.
Bu ama├žla 1927-28 ├Â─čretim y─▒l─▒nda Kayseri ve DenizliÔÇÖde iki ÔÇťK├Ây Muallim MektebiÔÇŁ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
─░lkokul ├╝zerine iki y─▒l ├Â─črenim s├╝reli olan bu okullar, T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk ├Âzg├╝n pedagojik
deneyimi olarak g├Âr├╝lebilir (├ľzt├╝rk,1996).
Cicio─čluÔÇÖna (1983) g├Âre bu okullarda ziraat ve i┼č derslerine a─č─▒rl─▒k veren bir program uygulanmaktad─▒r.
Dolay─▒s─▒yla bu okullar klasik ├Â─čretmen okullar─▒ndan farkl─▒ bir m├╝fredat anlay─▒┼č─▒na
sahiptir. Ko├žerÔÇÖe (1967:96) g├Âre 1932ÔÇô1933 ├Â─čretim y─▒l─▒nda baz─▒ noksanl─▒klar─▒ g├Âr├╝len K├Ây Muallim
Mektepleri kapat─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak bu y├Ândeki ├žabalara yeni bir uygulama eklenerek devam
edilmi┼č ve bu aray─▒┼č K├Ây E─čitmen Kurslar─▒n─▒ g├╝ndeme getirmi┼čtir.
2.1.3.2. K├Ây E─čitmen Kurslar─▒
1930ÔÇÖlar─▒n ortalar─▒na do─čru, d├Ânemin Milli E─čitim Bakan─▒ Saffet Ar─▒kan ve ─░lk├Â─čretim Genel
M├╝d├╝r├╝ ─░smail Hakk─▒ Tongu├žÔÇÖun ├Ânderli─činde k├Âyleri okula kavu┼čturma konusunda bir
at─▒l─▒m ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlardan biri de k├Ây e─čitmen kurslar─▒d─▒r.
3 EK.IÔÇÖde ─░lk├Â─čretmen Okullar─▒n─▒n farkl─▒ d├Ânemlerine ili┼čkin programlar─▒ndan ├Ârnekler verilmektedir.
4 EK.IIÔÇÖde ─░ki Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝lerinden ve D├Ârt Y─▒ll─▒k E─čitim Y├╝ksekokullar─▒ndan program ├Ârnekleri verilmektedir.
30
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
D├Ânemin y├Âneticileri, say─▒s─▒ 40.000ÔÇÖi bulan ve ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝n n├╝fusu 400ÔÇÖden az
olan k├Âylere, k─▒sa zamanda ├Â─čretmen g├Ânderilemeyece─či ger├že─čini dikkate alarak, Ziraat Bakanl─▒─č─▒
ile i┼čbirli─či yaparak pratik bir ├ž├Âz├╝m yolu aram─▒┼člard─▒r. B├Âylece askerli─čini yapm─▒┼č, okuma
yazma bilen, tar─▒m i┼čleri ile u─čra┼čan k├Âyl├╝ gen├žler bir ├Â─čretim y─▒l─▒ s├╝ren kurslardan ge├žirilerek
s─▒navda ba┼čar─▒l─▒ olanlara ÔÇťe─čitmenlikÔÇŁ yetkisi verilmi┼čtir. 11 Haziran 1937 tarihinde kabul edilen
3238 say─▒l─▒ K├Ây E─čitmenler KanunuÔÇÖnun amac─▒ ┼č├Âyle a├ž─▒klanmaktad─▒r: ÔÇťN├╝fuslar─▒ ├Â─čretmen
g├Ânderilmesine elveri┼čli olmayan k├Âylerin ├Â─čretim ve e─čitim i┼člerini g├Ârmek, ziraat i┼člerinin
fenni bir ┼čekilde yap─▒lmas─▒ i├žin k├Âyl├╝lere rehberlik etmek ├╝zere k├Ây e─čitmenleri istihdam edilirÔÇŁ
(Altunya, 2005).
B├Âylece 1936 y─▒l─▒n─▒n Temmuz ay─▒nda deneme niteli─činde ilk e─čitmen kursu Eski┼čehirÔÇÖin
Mahmudiye k├Ây├╝nde a├ž─▒l─▒r. Deneme niteli─čindeki bu program ba┼čar─▒l─▒ olunca ertesi y─▒l yasa
├ž─▒kar─▒l─▒r ve e─čitmen kurslar─▒n─▒n say─▒s─▒ artt─▒r─▒l─▒r. Bu kurslar─▒n ├žo─ču, daha sonra ayn─▒ b├Âlgelerde
a├ž─▒lacak k├Ây enstit├╝lerinin bulunduklar─▒ yerlerde kurulmu┼čtur. Tongu├žÔÇÖa (1947) g├Âre daha sonra
baz─▒lar─▒ K├Ây Enstit├╝leri ile birle┼čtirilen bu kurslardan elde edilen bilgi ve deneyimler, K├Ây
Enstit├╝lerinin yolunu ayd─▒nlatm─▒┼čt─▒r.
├ť├ž s─▒n─▒fl─▒ k├Ây okullar─▒nda ├žal─▒┼čan ├Â─čretmenlerin g├Ârevleri k├Ây e─čitmenleri talimatnamesinde
┼č├Âyle ifade edilmektedir: ÔÇťE─čitmenler k├Âyde hem ├Â─črencilerin, hem de yeti┼čkinlerin genel
e─čitiminde, ayr─▒ca k├Âyl├╝ye modern tar─▒m tekniklerinin ├Â─čretilmesinde g├Ârevlidirler. E─čitmenleri
i┼č ba┼č─▒nda yeti┼čtirmek ve onlar─▒n i┼čleyemedi─či zor konular─▒ i┼člemek ├╝zere 8-10 e─čitmen ├žal─▒┼čan
k├Âylerden olu┼čan her e─čitim b├Âlgesi i├žin bir gezici ba┼č├Â─čretmen g├ÂrevlendirilirÔÇŁ (Altunya,
2005:19).
2.1.3.3. K├Ây ├ľ─čretmen Okullar─▒
K├Ây Muallim Mektepleri denemesinden sonra k├Âye ├Â─čretmen g├Ânderme ├žal─▒┼čmalar─▒ ÔÇťe─čitmenÔÇŁ
g├Ânderme bi├žimine d├Ân├╝┼čm├╝┼č ve e─čitmen yeti┼čtirmek amac─▒yla 1937ÔÇÖden itibaren K├Ây
├ľ─čretmen Okullar─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r (Cicio─člu,1983). Bu okullar ve K├Ây E─čitmen Kurslar─▒, 1940 y─▒l─▒nda
a├ž─▒lacak K├Ây Enstit├╝lerinin temelini olu┼čturacakt─▒r.
K├Ây ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n ├Ârg├╝tsel yap─▒s─▒ i├žerisinde ├╝├ž b├Âl├╝m yer almaktad─▒r. Bunlar s─▒ras─▒yla
ilkokul k─▒sm─▒, orta k─▒s─▒m ve ├Â─čretmen okullar─▒ b├Âl├╝mleridir. ─░lkokul k─▒sm─▒ K├Ây ├ľ─čretmen
Okullar─▒ b├╝nyesinde yer alan be┼č s─▒n─▒fl─▒ uygulama okullar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Orta k─▒s─▒m; bu
b├Âl├╝me tam devreli k├Ây okullar─▒n─▒ bitirmi┼č ├Â─črencilerle K├Ây ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n ilk k─▒sm─▒n─▒
tamamlam─▒┼č ├Â─črenciler kabul edilmektedir. ├ľ─čretmen okullar─▒na ge├žen ├Â─črenciler orta k─▒s─▒mda
edindikleri mesleki becerilerden birinde uygulama ve staj yaparken ayn─▒ zamanda ├Â─čretmenlik
meslek bilgilerini geli┼čtiriyor ve mezuniyetlerinde k├Ây ├Â─čretmeni olarak atan─▒yorlard─▒ (├ľzt├╝rk,
1996).
2.1.3.4. K├Ây Enstit├╝leri
K├Ây Enstit├╝leri, 17 Nisan 1940 tarih ve 3803 Say─▒l─▒ Yasaya dayanarak kurulmu┼čtur. AyasÔÇÖa
g├Âre (├ľzt├╝rk,1998:298), K├Ây Enstit├╝leri, T├╝rkiyeÔÇÖnin 1930ÔÇÖlu y─▒llardaki k├╝lt├╝rel ve sosyoekonomik
ger├že─činden do─čan e─čitmen kurslar─▒ ve K├Ây ├ľ─čretmen Okullar─▒ gelene─činin bir devam─▒yd─▒
ve onlar─▒n y├╝klenmi┼č oldu─ču misyonu ta┼č─▒yordu. ─░lgili yasan─▒n birinci maddesi ile K├Ây
Enstit├╝s├╝ a├žman─▒n ko┼čullar─▒ndan biri ┼č├Âyle ifade edilmektedir: ÔÇťK├Ây e─čitmeni ve k├Âye yarayan
di─čer meslek erbab─▒n─▒ yeti┼čtirmek ├╝zere ziraat i┼člerine elveri┼čli arazisi bulunan yerlerde Maarif
Vekilli─čince k├Ây enstit├╝leri a├ž─▒l─▒r.ÔÇŁ ├ľ─čretim s├╝releri ilkokul ├╝zerine 5 y─▒l olan K├Ây Enstit├╝lerinin
g├Ârevi sadece k├Âylere ├Â─čretmen yeti┼čtirmek de─čil, ayn─▒ zamanda sa─čl─▒k memuru ve ebe
yeti┼čtirmekti. ├ľte yandan, 19.06.1942 tarih ve 4274 say─▒l─▒ K├Ây Okullar─▒ ve Enstit├╝leri Yasas─▒ da
bu yasay─▒ tamamlay─▒c─▒ niteliktedir.
31
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
1940-53 y─▒llar─▒ aras─▒nda, ├Âzellikle k├Ây ilkokullar─▒na ├Â─čretmen yeti┼čtirme bak─▒m─▒ndan b├╝y├╝k
bir ihtiyac─▒ kar┼č─▒layan ve T├╝rkiyeÔÇÖnin ├Â─čretmen yeti┼čtirme tarihinde ├Âzg├╝n bir model olu┼čturan
K├Ây Enstit├╝leri (toplam 21 okul), s├Âz konusu d├Ânemde 15 bine yak─▒n ├Â─čretmen ve 2000 civar─▒nda
sa─čl─▒k eleman─▒ yeti┼čtirmi┼čtir (├ľzt├╝rk, 1998:299). T├╝rkiyeÔÇÖye ├Âzg├╝ bir model olan, K├Ây
Enstit├╝lerinin ba┼čar─▒s─▒nda d├Ânemin Milli E─čitim Bakan─▒, Hasan ├éli Y├╝cel ve ─░lk├Â─čretim Genel
M├╝d├╝r├╝ ─░smail Hakk─▒ Tongu├ž ikilisinin pay─▒ b├╝y├╝kt├╝r.
T├╝tengilÔÇÖe (1948) g├Âre K├Ây Enstit├╝leri ├Ârg├╝tsel yap─▒s─▒, i┼čleyi┼či ve m├╝fredat─▒ a├ž─▒s─▒ndan di─čer
kurumlardan farkl─▒ ├Âzellikler g├Âsterir. K├Ây Enstit├╝lerinde olduk├ža demokratik ve kat─▒l─▒mc─▒ bir
e─čitim ortam─▒ bulundu─čunu savunan T├╝tengil, bu okullarda k├╝meba┼č─▒l─▒k, e─čitimba┼č─▒l─▒k, talebe
te┼čekk├╝lleri (├Â─črenci birlikleri) umumi tenkit ve konu┼čmalar gibi etkinliklere dikkat ├žekerek,
├Â─čretme-├Â─črenme s├╝recinde ger├žekle┼čen payla┼č─▒m ve dayan─▒┼čma anlay─▒┼č─▒n─▒n ├Ânemini i┼čaret etmektedir.
AltunyaÔÇÖya (2005) g├Âre ise K├Ây Enstit├╝leri; kuram-uygulama b├╝t├╝nl├╝─č├╝, ├╝retkenlik,
├žok y├Ânl├╝l├╝k, karma e─čitim, bilimsellik, ├Âzy├Ânetim ve toplumsal b├╝t├╝nle┼čme gibi ilkeler a├ž─▒s─▒ndan
├Ârnek okullard─▒r. Meslek e─čitimini ya┼čam─▒n gerekleri ve toplumun gereksinimleriyle tutarl─▒
ve uygun hale getirme anlay─▒┼č─▒ bu okullar─▒n temel misyonunu olu┼čturur.
K├Ây Enstit├╝lerinin en ├Ânemli sorunlar─▒ndan biri kendi ├Â─čretmen ve y├Ânetici kadrosunu
olu┼čturmakt─▒r. Nitekim 1942-1943 ├Â─čretim y─▒l─▒nda, hem K├Ây Enstit├╝lerine ├Â─čretmen, y├Ânetici
ve denetim eleman─▒ yeti┼čtirmek hem de k├Âye y├Ânelik hizmetleri etkinle┼čtirmek ve geli┼čtirmek
amac─▒yla bir ara┼čt─▒rma merkezi niteli─či de ta┼č─▒yan Hasano─član Y├╝ksek K├Ây Enstit├╝s├╝ kurulmu┼čtur.
Bu okul mezunlar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ K├Ây Enstit├╝lerine ├Â─čretmen, b├Âlge m├╝fetti┼či, gezici ba┼č├Â─čretmen,
b├Âlge okul m├╝d├╝r├╝ olarak atanm─▒┼č, az say─▒daki mezun da okulda asistan olarak g├Ârev
alm─▒┼čt─▒r. Ancak 27 Kas─▒m 1947 tarihli Bakanl─▒k yaz─▒s─▒yla Hasano─član Y├╝ksek K├Ây Enstit├╝s├╝ kapat─▒lm─▒┼čt─▒r.
K├Ây Enstit├╝leri de 1954 y─▒l─▒nda kapat─▒lm─▒┼čt─▒r.
Ba┼čar─▒l─▒ ve ├Âzg├╝n bir ├Â─čretmen yeti┼čtirme modeli olan K├Ây Enstit├╝leri, d├Ânemin iktidar─▒n─▒n
siyasi yakla┼č─▒m─▒ nedeniyle 1954 y─▒l─▒nda kapat─▒larak alt─▒ y─▒ll─▒k ilk├Â─čretmen okulu ad─▒ alt─▒nda
yeniden d├╝zenlenmi┼čtir. Bu d├Ânemden itibaren ilk├Â─čretmen okullar─▒, yine a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak k├Ây
ilkokulu mezunu ├Â─črencileri almaya devam etmi┼č ve di─čer ├╝├ž y─▒ll─▒k ilk├Â─čretmen okullar─▒ ile
birlikte lise seviyesinde program b├╝t├╝nl├╝─č├╝ sa─članm─▒┼čt─▒r. B├Âylece k├Ây ve ┼čehir okullar─▒na farkl─▒
kaynaktan ├Â─čretmen yeti┼čtirme uygulamas─▒ sona ermi┼č ve ilk├Â─čretmen okullar─▒ mezunlar─▒n─▒n
hem k├Ây hem de ┼čehir ilkokullar─▒nda ├Â─čretmenlik yapabilecek ┼čekilde yeti┼čtirilmeleri ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r
(Y├ľK, 1998a:4).
T├╝rkiyeÔÇÖde ├Â─čretmen yeti┼čtirme tarihinin ├Ânemli bir kilometre ta┼č─▒ olan K├Ây Enstit├╝lerinin
kapat─▒lmas─▒yla, ├Âzg├╝n bir ├Â─čretmen yeti┼čtirme gelene─či yok edilmi┼čtir. ├ľzellikle yoksul
k├Ây ├žocuklar─▒n─▒n e─čitimi yoluyla ├Ânemli toplumsal hareketlilik dalgas─▒ yaratan K├Ây Enstit├╝lerinin,
toplumda Cumhuriyet bilincinin k├Âkle┼čmesine ve Atat├╝rk devrimlerinin benimsenmesine
├Ânemli katk─▒lar sa─člad─▒─č─▒ a├ž─▒kt─▒r.
2.2. Ortaokullara ├ľ─čretmen Yeti┼čtirme
Ortaokullara ├Â─čretmen yeti┼čtirmede temel kaynak ├ť├ž Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri olmu┼čtur.
Bu okullar, 1978-79 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan 1981-82 ├Â─čretim y─▒l─▒ sonuna kadar ÔÇťY├╝ksek ├ľ─čretmen
OkuluÔÇŁ ad─▒yla i┼člevlerini s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir.
2.2.1.├ť├ž Y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri
ÔÇťCumhuriyet d├Âneminde ortaokul ├Â─čretmeni yeti┼čtirilmesinde en b├╝y├╝k g├Ârevin e─čitim
enstit├╝lerine d├╝┼čt├╝─č├╝ bir ger├žektirÔÇŁ (O─čuzkan, 1983:605). Bu t├╝r ├Â─čretmen okullar─▒n─▒n kayna─č─▒,
T├╝rk├že ├Â─čretmeni yeti┼čtirmek amac─▒yla 1926-27 ├Â─čretim y─▒l─▒nda KonyaÔÇÖda a├ž─▒lan ÔÇťOrta
32
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
Muallim MektebiÔÇŁ olmu┼čtur. Bir y─▒l sonra AnkaraÔÇÖya nakledilen okulun ad─▒ 1929-30 ├Â─čretim
y─▒l─▒nda ÔÇťGazi Orta Muallim Mektebi ve Terbiye Enstit├╝s├╝ÔÇŁ olarak de─či┼čtirilmi┼čtir. Daha sonraki
y─▒llarda T├╝rk├že b├Âl├╝m├╝ne pedagoji, matematik, fiziki ve tabii ilimler, tarih-co─črafya, i┼č dersi ve
resim, beden terbiyesi, m├╝zik, Frans─▒zca, ─░ngilizce ve Almanca b├Âl├╝mlerinin de eklenmesiyle
bu ├Â─čretmen okulu, ortaokullarda okutulan genel e─čitim derslerinin t├╝m├╝ i├žin ├Â─čretmen yeti┼čtirir
bir duruma gelmi┼čti.
─░lk y─▒llarda okulun ├Â─čretim s├╝resi ├╝├ž bu├žuk y─▒ld─▒. Bunun iki y─▒l─▒ haz─▒rl─▒k, bir bu├žuk y─▒l─▒ da
meslek e─čitimine ayr─▒lm─▒┼čt─▒. 1937-48 y─▒llar─▒ aras─▒nda a├ž─▒lan m├╝zik b├Âl├╝m├╝n├╝n ├Â─čretim s├╝resi
├╝├ž y─▒l, Almanca ve ─░ngilizce b├Âl├╝mlerinin ├Â─čretim s├╝resi ise iki y─▒ld─▒. 1967-68 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan
itibaren b├╝t├╝n b├Âl├╝mlerin ├Â─čretim s├╝releri ├╝├ž y─▒la ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r (Cicio─člu, 1983:307; U├žan,
1982:9).
1940ÔÇÖlarda ├žok ciddi bir sorun haline gelen ortaokul ├Â─čretmen a├ž─▒─č─▒n─▒ kapatmak amac─▒yla
yurdun ├že┼čitli yerlerinde yeni enstit├╝ler a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. 1969ÔÇÖa kadar say─▒lar─▒ 10ÔÇÖa y├╝kselen bu
kurumlar 1977-78 ├Â─čretim y─▒l─▒nda 18ÔÇÖe ula┼čm─▒┼čt─▒r. E─čitim Enstit├╝lerinin ├╝├ž y─▒l s├╝reli olarak
ortaokullara dal ├Â─čretmeni yeti┼čtirme i┼člevi 1978-79 ├Â─čretim y─▒l─▒na kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu tarihten
itibaren bunlara ÔÇťY├╝ksek ├ľ─čretmen OkuluÔÇŁ denmi┼č, say─▒lar─▒ azalt─▒lm─▒┼č ve programlar─▒ lise
├Â─čretmeni de yeti┼čtirebilecek bi├žimde d├Ârt y─▒l olarak yeniden d├╝zenlenmi┼čtir.5
1967ÔÇô1968 ├Â─čretim y─▒l─▒ndan itibaren geli┼čimini tamamlayan enstit├╝lerde sosyal bilgiler,
matematik, fen bilgisi, T├╝rk├že, ─░ngilizce, tar─▒m, e─čitim, Frans─▒zca, Almanca, beden e─čitimi,
resim-i┼č, m├╝zik olmak ├╝zere on iki b├Âl├╝mde ├Â─čretmen yeti┼čtiriliyordu (├ľzt├╝rk, 2006:14).
Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okulu ad─▒n─▒ alan Gazi, Necati, Bursa, Diyarbak─▒r, Kaz─▒m Karabekir, Atat├╝rk,
Buca, Sel├žuk, Samsun, Fatih E─čitim Enstit├╝leri 1982 y─▒l─▒ Temmuz ay─▒ itibariyle yakla┼č─▒k
16 b├Âl├╝mde ├Â─čretmen yeti┼čtirmekte iken, 1982 y─▒l─▒nda mevcut ├╝niversitelere veya yeni a├ž─▒lan
├╝niversitelere ba─član─▒p E─čitim Fak├╝lteleri ad─▒n─▒ alm─▒┼člard─▒r.
Yeni d├╝zenleme sonucu, ÔÇťCumhuriyet d├Âneminde ├Â─čretmen yeti┼čtirme a├ž─▒s─▒ndan ├žok
├Ânemli bir rol oynam─▒┼č bulunan bu e─čitim kurumlar─▒ ad olarak da olsa art─▒k e─čitim tarihimizin
mal─▒ olmu┼člard─▒rÔÇŁ (O─čuzkan, 1983:608).
2.3. Liselere ├ľ─čretmen Yeti┼čtirme
1923-1981 y─▒llar─▒ aras─▒nda liselere ├Â─čretmen yeti┼čtirmede iki kaynaktan s├Âz edilebilir. Bunlar
ÔÇťY├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒ÔÇŁ ve ÔÇť├ťniversitelerÔÇŁdir.
2.3.1. Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒
Cumhuriyet d├Âneminde orta├Â─čretim ├Â─čretmenlerinin, ├Âzellikle lise ve dengi okullar─▒n genel
k├╝lt├╝r dersleri ├Â─čretmenlerinin yeti┼čtirilmesinde ├Ânemli katk─▒s─▒ olan kurumlardan birisi de
y├╝ksek ├Â─čretmen okullar─▒d─▒r. 1891 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖda kurulan ÔÇťDar├╝lmuallimin-i AliyeÔÇŁ Y├╝ksek
├ľ─čretmen OkuluÔÇÖnun ba┼člang─▒c─▒ say─▒l─▒r (O─čuzkan, 1983:609).
Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan sorunlardan birisi, istenilen say─▒ ve nitelikte ├Â─čretmenin
bulunamay─▒┼č─▒ idi. Bir ├žal─▒┼čmada (Aky├╝z, 1978:221) 1923 y─▒l─▒nda ├╝lkemizde 513 lise
├Â─čretmeni bulundu─ču belirtilmektedir. ├ľ─čretmen ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ amac─▒yla Milli E─čitim
Bakanl─▒─č─▒, bu okulun geli┼čmesi i├žin gerekli ├Ânlemleri alm─▒┼č, bu e─čitim kurumu 1954-55
├Â─čretim y─▒l─▒na kadar kendi t├╝r├╝nde tek okul olarak ├Â─čretmen yeti┼čtirme i┼člevini s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r.
KavcarÔÇÖa (1982:198) g├Âre bu okulun ├Â─črenci say─▒s─▒n─▒ artt─▒rmak i├žin al─▒nan ├Ânlemlere kar┼č─▒n,
buraya girmek i├žin s─▒n─▒rl─▒ say─▒da ├Â─črenci ba┼čvuruyor, dolay─▒s─▒yla yeterli say─▒da ├Â─čretmen yeti┼čti-
5 Yeni ÔÇťY├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒ÔÇŁ, tarihi ÔÇťY├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒ÔÇŁÔÇÖndan farkl─▒ bir yap─▒ ve i┼čleyi┼če sahip idi.
33
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
rilemiyordu. Okul, 1923-63 y─▒llar─▒ aras─▒nda ancak 630 mezun verebilmi┼čtir. Lise ├Â─čretmenlerine
duyulan ihtiyac─▒n giderek artmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda 1959 y─▒l─▒nda AnkaraÔÇÖda, 1964 y─▒l─▒nda da ─░zmirÔÇÖde
birer y├╝ksek ├Â─čretmen okulu daha a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu iki okul, ilk├Â─čretmen okullar─▒n─▒n en ba┼čar─▒l─▒
ve se├žkin ├Â─črencilerini alma esas─▒na dayal─▒ yeni bir yakla┼č─▒md─▒. ─░lk uygulamadan ├žok verimli sonu├žlar
al─▒nmas─▒ ├╝zerine Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ ─░stanbulÔÇÖdaki tarihsel y├╝ksek ├Â─čretmen okulunu
da ayn─▒ modele d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu geli┼čmelerin ard─▒ndan KavcarÔÇÖa g├Âre (2003), T├╝rk milli
e─čitiminde nitelikli ├Â─čretmen bak─▒m─▒ndan b├╝y├╝k bir canl─▒l─▒k sa─članm─▒┼čt─▒r.
Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n mezun say─▒s─▒, Ankara Y├╝ksek ├ľ─čretmen OkuluÔÇÖnun ilk mezunlar─▒n─▒
verdi─či 1962-63 y─▒l─▒nda 66ÔÇÖya, bir sonraki y─▒l 102ÔÇÖye y├╝kselmi┼čtir. KayaÔÇÖya g├Âre (1984);
mezunlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču akademik kariyere devam ettikleri i├žin, y├╝ksek ├Â─čretmen okullar─▒n─▒n
lise ├Â─čretmeni gereksinimini k─▒sa s├╝rede kar┼č─▒lamas─▒ beklenemezdi. ├ľte yandan MEB,
ilerleyen y─▒llarda felsefe de─či┼čtirmi┼č ve y├╝ksek ├Â─čretmen okulu ├Â─črencilerini ├╝niversite giri┼č
s─▒navlar─▒ yoluyla almay─▒ kararla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Bunun anlam─▒, yetenekli ilkokul ├Â─čretmenlerinin ileri
├Â─črenim olanaklar─▒n─▒n s─▒n─▒rlanmas─▒yd─▒ (Kaya, 1984).
Ne var ki Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒, y├Ânetmelik ve programlar─▒nda yap─▒lan de─či┼čikliklere
ve ├Â─črenci kontenjanlar─▒n─▒n artt─▒r─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde giri┼čilen t├╝m ├žabalara kar┼č─▒n, lise ├Â─čretmen
a├ž─▒─č─▒n─▒n kapat─▒lmas─▒nda Bakanl─▒─č─▒n ├Âng├Ârd├╝─č├╝ ├Âl├ž├╝de yeterli olam─▒yorlard─▒ (O─čuzkan,
1983:610). MEBÔÇÖin tutarl─▒ bir ├Â─čretmen yeti┼čtirme politikas─▒ndan yoksun olu┼ču nedeniyle Y├╝ksek
├ľ─čretmen Okullar─▒ etkinliklerini giderek yitiriyorlard─▒ (Kaya, 1984). Nitekim, 130 y─▒l gibi
olduk├ža uzun bir s├╝re lise ├Â─čretmeni yeti┼čtirmede ├╝lkenin en k├Âkl├╝ e─čitim kurumu olma ├Âzelli─čini
koruyan Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒, ├že┼čitli nedenlerle i┼člevlerini yerine getiremez oldu─ču
gerek├žesiyle, ├ľ─čretmen Okullar─▒ Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ taraf─▒ndan haz─▒rlanan bir rapor (Kavcar,
1982:205) sonucu 1978 y─▒l─▒nda kapat─▒lm─▒┼č ve T├╝rkiyeÔÇÖnin ├Â─čretmen yeti┼čtirme tarihinde ├Ânemli
bir i┼člev y├╝klenmi┼č olan bu ├Âzg├╝n model de tarihe mal olmu┼čtur.
E┼čmeÔÇÖye (2003:347) g├Âre Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒n─▒n kapat─▒lmas─▒yla yaln─▒zca bu kurumlar─▒n
sonu getirilmiyor ayr─▒ca k├Ây ├žocuklar─▒n─▒n bu yolla ├╝niversitelere ge├ži┼či bir bak─▒ma kapat─▒l─▒yor,
├╝lkemiz nitelikli ├Â─čretmen yeti┼čtirme a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir f─▒rsat─▒ yitiriyor, ├Âte yandan
├╝niversitelere ├Â─čretim ├╝yesi yeti┼čtirme konusunda da ciddi bir daralmaya neden olunuyordu.
2.3.2. Deneme Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okulu
May─▒s 1974ÔÇÖte Ankara Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okulu Yerle┼čkesiÔÇÖnde Deneme Y├╝ksek ├ľ─čretmen
Okulu ad─▒yla yeni bir okul kurulmu┼čtur. 6 May─▒s 1975 tarih ve 313 Say─▒l─▒ Talim ve Terbiye
KuruluÔÇÖnca kabul edilen okulun ge├žici y├Ânetmeli─čine g├Âre; okulun ama├žlar─▒ ┼č├Âyle s─▒ralanmaktad─▒r
(MEB, 1995):
1. Orta├Â─čretim kurumlar─▒n─▒n fizik, kimya, biyoloji ve matematik dallar─▒nda lisans d├╝zeyinde
├Â─čretmen yeti┼čtirmek.
2. Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖnca ├Âng├Âr├╝len alanlarda deneme niteli─činde ve teknolojiye
dayal─▒ e─čitim programlar─▒ geli┼čtirip, uygulamak ve uygulama sonu├žlar─▒n─▒n sistemin
b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olmak.
3. E─čitim sistemleri i├žin saptanm─▒┼č olan temel politika ve hedefler ├žer├ževesi i├žinde ├ža─čda┼č
e─čitim kurumlar─▒n─▒n ─▒┼č─▒─č─▒nda, e─čitimin etkinli─čini art─▒rarak teknolojik uygulama
modellerini geli┼čtirmek.
4. Geli┼čtirilecek modelleri sistem b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde uygulamaya d├Ân├╝┼čt├╝rerek ara┼čt─▒rma
ve planlama ├žal─▒┼čmalar─▒ yapmak.
Ne var ki e─čitim teknolojilerindeki son geli┼čmelerden yararlanarak deneysel bir yakla┼č─▒mla
ve kapsaml─▒ bir program yap─▒s─▒yla ├Â─čretime ba┼člayan bu deneme okulu yeterli haz─▒rl─▒klar yap─▒lmad─▒─č─▒
ve gerekli kaynaklar sa─članamad─▒─č─▒ gerek├žesiyle 1975 y─▒l─▒nda kapat─▒lm─▒┼čt─▒r.
34
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
2.3.3. ├ťniversiteler
1982 y─▒l─▒na de─čin ├Â─čretmen yeti┼čtirme g├Ârevi b├╝t├╝n├╝yle Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna verilmi┼č
ise de, ├╝niversitelerimiz de ├Â─čretmen yeti┼čtirmede s├╝rekli olarak ├Ânemli bir kaynak olmu┼čtur.
Ba┼čta ─░stanbul ├ťniversitesi Edebiyat ve Fen Fak├╝lteleri olmak ├╝zere, Ankara ├ťniversitesi Dil,
Tarih ve Co─črafya ile Fen Fak├╝lteleri lise ve dengi okullara T├╝rk dili ve edebiyat─▒, matematik, fen
bilimleri, tarih, co─črafya ve yabanc─▒ diller gibi alanlarda ├žok say─▒da ├Â─čretmen yeti┼čtirmi┼člerdir.
├ľzellikle, 1970ÔÇÖli y─▒llar─▒n ortalar─▒ndan itibaren baz─▒ ├╝niversitelerimizde e─čitim b├Âl├╝mleri a├ž─▒larak
ÔÇťpedagojik formasyonÔÇŁ program─▒ yoluyla ├Â─čretmen yeti┼čtirilmi┼č, hatta, bir sonraki b├Âl├╝mde
g├Âr├╝lece─či gibi, baz─▒ ├╝niversitelerimizde (├ľrne─čin ─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi Temel Bilimler Fak├╝ltesi,
ODT├ť Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi) lisans d├╝zeyinde ├Â─čretmenlik programlar─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
K├╝├ž├╝kahmetÔÇÖe (1976:47) g├Âre ÔÇťSon y─▒llarda ├╝niversite ├žat─▒s─▒ alt─▒nda ├Â─čretmen yeti┼čtirme
├žabalar─▒ yo─čunluk kazanm─▒┼č, Orta Do─ču Teknik ├ťniversitesi, Hacettepe ├ťniversitesi, Ege ├ťniversitesi,
Bo─čazi├ži ├ťniversitesi, Sel├žuk ├ťniversitesi, ─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi ve Diyarbak─▒r ├ťniversitesi
gibi ├╝niversiteler de ├Â─čretmen olmak isteyen ├Â─črenciler i├žin ├Âzel programlar d├╝zenlemi┼člerdir.
Bu programlara yaz─▒lma ┼čartlar─▒n─▒n da ├╝niversite ve fak├╝ltelere g├Âre de─či┼čmekte oldu─ču
g├Âr├╝lmektedir. ├ľrne─čin, Ankara ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi ile Hacettepe ├ťniversitesi belli
bir kontenjana g├Âre d─▒┼čar─▒dan ├Â─črenci kabul ederken, Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi, Orta
Do─ču Teknik ├ťniversitesi ve Bo─čazi├ži ├ťniversitesi yaln─▒z kendi ├Â─črencilerine b├Âyle bir programa
yaz─▒lma olana─č─▒ tan─▒maktayd─▒.ÔÇŁ
├ťniversitelerde d├╝zenlenen sertifika programlar─▒ aras─▒nda gerek derslerin say─▒s─▒ ve da─č─▒l─▒m─▒,
gerekse i├žeri─či a├ž─▒s─▒ndan olduk├ža ├Ânemli farkl─▒l─▒klar olmu┼čtur. Bu farkl─▒l─▒─č─▒n en ├Ânemli nedenlerinden
biri, ilgili kurumlar aras─▒nda i┼čbirli─či ve e┼čg├╝d├╝m eksikli─či olarak g├Âsterilmektedir.
Bu ama├žla MEBÔÇÖin zaman zaman sonu├žlar─▒ etkili olmasa da baz─▒ giri┼čimleri olmu┼čtur. Ancak
ders programlar─▒n─▒ standardize ederek, ├Â─čretmen e─čitiminin gereklerine uygun bir yap─▒ya kavu┼čturulmas─▒
bir yana, ├Â─čretmenlik programlar─▒na ├Â─črenci kay─▒t kabul ko┼čullar─▒nda bile anlay─▒┼č
birli─či sa─članamam─▒┼čt─▒r (MEB, 1995:34).
2.4. ├ľ─čretmen Yeti┼čtirme G├Ârevinin ├ťniversitelere Ge├ži┼či (1982)
├ľ─čretmen yeti┼čtirme i┼člevi ├╝niversitelere devredilmeden ├Ânceki d├Ânem olan 1982-1983
├Â─čretim y─▒l─▒nda, T├╝rkiyeÔÇÖde ├Â─čretmen yeti┼čtirmeye ili┼čkin bilgiler Tablo 1 ve Tablo 2ÔÇÖde verilmi┼čtir.
Buna g├Âre, ├Â─čretmen yeti┼čtirme i┼člevi bir taraftan Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna ba─čl─▒ y├╝ksek├Â─čretim
kurumlar─▒nda, di─čer taraftan da ├╝niversiteler b├╝nyesinde y├╝r├╝t├╝lmekte idi.
35
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
Tablo 1: Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna Ba─čl─▒ ├ľ─čretmen Yeti┼čtiren
Y├╝ksek├Â─čretim Kurumlar─▒ (1982-83 ├ľ─čretim Y─▒l─▒)
Kaynak: ├ľSYM (1982). ─░kinci Basamak S─▒nav K─▒lavuzu. 1982.
(1) ├ť├ž y─▒ll─▒k E─čitim Enstit├╝leri 1978-79 ├Â─čretim y─▒l─▒nda ÔÇťY├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒ÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda
yeniden d├╝zenlenmi┼čtir.
Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ b├╝nyesinde, ├╝├ž ayr─▒ okul t├╝r├╝ bulunuyordu. Bunlar:
Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okullar─▒ (Son D├Ânem): D├Ârt y─▒l s├╝reli ve a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak liselere ├Â─čretmen
yeti┼čtirmeye y├Ânelik olarak tasarlanm─▒┼č programlara sahip kurumlard─▒.
Yabanc─▒ Diller Y├╝ksek Okullar─▒: ├ť├ž y─▒l s├╝reli ve yabanc─▒ dil ├Â─čretmeni yeti┼čtirmeye y├Ânelik
okullar.
E─čitim Enstit├╝leri: ─░ki y─▒l s├╝reli ve s─▒n─▒f ├Â─čretmeni yeti┼čtirmeye y├Ânelik kurumlard─▒.
├ťniversiteler boyutunda ise; yayg─▒n uygulama, ├že┼čitli fak├╝lte ve y├╝ksekokul ├Â─črencilerine,
lisans ├Â─črenimlerine paralel olarak Fen ve/veya Edebiyat Fak├╝lteleri b├╝nyelerindeki e─čitim
b├Âl├╝mleri taraf─▒ndan ÔÇť├Â─čretmenlik sertifikas─▒ÔÇŁ program─▒n─▒n sunulmas─▒yd─▒. Bu uygulamada, isteyen
├Â─črenciler, bir yandan lisans programlar─▒na devam ederken ├Âte yandan kendi programlar─▒n─▒n
d─▒┼č─▒nda ÔÇť├Â─čretmenlik sertifikas─▒ÔÇŁ program─▒na kaydolmakta ve bu programdaki dersleri de
almaktayd─▒. ├ťniversite b├╝nyesinde ├Â─čretmen yeti┼čtirme konusundaki bu yayg─▒n uygulaman─▒n
d─▒┼č─▒nda baz─▒ istisnai uygulamalar da bulunmakta idi. Tablo 2ÔÇÖde de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, ODT├ť
ve ─░n├Ân├╝ ├ťniversiteleriÔÇÖndeki matematik, fizik ve kimya ├Â─čretmeni yeti┼čtirme programlar─▒ ile
─░stanbul ve Ankara ├ťniversitesi (DTCF) pedagoji b├Âl├╝mleri ve e─čitim bilimleri uzman─▒ yeti┼čtirmeye
y├Ânelik Ankara ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi uygulamalar─▒ bunlara ├Ârnek olarak verilebilir.
19
Kurum ├ľ??retim S├╝resi (y?l?) Program Kurum Say?s?
Y├╝ksek ├ľ??retmen
Okulu (1)
4
T├╝rk Dili ve Ed.
10 okul
Tarih-Co??rafya
Co??rafya-Tarih
Matematik-Fizik
Fizik – Matematik
Fizik-Kimya
Kimya-Fizik
Kimya-Biyoloji
Biyoloji-Kimya
Almanca
Frans?zca
??ngilizce
E??itim
Resim-????
M├╝zik
Beden E??itimi
E??itim Enstit├╝s├╝ 2 l 17 Enstit├╝
Yabanc? Diller YO 3 l 16 okul
36
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri
Tablo 2: ├ťniversitelerde E─čitim Uzman─▒ ve ├ľ─čretmen Yeti┼čtirme (1982-83 ├ľ─čretim Y─▒l─▒)
├ťniversite Fak├╝lte B├Âl├╝m /Program
Ankara ├ťniversitesi E─čitim –
Ankara ├ťniversitesi DTCF Pedagoji
─░n├Ân├╝ ├ťniversitesi Temel Bil. Fak.
Matematik ├ľ─čretmenlik
Lisans─▒
Fizik ├ľ─čretmenlik Lisans─▒
Kimya ├ľ─čretmenlik Lisans─▒
─░stanbul ├ťniversitesi Edebiyat Fak├╝ltesi Pedagoji
ODT├ť Fen ve Edebiyat Fak├╝ltesi Matematik E─čitimi
Fizik E─čitimi
Kimya E─čitimi
Kaynak: ├ľSYM (1982). ─░kinci Basamak S─▒nav K─▒lavuzu. 1982.
Sonu├ž olarak, buraya kadar yap─▒lan a├ž─▒klamalardan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, Cumhuriyet d├Âneminde
├Â─čretmen yeti┼čtirme konusunda ├Ânemli geli┼čmeler kaydedilmi┼čtir. Bunlar ┼č├Âyle ├Âzetlenebilir:
1. ─░lk y─▒llarda tip ve programlar bak─▒m─▒ndan s─▒n─▒rl─▒ olan ├Â─čretmen kaynaklar─▒ giderek
├žo─čalm─▒┼č ve ├že┼čitlilik g├Âstermeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.
2. T├╝rkiye, daha iyi ve daha uygun ├Â─čretmeni yeti┼čtirme konusunda s├╝rekli aray─▒┼č i├žinde
olmu┼čtur.
3. K├Âye ├Â─čretmen yeti┼čtirme konusu, ayr─▒ bir politika olarak uzun y─▒llar s├╝rd├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.
4. ├ľ─čretmen yeti┼čtiren okullar, Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda b├╝y├╝k kentlerde veya yurdun
daha ├žok bat─▒ b├Âlgelerinde a├ž─▒lm─▒┼č iken zamanla bu t├╝r okullar yurdumuzun her
y├Âresinde a├ž─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r.
5. ├ľ─čretmen gereksiniminin kar┼č─▒lanamamas─▒ nedeniyle, s─▒k s─▒k ge├žici ├ž├Âz├╝m yollar─▒na
gidilmi┼čtir. (H─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č e─čitim, ge├žici vekil ├Â─čretmen, mektupla ├Â─čretim vb. bu
uygulamalar aras─▒ndad─▒r. 1970ÔÇÖli y─▒llar─▒n ikinci yar─▒s─▒nda e─čitim enstit├╝lerinde uygulanan
h─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č e─čitim, ├Â─čretmen yeti┼čtirme tarihinde en olumsuz y├Ântem olarak
bilinmektedir.
6. ├ľ─čretmen yeti┼čtiren kurumlar─▒n ├Â─čretim s├╝releri s├╝rekli olarak uzat─▒lm─▒┼č ve 1739
say─▒l─▒ yasa ile y├╝ksek├Â─črenim d├╝zeyine ├žekilmi┼čtir.
7. Milli E─čitim Temel Kanunu ile her d├╝zeydeki okul ├Â─čretmenlerinin genel k├╝lt├╝r,
├Âzel alan bilgisi ve meslek formasyonu bak─▒m─▒ndan dengeli bi├žimde yeti┼čtirilmeleri
yasal bir esasa ba─članm─▒┼čt─▒r.
Bununla birlikte ├Â─čretmen e─čitiminde hem niceli─či hem de niteli─či art─▒rma y├Ân├╝ndeki ├žabalar
bug├╝n de e─čitim kamuoyunun ├Ân├╝nde ├Ânemli bir g├╝ndem maddesi olarak yerini korumaktad─▒r.
37
├ľ─čretmen Yeti┼čtirme ve E─čitim Fak├╝lteleri

%d blogcu bunu be─čendi: