TANIM: Üstün ve özel yetenekli çocuklar yaratıcılık, sanat ve akademik alanlarda yaşıtlarına göre yüksek düzeyde motivasyon, performans ve görev sorumluluğu gösteren ve bu tür yeteneklerini geliştirmek için uygun imkanlara gereksinim duyan çocuklardır. Zeki çocuk ile üstün yetenekli çocuklar arasındaki farklar ise;
ZEKÄ° ÇOCUK                                   ÃœSTÃœN YETENEKLÄ° ÇOCUK
 
Okulu sever.                                            Öğrenmeyi sever.

Bilgileri emer.                                             Bilgilerle oynar.

Yanıtları bilir.                                            Sorular sorar.

Soruları yanıtlar.                               Ayrıntıları görür.

Kolaylıkla öğrenir.                               Zaten biliyordur.

Tam olarak öğrenmesi                                  Tam olarak öğrenmesi
6-8 tekrarla olur.                               1-2 tekrarla olur.
 
Düşünceleri anlar.                              Soyutlamalar yapar.
 
Anlamı yakalar.                                          Varsayımlar ortaya atar.
 
DoÄŸru olarak kopya eder.                             Yeni bir desen yaratır.
 
DoÄŸru bir sonuçtan hoÅŸlanır.                       Karmaşıklıktan hoÅŸlanır.
 
Ä°yi fikirleri vardır.                               Çılgın ve saçma gelen düşüncelere sahiptir.

Dikkatini yoÄŸunlaÅŸtırır.                            Hem zihinsel hem de fiziksel olarak katılır.
 
Ä°yi ezberler.                                        Ä°yi tahmincidir.
 
Teknikçidir.                                        Ä°catçıdır.
 
Çok çalışır.                                       Çalışmaz görünse de sınavlarda baÅŸarılıdır.
 
ÖğrendiÄŸi kadarıyla tatmin olur.            ÖğrendiÄŸi ile yetinmez.
 
Yaşıtlarından hoÅŸlanır.                         YetiÅŸkinleri tercih eder.
 
ÖZELLİKLERİ:
Zihinsel Gelişim Özellikleri:
 Ã‡ok Küçük YaÅŸlarda ileri Düzeyde Sözcük DaÄŸarcığı: Ãœstün zekalı çocukların çoÄŸunluÄŸunun göstermiÅŸ olduÄŸu en belirgin özelliklerden birisidir, örneÄŸin: Çocukların çoÄŸu, iki yaÅŸ dolaylarında iki sözcüklü tümceler kurar "Köpek var" gibi. Aynı yaÅŸlarda üstün zekalı bir çocuk ise "Arka bahçede çiçeklerimizi koklayan kahverengi bir köpek var" türünde tümce kurar.
 Dikkatli Gözlem ve Merak: Ãœstün zekalı çocuklarda olay ve nesneleri ayrıntılarına kadar gözleme ve nedenlere iliÅŸkin merak çok küçük yaÅŸlarda geliÅŸmeye baÅŸlar, örneÄŸin: Åžeffaf bantların yapımına iliÅŸkin bir dizi soruyla ayrıntılı yanıtlar elde etmeye çalışabilir. Åžeffaf bandın bir tarafını yapışkan diÄŸer tarafını düz yapan nedir? Nasıl bir makinayla bandın yapışkan yeri makinaya bulaÅŸmadan çıkmaktadır? Bant rulosunu açtığımız zaman niçin yapışkan kısım diÄŸer kısma yapışır? vb. sorularla yanıtlar bulmaya çalışır.
Bilginin Çeşitliliğini Anımsama: Üstün zekalı çocuk, ana-baba ve öğretmenlerini geçmiş yaşantılarının ayrıntılarını anımsayarak şaşırtırlar. Örneğin, altı yaşındaki bir üstün zekalı çocuk, bir müzeyi gezip döndükten sonra, orada görmüş olduğu bir aracı gerçeğine uygun olarak çizebilir.
 Dikkati Bir Noktaya Toplama Süreci: Bir yaşındaki üstün zekalı çocuk beÅŸ dakika ya da daha çok uzun bir süre kendisine okunan bir masalı dikkatini dağıtmadan dinleyebilir. Daha büyük yaÅŸtakiler ise bir kitap ya da kendisine anlatılan bir konuyu tümüyle anlatabilir.
 Karmaşık Kavramları Anlama ve Ä°liÅŸkileri Algılama Soyut Düşünme YeteneÄŸi: Ortalama yetenekli dört yaÅŸlarındaki bir çocuk, ana ve yavru hayvanlarla ilgili kitapların resimlerine merakla bakar. Aynı yaÅŸlardaki üstün zekalı çocuk ise ana ve yavrulardan hangilerinin birbirlerine daha çok benzediÄŸi hususu ile ilgilenir. Ya da beÅŸinci sınıf öğrencilerine "Fakir olsaydınız ne olurdu?" konulu bir kompozisyon ödevi verilse, öğrencilerin büyük çoÄŸunluÄŸu ya "yeterli param olmazdı" ya da "aç kalırdım" diye yanıt verecektir. Ancak üstün zekalı bir çocuktan şöylesi bir yanıt beklemek olasıdır, "fakir olmak sadece diÄŸer insanlar da fakir deÄŸilse sorundur. EÄŸer herkesin az parası varsa, herkes daha az harcayacaktır ve her ÅŸey de daha ucuz olacaktır".
 Ä°lgi Alanlarının ÇeÅŸitliliÄŸi ve GeniÅŸliÄŸi: Ãœstün zekalı çocuklar çeÅŸitli konulara ilgi göstermektedirler. Bu ilgileri oldukça yoÄŸun olmaktadır. Bir ay hayvanlarla ilgilenirse öbür ay tamamen farklı bir konuya örneÄŸin yabancı dile ilgi duyabilir.
Başkalarını ve Kendini Eleştirme Yeteneği: Üstün zekalı çocuklar kendilerini ve çevresindekileri iyi biçimde değerlendirirler, insanların söyledikleri ile yaptıkları arasındaki farklılıklara dikkat ederler. Ancak kendilerini daha çok eleştirirler. Örneğin, yüzme yarışında birinci gelen üstün zekalı bir çocuktan "En az bir dakika daha önce yarışı bitirebilirdim" yanıtını almak olasıdır.
Diğer Alanlarda Üstün Yetenekli Çocukların Özellikleri: Görsel ve yapım sanatları ya da psikomotor alanlarda üstün yetenekli olan çocuklar anlıksal açıdan üstünlük gösteren ve yukarıda özellikleri belirtilmeye çalışılan çocuklara benzer özellikler gösterirler. Ayrıca bunlara ek olarak üstünlük gösterdikleri alanlara ilişkin (yaratıcılık, fiziksel yeteneklilik v.b) yeterliklerini çok küçük yaşlarda göstermeye başlarlar. Resim alanında üstün yetenekli olan bir çocuk, sınıf arkadaşları bir insan resminde burun, göz, kulak ve ağzı doğru yerlerine koymaya çalışırken motosiklete binmiş adam resmi çizebilir. Yaratıcılık yetenekleri olan çocuklar, anlıksal açıdan üstünlük gösterenlerden bir çok yönde farklılık göstermektedirler. Alışılmış mantık kalıpları dışında düşünme, bağımsız düşünme, rahat davranma v.b özellikler göstermektedirler. Bu çocuklar gelişim basamaklarını yaşıtlarından önce tamamlar.
Sosyal Alandaki Yetenek Özellikleri:
 
•         Kendilerine güvenirler. Kendileriyle ilgili farkındalık düzeyleri yüksektir.
•         Duyarlıdırlar, empati yetenekleri geliÅŸmiÅŸtir.
•         Sosyal etkinliklere katılmaktan hoÅŸlanırlar.
•         Yeniliklerden hoÅŸlanır, yeni ve deÄŸiÅŸik durumlara kolay ve çabuk uyum saÄŸlarlar.
•         Amaçlarına ulaÅŸmaktan ve baÅŸarıdan zevk duyarlar.
•         Espri yetenekleri vardır. Yaratıcı öyküler anlatır ya da yazarlar.
•         DeÄŸiÅŸik konularda zor metinleri okumaktan keyif alırlar.
•         BaÅŸkalarıyla kolayca iÅŸbirliÄŸi yaparlar. BaÅŸkalarına yardım etmekten hoÅŸlanırlar.
•         Grup içinde lider olurlar. Sınıf arkadaÅŸları tarafından yeni fikir kaynağı ve grup lideri olarak görülürler.
•         Azimli ve sabırlıdırlar. Sorumluluk duyguları geliÅŸmiÅŸtir. Sorumluluk almayı ister ve bunu yerine getirmekten hoÅŸlanırlar.
Öğretmene Öneriler
Üstün zekalı çocuklar için özel eğitim önlemlerinin alınmamış olması nedeniyle, olağan eğitim ortamları içinde düzenlemelerin yapılması zorunlu hale gelmiştir. Bu düzenlemelerin sınıf öğretmeni tarafından yapılması gerekmektedir. Olağan sınıflarda uygulanabilecek önlemler şöylece belirlenebilir.
•   Bu özellikler, öğretmeni paniÄŸe düşürmemelidir. Çünkü normal bir öğretmen, çeÅŸitli açılardan üstün zekalı çocuklara kaynaklık ve önderlik yapabilir.
•   Öğrenci sınıf çalışmalarına karşı istekli ve ilgili olmayabilir. Bunun nedeni sınıf etkinliklerinin yeterince uyarıcı olmamasından olabilir. Bunu gidermek için, proje çalışmaları, ilgi alanlarını çeÅŸitlendirme ve daha üst konularla programı derinlemesine ve dikey zenginleÅŸtirme yapması gerekir. Konuların sunumunda ve öğrenilmesinde tekrara dayalı anlatımlardan , ödevlerden rutin iÅŸ ve görevlerden kaçınmak gerekir.
•   Sınıf içinde çocukların problem çözme, yaratıcı ve eleÅŸtirel düşünme becerilerini geliÅŸtirmek için çocukların yeteneklerine uygun zorlayıcı sorular sorabilir, okuma parçaları vererek bunları tartışabilirler.
•   Bu çocukların diÄŸerlerinden fazla bilgiye sahip olmak, çok soru sormak, sık espri yapmak gibi özellikleri kabul edilmelidir.
•   Derslerle ilgili olarak araÅŸtırma ağırlıklı ek ev ödevlerinin verilmesi gerekir.
•   Sınıf düzeyini temel almaksızın konularda kendi hızlarına göre ilerlemelerine fırsat tanınmalıdır. Bu konuda teftiÅŸ yapan denetçilerin de uyarılması ve bilgilendirilmesi gerekmektedir.
•   Ayrıca öğretmen kesinlikle öğrencinin kendisine ve arkadaÅŸlarına üstün zekaya sahip olduÄŸunu vurgulamamalıdır. Sınıf içinde diÄŸer çocuklardan ayrı tutulmamalı, aynı sorumluluklar her çocuk için geçerli olmalıdır.
•   Ä°lgilendikleri alanlarda proje çalışmaları yapmasına ve sınıf arkadaÅŸlarına sunarak paylaÅŸmasına olanak tanımalıdır. Uygulaması hemen pratik olmayan ya da hemen olası görülmeyen yaratıcı fikirlerini dinlememek, ertelemek ya da red etmek çocuÄŸun zihinsel kapasitesini geliÅŸtirmesini
•   .Ä°leride mutsuz ve baÅŸarısız olmaması için doÄŸru ÅŸekilde yönlendirme yapılmalıdır. Bunun için de çocuÄŸun yaparak ve yaÅŸayarak öğrenmesine fırsat verilmelidir. Öğrencinin fiziksel olarak aktif olabilmesi; denemek ve keÅŸfetmek  istediÄŸi her ÅŸeyi güvenlik duygusu ve sınırları içinde yapabilmesi önemli bir ihtiyaçtır.
•   Ãœstün yetenekli çocukların eÄŸitimi için özel önlemler alınmadığında çocukların yeteneklerinin körelmesi söz konusu olabilir. Bu çocuklar için hazırlanan eÄŸitim programları deÄŸiÅŸik yetenek düzeylerine ve alanlarına cevap verecek nitelikte ve esneklikte düzenlenmelidir. GeliÅŸtirilecek eÄŸitim programlarının bu öğrencilerde geliÅŸtirmeye çalışacağı beceri ve yetenekler ÅŸunlar olabilir.
v     Problem çözebilme                                         
v     Yaratıcı, eleÅŸtirel ve bilimsel düşünebilme,
v     AraÅŸtırma, inceleme ve deney yapabilme,
v     Olayları ve olguları bilim-teknoloji-toplum iliÅŸkisi içinde inceleme,
v     SaÄŸlıklı iletiÅŸim kurabilme
v     Ä°ÅŸbirliÄŸi yapabilme,
v     Liderlik becerilerini geliÅŸtirebilme,
v     Bağımsız çalışabilme, insiyatif kullanabilme,
v     Sorumluluk alabilme, karar verebilme, riski göze alabilme,
v     Olumlu benlik kavramı geliÅŸtirebilme.
            Ãœlkemiz ÅŸartlarında üstün yeteneklilerin eÄŸitimi büyük ölçüde anne baba ve öğretmenlerin gayretlerine bırakılmıştır. Okul ve ailede egemen yetiÅŸtirme modeli, farklılığı deÄŸil benzerliÄŸi sorgulamayı deÄŸil cevapları bilmeyi, kendi başına davranmayı deÄŸil düzeni sürdürmeyi temel almaktadır. Bu tek tipçi eÄŸitim anlayışı çocuklar için sınırlandırıcı olmakta, geliÅŸmelerini olumsuz etkilemektedir.
kaynak: http://www.muglaram.net/ustun_ve_ozel_yetenekli_cocuklar.asp