ENGELLÄ° ÇOCUKLARA YÖNELÄ°K HAZIRLANAN AÄ°LE EĞİTÄ°MÄ° PROGRAMLARI

I.   Ev Merkezli Aile EÄŸitimi Programları

II.  Okul Merkezli Aile EÄŸitimi Programları

III. Ev-Okul Merkezli Eğitim Programları

I. Ev Merkezli Aile Eğitimi Programları

Ailenin evde eÄŸitilmesi, evin verimli bir eÄŸitim ortamı haline getirilmesinde avantajlı bir desenleme olarak görülmektedir. Evde uygulanan programlar, bir uzman ya da danışman tarafından, ailelerin ve çocuÄŸun ev ortamındaki ihtiyaçlarının belirlenmesinden sonra desenlenmektedir.

Portage Aile Eğitim Programı

Aileyi evde eÄŸitmek amacıyla desenlenmiÅŸ ve yaygın olarak kullanılan programlardan biri Portage Aile EÄŸitimi Programı’dır. Bu program 1970’li yılların başında, engelli çocukların okul öncesi eÄŸitimine yardımcı olmak amacıyla geliÅŸtirilmiÅŸtir. Bu program dil, kavram, öz-bakım, motor ve sosyal geliÅŸim alanlarına yönelik 450 becerinin kazandırılmasını hedeflemektedir.

Küçük Adımlar Aile EÄŸitim Programı

Türkiye’de yaygın olarak kullanılan program ise “Küçük Adımlar GeliÅŸimsel YetersizliÄŸi Olan Çocuklara Yönelik Erken EÄŸitim Programı” dır.  Bu program Avustralya’da geliÅŸimsel gerilik gösteren çocukların aileleri tarafından kullanılmak üzere geliÅŸtirilmiÅŸ ve Anadolu Üniversitesi EÄŸitim Fakültesi Özel EÄŸitim Programı öÄŸretim üyelerinin ortak çalışması olarak Türkçe’ ye uyarlanmıştır.

II .Okul Merkezli Aile Eğitimi Programları

Anne babalar okulda ya da merkezde öÄŸrendikleri bilgileri evde uygulamasını gerektiren bu tür programlar, genellikle ailelerin grup olarak eÄŸitimine olanak tanıması yönüyle ekonomiktir. Okulda ya da merkezde düzenlenen programlar konferanslar, çalışma toplantıları, ev ödevleri ve evdeki uygulamaların gruba aktarılması biçimlerinde yürütülmektedir.

III.Ev-Okul Merkezli Eğitim Programları

Ev-Okul programlarının, ailelerin okuldaki etkinliklerini izlemelerine olanak vermesi, ailenin öÄŸretmen eÄŸitiminden geçmelerini saÄŸlaması, çocuklarıyla yaptıkları çalışmaların uzmanlar tarafından evde izlenmesi ve danışmanlık hizmeti alımlarını saÄŸlaması gibi nedenlerle, gerek çocuk gerekse aile açısından daha avantajlı olduÄŸu ileri sürülmektedir.

ÖÄŸretici Olarak Anne - Babalar

      Tüm anne babalar doÄŸumdan itibaren çocuklarının birçok beceriyi öÄŸrenmesinden sorumludurlar.

      DiÄŸer çocuklar bu becerileri anne babalarından kolaylıkla öÄŸrenebilirken, özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocuklar sistematik öÄŸretim uygulamaları olmaksızın öÄŸrenememektedirler

      Bu nedenle anne babaların öÄŸretici olarak yetiÅŸtirilmesi gündeme gelmektedir.

      Bazı özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocuklar için evlerinde her gün rutin olarak yerine getirmek durumunda oldukları önemli becerilerin öÄŸretiminde, yeterli uygulama olanağı ve uygun dönüt saÄŸlanamayabilir.

      Birçok anne baba, çocuklarının ihtiyacı olan özbakım ve günlük yaÅŸam becerisi öÄŸretmek ya da çocukların okulda öÄŸrendiÄŸi akademik becerileri destekleyici çalışmalar yaparlar.

      Ancak yine de anne babaların çocuklarına öÄŸreticilik rolü alıp almayacaklarına iliÅŸkin farklı görüÅŸler bulunmaktadır.

      Bazı uzmanlar ve öÄŸretmenler “anne babalar çocuklarına öÄŸretici olmamalı” fikrini savunmakta;

Bazıları ise, “anne babalar çocukları için etkili öÄŸretmenler olarak hizmet verebilirler” görüÅŸünü savunmaktadırlar.

      EÄŸitime anne baba katılımına iliÅŸkin birçok araÅŸtırma anne babaların evde çocuklarına baÅŸarılı olarak öÄŸretebildiklerini göstermektedir.

      Çocuklarına öÄŸretici olmak isteyen anne babalara ise izleyen dört öneri sunulmaktadır:

(1) ÖÄŸretim oturumları için her gün bir miktar zaman ayırın,

(2) Oturumları 5-10 dk’lık oturumlar biçiminde düzenleyin, bu 30-    40 dk’lık oturumlardan daha etkili olabilir,

(3) ÇocuÄŸa tutarlı davranın,

(4) Çocukla yaptığınız çalışmaları mutlaka kaydedin.

      Bu çalışmalar, hem anne baba hem de evin özel eÄŸitime katılımı anlamına geleceÄŸinden oldukça olumlu görünmektedir.

      Bütün bunlara raÄŸmen her anne baba, çocuk için çok gerekli olan beceriler dışında çocuklarına öÄŸretici olmak istemeyebilir.

      EÄŸer isteksizlik ve sıralanan durumlar söz konusuysa anne babaların, ev öÄŸretimi uygulamasına ve evde çocuklarına öÄŸretici olmalarına iliÅŸkin çalışmalara katılımları konusunda zorlamak doÄŸru olmayacaktır:

Anne Baba Eğitimi ve Destek Grupları

      Günümüz için hiç de yeni olmayan anne baba eÄŸitimine iliÅŸkin eÄŸitim programlarının geçmiÅŸi 1800’lü yıllara deÄŸin uzanır.

      Günümüzde özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocuÄŸun eÄŸitiminde anne babaların daha fazla katılımının bir sonucu olarak, anne babalara yönelik pek çok amaca hizmet edebilecek anne baba eÄŸitimi programları düzenlenebilmektedir.

      Bu programlar, anne babalara okulun yeni politikalarına, öÄŸretim araçlarının evde kullanımına iliÅŸkin bilgi veren tek oturumluk programlardan ya da bireyselleÅŸtirilmiÅŸ eÄŸitim planlarının hazırlanması ve çocuk davranışlarının yönetimi gibi çok oturumlu ve farklı amaçlara dönük programlardan oluÅŸabilir.

Temelde ve yaygın olarak üç amaca dönük anne baba grupları oluÅŸturulabilmektedir:

1.   Özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocuÄŸun artan ihtiyaçlarıyla baÅŸa çıkmasında anne babalara yardımcı olacak önerilerin ve bilgilerin sunulması

2.   Anne babaların birbirleriyle paylaÅŸmaları için tartışma grupları oluÅŸturulması.

3.   ÇocuÄŸun eÄŸitim programında ortaya çıkacak deÄŸiÅŸiklikler konusunda anne babaların bilgilendirilmesi.

Anne Baba ve Aileleriyle Yapılacak Çalışmalar Ä°çin Öneriler

      Özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocukların anne babaları ve aileleriyle en uygun çalışmanın nasıl yapılacağını açıklayan ve anne babalarla çalışmada gerçekten etkili olabilecek tek bir yaklaşım ya da tek bir teknikten söz etmek mümkün deÄŸildir.

      Buna karşın anne baba ve ailelerle yapılacak çalışmalarda öÄŸretmenlere bazı önerilerde bulunulabilir:

      ÇocuÄŸun ihtiyaçlarını ailesinden daha iyi bildiÄŸinizi sanmayınız.

      Günlük dille ve planlı konuÅŸunuz.

      Özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocuk anne babaları hakkında yapılan genellemelere izin vermeyiniz.

      Anne babalara karşı korkutucu ya da savunmacı olmayınız.

      Çocuk için öncelikli konulara yer veriniz.

      Anne babaların iyimser olabilme çabalarında onlara yardımcı olunuz.

      Bir an önce bir ÅŸeylerle baÅŸlayınız. Ne kadar erken baÅŸlanırsa o kadar yol alınacaktır.

      “Bilmiyorum” demekten korkmayınız.

Günümüzde ve Gelecekte Aile ve Anne Babalarla Çalışmalar

      Özel eÄŸitimciler ve özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocuk aileleri, birlikte çalışmalarının daha etkili yollarının neler olabileceÄŸi konusunda arayış içindedirler.

      Günümüzde tüm Dünyada kabul edilen “anne babaların çocuklarının ilk ve sürekli öÄŸretmenleri olduÄŸu” görüÅŸünden hareketle üzerinde durulan konular, anne babaların çocuklarının eÄŸitimlerine etkin katılımlarının saÄŸlanmasında yoÄŸunlaÅŸmaktadır.

      Anne baba katılımını etkileyen birçok nedenden söz edilmektedir.

      Bunlardan en önemlisi toplumun demografik özelliklerinde oluÅŸan deÄŸiÅŸimlerdir.

      Özellikle hem annenin hem de babanın iÅŸ yaÅŸamına katılması ve tüm gün çalışmak durumunda olmaları, boÅŸanmış olmaları, ayrı yaşıyor olmaları, ailelerin farklı kültürel ve etnik gruplardan gelmeleri farklı katılım biçimlerini ortaya çıkarmaktadır.

      Aile eÄŸitimi programlarının gelecekteki yönü; anne babalara yasal haklarıyla ilgili bilgi,  eÄŸitim programı, davranış kontrolü, finansal planlama yeterlikleri kazandırma, stresle baÅŸa çıkma, topluma açık hizmetlerden yararlanma, eÄŸlence ve rahatlama için etkinliklere katılmalarına yöneliktir.

      Bunlarla birlikte son yıllarda birçok anne babanın en önemli ihtiyacı çocuklarının belirli zamanlarda aile dışından birileri tarafından bakılması ya da onlarla ilgilenilmesi,

böylece kendilerine biraz da olsa zaman kalması ve nefes almalarıdır.

      Bu amaçla birçok ülkede gönüllü hizmetlerin organize edildiÄŸi görülmektedir.

      Özetle anne babalar ve aileler çocuÄŸun yaÅŸamındaki en önemli kiÅŸilerdir.

      Bunun yanı sıra anne babalar özel eÄŸitime ihtiyacı olan çocukların eÄŸitiminde iyi öÄŸretmenler olarak çok önemli bir yere sahip olacaktır.

      Gelecekte özel eÄŸitim ve destek hizmetlerin daha etkili duruma gelmesi öÄŸretmenler, anne babalar ve ailelerin birlikte çalışmaları ile mümkün olabilecektir.