1 .TEMEL HAREKETLER DÖNEMÄ°

 YaÅŸamın ikinci ve yedinci yılları arasındaki süre, temel becerilerin kazanıldığı dönemdir. Bu temel beceriler, koÅŸma, adama, sıçrama. sekme, yakalama, fırlatma, topa ayakta vurma gibi hareketlerdir. Bu beceriler, tüm çocuklarda bulunan ortak özellikler ve yaÅŸam için gerekli beceriler olduÄŸundan “Temel Beceriler” olarak isimlendirilirler. ( 1,2) Ä°ki yaşından sonra , temel hareketler kaba bir ÅŸekilde ortaya çıkarlar. Temel hareketlerin geliÅŸimi üç evrede incelenir. Bu evreler. geliÅŸimsel bir sıra izlemekle beraber her evreyi diÄŸerinden kesin çizgilerle ayırmak mümkün deÄŸildir.(1) 

1.1.  BAÅžLANGIÇ EVRESÄ° Bu evrede çocuklar, kendi bedenlerinin hareket yeteneklerini anlamak ve bunları denemek için çaba gösterirler. hareketler sırasında beden ya çok abartılı ya da çok sınırlı biçimde kullanılır. Ritm ve koordinasyon zayıftır. 

1.2.  Ä°LK EVRE Bu evrede, kontrol ve ritmik koordinasyon arttığı için çocuÄŸun hareketleri daha uyumlu ve kontrollü olmaya baÅŸlar. Buna raÄŸmen , abartma ve sınırlama vardır. Üç dört yaÅŸ çocukları gözlendiÄŸinde bu evrenin özelliklerini taşıyan pek çok hareket görülebilir. 

1.3. OLGUNLUK EVRESÄ° Bu evrede , çocuklar mekanik yönden etkili, uyumlu ve kontrollü, geliÅŸmiÅŸ hareket ÅŸekillerini sergilerler. BeÅŸ altı yaşına gelen çocukların bu evreye ulaÅŸmış olmaları gerekir.Çocukların ÇoÄŸunun temel geliÅŸtiremedikleri ve yetiÅŸkinlerin hareketleri incelendiÄŸinde, bir hareket yeteneklerini olgunluk düzeyinde görülmektedir. Bazı çocuklar, bu düzeye çevresel etkenlerin minimum etkisi ile, temelde olgunlaÅŸma ile ulaÅŸmaktalar. Ancak, ÇocuÄŸun olgunluk evresi ne ulaÅŸabilmesi, alıştırma olanağı yaratılmasına, motive edilmesine ve nitelikli bir eÄŸitim verilmesine baÄŸlı olmaktadır. BaÅŸlangıç, ilk ve olgunluk olarak belirlenen geliÅŸim sırası tüm çocuklar için aynıdır. Ancak. geliÅŸimin hızı çevresel ve kalıtsal etmenlere baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸmektedir. Bu da bireysel farklılıklara neden olmaktadır. ÇocuÄŸun olgunluk evresine ulaşıp ulaÅŸamayacağını öÄŸretim. cesaretlendirme ve alıştırma olanakları belirleyecektir. 

Modeller arasında farklılıklar tüm çocuklarda görülebilir. ÖrneÄŸin, çocuk fırlatmada baÅŸlangıç, yakalamada ilk, koÅŸuda da olgunluk evresinde olabilir. Model içi farklıklar ise bir hareketin gerçekleÅŸtirilmesinde rolü olan beden parçalarının yaptığı hareketlerin farklı geliÅŸim evrelerinde olmasından kaynaklanırlar. ÖrneÄŸin, fırlatmada kolun hareketi ilk, bacağın hareketi olgunluk, gövdenin hareketi ise baÅŸlangıç evresinde olabilir. Bunun nedeni ise, yanlış örnekler, yanlış hareketlerle baÅŸarıya ulaÅŸma, sınırlı öÄŸrenme olanakları, yetersiz duyu hareket bütünleÅŸmesi olabilir.

 Bireyin temel hareket yeteneklerinin dengeli bir biçimde geliÅŸtiı5lmesi, yaratıcı ve düzeltici bir ÖÄŸretimle mümkündür. Temel hareket yeteneklerinin gözlenerek deÄŸerlendirilmesi, öÄŸretmenin alıştırmalar planlaması ve uygun öÄŸretim yöntemlerinin saptanması çocukların olgun modeller geliÅŸtirmesine yardımcı olacaktır. Temel hareket modellerinde olgunluk evresine ulaÅŸamama, bunların spora uyarlanmasına engel olacaktır. (1) 

2. Bu dönemin en önemli özellikleri2.1.  1. AÅŸama

Temel hareketlerin geliÅŸiminde olgunlaÅŸma kadar çevresel (deneyim, alıştırma, spor alanları, çocuk parkları, spor yapan bireylerin varlığı) ve bireysel (motivasyon, yetenek, ilgi) faktörler de önemlidir.

 2.2. Ä°kinci AÅŸama : OlgunlaÅŸma, hareketlerin kazanılma sırasını, çevresel etmenler de hareketlerin kazanılma hızını ve düzeyini belirler.

2.3. Üçüncü AÅŸama : Bu dönemde hedef temel becerilerin olgun düzeyde baÅŸarılmasıdır. Temel hareketlerin olgun düzeyde baÅŸarılmasının tek yolu ise, çocuÄŸa deneyim ve atıştırma olanağı saÄŸlayan çevreler sunmaktır.

2.4. Dördüncü AÅŸama :  Bu yaÅŸ çocukları arasında hareket yetenekleri önem kazanırlar. Çocuklar hareket baÅŸarılarını birbirleriyle karşılaÅŸtırmaya ve övünmeye eÄŸilim gösterirler.

2.5. BeÅŸinci AÅŸama : Temel hareket becerilerinin kazanılması çocuÄŸun sosyal ve duygusal geliÅŸimi üzerinde önemli rol oynar.

2.6. Altıncı AÅŸama : Temel hareket becerilerinin kazanılmasında güç, esneklik, denge, dayanıklılık, hız, çeviklik, koordinasyon gibi faktörler etkilidir.

2.7. Yedinci AÅŸama : Bir beceri önce en ilkel düzeyde kazanılır, sonra gerekli düzeltmeler yapılır. Deneyim, olgunlaÅŸma ve yetiÅŸkinlerin etkisi ile yetenek geliÅŸtirilir. (1)                 Okulöncesi dönemde kazanılan denge, yakalama, atlama, fırlatma, koÅŸu, topa ayakla vurma, sıçrama ve sekme becerileri ve geliÅŸimlerinin genci özellikleri ÅŸu ÅŸekilde açıklanabilir;                  

3. Temel Hareketler Dönemin de Kazanılan Motor Yetenekler

      4. DENGE Denge, belli bir yerde bir durumu devam ettirme olarak tanımlanmaktadır. Ä°lk önemli denge ÅŸekilleri oturma ve ayakta durmadır. Dönme, eÄŸilme , yukarı doÄŸru uzanma, tek ayak üzerinde durma, çocuÄŸun geliÅŸimine paralel olarak ortaya çıkan diÄŸer denge ÅŸekilleridir.Denge, yürüme, koÅŸma ve atlama gibi becerilirin kazanılmasında çok önemli bir faktördür. Bu nedenle, denge yetenekleri iyi test edilmeli ve gözlenmelidir. Denge yeteneÄŸinin geliÅŸtirilmesi için, beden eÄŸitimi programlarında denge ile ilgili etkinliklere ağırlık verilmelidir.Çocuk ileriki yıllarda, dengesinin geliÅŸmesi ile iki tekerlekli araçların, buz patenin ve tekerlekli patenin kullanılması gibi, spor aktivitelerine baÅŸarılı bir ÅŸekilde katılabilir. Denge, sinir sisteminin saÄŸlığını test etmede kullanılan bir durumdur. Aynı zamanda kas sistemi, göz kontrolü ve orta kulak arasındaki bütünleÅŸme hakkında bilgi verir.Yapılan bir çok araÅŸtırma, iÅŸitme engelli çocukların motor geliÅŸimlerinin normal iÅŸiten çocuklara göre daha yavaÅŸ  geliÅŸtiÄŸini ve özellikle de denge alanında geri kaldıklarını göstermektedir.

Okulöncesi çocuklarının denge becerileri statik denge ve dinamik denge olmak üzere iki ÅŸekilde incelenir. Statik denge, tek ayak üzerinde durma süresi ölçülerek incelenir. Dinamik denge ise, denge tahtası ya da çizgi üzerinde yürüme becerisinin deÄŸerlendirilmesi ile incelenir. Dinamik dengede, çocuÄŸun performansı yürümede geçen zaman ile ölçülebileceÄŸi gibi, yürümede geçen sürenin yürüme mesafesine bölünmesi ile de ölçülebilir. Bayley ‘nin çalışmaları, çocukların iki yaşına kadar statık ve dinamik denge becerisini kazanamadıklarını göstermektedir. Üç yaÅŸ -civarında çocukların çoÄŸu tek ayaklarının üzerinde 3-4 saniye durabilmekte ve 6 cm geniÅŸliÄŸinde, 2,5 m uzunluÄŸunda, 10 cm yüksekliÄŸindeki denge tahtası üzerinde baÅŸarılı bir ÅŸekilde yürüyebilmektedirler(Edpebchade 1980). Welman’nın çalışmaları da dairesel çizgi üzerinde yürüme becerisinin 4 yaşından sonra kazanıldığını göstermektedir. (2). 

5.  YAKALAMA Yakalama, sadece eller ya da eller ve diÄŸer beden parçalarının kullanılması ile havadaki bir topu ya da nesne’yi durdurarak kontrol altına almayı içerir. Topun sadece ellerle yakalanması “olgun yakalama ÅŸekli ‘’, eller ve diÄŸer beden parçalarının kullanılması ile yakalanması da ‘’geliÅŸmemiÅŸ hareket ÅŸekli” olarak tanımlanmaktadır. (2)  Yakalama öncesi deneyimlerin. yakalama becerisinin geliÅŸimine büyük katkısı vardır. Çocukların ilk yakalama deneyimleri, bacakları açık durumda oturarak yuvarlanan topu elleri ya da ayakları ile durdurmalarıdır. Bu ilkel baÅŸlangıçtan sonra, zaman —mekan iliÅŸkisinin kazanılmasına paralel olarak top yakalama becerisi geliÅŸmeye baÅŸlar. Çocuk. oturma durumundan ayakta durma durumuna geçerek yuvarlanan ya da zıplayan topu takip etmeyi, durdurmayı ve kontrol altına almayı öÄŸrenir. AyaÄŸa kalkma, aktif bir katılım yaratarak yakalama becerisinin oluÅŸmasında önemli bir basamak oluÅŸturur. Bu aÅŸamadan havadaki topu yakalama aÅŸamasına geçiÅŸ oldukça zordur. Çocuk bu aÅŸamada ya top atılmadan önce, ya da top atıldıktan sonra yakalama tepkisinde bulunur ve topu ancak yerde kontrol altına alabilir. Bu aÅŸama, iki yaÅŸ civarında görülmektedir. Çocukların bu ilk aktif yakalama tepkileri aynı zamanda geliÅŸmiÅŸ yakalama ÅŸeklinin ilk aÅŸamasının baÅŸladığını göstermektedir.Yakalamada. olgun form Scefeldt, Reuschlein ve Vogel’e göre beÅŸ aÅŸamada kazanılır.    

5.1. Birinci AÅŸama : Çocuk kollarını dirsekleri gergin. avuçları birbirine ya da yukarıya dönük durumda önde tutar. Top ellerine ya da kollarına deÄŸdiÄŸinde ,dirsekleri bükülür. Çocuk kollan ve elleri ile topu göÄŸsüne bastırır.     

5.2. Ä°kinci AÅŸama : Çocuk topu yakalamak için dirseklerini hafifçe büker top eline deÄŸmeden kollarını harekete geçirerek topu kolları ile vakalar.     

5.3. Üçüncü AÅŸama : Çocuk, topu yakalamak için kollarını bükerek hafifçe omuzlarına yaklaÅŸtırır. Dirsekler öndedir. Çocuk, topu bileklerini bükerek yakalamaya çalışır.

a. Ara AÅŸama: Çocuk . top temas ettiÄŸinde topu göÄŸsünde kolları ile kucaklar.

 b. Ara AÅŸama: Çocuk, topu elleri ile yakalamaya çalışır. Ancak düÅŸürmemek için topu elleri ile göÄŸsüne yaklaÅŸtırır.     

5.4. Dördüncü AÅŸama : Çocuk dirseklerini yanda bükülü tutar.Topu yakalarken ellerini önde birleÅŸtirir. Top, sadece ellerle yakalanır. DiÄŸer beden parçalarına temas etmez.   

5.5. BeÅŸinci AÅŸama : Kol hareketleri, 4. aÅŸamadaki gibidir. Ancak çocuk bu aÅŸamada topu yakalamak için hareketli hale gelir. Bazı araÅŸtırmacılar, bir buçuk—altı yaÅŸ çocuklarının top yakalama sırasında yüz ifadelerini incelemiÅŸlerdir. Korku tepkisinin, baÅŸarısız yakalama durumlarında ortaya çıktığını belirtmiÅŸlerdir. (2) Yakalama becerisini incelemek ve çalışmaları karşılaÅŸtırmak, performansı etkileyen topun büyüklüÄŸü., hızı, atılma mesal7esi ve top atma yöntemi gibi deÄŸiÅŸkenlerden dolayı oldukça zordur. Son yıllarda, top atma yönteminin etkisinin ortadan kaldırılması ve bir standart oluÅŸturulması amacıyla top atma makinaları geliÅŸtirilmiÅŸtir. Aynı amaçla, çember de yaygın olarak kullanılmaktadır. 

6. DURARAK UZUN ATLAMA 

Yürüme ve koÅŸma becerisi kazanıldıktan sonra, dengenin geliÅŸmesi ve kuvvetin artmasıyla birlikte atlama becerisi kazanılmaktadır. ( 7 )Durarak uzun atlamanın ve yukarıya doÄŸru sıçramanın ortak bir kaynaktan çıktığı varsayılmaktadır. Her iki hareket de, iki ayak üzerinde ileri ve yukarıya doÄŸru hareket etmeyi gerektirmektedir. Ancak ileri ve yukarıya doÄŸru hareket etme, derecesi farklıdır. Hellebrant, durarak uzun atlamayı, iki ayak üzerinde ileriye doÄŸru sıçramak olarak tanımlamakta ve hareket yönünün dikeyden yataya doÄŸru geliÅŸtiÄŸini ifade etmektedir. Çocukların ilk atlama ÅŸekilleri, bir bacağı yukarı doÄŸru kaldırarak hızlı bir uzun adım atmaktır. Ancak, iki—iki buçuk yaÅŸ düzeyinde iki ayağı kaldırarak atlama becerisi kazanılmaktadır. Bu yaÅŸta. ayakları kaldırırken ve yere basarken bacakların hareketinin birbiri ile uyumlu olması oldukça güçtür. Atlama becerisi, ÇocuÄŸun koÅŸma ve yürümede öÄŸrendiÄŸi yere basma eyleminden oldukça farklı olmasına raÄŸmen. çocuklar her sıçrama deneyiminde bacakların hareketini uyumlu hale getirmeye çalışırlar.  

7.TENÄ°S TOPU FIRLATMA Altı aylık çocukların ÇoÄŸu. kollarının fırlatma atma becerisini ayırt etmekte ve sınırlı kaba bir atma davranışında bulunurlar. Genellikle bir yaşından önce, kısa bir mesafeye top atma davranışı gösterirler. Guttridge ( 1939 ), iki—üç yaÅŸ çocuklarının iyi bir fırlatma olmadıklarını ve fırlatma becerisinin ancak dört yaşından sonra  hızlı geliÅŸtiÄŸini söylemiÅŸtir. BeÅŸ ve altı yaÅŸ çocuklarının çoÄŸunun, yeterli fırlatma becerisine sahip oldukları saptanmıştır. Buna raÄŸmen, tüm yaÅŸlarda ve aynı yaÅŸlardaki çocukların fırlatma  performanslarında farklılıklar vardır.Wild, farklı yaÅŸlardaki çocukları inceleyerek fırlatma becerisinin geliÅŸiminde dört aÅŸama belirlemiÅŸtir.                                                                              

7.1. 1. AÅŸama : Ä°ki yada üç yaşındaki çocuklar, beden rotasyonu ve ayak hakimiyeti olmaksızın fırlatma davranışını gösterirler. Kollar önde bükülerek, top omuz üzerinde tutulur. Top fırlatılırken. kollar ve beden fırlatma yönüne dönerek aÅŸağıya doÄŸru hareket eder. Ayakların hareketi söz konusu deÄŸildir. 

7.2. 2.AÅŸama. Beden rotasyonunun yapılmaya baÅŸladığı bu aÅŸama, üç buçuk—dört yaÅŸ çocuklarında görülür. Kollar, hafifçe yan tarafta bükülerek yukarıda tutulur. Top, ense hizasında. saÄŸ omuz vakardadır. Fırlatma hareketi boyunca, ayakların hareket etmemesine raÄŸmen, top saÄŸ elle atılırken beden saÄŸa döner. Hem

atma ÅŸeklinin geliÅŸmesi. hem de kol kuvvetinin artması nedeniyle topu uzaÄŸa atma mesafesinde ilerleme görülür.

                                                                                                      7.3. 3. AÅŸama :  BeÅŸ altı yaÅŸlarda görülen bu aÅŸamanın, en önemli özelliÄŸi fırlatma hareketi sırasında ayakların hareketli hale gelmesidir. Çocuk, omuz üstünde bükülmüÅŸ saÄŸ kolu ile fırlatmaya hazırlanırken, beden saÄŸa döner ve ağırlığını sol bacaÄŸa verir.Fırlatma sırasında, vücudu saÄŸdan sola doÄŸru hareket ederken, saÄŸ bacağı ile ileriye doÄŸru adım atar. Fırlatma iÅŸlemi çocuÄŸun vücudu aÅŸağıya sol tavafa dönüktür. 

7.4. 4.AÅŸama : Fırlatmanın çok güçlü olduÄŸu ve olgun formun görüldüÄŸü aÅŸamadır. Bu aÅŸamaya altı buçuk yaÅŸ civarında ulaşılır. Çocuk fırlatmaya hazırlanma döneminde topu saÄŸ eli ile tuttuÄŸunda ağırlığını saÄŸ bacağına verir. Sol bacakla ileri doÄŸru adım atarak kalça rotasyonu ile fırlatma hareketini gerçekleÅŸtirir.Fırlatma performansı, genellikle topun atıldığı mesafe ile ölçülmektedir. Bazı çalışmalarda ise. fırlatma performansı olarak, top atma hızının ölçüldüÄŸü görülmektedir.

Yapılan çalışmalar, fırlatma becerisinin, deÄŸiÅŸik kültür, yaÅŸ ve cinsiyet gruplarında farklılık gösterdiÄŸini belirtmektedir.Erkek çocuklarının fırlatma performansının, kız çocuklarından yüksek olduÄŸu bilinmektedir. Kız çocuklarının performansının düÅŸük olması, farklı fiziksel yapılarından doÄŸabildiÄŸi gibi büyük ölçüde deneyim eksikliÄŸinden de kaynaklanabilmektedir. Çünkü, top oyunlarında yeterli deneyimi olmayan erkek çocukların da yaşıtları kadar baÅŸarı gösteremeyebilirler. Bu durumlar, fırlatma becerisinin öÄŸrenilmiÅŸ bir beceri OlduÄŸunu göstermektedir. Böylece, fırlatma becerisi yetersiz olan çocuklara, deneyim fırsatları verilerek yaÅŸlarına uygun beceri düzeyine sahip olmaları saÄŸlanabilir.

( 2 )

 8. KOÅžU KoÅŸma, çocuÄŸun yürüme becerisinde yeterli düzeye ulaÅŸmasından sonra ortaya çıkan bir yerden bir yere gitme ÅŸekillerinden biridir ( 3 ) ÇocuÄŸun koÅŸabilmesi için tek bacağı üzerinde herhangi bir desteÄŸe gereksinim duymadan kendisini yukarı ve ileri doÄŸru itecek yeterli bir güce sahip olması gerekir. Aynı zamanda, koÅŸma sırasındaki hızlı hareketleri kontrol edebilmesi için de koordinasyon ve dengeye sahip olmalıdır. Gesell’e göre, bu yetenekler 18 ay civarında geliÅŸmeye baÅŸlar. Bu yaÅŸta vücudun ayaklardan destek almadığı faz yoktur.

 Topuk- ayak ucu süreci henüz kazanılmamıştır. Bu nedenle ilk koÅŸu ÅŸekli, hızlı yürümeye benzer ve gerçek koÅŸu olarak kabul edilmez. Ancak, iki yaÅŸta en düÅŸük standardı baÅŸarabilecek kadar koÅŸabilirler. Bir yetenekten bir diÄŸerine geçiÅŸ, oldukça karmaşık süreçleri kapsar. Burnett ‘in gözlemlerine göre, çocuk yürümenin belli baÅŸlı özelliklerini kazansa bile mükemmel olmaktan uzak bir koÅŸu ÅŸekline sahiptir. Bunun en iyi örneÄŸi, çocuÄŸun koÅŸu sırasında yere ayak tabanları ile basması ve kollarını yukarıda tutmasıdır. Bu durum, Gesell’in  ‘’birbiri içine girme” kavramı ile açıklanmaktadır. Bu açıklama ÅŸekline göre, en ilkel biçimde bir yetenek kazandıktan sonra bazı düzeltmeler yapılır, deneyimler, olgunlaÅŸma ve yetiÅŸkinlerin etkileriyle geliÅŸtirilir. Bu süreç, çocukluktan ergenlik çağına kadar devam eder.Çocuk önce yeni yeteneÄŸinin gerektirdiÄŸi gibi düz bir çizgi üzerinde koÅŸmaya baÅŸlar. Henüz dönüÅŸ yapma, durma yeteneÄŸi geliÅŸmemiÅŸtir. Dört beÅŸ yaÅŸta baÅŸlama, dönme ve durma  yeteneÄŸinde kontrolün geliÅŸmesi ile koÅŸu gücünde ve ÅŸeklinde ilerleme görülür. 

Seefeld. Reuschlcin ve Vogel. bir buçuk- sekiz yaÅŸ arasındaki yüz elli çocuÄŸu koÅŸu sırasında gözleyerek. koÅŸunun geliÅŸimsel aÅŸamalarını saptamışlardır. Bu aÅŸamalar aÅŸağıda belirtilmiÅŸtir:

 8.1. 1 .AÅŸama ; Kollar omuz yüksekliÄŸinde yana açılır. Diz çok az bükülür, ayak tabanı yere temas eder. Ayaklar zemine yakındır. 

8.2. 2.AÅŸama ; Kollar bel yüksekliÄŸindedir. Ayak tabanının tamamen yere temas etmesine raÄŸmen. yere basma anı hareketlerle gerçekleÅŸtirilmektedir. Diz, daha fazla bükülmektedir. 

8.3. 3. AÅŸama ; Kol1ar artık denge saÄŸlamak amacıyla kullanılmaz. Kollar bükülerek ters dönüÅŸ hareketi yapar. Ayağının yerle teması, topuk parmak ucu ÅŸeklinde olur. Sıçrama mesafesi artar, ayakların hareketi uyumlu hale gelir. Öndeki bacak 90 derecelik açı yapacak ÅŸekilde bükülür 

 8.4.  4.AÅŸama ; Ayak yere topuk-parmak ucu ile temas eder. Kolların hareketi ile bacak hareketleri birbirlerine zıt olacak ÅŸekilde düzenlenir. Dizin bükülmesi destek aÅŸamasında hareketin gücünü artırır. Bacaklar sırayla kalçaya yaklaÅŸacak ÅŸekilde bükülür.                                                                                                                 

9.Wisconsin’e göre yaÅŸla birlikte geliÅŸen özellikler

9.1. 1.Aşama : Koşu mesafesinin artışı ( Koşu hızının artmasından kaynaklanmaktadır).

9.2.   2.  AÅŸama : Vücudun yukarıya doÄŸru hareketinin azalması. Ä°tici bacağın hareketinin  artması. Desteklenmeyen aÅŸama için kullanılan sürenin azalması.

9.3.   3. AÅŸama :         Topukların kalçaya yaklaÅŸması

.9.4.   4. AÅŸama :         Dizin yerden yüksekliÄŸinin artması. 

10. TOPA AYAKLA VURMA 

Ä°lk topa ayakla vurma hareketleri, koÅŸma yeteneÄŸinin kazanılmasından sonra yaklaşık iki yaÅŸ civarında görülür. Bu yaÅŸta ÇocuÄŸun dengesi, tek ayak üzerinde dururken diÄŸer ayağı ile topa kuvvetini verecek ÅŸekilde geliÅŸmiÅŸtir. ilk topa ayakta vurma deneyimlerinde, çocuÄŸun bacağının hareket alanı oldukça sınırlıdır. Çocuk havadaki bacağını geriye doÄŸru sallamadan topa vurur. Dengesi çok iyi geliÅŸmediÄŸinden var olan kuvvetini topa veremez. OlgunlaÅŸmaya baÄŸlı olarak, çocuÄŸun denge ve kuvveti geliÅŸtikçe topa vurma hareketlerinde ilerleme görülür. Ä°kinci aÅŸamada , bacağın harekat alanı geniÅŸler. Bacak dizden arkaya doÄŸru sallanır. Üçüncü aÅŸamada, bu harekete kalçanın da katılımıyla bacağın hareket alanı geniÅŸler. Bacak kalçadan itibaren geriye doÄŸru sallanırken, beden ileriye doÄŸru eÄŸilir. Son aÅŸamada ise, yaklaşık altı yaÅŸ civarında, kol bacak hareketlerinde zıtlığın ortaya çıkmasıyla kollar büyük ölçüde dengenin saÄŸlanması için kullanılırlar. Ä°tici bacağın en son büyük açısını dengelemek için beden geriye doÄŸru eÄŸilir  YaÅŸa baÄŸlı olarak topa ayakla vurma ÅŸekilleri geliÅŸtikçe, topun kat ettiÄŸi mesafede de artış görülür. Deach’in çalışmaları, Erkeklerin topa ayakla vurma performanslarının kızlara göre daha yüksek olduÄŸunu göstermektedir. 

11. SIÇRAMASıçrama, ayaklarla vücudun yerden yükselmesini ve yere inmesini içerir. Sıçrama becerisi, atlama becerisinden daha büyük denge ve koordinasyon gerektirir. Önce iki ayak üzerinde, daha sonra tek ayak üzerinde sıçrama becerisi kazanılır. Ä°ki ayak üzerinde sıçrama becerisi ortalama üç yaÅŸ civarında, tek ayak üzerinde sıçrama becerisi de ortalama dört yaÅŸ civarında kazanılır. YaÅŸ ile birlikte, tek ayak ve iki ayak üzerinde sıçrama sayısı artar ve sıçrama ÅŸekli geliÅŸir. Çocuklar kazandıkları bu beceriyi tüm oyunlarına transfer ederler. DeÄŸiÅŸik yönlere sıçrayarak becerilerini çeÅŸitlendirirler ve diÄŸer becerileri ile birleÅŸtirirler.

12. SEKME Sekme becerisi, ritmik bir ÅŸekilde tek ayak üzerinde sıçrama ve bir adım yürüme hareketlerinin sıra ile birleÅŸtirilmesini içerir. Bu becerinin temeli, yürüme ve koÅŸma hareketlerine dayanır.  Sekme daha büyük denge geliÅŸimi gerektirdiÄŸinden okul öncesi çocuklarında en geç kazanılan bir beceridir. Bu dönemde çocukların, her iki ayağı üzerinde ayrı ayrı sıçraması oldukça zor bir beceridir. Bu beceriyi, ancak altı yaÅŸ çocukları çok iyi bir ÅŸekilde baÅŸarırlar. Bununla birlikte nadiren dört ve beÅŸ yaÅŸ çocuklarının da bu beceriyi baÅŸardığı gözlenmiÅŸtir. Literatürde, kız çocuklarının bu beceriyi oyunlarında oldukça sık kullandıkları ve bu nedenle erkek çocuklarından daha baÅŸarılı oldukları belirtilmektedir.              

13.OYUNLAR

13.1.‘’ Topu fırlat ve yakala’’ oyunu : Çocuklar topu duvara fırlatırlar. Topu havada, yada yerde bir kez sıçradıktan sonra yakalayabilirler. (4)

 13.2. ‘’ Ä°smini duy topu yakala ’’oyunu :  ÖÄŸretmen belli sıra izlemeden ‘’topu yakala Banu’’ diyerek topu yukarı doÄŸru atar. Topu yakalayan çocuklar birer puan alırlar.

*’’ Yukarıya atalım dikkatli tutalım’’ oyunu çocuklar sıra ile topu yukarı atıp tutarlar.Her bir tutuÅŸu bir rakkam, bir gün ya  da bir ay ismi ile ifade ederler. (6)

13.2.* Labut Devirme oyunu ;Çocuklar iki gruba ayrılır ve uygun mesafeye yerleÅŸtirilmiÅŸ labutları topu yerden yuvarlayarak devirmeye çalışırlar. Her bir grubun devirdiÄŸi labut sayısı kaydedilir ve kazanan grup alkışlanır. (6) 

13.4. Karmançorman oyunu

Temel HareketlerKoÅŸu, durma, beden kontrolü zamanın farkına varma

Uygulama

Oyun alanının sınırları çizilir. Çocuklar oyun alanının sınırları etrafında tek sıra halinde yürürler. Çocuklara oyun alanı içinde istedikleri gibi koÅŸabilecekleri anlatılır. Çarpışmadan kaçınmaları ve sınırların dışına çıkmadan olabildiÄŸince hızlı koÅŸmaları açıklanır. Sınırın dışına çıkan ya da bir baÅŸkasına çarpan çocuk oyun dışı kalır. Bu oyun için kullanılan komutlar ‘’ hazır’’, ‘’baÅŸla’’, ‘’dur’’ olarak belirlenmiÅŸtir.’’ Dur’’ komutu yerine ‘’kırmızı ‘’ iÅŸareti de kullanılabilir. Oyun deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde oynanabilir.

*  Oyun alanı daraltılır.*  KoÅŸu yerine hızlı yürüme, sekme,atlama ve zıplama gibihareket ÅŸekilleri kullanılabilir.*Hareket ÅŸekillerini yavaÅŸ ve hızlı ritmlerde kullanımları için ritmaraçlarından yararlanılır.(1) 

13.5. Çevrendekilere Aldanma, Manevra Yap VurulmaTemel HareketlerFırlatma, sıçrama, paslaÅŸma

UygulamaÇocuklar elleri serbest, araları biraz açık kalacak ÅŸekilde çember oluÅŸtururlar. Bir çocuk çemberin ortasında yer alır. Çemberdeki oyuncular, toru fırlatarak ortadaki oyuncunun bacaklarına deÄŸdirmeye çalışırlar. Ortadaki oyuncu sıçrayarak ya da yer deÄŸiÅŸtirerek toptan kaçmaya çalışır. Top bacağına deÄŸdiÄŸinde, topu taşıyan arkadaşıyla yer deÄŸiÅŸtirir. Çocuklar topu paslaÅŸarak ve manevra yaparak ortadaki oyuncuyu ÅŸaşırtmaya çalışırlar. Oyun ortaya birden fazla oyuncunu katılımı ile çeÅŸitlendirilebilir. (7)     

KAYNAKÇA

1. Beverly N (1986) Moving and Learning . Times Mirrar / Mosby College Publisting ST. Lovis

2. Cratty JB (1979) Perceptual and Motor Development In Infants And children. PrentticeHall. Inc. Phıladelphig.

3. Gallahue , D. 1996, Developmental physical education for today’s children c. Brown µ Benchmark Publischers, 610p., Dubudue.

4. Gallahue LD (1982) Understanding Motor Development in Children, Jhon wiley µsons.New York.

5. Güven N. Bal.S. Metin. N: Portage. Ergen Çocukluk Dönemi EÄŸitim Programı. H.Ü., Çocukluk geliÅŸimi ve EÄŸitimi Bölümü. Ankara (1993)

6. Yard.Doç. Dr. Hatice Poyraz, Okul öncesi Dönemde Oyun ve Oyuncak.

7. Zaichowsky BL, Martinek T (19809 Growth and Development, The Child and Physical Activity.The C.U. Mosby Company. Saint Louis.