hd porno porno hd porno porno

Psikoterapi Nedir.

1.195 okundu

I. Psikoterapi
Psikoterapi nedir? Bilimsel bir aktivite y├╝r├╝tebilmek i├žin ilgili bilim dal─▒n─▒n kullanaca─č─▒ bir teknik dil laz─▒md─▒r. Belirli disiplinlerde ve alt disiplinlerde bilim adamlar─▒n─▒n birbirlerini anlayabilmesi i├žin belirli kelimelere standart bir anlam y├╝klenmesi gerekir. Bilimsel aktivitenin temel ┼čart─▒ bir kavram─▒n bilinen teknik anlam─▒nda kullan─▒lmas─▒d─▒r. Bu ba─člamda de─čerlendirildi─činde psikiyatrinin de kendine ait teknik kavramlar─▒ mevcuttur. Bilimsel aktivite bu teknik kavramlar sayesinde y├╝r├╝t├╝l├╝r, ├žal─▒┼čmalar yap─▒l─▒r, tart─▒┼č─▒l─▒r ve yorumlan─▒r. Belirli bir kavrama farkl─▒ anlamlar y├╝klenirse bunun sonucunda kaos ve karma┼ča ├ž─▒kar. Psikiyatri gen├ž bir bilim dal─▒ olarak bu kavramla┼čma s├╝recini hen├╝z tamamlamam─▒┼čt─▒r.

A. Psikoterapinin S├Âzl├╝k Anlam─▒
Psikoterapinin s├Âzl├╝k anlam─▒, ruhsal yolla tedavi etmek ┼čeklinde tan─▒mlanabilir. Bat─▒ dillerinde kullan─▒lan psikoterapi terimini ─░ngilizcesi olan ÔÇťpsychotherapyÔÇŁ kelimesinden hareketle izah edersek, bu terimin iki kelimeden olu┼čtu─čunu g├Âr├╝r├╝z. Buradaki ÔÇťpsychoÔÇŁ kelimesi ÔÇťpsycheÔÇÖ anlam─▒na olup can ve ruh manas─▒nad─▒r. ÔÇťKelimenin k├Âkeni Grek├že de yine can, nefs ve ruh anlamlar─▒na gelen, psukh─ô olup nefes almak anlam─▒na gelen ÔÇťpsukhein XE “psukhein” ÔÇŁ fiilinden t├╝remi┼čtir. Kelime Latinceye ÔÇťpsß╗╣ch─ô (psi┼če)ÔÇŁ olarak ge├žmi┼čtir. Terapi kelimesi de (─░ngilizce Therapy) bir hastal─▒k ya da bozuklu─čun tedavisi demek olup, kelimenin k├Âkeni Grek├že ÔÇťt─▒bbi olarak tedavi etmekÔÇŁ anlam─▒na gelen ÔÇťthreapeueinÔÇŁ fiilinden t├╝reyen ÔÇťtherapeiaÔÇŁ kelimesidir. Bu iki kelimenin birle┼čmesinden meydana gelen psi┬şko┬şte┬şra┬şpi (psychotherapy) teriminin s├Âzl├╝k anlam─▒ ruhsal tedavi demektir. Burada ruhsal tedaviden kas─▒t psi┬ş┼čik hastal─▒klar─▒n ila├ž ve cerrahi y├Ântemler kullan─▒lmadan tedavi edilmeye ├žal─▒┼č─▒lmas─▒ anlam─▒na gelmektedir.

B. Psikiyatrideki Teknik Anlam─▒
Yukar─▒da verilen a├ž─▒klamalarla birlikte psikiyatrinin, bilim dilinde ortak olarak uzla┼č─▒lm─▒┼č bir anlam─▒ mevcut de─čildir. Psikoterapiye verilen anlamlar ├žok geni┼č bir yelpazeye yay─▒lmaktad─▒r. Bunlar, hasta ile hekim aras─▒ndaki her konu┼čmay─▒ bir psikoterapi olacak ┼čekilde yorumlayarak psikoterapiyi en geni┼č anlam─▒yla alan e─čilimlerden belirli ruhsal hastal─▒klar─▒, belirli tedavi teknik ve stratejileriyle, belirli ┼čartlarda uygulamay─▒ standardize etmi┼č olup, terimi dar anlam─▒yla kullanan e─čilimlere kadar bir da─č─▒l─▒m g├Âstermektedir. Bu durumda kar┼č─▒m─▒za, m├╝phem ve ├žer├ževesi ├žizilmemi┼č bir terim ├ž─▒kmaktad─▒r. Baz─▒ bilim adamlar─▒na g├Âre, her hekimin her hastas─▒na uygulad─▒─č─▒ yakla┼č─▒m ├Âzel bir psikoterapi iken; baz─▒lar─▒na g├Âre ise ancak ├žok kat─▒ kurallar─▒n uyguland─▒─č─▒ standardize edilmi┼č programlar psikoterapidir. Psikoterapi teknik bir bilimsel terim olarak ele al─▒nacaksa mutlaka ├žer├ževesi belirlenmeli, program─▒ yap─▒land─▒r─▒lmal─▒ ve evrensel uygulanabilirli─či standardize edilmelidir. E─čer psikoterapiden kastedilen ┼čey; hastan─▒n medikal ve cerrahi tedavi y├Ântemler d─▒┼č─▒ndaki her y├Ântemle kendini iyi hissetme hali ise bu ├žok geni┼č bir alan─▒ kapsamaktad─▒r.

Bu ba─člamda ├Â─čretmenin ├Â─črencilere verdi─či bilgilendirme, telkin, ikna, modelleme; din adam─▒n─▒n cemaatinde uygulad─▒─č─▒ benzer uygulamalar, ebeveynin evlad─▒na g├Âsterdi─či yakla┼č─▒mlar, ┼čaman─▒n halk─▒na verdi─či t─▒ls─▒ml─▒ ve gizemli bilgi ve malzemeler sonu├žta bir etki yaratmaktad─▒r. Bunlar─▒n hepsine de psiko-terap├Âtik etki demek m├╝mk├╝nd├╝r. Bir ┼čeyin etkili olmas─▒ farkl─▒ bir ┼čey; bilimsel olmas─▒ ise farkl─▒ bir ┼čeydir. Bu etkiyi yaratan fakt├Ârlerin neler oldu─ču, etkin taraf─▒n konumu, tavr─▒, hareketi, stat├╝s├╝ ve mistik g├╝c├╝ gibi fakt├Ârler mi yoksa kullan─▒lan malzemenin (konu┼čma, s├Âz, t─▒ls─▒m, muska, b├╝y├╝ vs.) i├žeri─či veya edilgen taraf─▒n i├ž d├╝nyas─▒nda haz─▒rlad─▒─č─▒ ┼čablonlar m─▒ oldu─ču konusu tamamen ayr─▒ bir ara┼čt─▒rma konusudur.

C. Bir Disiplin Olarak Psikoterapi
Biz burada ├že┼čitli insan ve kurumlar─▒n, ├že┼čitli y├Ântem ve ara├žlarla yaratt─▒─č─▒ etkinin nas─▒l, kime, nerede ve ne zaman etki etti─čini ara┼čt─▒rman─▒n ayr─▒ bir konu oldu─čunu; bilimsel bir disiplin olarak psikoterapinin ├žer├ževesinin, arac─▒n─▒n, hedefinin, etki alan─▒n─▒n ve s─▒n─▒rlar─▒n─▒n ne oldu─čunun belirlenmesinin de ayr─▒ bir konu oldu─čunu belirtmek istiyoruz. Birinci ba─člamdaki psiko-terap├Âtik etkiyi ba┼čka bir yerde incelemek ├╝zere bir tarafa b─▒rak─▒rken, temel konumuz olan psikoterapiye d├Ânmek istiyorum. Ba┼člang─▒├žta ├žok mu─čl├ók ve ├žer├ževesi ├žizilmemi┼č olan bu kelimenin psiko-terap├Âtik etki yaratan t─▒p d─▒┼č─▒ fakt├Ârleri bir kenara b─▒rakt─▒─č─▒m─▒zda mu─čl├ókl─▒─č─▒n─▒n b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de azald─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Burada kastetti─čimiz psikoterapi, hekimle hasta aras─▒nda ili┼čki ba─člam─▒nda de─čerlendirilir. Bunun d─▒┼č─▒ndaki yakla┼č─▒mlar─▒n hi├žbiri psikoterapi kelimesiyle ili┼čkilendirilemez. Hastayla hekimin aras─▒ndaki ilaca ve cerrahi m├╝dahaleye ba┼čvurmadan yap─▒lan ve hastal─▒─č─▒ olumlu y├Ânde etkileyen yakla┼č─▒mlar─▒n t├╝m├╝ psikoterapi midir? Hay─▒r. T─▒p bilimi, d├óhili ve cerrahi hastal─▒klar olmak ├╝zere iki ana grupta k├╝melenmi┼č onlarca alt disiplini bar─▒nd─▒ran ve hastalar─▒n─▒ medikal ve cerrahi y├Ântemlerle tedavi eden bir├žok bilim dal─▒n─▒ i├žerir. Ruhla bedenin i├ž i├že ge├žti─či, bedensel rahats─▒zl─▒klar─▒n ruhu etkiledi─či; ruhsal rahats─▒zl─▒klar─▒n bedeni bozdu─ču bir sistem i├žerisinde hekimlerin hasta ile kurduklar─▒ her t├╝rl├╝ ileti┼čim pozitif veya negatif bir etki yaratabilir. Bu etkilerin pozitif olanlar─▒na psikoterapi demek m├╝mk├╝n m├╝d├╝r? Bu sorunun cevab─▒ da yine ÔÇśhay─▒rÔÇÖd─▒r.

Psikoterapi, hastal─▒─č─▒ belirli bir psiko-patolojik anlay─▒┼č i├žerisinde, belirli bir kavram dizinine oturtarak ve yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č bir program i├žerisinde tedavi etmek amac─▒yla planl─▒ bir ┼čekilde y├╝r├╝t├╝len uygulamalard─▒r. Peki, b├Âyle bir uygulama var m─▒d─▒r? Evrensel olarak kabul edilmi┼č, standardize edilmi┼č tek bir psiko-patolojik anlay─▒┼ča dayanan b├Âyle bir psikoterapiden bahsetmek hen├╝z zor g├Âr├╝nmektedir. O halde psikoterapi ya da psikiyatri bir bilim de─čil midir? Bunu bu ┼čekilde ifade etmek haddi a┼čmak olur. Tek bir psikoterapiden bahsetmek de c├╝retk├órl─▒kt─▒r. T─▒bb─▒n en kesin en net olarak bildi─čimiz hastal─▒klar─▒nda dahi tedavi yakla┼č─▒mlar─▒, stratejileri ve uygulamalar─▒ a├ž─▒s─▒ndan geni┼č bir yelpaze s├Âz konusudur. Hatta bu yelpazenin u├žlar─▒ birbirine z─▒t noktalara kadar gidebilmektedir. Hen├╝z psikiyatrik bozukluklar─▒n bir├žo─ču hastal─▒k olarak dahi tan─▒mlanmam─▒┼čken bunlar─▒n tedavilerinde standardize edilmi┼č ve evrensel olarak uygulanabilir bir program─▒n ├ž─▒kmas─▒ imk├óns─▒za yak─▒nd─▒r veya ├žok zordur.

Her bilim dal─▒nda evrensel ger├žekli─čin bir alan─▒n─▒ de┼čifre etme ├žal─▒┼čmalar─▒ yo─čun bir ┼čekilde s├╝rmektedir. Evreni bir yap-boz ÔÇÖa benzetirsek yap-bozÔÇÖun par├žalar─▒ yava┼č yava┼č birle┼čerek g├Âr├╝nt├╝ ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu gayretlere bilimsel ├žal─▒┼čmalar diyebiliriz. Bir yap-boz par├žas─▒n─▒n yap─▒s─▒n─▒ devasa bir k├╝tleye benzetirsek ve bu yap-bozÔÇÖun i├žindeki k├╝├ž├╝k bir yap-boz par├žas─▒n─▒n devasa bir yap─▒ oldu─čunu, o yap-boz par├žas─▒n─▒n i├žinde de k├╝├ž├╝k yap-boz par├žac─▒klar─▒n─▒n oldu─čunu varsayal─▒m. Burada t─▒p, b├╝y├╝k bir yap-boz iken bilim dallar─▒ bu yap-bozÔÇÖun par├žalar─▒d─▒r. Bunlardan biri olan psikiyatri insan─▒ anlaman─▒n ├ž├Âzmenin bir yolu olan t─▒p yap-bozÔÇÖu i├žindeki yerini al─▒rken bu psikiyatri yap-boz par├žas─▒n─▒n i├žindeki hastal─▒klar, bozukluklar ve tedaviler bu yap-bozÔÇÖun s─▒n─▒rlar─▒n─▒ netle┼čtirmektedirler. Bunlar─▒n baz─▒s─▒ net ve a├ž─▒k, baz─▒s─▒ sisli, baz─▒s─▒ de─či┼čken ve baz─▒ par├žalar da eksiktir. ─░┼čte bu par├žalar─▒ anlamland─▒rabilmek i├žin hipotezler ve teoriler g├╝ndeme getirilmektedir. Bunlar s─▒nand─▒k├ža ve test edildik├že do─čru olanlar kalmakta, yanl─▒┼č olanlar d─▒┼članmaktad─▒r. B├Âylece her g├╝n yeni bir yap-boz par├žac─▒─č─▒ ana yap-bozdaki yerini almaktad─▒r. Psikiyatri i├žerisinde psikoterapi de s─▒n─▒rlar─▒ zaman zaman mu─čl├ók, zaman zaman belirsiz, zaman zaman de─či┼čken bir yap-boz par├žas─▒d─▒r. Ama yap-boz her g├╝n daha netle┼čmekte, daha b├╝t├╝nle┼čmekte ve par├žalar b├╝t├╝nle┼čtik├že kar┼č─▒m─▒za yeni bir resim ├ž─▒kmaktad─▒r. Biz burada bu resmin olu┼čum ├žizgilerini g├Ârmeye ├žal─▒┼č─▒p tepeden bakarak b├╝t├╝n├╝ yakalamaya gayret edece─čiz. Ger├že─čin par├ža par├ža ortaya kondu─ču bilimsel aktiviteleri olabildi─čince ku┼čatarak, notalar─▒n yan─▒nda besteyi okumaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

D. Psikoterapi T├╝rleri
Psikoterapi iki ki┼či aras─▒nda ge├žen s─▒radan bir sohbet de─čildir. Psikoterapi insan─▒ izah eden, insan─▒n geli┼čimini a├ž─▒klayan felsefi ve bilimsel bir arka plana, bir insan modeline dayal─▒ bir sistemi kabul ettikten sonra bu sistemden belirli nedenlerle sapma g├Âsteren yap─▒lar─▒n belirli stratejilerle d├╝zeltilmesini ama├žlayan bir bilimsel disiplindir. Peki, bu psikoterapi tek bir y├Ântem midir? Hay─▒r. Bug├╝n d├╝nyada sekiz y├╝z├╝n ├╝zerinde psiko-terap├Âtik teknik uyguland─▒─č─▒ iddia edilmektedir. Bunlar─▒n ├žo─čunu biz de bilmemekteyiz. Ama bunlar─▒ ana ba┼čl─▒klar alt─▒nda incelersek bunlar─▒n d├Ârt ana k├╝mede topland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z:

Bunlar:

1- Kayna─č─▒n─▒ Pavlov ÔÇÖun hayvanlar ├╝zerinde yapm─▒┼č oldu─ču ├žal─▒┼čmalardan alan ve ko┼čullu ┼čartlanmay─▒ temel kabul eden Davran─▒┼č├ž─▒ Psikoterapi tekni─či.

2- ─░nsan─▒ hayvandan ay─▒ran temel yap─▒n─▒n d├╝┼č├╝nce oldu─čunu iddia eden ve alg─▒lama farkl─▒l─▒─č─▒ ├╝zerinde duran Bili┼čsel Psikoterapiler.

3- ─░nsan─▒n problemlerini kesitsel olarak almay─▒p ge├žmi┼čle b├╝t├╝nle┼čtirerek, ge├žmi┼čin ana ┼čablonlar─▒n─▒n bug├╝nk├╝ izd├╝┼č├╝mleri yaratt─▒─č─▒na inanan Dinamik Psikoterapiler.

4- ─░nsan─▒n en temel varl─▒k nedenlerini irdeleyen ve cevap bulunamayan sorularla ilintili olarak insan─▒n kriz ya┼čad─▒─č─▒n─▒ iddia eden Varolu┼č├žu Psikoterapiler.

Buna g├Âre ilk psikoterapi ├žal─▒┼čmalar─▒ davran─▒┼č─▒ ele alan davran─▒┼č├ž─▒ psikoterapi teknikleridir. Davran─▒┼č├ž─▒ psikoterapi insan─▒ mutsuz ve huzursuz eden, s─▒k─▒nt─▒ya neden olan davran─▒┼člar─▒ d├╝zeltmeyi ama├žlayan psikoterapi tekni─čidir. Bu teknik ki┼čiye rahats─▒zl─▒k veren belirli davran─▒┼člar─▒ bir anlam ├žer├ževesi i├žerisinde de─čerlendirmi┼č, standardize etmi┼č, nas─▒l geli┼čti─čini anlatm─▒┼č, bunu bilimsel ├žal─▒┼čmalarla ispat etmi┼č ve bunlar─▒n belirli tekniklerle de─či┼čtirilebilece─čini kan─▒tlam─▒┼č olan tedavi tekni─čidir. Kayna─č─▒n─▒ daha ├žok Pavlov XE “Pavlov” ÔÇÖun k├Âpekler ├╝zerindeki deneylerinden alm─▒┼čt─▒r. Hayvan deneylerinde, Pavlov, Torndike XE “Torndike” , Skinner ÔÇÖin yapt─▒─č─▒ hayvan davran─▒┼člar─▒ model al─▒narak insan davran─▒┼člar─▒ izah edilmi┼č ve davran─▒┼člar─▒n olu┼čum s├╝recine bak─▒larak tedavi teknikleri geli┼čtirilmi┼čtir. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi burada bir insan anlay─▒┼č─▒ ve modeli vard─▒r. Davran─▒┼člar laboratuarda test edilmi┼č, incelenmi┼č ve bunlara uygun tedavi y├Ântemleri geli┼čtirilmi┼čtir. ─░nsan─▒ davran─▒┼č├ž─▒ ekol├╝n bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla izah etmek, insan yap-boz XE “yap-boz” ÔÇÖunun bir par├žas─▒n─▒ a├ž─▒─ča ├ž─▒karmakt─▒r. Canl─▒lar belirli etkilere maruz kal─▒nca belirli tepkiler vermektedir. Belirli uyaranlar baz─▒ uyar─▒c─▒larla e┼čle┼čtirildi─činde benzer sonu├žlara ula┼č─▒lmaktad─▒r.

Pavlov ÔÇÖun klasik ko┼čullu refleks olarak isimlendirdi─či bu davran─▒┼čsal ├Â─črenme modeli insanlar─▒n da bir├žok davran─▒┼č─▒n─▒ izah etmektedir. Bunun detaylar─▒yla ilgili bir├žok ├žal─▒┼čma yap─▒lm─▒┼č, uyaranlar─▒n insan davran─▒┼člar─▒nda ne t├╝r etki yaratt─▒─č─▒, bunlar─▒n nas─▒l olu┼čtu─ču, nas─▒l ortadan kalkt─▒─č─▒ ve nas─▒l tekrar aktive edildi─či bilimsel ├žal─▒┼čmalarla kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Sosyal ├Â─črenme ve modelleme teorileriyle ilgili bilgilerimiz geli┼čtik├že insanlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ anlamam─▒z ve izah etmemiz daha kolay olmaktad─▒r. Bu model insan─▒n i├ž d├╝nyas─▒na girmeden onu d─▒┼čtan g├Âzlemleyerek hareketlerin neden ve ni├žinlerini ara┼čt─▒ran, t├╝m davran─▒┼člar─▒ belirli kal─▒plarda izah etmeye ├žal─▒┼čan ve daha ├žok bir ├Â─črenme modeline dayanan bir yakla┼č─▒m tarz─▒d─▒r.

─░nsan, hayvana g├Âre daha geli┼čmi┼č ┼čartl─▒ reflekslerden ibaret, daha komplike bir hayvan m─▒d─▒r? Yoksa insan belirli uyar─▒c─▒lara kar┼č─▒ belirli tepkileri verme mecburiyetinde olan, robota benzer bir hayvan m─▒d─▒r? Ya da insan etraf─▒nda modelledi─či davran─▒┼člar─▒ otomatik olarak yapmaya mahk├╗m, aciz bir organizma m─▒d─▒r? ─░nsan─▒n t├╝m varl─▒─č─▒n─▒ ┼čartl─▒ refleksler ve sosyal ├Â─črenme modeliyle izah etmek m├╝mk├╝n de─čildir. ─░nsan─▒n bir tak─▒m davran─▒┼člar─▒n─▒ bu kal─▒plara sokmak uygun iken bir├žok davran─▒┼č─▒n arkas─▒nda ├Â─črenme ilkelerinin ├žok ├Âtesinde bir tak─▒m karma┼č─▒k sistemler mevcuttur. Elli tane k├Âpe─či al─▒p bir laboratuara koydu─čumuzu varsayal─▒m. Her ├Â─čle yeme─činde yemekleri hayvanlar─▒n ├Ân├╝ne koydu─čumuzda bir zili ├žalal─▒m yemekle zil uyaran─▒n─▒ e┼čle┼čtirelim. Pavlov ÔÇÖun yapt─▒─č─▒ bu deneyi biz de uygulad─▒─č─▒m─▒zda bir s├╝re sonra ├Ân├╝ne yemek koymad─▒─č─▒m─▒z halde k├Âpeklerin salyalar─▒n─▒n akt─▒─č─▒n─▒ hep birlikte hayretle tespit edece─čiz.

Ayn─▒ deneyi insanlara uygulad─▒─č─▒m─▒z─▒ d├╝┼č├╝nelim. Elli insan─▒ bir lokantaya koyup, her g├╝n ayn─▒ saatte yemek verelim ve her yemek vakti zile basal─▒m. Bir m├╝ddet sonra zili ├žald─▒─č─▒m─▒zda ne t├╝r tepkiler alaca─č─▒z. Muhtemelen insanlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n salyas─▒ akacak. Bir k─▒sm─▒ bu ┼čakaya sinirlenecek, bir k─▒sm─▒ ise k├╝fredecek ve bir k─▒sm─▒ da cam─▒ ├žer├ževeyi indirecektir. Bunun b├Âyle olaca─č─▒n─▒ ispat etmek i├žin elli insan─▒ b├Âyle bir ortama sokmaya gerek yoktur. ├ç├╝nk├╝ bu her g├╝n tezah├╝r etmektedir. B├╝y├╝k bir depreme maruz kalan insanlar ayn─▒ b├Âlgede, ayn─▒ ┼čartlarda, ayn─▒ depreme, yani ayn─▒ uyarana maruz kald─▒klar─▒ halde o insanlar─▒n ayn─▒ tepkilerde bulunmas─▒ beklenirken hepsi farkl─▒ tepki vermektedir. Depreme maruz kalanlar─▒n bir k─▒sm─▒ korku ve panik i├žine d├╝┼čmekte, bir k─▒sm─▒ depresyona girmekte, bir k─▒sm─▒ ├Âfkelenmekte; bir k─▒sm─▒n─▒n inan├ž ve de─čer yarg─▒lar─▒ de─či┼čmekte, dindar olanlar dinsiz, dinsiz olanlar dindar olabilmektedir. Bunun gibi farkl─▒ sonu├žlar ortaya ├ž─▒kabilmektedir. Uyaran ayn─▒ oldu─čunda tepkilerin ayn─▒ olmas─▒ beklenirken farkl─▒ tepkiler ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Burada davran─▒┼č├ž─▒ ekol ├žaresiz kal─▒r. ─░nsanlar─▒n davran─▒┼č─▒n─▒n ├Ân plana ├ž─▒kt─▒─č─▒ patolojik durumlarda, davran─▒┼č├ž─▒ terapi teknik ve stratejileri ├žok yararl─▒ sonu├žlar sa─člam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle fobilerin tedavisinde, y├╝zle┼čtirme, cevap engelleme ve ka├ž─▒nma, davran─▒┼č─▒ ortadan kald─▒rmaya y├Ânelik davran─▒┼č├ž─▒ tedavi ilkeleri, taklit, modelleme, rol provas─▒ gibi di─čer davran─▒┼č├ž─▒ tekniklerle birle┼čtirilerek ├žok yararl─▒ sonu├žlar elde edilmi┼čtir. Fobilerin bir grubunda (├Âzellikle soysal ├Â─črenme ve modellemeye g├Âre ├Â─črenilmi┼č fobilerde) davran─▒┼č├ž─▒ terapi teknikleri i┼če yararken daha karma┼č─▒k ve kompleks nedenlere dayal─▒ fobilerde davran─▒┼č├ž─▒ terapi yetersiz kalmaktad─▒r.

Bu durumda yap-bozun yeni par├žalar─▒n─▒ ortaya ├ž─▒karmak ve anlamland─▒rmak gerekmektedir. Bu kez kar┼č─▒m─▒za yeni bir teori ile bili┼čsel (kognitif) psikoterapi ├ž─▒kmaktad─▒r. Bunlar bir taraftan davran─▒┼č├ž─▒ sosyal ├Â─črenme ve modellemeyi kabul ederken, di─čer yandan insan─▒n t├╝m davran─▒┼člar─▒n─▒ izah etmek i├žin bu yakla┼č─▒m tarz─▒n─▒n yetersiz oldu─čunu ileri s├╝rerler. Bili┼čsel ekol insan─▒n bir hayvan olmad─▒─č─▒n─▒, hayvandan farkl─▒ olarak alg─▒lama ara├žlar─▒yla d─▒┼čardan alg─▒ alan, bunu bilgi olarak de─čerlendiren, beyinde insan olman─▒n temel ├Âzelli─či olan yorumlama kavram─▒yla alg─▒lanan bilgiye ┼čekil veren ve bu bilgiyi yorumlayan, yoruma ba─čl─▒ olarak da tepki g├Âsteren bir varl─▒k oldu─čuna inanmaktad─▒rlar. Her ┼čey beyindeki komuta kontrol b├Âlgesindeki yorumlama merkezi taraf─▒ndan idare edilmektedir. Be┼č duyu ile al─▒nan alg─▒lar─▒m─▒z ├Âzel, bireysel ve s├╝bjektif filtre sistemlerinden ge├žirilerek merkeze al─▒nmakta, merkeze al─▒nan bu bilgiler orijinal yap─▒lar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda bir anlama b├╝r├╝nd├╝r├╝lebilmekte ve bu anlamland─▒rmaya ba─čl─▒ olarak da cevaplar ├╝retilmektedir. Sistem basittir: girdi=> yorum=> ├ž─▒kt─▒.

Bu ba─člamda her t├╝rl├╝ d─▒┼čsal alg─▒, her t├╝rl├╝ de─či┼čime tabi tutularak her t├╝rl├╝ sonucu m├╝mk├╝n k─▒lmaktad─▒r. Burada tam bir kaos, karma┼ča veya r├Âlativite vard─▒r. Bir telefon santralindeki sekreterin telefon hatlar─▒n─▒ istedi─či hatta ba─člayabilmesi gibi bir model ├ž─▒kar─▒labilir. Fakat bili┼čsel ekol bu sistemin kaotik, kompleks ve rasgele ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir. Bilginin alg─▒lanmas─▒ndan ba┼člayarak, cevab─▒n olu┼čmas─▒na kadar ge├žen s├╝redeki bilgi i┼čleme s├╝recinin belirli bir model-yap─▒yla olu┼čtu─čunu bize g├Âstermi┼čtir. E─čer bir bilgi, yanl─▒┼č bilgilendirmeye tabi tutulacaksa, de─či┼čtirilecekse, bozulacaksa ve yok say─▒lacaksa bunun i├žin beynimiz ├Âzel y├Ântemler uygulamaktad─▒r. Mesela beyin, se├žici alg─▒lama, abartma, k├╝├ž├╝mseme, bireyselle┼čme, genelle┼čtirme, ya hep ya hi├ž tarz─▒nda d├╝┼č├╝nme veya keyfi ├ž─▒karsama gibi y├Ântemlerin birini veya birka├ž─▒n─▒ uygulamaktad─▒r. ─░nsan beyninin bilgiyi nas─▒l i┼čleme tabi tuttu─ču ve nas─▒l yorumlad─▒─č─▒ ile ilgili ├╝├ž katmandan olu┼čan bir izah getirilmektedir. Bunlar, bir Hindistan cevizi gibi ├╝├ž katmandan olu┼čur. En d─▒┼č katman, kabuk k─▒sm─▒, patolojiye neden olan ├Â─črenilmi┼č olumsuz d├╝┼č├╝nceler katman─▒d─▒r. Orta katman, ki┼činin temel kabulleri veya ay─▒lt─▒lar─▒d─▒r. En alt katman ise ├žekirdek k─▒s─▒m veya Hindistan cevizinin ├Âz suyunun bulundu─ču yer, temel ┼čemalard─▒r. Bunu her insan─▒n bir mevzuat hiyerar┼čisi olarak kabul edersek, t├╝z├╝k ve y├Ânetmelikleri olumsuz otomatik d├╝┼č├╝ncelere; kanunlar─▒, temel kabullere; ana yasa maddelerini de temel ┼čemalara benzetebiliriz. Bu metaforik ├Ârneklerden yola ├ž─▒karak, Hindistan cevizinin d─▒┼č k─▒sm─▒na ula┼čmak kolayd─▒r. T├╝z├╝k ve y├Ânetmelikleri bir bakan─▒n ve genel m├╝d├╝r├╝n de─či┼čtirmesi m├╝mk├╝n oldu─ču gibi bu ba─člamda olumsuz otomatik d├╝┼č├╝nceleri de─či┼čtirmek, d├╝zeltmek, yakalamak, y├╝zeydeki bir alanda daha m├╝mk├╝nd├╝r. Bunlar─▒n arkas─▒ndaki gizil ve g├Âr├╝nmeyen temel kabulleri yakalayabilmek i├žin Hindistan cevizinin kabu─čunu ge├žip orta katman─▒na ula┼čmak laz─▒md─▒r. Bu husus, olumsuz otomatik d├╝┼č├╝nceleri yakalamaktan daha zor ve daha ├žok dikkat gerektirir. Bunlar─▒ yakalad─▒ktan sonra de─či┼čtirmek ise, t├╝z├╝k ve y├Ânetmeliklere g├Âre yasalar─▒ de─či┼čtirmenin zorlu─ču gibidir. Temel kabullerin ve say─▒tl─▒lar─▒n ├╝zerine bina edildi─či temel ┼čemalar─▒ yakalamak ve kavramak, Hindistan cevizinin ├Âz suyuna ula┼čmak kadar zordur. Temel ┼čemalara ula┼č─▒ld─▒─č─▒nda ki bunlar bebekli─čimizden ve ├žocuklu─čumuzdan getirdi─čimiz ana kimlik ve ki┼čilik iskeletleridir, bunlar─▒ de─či┼čtirmek anayasan─▒n maddelerini de─či┼čtirmek kadar g├╝├žt├╝r.

Bili┼čsel insan anlay─▒┼č─▒ bu ├╝├žl├╝ katmana ba─čl─▒ olarak insan─▒n bir kimlik geli┼čtirdi─čini, bir kendilik ve d├╝nya alg─▒s─▒n─▒n oldu─čunu, kendini ve d├╝nyay─▒ bu ├╝├žl├╝ filtre sisteminden veya merce─činden ge├žirdikten sonra bir anlam y├╝kleyerek kabul etti─čini ve buna ba─čl─▒ olarak da tepki/cevap ortaya koydu─čunu g├Âstermektedir. Hastal─▒klar─▒n olu┼čum zincirinde bu yap─▒y─▒ ortaya ├ž─▒karmak m├╝mk├╝nd├╝r. Yap─▒n─▒n olu┼čum ve geli┼čim modelini bu ┼čekilde izah edebiliyorsak, bunu de─či┼čtirmenin de m├╝mk├╝n olabilece─čini varsayabiliriz. Bili┼čsel ├žarp─▒tmalarla, bu ├╝├žl├╝ katmandaki hatalarla olu┼čmu┼č olan hastal─▒klar, bunlara g├Âre uygun olarak geli┼čtirilmi┼č olan bili┼čsel tedavi stratejileriyle d├╝zeltilebilmektedir. Davran─▒┼čsal tedavi tekniklerinin yetersiz kald─▒─č─▒ bir├žok durumda hastaya bili┼čsel tekniklerle yakla┼č─▒ld─▒─č─▒nda bili┼čsel psiko-terap├Âtik tekniklerin olumlu sonu├žlar do─čurdu─čunu g├Ârmekteyiz.

Bu bilgilerin ─▒┼č─▒─č─▒nda yap-bozun ikinci par├žas─▒ da netle┼čmektedir. Notalar ortaya ├ž─▒kt─▒k├ža bestenin ahenkli melodileri de duyulmaya ba┼člamaktad─▒r. Fakat hastalar─▒n bir k─▒sm─▒ hala kar┼č─▒m─▒zda direnmekte, davran─▒┼č├ž─▒ gayretler, bili┼čsel tekniklerle a├ž─▒─ča ├ž─▒kar─▒lan otomatik olumsuz d├╝┼č├╝nceler, temel kabuller ve ┼čemalar hasta taraf─▒ndan garip bir ┼čekilde bertaraf edilmekte, d─▒┼članmakta ve kabul edilmemektedir. Hasta size iyile┼čmek i├žin gelmekte, ancak verdi─činiz programlar─▒ uygulamamakta, k─▒saca diren├ž g├Âstermektedir. Diren├ž i├žin bili┼čsel terapinin yapabilece─či hi├žbir ┼čey yoktur. ├ç├╝nk├╝ diren├ž bilin├žd─▒┼č─▒ dinamiklerle i┼čleyen psiko-dinamik yap─▒n─▒n temel bir kavram─▒d─▒r. Hastay─▒ ne kadar bilgilendirirseniz bilgilendirin, hastaya ne kadar bili┼čsel i├ž g├Âr├╝ kazand─▒r─▒rsan─▒z kazand─▒r─▒n, hasta ├žocukluk d├Ânemindeki ya┼čant─▒lad─▒─č─▒ anne, baba, ├žocuk ├╝├žgenindeki temel yap─▒lar─▒ bug├╝nk├╝ ya┼čant─▒s─▒nda hep tekrarlamaktad─▒r. Bu yap─▒y─▒ bili┼čsel tekniklerin y├Ântemi do─črultusunda ak─▒lla, mant─▒kla ve bilgiyle de─či┼čtirmek m├╝mk├╝n de─čildir. Bu ya┼čant─▒lama tekrar sahneye konmal─▒, bir ├╝st kal─▒p ├╝zerinden ge├žilerek yeni bir bi├žime/kal─▒ba d├Âk├╝lmelidir. Tedavi ancak o zaman m├╝mk├╝n olabilmektedir. ─░┼čte bu yeni tarz yakla┼č─▒ma psiko-dinamik yakla┼č─▒m modeli denmektedir.

Psikodinamik model kayna─č─▒n─▒ Sigmund Freud ÔÇÖdan alarak bug├╝ne kadar bir├žok de─či┼čim, geli┼čim ve farkl─▒la┼čma g├Âstermi┼č dahas─▒ geni┼č ve dinamik bir yelpazede bir├žok ekol├╝n kurulmas─▒na ├Ânc├╝l├╝k etmi┼čtir. Bu model, insan─▒ en geni┼č bir ┼čekilde tan─▒mlamaya ├žal─▒┼čmakta, insan─▒n ruhsal yap─▒s─▒n─▒n geli┼čim evrelerini ortaya koymakta, bu geli┼čim evrelerinde meydana gelebilecek zararl─▒ etkilere ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kabilecek hastal─▒kl─▒ sonu├žlar hakk─▒nda ├Âng├Âr├╝lerde bulunabilmektedir. B├Âyle bir insan modeli bu evreleri detayl─▒ bir ┼čekilde izah etmekte, bu evrelerde meydana gelebilecek hata, ar─▒za, bozukluk ve yanl─▒┼čl─▒klar─▒n nas─▒l ortadan kald─▒r─▒l─▒p tedavi edilebilece─či ile ilgili bir standart program ortaya koymaktad─▒r. Bu program─▒n uygulanmas─▒nda de─či┼čik psiko-dinamik modeller aras─▒nda ├že┼čitli teknik farkl─▒l─▒klar─▒n bulunmas─▒na ra─čmen, insan─▒n ruhsal modeli anlay─▒┼člar─▒ a├ž─▒s─▒ndan ayn─▒, fakat tedavi stratejileri bak─▒m─▒ndan yakla┼č─▒mlar─▒ farkl─▒d─▒r. Davran─▒┼č├ž─▒ ve bili┼čsel modellerle izah edemedi─čimiz, izah etmeye ├žal─▒┼čsak bile tedavi edemedi─čimiz vakalar─▒m─▒za dinamik bir form├╝lasyonla yakla┼čt─▒─č─▒m─▒zda olay─▒n ├ž├Âz├╝mlendi─čini g├Ârmekteyiz. psiko-dinamik yakla┼č─▒m, insan─▒ sadece bir davran─▒┼č, bir bili┼čsel s├╝re├ž olarak de─čil; onu, davran─▒┼č─▒, d├╝┼č├╝ncesi, duygulan─▒m─▒, sosyal yap─▒s─▒, ailesi, co─črafi yap─▒s─▒ ve k├╝lt├╝rel ├Âzellikleri ile bir b├╝t├╝n olarak ele almakta, buradaki dinamik yap─▒n─▒n ve etkile┼čim sistemlerinin nas─▒l olu┼čtu─čunu ortaya ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bu ba─člamda da normal bir bireyin geli┼čiminden bireysel patolojinin olu┼čumuna, tarihsel belirleyicilikten din├« inan├žlar─▒n olu┼čumuna, siyasetten edebiyata geni┼č bir yelpazede kendisine ilgi alanlar─▒ bulmu┼č, tart─▒┼čmaya a├ž─▒lm─▒┼č ve b├Âylece psiko-dinamik yap─▒ bir├žok alana eklemlenmi┼čtir. Siyaseti, sanat─▒, edebiyat─▒, k─▒sacas─▒ insan─▒ ve insan─▒n ├╝rettiklerini etkilemi┼čtir.

T├╝m bu bilinenlere ra─čmen insan ruhsal yap-bozunda bilinmeyen o kadar ├žok ┼čey vard─▒r ki y├╝zy─▒l ├Ânce bildiklerimize bakt─▒─č─▒m─▒zda, bug├╝n bildiklerimiz muhte┼čem ve harikulade bir noktadad─▒r. Bildiklerimiz artt─▒k├ža cehaletimizin boyutunu ve derinli─čini kavramaktay─▒z. Bilinmedik o kadar ├žok ┼čey var ki! Psikoterapi ve psikoterapistler cahilli─čin cesurlu─čunu ya┼čamaktad─▒rlar. U─čra┼čt─▒─č─▒m─▒z ve d├╝zeltmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z yap─▒ o kadar komplike, karma┼č─▒k, kaotik ve ama bir o kadar da kendi i├žinde d├╝zenli, tutarl─▒, determinal (zorunlu nedensel) bir yap─▒ i├žermektedir. Milyonlarca fakt├Âr├╝n bir araya getirdi─či ruhsal ayg─▒t─▒n bir fakt├Âr├╝n├╝n de─či┼čmesiyle di─čer fakt├Ârlerin hepsi etkilenmekte ve ortaya ├žok farkl─▒ sonu├žlar ├ž─▒kmaktad─▒r. Ruhsal yap─▒da m├╝thi┼č bir r├Âlativite (g├Ârecelik) vard─▒r. Ruhsal yap─▒ zaman kavram─▒n─▒ ge├žmi┼či ve gelece─či bug├╝ne ta┼č─▒yarak ya┼čayabildi─či gibi, bug├╝n├╝n yap─▒s─▒n─▒ ge├žmi┼či ├Ârtmek ve gelece─či belirlemek i├žin de kullanabilmektedir.

Yukar─▒da belirtti─čimiz gibi insan─▒n ruhsal yap─▒s─▒ katman katmand─▒r. Baz─▒ bilim adamlar─▒na g├Âre ruhsal ayg─▒t─▒n en basit, en anla┼č─▒labilir k─▒sm─▒ ve katman─▒ d─▒┼čta g├Âzlemledi─čimiz davran─▒┼čsal kal─▒plard─▒r. Davran─▒┼čsal kal─▒plar en kolay ├ž├Âz├╝mlenebilen, anla┼č─▒labilen, bozuklu─ču varsa tedavi edilebilen yap─▒lard─▒r. Onun alt─▒ndaki katman bili┼čsel katmand─▒r. Burada i┼čler biraz daha karma┼č─▒kla┼čmakta; davran─▒┼čla etkile┼čerek, davran─▒┼č─▒ etkilemekte ve davran─▒┼čtan etkilenmektedir. Daha derin katmana indi─čimizde psiko-dinamik bir yap─▒yla kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Burada i┼čler daha da kar─▒┼čmakta sistem daha da komplike olmakta, girdiler ├žo─čalmakta, girdilerin ┼čekil de─či┼čikli─či ├že┼čitli k─▒l─▒klara b├╝r├╝nebilmektedir. Bu temel girdiler bili┼čsel s├╝re├žleri, bili┼čsel s├╝re├žler de davran─▒┼č─▒ etkilemekte, davran─▒┼č ve bili┼čsel s├╝re├žler dinamik yap─▒y─▒ de─či┼čtirebilmekte ve farkl─▒ k─▒l─▒klara sokabilmektedir. ├çekirde─če indi─čimizde en derin katmana ula┼č─▒yoruz. ─░nsan─▒n varolu┼čsal katman─▒. Bu katman t├╝m ┼čekil ┼čartlar─▒ndan uzak, d─▒┼čsal ger├žekli─čin zorunluluklar─▒ndan uzak, kendi i├žsel varolu┼čunu sorgulayan bir zihnin yaratt─▒─č─▒ bir insan anlay─▒┼č─▒d─▒r. Bu katman─▒ konu edinen varolu┼č├žu psikoterapi, insan─▒n bu i├žsel varolu┼čunda ya┼čad─▒─č─▒ varolu┼čsal krizlerini irdelemeye ├žal─▒┼čmaktad─▒r.

Her insan t├╝m ya┼čant─▒lar─▒n─▒n arkas─▒nda temel birka├ž sorudan ka├žmakta ve bu sorulara cevap aramaktad─▒r. Hepimizi ├╝rk├╝ten bu sorular zaman zaman patolojilerimizin temel kayna─č─▒n─▒ olu┼čturabilmektedir. Hayat─▒n anlam─▒ nedir? Gelece─či bilmek ve belirlemek bug├╝nden m├╝mk├╝n m├╝d├╝r? Gelece─čin belirsizli─či kar┼č─▒s─▒nda ne yapabilirim? Bug├╝nk├╝ mevcut konumumu ben mi olu┼čturdum, bu konumda olmam─▒n nedeni ben miyim, yoksa ba┼čkalar─▒ m─▒? Gelece─čim ile ilgili bildi─čim tek ┼čey ├Âl├╝m ger├že─či iken ni├žin bir ├Âm├╝r boyu bunu yads─▒yorum, ink├ór ediyorum. G├Âbek kordonumun kesildi─či andan itibaren anneden ayr─▒ld─▒─č─▒m ger├že─či yani yaln─▒z oldu─čum, duygular─▒m─▒n, d├╝┼č├╝ncelerimin, ac─▒lar─▒m─▒n kederlerimin ve sevin├žlerimin sadece bana ait oldu─ču ve benim i├žimde ya┼čant─▒land─▒─č─▒ ger├že─čini yani yaln─▒z oldu─čum ger├že─čini kabul m├╝ edece─čim, yoksa kendimi mi kand─▒raca─č─▒m? ─░┼čte bunlar temel sorulard─▒r. Ya bu sorular─▒ ink├ór edece─čiz. Bir yan─▒lsaman─▒n i├žinde kaybolup gidece─čiz, ya da bizim irademiz d─▒┼č─▒nda varoldu─čumuz bir d├╝nyada bilmedi─čimiz bir s├╝re i├žerisinde, bize verilen enstr├╝man─▒ en g├╝zel bir ahenkle ├žal─▒p varolu┼čumuzun keyfini mi ya┼čayaca─č─▒z. ─░┼čte varolu┼č├žular─▒n insan─▒ ve d├╝nyay─▒ anlama, kavrama ve yorumlama ┼čekli budur.

Bu bak─▒┼č tarz─▒ndan yola ├ž─▒kan varolu┼č├žu terapistler insan─▒n bir tak─▒m s─▒k─▒nt─▒ ve problemlerini bu varolu┼čsal sorulara atfetmekte, ki┼činin ├Âl├╝m , yaln─▒zl─▒k, belirsizlik ve anlams─▒zl─▒k kar┼č─▒s─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ ├žaresizli─či patolojik bir varolu┼čla yat─▒┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒, anksiyeteyi ve s─▒k─▒nt─▒y─▒ hissettikleri hi├žlik ve yokluk kar┼č─▒s─▒nda bir ├Âd├╝n olarak verip varolu┼ču hissettiklerini savunmaktad─▒rlar. Varolu┼č├žu terapistler bu sorular─▒n cevaplar─▒n─▒ anksiyete olu┼čturmadan ├ž├Âz├╝mleyecek cevaplar ara┼č┬şt─▒r┬şmak┬şta┬şd─▒r┬şlar. Hastalar─▒na bu yolla yard─▒mc─▒ olmaya ├žal─▒┼čarak varolu┼č├žu psikoterapi uygulamalar─▒ y├╝r├╝tmektedirler. Hastalar─▒ etkilemekte, te┼čhis koymamakta, onlar─▒ anlamaya ├žal─▒┼čmakta ve her bir vakay─▒ ├Âzg├╝n kabul etmektedirler.

Yap-bozun di─čer bir par├žas─▒ da a├ž─▒─ča ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. Her bir yakla┼č─▒m, her bir bilimsel aktivite insan─▒ anlamam─▒zda ve yorumlamam─▒zda bize yeni bir ─▒┼č─▒k tutmakta ve yap-bozun yeni bir par├žas─▒n─▒ bize sunmaktad─▒r. D├Ârt katmanda izah etti─čimiz insana bak─▒┼č tarz─▒, birbiriyle uyumsuz g├Âr├╝nse de bu sistemler bir b├╝t├╝n olarak varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Bu katmanlar─▒n herhangi bir zaman diliminde herhangi bir fenomene istinaden aktive olmas─▒ ile birlikte g├Âr├╝n├╝r tablo tamamen de─či┼čebilmektedir. Bir yang─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒ bir k─▒v─▒lc─▒m oldu─ču gibi ayn─▒ ate┼či su s├Ând├╝rebilmektedir. Bu da insan─▒n ruhsal yap─▒s─▒n─▒n bireye ├Âzg├╝ g├Âreceli bir yap─▒ oldu─čunu g├Âstermektedir. Bu yap─▒ zamana, mek├óna ve ┼čartlara g├Âre her an de─či┼čebilen, uyum sa─člama yetene─či olan ve farkl─▒la┼čan bir yap─▒d─▒r. Bu bizlere mu─čl├ókl─▒k, m├╝phemlik, s─▒n─▒rs─▒zl─▒k ve karma┼čay─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒rsa bile de─či┼čebilen dinamik yap─▒ de─či┼čebilmeyi, m├╝dahaleyi, d├╝zenlemeyi ve tedaviyi m├╝mk├╝n k─▒lmaktad─▒r. Bu da bizim kazanc─▒m─▒zd─▒r. ─░nsan etkileyen ve etkilenen bir varl─▒kt─▒r.

%d blogcu bunu be─čendi: