Üstün veya Özel Yetenek: Zekâ, yaratıcılık, sanat, spor, liderlik kapasitesi veya akademik alanlarda akranlarına göre üst seviyede performans gösterme durumudur. 

Üstün zekalı ve üstün yeteneklilerin öÄŸrenme yetenekleri, okullardaki genel eÄŸitimin gerektirdiÄŸinin çok üstündedir. Özellikle ilköÄŸretim ve orta öÄŸretim programları bu bireylerin ihtiyaçlarına göre düzenlenmiÅŸ olmadığından ve bundan dolayı da yeteneklerinin tümünü kullanamadıklarından dolayı Üstün zekalı ve Üstün yetenekli bireylerin, özel eÄŸitim kapsamına alınarak , özel programlar ve özel yetiÅŸmiÅŸ personel tarafından eÄŸitilmeleri gerekmektedir.

Üstün zekalı ve üstün yeteneklilerin dikkate alınması, onlardan özel biçimde yararlanma fikri oldukça eskidir. Ancak gerçek anlamda özel eÄŸitimlerinin yirminci yüzyılda baÅŸladığı söylenebilir.

Özellikleri  

ü      GeliÅŸimin tüm alanlarında yaşıtlarının ilerisindedirler.

ü      Erken yürür, erken konuÅŸur, okumayı erken yaÅŸta öÄŸrenirler.

ü      Sürekli soru sorarlar, meraklıdırlar.

ü      Zihinsel ve fiziksel olarak büyük bir enerjiye sahiptirler.

ü      Ayrıntılara olaÄŸanüstü dikkat ederler.

ü      ÖÄŸrenme ve bilgiye sürekli açlık duyarlar.

ü      Zengin sözcük hazinesine sahiptirler. Kelimeleri doÄŸru telaffuz ederler, yerli yerinde kullanırlar ve akıcı bir konuÅŸmaları vardır.

ü      Çabuk öÄŸrenme, kavrama ve akılda tutma özellikleri vardır.

ü      Uzun süre dikkatlerini bir konu üzerinde yoÄŸunlaÅŸtırabilirler.

ü      Ä°lgi alanları geniÅŸtir.

ü      Karmaşık problemler çözmekten hoÅŸlanırlar.

ü      Sorumluluk duyguları kuvvetlidir. Sorumluluk almayı çok ister ve bunu yerine getirmekten hoÅŸlanırlar.

ü      Gözlem güçleri vardır.

ü      Genelleme ve soyutlama yaparak bilgilerini baÅŸka alanlara aktarabilirler.

ü      Sebep-sonuç iliÅŸkisine ilgi duyarlar.

ü      Yaratıcılık ve mucitlik özellikleri vardır.

ü      Azimli ve sebatlıdırlar.

ü      Kendilerine güvenleri tamdır.

ü      Espri yetenekleri vardır.

ü      Duyarlıdırlar, baÅŸkalarına karşı empati duyarlar.

ü      Güçlü bir konsantrasyona sahiptirler.

ü      Liderlik özellikleri vardır.

ü      Amaçlarına ulaÅŸmaktan ve baÅŸarıdan zevk duyarlar.

ü      Orijinal ve eleÅŸtirel düÅŸünceye sahiptirler.

ü      BaÅŸkalarıyla kolayca iÅŸbirliÄŸi yaparlar.

ü      Alçak gönüllüdürler, baÅŸkalarına yardım etmekten hoÅŸlanırlar.

ü      Çalışkandırlar.

* Ancak bütün bu özellikler her çocukta aynı derecede bulunmaz.

 Sınıflandırma:

Üstün zekalı ve üstün yetenekli bireylerin tanımlanmalarında kesin bir sınırlamayı gerektiren zeka bölümü kullanılarak sınıflandırma yapılmamaktadır. Ancak Türkiye'de yapılan sınıflandırmada Rehberlik AraÅŸtırma Merkezlerince yapılan ölçümler sonucu zeka bölümüne bakılmaktadır.Bu yaklaşımın deÄŸiÅŸmesi gerekir. Çünkü etiketlenme tehlikesi, Üstün zekalı ve üstün yetenekli bireyler içinde söz konusudur. Konulan etiket, bireye karşı ailenin ve toplumun tutumlarında deÄŸiÅŸikliÄŸe neden olabilmektedir. Bu deÄŸiÅŸiklikler bir çok durumda bireyin geliÅŸimini olumsuz yönde etkilemekte, aile içi iliÅŸkileri bozmaktadır

Üstün zekalı ve üstün yetenekli bireylerin sınıflandırılması normal dağılım eÄŸrisi dikkate alınarak zeka bölümü rakamlarıyla yapılmaktadır.Buna göre:

•  Zeka bölümleri 110-130 arası olanlar üstün zekalı bireyler,

•  Zeka bölümleri 130 ve daha yukarısı olanlar çok üstün zekalı yada dahi bireyler,

•  Zeka bölümü sürekli olarak 120 ve daha yukarı olup da güzel sanatlar, matematik, fen ve teknik gibi alanlarda yaşıtlarından belirgin ölçüde üstün olanlar özel yetenekli bireyler,

•  Genel olarak zekaları ortanın üstünde olup da müzik, resim ve diÄŸer güzel sanatlar ile fen ve teknik alanlarda objektif ölçülerle yaşıtlarının % 99'undan üstün olanlar üstün özel yetenekli bireyler, olarak kabul edilmektedir.

ÖÄŸretmenlere Öneriler 

             Bu tip çocuklar için sınıf öÄŸretmeninin öÄŸrenim görevlerinin dışında ek öÄŸrenim  programları hazırlaması gerekir. Sınıfın seviyesi onların seviyesinden çok aÅŸağıda kalabilir. AÅŸağıda belirtilen noktalar dikkate alınarak çocukların daha iyi geliÅŸmelerine yardımcı olabilmek için sınıf öÄŸretmeni;

1.      ÇocuÄŸun çalışma ve ödevlerini sınıfın iÅŸlemekte olduÄŸu konularda ve   aynı tempoda tutmaya çalışmamalı, onun güç ve süratine uygun ödevler vermelidir.

a.      Ödevlerde tekrara ve alıştırmalara fazla yer vermemelidir.

b.     Daha  çok problem çözme tekniÄŸini gerektiren ödevler vermelidir.

c.      Yarı teknik malzemelerin okunması,özetlenmesi, bazı araçların modellerinin yapımı, ÅŸemaların çizimi ve onların çalışma kurallarını açıklama ödevleri verilmelidir.

2.      Tartışma, proje ve dramatizasyon çalışmalarına önem verilmelidir.

3.      Tasnif, organize etme ve maddelendirme olanağı veren fırsatlar                   hazırlanmalıdır.

4.      Ders etkinliklerinde kitabi etkinliklerden çok,geniÅŸ gözlem ve deneylere yer verilmelidir.

5.      Kendilerine özgü ilgileri olduÄŸundan grupla olduÄŸu kadar bireysel çalışmalara da önem verilmelidir.

6.      ÖÄŸrenciyi okul içi ve okul dışı etkinliklere yönlendirmelidir.

7.      ÖnderliÄŸi gerektiren yada önderliÄŸi geliÅŸtirmeye fırsat verecek çalışmalara katılması için teÅŸvik edilmesi gerekir.

8.      Bu tip çocuÄŸun baÅŸarısını,sınıf arkadaÅŸlarının baÅŸarı seviyesi ile deÄŸil kendi öÄŸrenme güç ve sürati ile karşılaÅŸtırmalıdır.

9.      Anne baba ile bu konuda iÅŸbirliÄŸi yapılmalı,onlara çocuklarını ihmal etmeden ve gurura kapılmadan yetiÅŸtirmek için gerekli anlayışı kazandırmaya çalışmalıdır.

10. Bu çocuklarda üstünlük duygusunu yaratmak, aynı ” aÅŸağılık duygusu ” kadar zararlı sonuçlar doÄŸurur. Çocuk arkadaÅŸlarını ve çevredekileri aÅŸağı görür ve toplumda yalnız bir kiÅŸi olarak yaÅŸamına devam etme tehlikesi ile karşı karşıya kalır. Onun için üstünlük duygusunun çocuklarda yaratılmamasına çok dikkat edilmelidir.

11. Ä°leri öÄŸrenim için en uygun yolun seçilmesinde uzmanlarla iÅŸbirliÄŸi yapılmalı.

12. Akademik konular için resim,müzik,beden eÄŸitimi gibi dersler ihmal edilmemelidir.