hd porno porno hd porno porno

Hiperaktif bireylerin ruhsal durumu

1.372 okundu

K─▒p─▒r K─▒p─▒r ├žocuklar ve sorunlar─▒
Dr. Yank─▒ Yazgan, Psikiyatrist
Bir u├žtan di─čer uca ko┼čturan, yerinde hop oturup hop kalkan bir ├žocu─čun nesi olabilir? Bu yaz─▒da a┼č─▒r─▒ hareketli ve dikkat eksikli─čine yol a├žabilecek farkl─▒ durumlar irdeliyor: Duygular hareketleri nas─▒l etkiler? ├çok hareketlilik dikkati neden azalt─▒r?
K├Ârfez vapurunun alt kat salonu bir u├žtan ├Âb├╝r uca ko┼čarak keteden ufakl─▒k bir yandan sa─ča-sola g├╝l├╝c├╝kler da─č─▒t─▒yor. Vapurun tahta s─▒ralar─▒ndaki b├╝y├╝kler g├╝l├╝mseyerek kar┼č─▒l─▒k verirlerse, h─▒z─▒n─▒ ve ko┼čarken ├ž─▒kard─▒─č─▒ ‘pat-pat, sesini daha da art─▒r─▒yor. Biraz ├žat─▒k ka┼čl─▒ca teyze, ├žocu─čun annesine, ‘Ma┼čallah pek de hareketli’ diyor. Anne teyzenin demek istedi─čini anl─▒yor da, anlamazdan geliyor. “Babas─▒ da b├Âyleymi┼č, hi├ž yerinde durmaz, ko┼čturur dururmu┼č.” Teyzenin hep soran bak─▒┼člar─▒na kar┼č─▒l─▒k: “sonraÔÇŽ sonra durulmu┼č.” ├çocuk ko┼čturmaya devam ediyor. Teyze, “okulda b├Âyle olursa, i┼činiz zor.” Anne cevap vermiyor. ├çocuk durmu┼č bir ┼čeye dikkatle bak─▒yor. Alt kata inen merdivenlerin hemen yan─▒ndaki akvaryuma g├Âzlerini dikmi┼č ├Âylece, k─▒rm─▒z─▒ mavi bal─▒klarla birlikte kafas─▒ bir sa─ča bir sola gidiyor. Bir ka├ž dakika sonra yine ko┼čmaya devam edecek.
A┼č─▒r─▒ hareketlilik
ABD’de ├žocuk psikiyatristlerinin g├Ârd├╝─č├╝ 5-12 ya┼č aras─▒ndaki her on ├žocuktan be┼č il├ó yedisi “a┼č─▒r─▒ hareketlilik” ┼čikayeti ile getiriliyor. Be┼čten k├╝├ž├╝k ya da on ikiden b├╝y├╝kler aras─▒nda da s─▒k s─▒k duyulan bir ┼čikayet ger├ži ama, okula ba┼člad─▒ktan sonra t─▒rman─▒┼ča ge├žip, ergenlikle birlikte ilk ┼čiddetini kaybeden ya da ba┼čka bir k─▒l─▒─ča giren bir ba┼čka sorun.

Konuyla ilgili olanlar bilecektir, ‘a┼č─▒r─▒ hareketlilik’ dendi─činde ├žocuk psikiyatristlerinin, n├Ârologlar─▒n yakla┼č─▒mlar─▒nda ├╝lkeden ├╝lkeye b├╝y├╝k farklar var. Kimileri ABD’deki doktorlar─▒n a┼č─▒r─▒ hareketlili─čin hemen her t├╝rl├╝s├╝n├╝ ayn─▒ kefeye koydu─čunu, kimileri de di─čer ├╝lkelerde (├Âzelikle ─░ngiltere Fransa vs.) a┼č─▒r─▒ hareketlilikle giden davran─▒┼č problemlerinin yeterince tan─▒n─▒p tedavi edilmedi─čini ├Âne s├╝r├╝yor.

Burada tan─▒ tart─▒┼čmalar─▒na girip kafalar─▒ kar─▒┼čt─▒rmak istemiyorum. ├ťstelik, her ├╝lkede doktorun karar─▒ genelge├žer bir kal─▒b─▒n hastaya uydurulmas─▒ndan ziyade, ├žocu─čun neye ihtiyac─▒ oldu─čuna g├Âre bi├žimleniyor.

Son y─▒llarda Time, Newsweek gibi dergilerin de katk─▒lar─▒yla pop├╝lerle┼čen “dikkat eksikli─či-a┼č─▒r─▒ hareketlilik bozuklu─ču” ger├žekte bir bozukluk de─čil; bir ka├ž ┼čekilde kendini g├Âsteren ve bir ├žok nedene ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kabilen bir sorunlar kompleksi. Dolay─▒s─▒yla bir ├žok farkl─▒ yakla┼č─▒m─▒ m├╝mk├╝n ve gerekli k─▒l─▒yor.

Bu yaz─▒da dikkatin nas─▒l “eksildi─čine,” ├žocuklar─▒n nas─▒l olup da “a┼č─▒r─▒ hareketlile┼čti─či ve d├╝┼č├╝nmeksizin ak─▒llar─▒na esti─či gibi davrand─▒─č─▒na a├ž─▒klamalar getirmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

“Vapurdaki ufakl─▒k” ├Ârne─čine d├Âneyim. ─░ki-iki bu├žuk ya┼č─▒nda var-yok. Y├╝r├╝meye ba┼člayal─▒ neredeyse bir y─▒l olmu┼č, ko┼čman─▒n tad─▒n─▒ ise yeni yeni ├ž─▒karmaya ba┼člam─▒┼č. Hareket sistemi ancak elvermekte. Deliler gibi sa─ča-sola ko┼čtuk├ža, sadece yeni edindi─či bir hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ pervas─▒zca kullan─▒yor; yeni ├Â─črendi─či bir beceriyi de peki┼čtirmi┼č oluyor.
Kimi ana-babalar, ├žocuklar─▒n─▒n emeklemeye ba┼člad─▒─č─▒nda da a┼č─▒r─▒ hareketlendi─čini hat─▒rlayabilirler. Daha da geriye gidip, be┼či─činde yerinde durmayan bebekleri bile bulabiliriz. Filancan─▒n ├žocu─čunun ise bu denemelerin hi├ž birini yapmay─▒p, kuzu kuzu oturdu─čunu, nereye koyduysan orada kald─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyenler de ├ž─▒kabilir. Vapurdaki annenin dedi─čini hat─▒rlay─▒n, “babas─▒ da b├Âyleymi┼č.” Sab─▒rs─▒z hareketli, ko┼čturanÔÇŽ Genetik ├žal─▒┼čmalar─▒, bu g├Âzlemin kesinli─čini destekliyor.

Bu arada ufakl─▒─ča ‘dikkati eksik’ dedik, ama, akvaryumun ├Ân├╝nde ge├žirdi─či bir ka├ž dakikay─▒ (bizim zaman─▒m─▒zla bir ka├ž saat) yabana atmay─▒n. ‘Dikkati eksik’ ├žocuklar ger├žekten ilgilerini ├žeken bir ┼čeyle dakikalar, hatta, saatler ge├žirebilirlerÔÇŽ ├ľrnek mi, televizyon ya da video oyunlar─▒ benim akl─▒ma gelenler…

Ufakl─▒k, ilgin├ž buldu─ču bir ┼čey buldu mu, p├╝r dikkat kesilip, k─▒m─▒ldamaks─▒z─▒n ya da gerekli hareketlerden bir fazlas─▒n─▒ yapmaks─▒z─▒n ├Âylece durabiliyor. “─░lgin├ž” deyince genellikle olumlu ya da keyif verici duygular uyand─▒ran, “motivasyon” artt─▒r─▒c─▒ durumlar─▒ kastediyorum. ├çocuktan ├žocu─ča, b├╝y├╝kten b├╝y├╝─če ve g├╝nden g├╝ne de─či┼čen ilgi ├žekici, ho┼č duygular uyand─▒r─▒c─▒ ┼čeyler.

Duygularla hareket sistemi ve dikkat aras─▒ndaki ili┼čkiye gelinceÔÇŽ Kafan─▒z─▒n ‘bozuk’ oldu─ču zamanlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. Evin i├žinde, bir oraya bir buraya gidip geliyor olabilirsiniz. Ya da, “ah, bir kafan─▒z─▒ verip de bir ┼čey” okuyam─▒yorsunuzdur. ├ťz├╝nt├╝, ├Âfke, ├ž├Âk├╝nt├╝, k─▒rg─▒nl─▒k, k─▒sa ya da uzun s├╝relerle dikkatinizi bozup, sizi yerinizde rahat oturtmayabilir.
Bu ili┼čki tarz─▒ ├žocuklarda ├žok daha belirgin. ├çocuklar─▒n beyni ‘yap─▒m halinde,’ yani geli┼čmekte oldu─ču i├žin beyindeki ├že┼čitli alt-sistemlerinden birisinde olan di─čerini rahatl─▒kla etkileyebiliyor, hatta bir di─čerinin i┼člerini bozabiliyorlar. Dolay─▒s─▒yla, ‘duygu sistemi’ (yani duygularla ilgili beyin b├Âlgeleri) ini┼č-├ž─▒k─▒┼člar yapmaya ba┼člad─▒─č─▒nda, onunla zaten s─▒k─▒ kar┼č─▒l─▒kl─▒ ba─člant─▒ i├žinde olan dikkat ve hareket sistemleri de teklemeye ba┼člayacaklar. S├Âz├╝n├╝ etti─čim sistemler, normal geli┼čme sonucunda birbirleriyle ba─člant─▒lar─▒n─▒ koparmaks─▒z─▒n, ili┼čkilerini “mesafeli” hale getirebildikleri ├Âl├ž├╝de, eri┼čkin hayatta sistemler aras─▒ parazitler daha az etki g├Âsterebiliyorlar.

Vapurdaki ufakl─▒─č─▒n biraz daha b├╝y├╝y├╝p okul ya┼č─▒na geldi─čini varsayal─▒m. Dikkat eksikli─či ve a┼č─▒r─▒ hareketlili─čin ├Âzellikle g├Âze ├žarpt─▒─č─▒ d├Ânem bu. ├çocu─čun kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ etkenlerin de bir o kadar art─▒─č─▒ bir zaman.

Ba┼čka ├žocuklarla birlikte bir ┼čeyler yapmak, ├Â─čretmenlerin s├Âz├╝n├╝ dinlemek, ba┼čar─▒l─▒ olmak, s─▒n─▒fta ├Â─čretmenleri ├Â─črenmek gibi somut hedefler bir ├žok ├žocu─ču ┼ča┼čk─▒na ├ževirebiliyor. ├ťstelik daha ├Ânceden a┼č─▒r─▒ hareketli olup uslananlar oldu─ču gibi, ├Ânceden de ‘ak─▒ll─▒-uslu’ olup, yaramazla┼čanlar (siz onu ‘a┼č─▒r─▒ hareketli-dikkati eksik’ diye okuyun) da bolla┼č─▒yor.
Ana-babadan ayr─▒ olman─▒n gerginli─čini, kavgac─▒l─▒─ča ve azg─▒nl─▒─ča d├Âken pek ├žok ├žocuk okulda zapt edilemez hale geliyor. ├ťstelik kayg─▒lar─▒n─▒ dile d├Âkmekte, do─čal olarak, zorland─▒klar─▒ i├žin yaramaz damgas─▒n─▒ yiyen bu ├žocuklar ‘derslerde’ ba┼čar─▒s─▒z oluyor.

Baz─▒lar─▒ ise, derslerden daha ba┼člang─▒├žtan pek ho┼članm─▒yorlar. Ana s─▒n─▒f─▒n─▒ ya da birinci s─▒n─▒flar─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. Okuma g├╝├žl├╝─č├╝ ├žeken ├žocuklar i├žin okul hi├žbir ilgi ├žekici yan─▒ olmayan, ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒n ardarda ya┼čand─▒─č─▒ bir yere d├Ân├╝verir. Bu ├žocuklar─▒n da, belki zaten aksak olan, dikkat sistemleri okulla ilgili her ┼čeyde iflas eder. Art─▒k s─▒n─▒ftaki s─▒ralar─▒nda oturup, ├Â─čretmeni izlemeleri i├žin pek bir neden kalmam─▒┼čt─▒r.
Bir ba┼čka grup ├žocuk ise, nerdeyse ezelden beri a┼č─▒r─▒ hareketli gelmi┼čtir ve ├Âylece devam eder. Dikkatini vermekte hep zorlanm─▒┼čt─▒r. En cazip oyun, en e─členceli TV program─▒ bile onu yerinde tutamaz. Dikkat eksikli─či tan─▒s─▒ alanlar─▒n i├žinde, bu ├žocuklar─▒n dikkati sorunun ad─▒na lay─▒k olacak derecede ve ta ba┼čtan bozulmu┼čtur.

Bir ├žocuk, dikkati da─č─▒n─▒k ve a┼č─▒r─▒ hareketli ise, bunun i├žin pek ├žok sebep olabilir. Ama yakla┼č─▒mlar sebepler denli ├že┼čitli olmak zorunda de─čil. ├ľrne─čin ‘uyar─▒c─▒ ila├žlar’ diye bilinen Ritalin ya da Dexedrin gibi amfetamin t├╝revleri pek ├žok durumda dikkati d├╝zeltip, a┼č─▒r─▒ hareketlili─či azaltabiliyorlar. Ancak, sorunu a─č─▒rla┼čt─▒ran ├ževresel etkenleri saptamak, ├žocu─ča ve ailesine sorunlarla ba┼ča ├ž─▒kmak i├žin gerekli becerileri kazand─▒rmak, ila├ž tedavilerinin k─▒sa d├Ânem i├žin sa─člad─▒─č─▒ yararlar─▒n daha kal─▒c─▒ olmas─▒n─▒ sa─člayabilir.
├ľrne─čin, kayg─▒, gerginlik vb. nedenlerle ‘hareketlenen’ ├žocuklarda uyar─▒c─▒lar─▒n etkisi s─▒n─▒rl─▒ kal─▒r. ├çocu─čun kayg─▒s─▒n─▒ s├Âze d├Âkmeyi ├Â─črenmesinin, s─▒k─▒nt─▒lar─▒yla u─čra┼čmay─▒ ├Â─črenmesinin (├ľzellikle uzun vadede) ├žok daha yararl─▒ oldu─ču yayg─▒n bir kan─▒.

Vapurdaki ufakl─▒─ča d├ÂnersekÔÇŽ A┼č─▒r─▒ hareketlili─čin bir sorun mu, yoksa geli┼čimin do─čal bir g├Âstergesi mi oldu─čunu, biraz da zaman g├Âsterecek. Babas─▒n─▒n da bir zamanlar b├Âyle olup, sonradan “d├╝zeldi─čini” bilmek ├╝mit verici. Ama bir ├žocu─čun istenenden ‘fazla ya da eksik’ her davran─▒┼č─▒n─▒ problem olarak damgalamaks─▒z─▒n at─▒lacak bir s├╝r├╝ ad─▒m var. Neden ve ni├žinler yan─▒tlarken olsun, tedaviyi e─čitimi planlarken olsun, ak─▒lda tutulacak ┼čeylerden birisi, bence en ├Ânemlisi: bu problem bu ├žocu─čun hayat─▒n─▒, geli┼čimini, ├Â─črenimini ne kadar etkiliyor?

Bu sorunun cevab─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutulmaks─▒z─▒n uygulanacak tedavi edici yakla┼č─▒mlar─▒n ‘hizaya getirmekten bir fark─▒ olmayabilir

al─▒n─▒t─▒

%d blogcu bunu be─čendi: