DAVRANIÅž DEĞİŞTÄ°RME YÖNTEMLERÄ°
  Ä°stenmeyen Davranışın OluÅŸmasındaki Etmenler Ve
Davranış Yönetimi
Ä°STENMEYEN DAVRANIÅžIN OLUÅžMASINDAKÄ° ETMENLER

A- Aileden Kaynaklanan Etmenler
• Ailenin ÇocuÄŸa Yeterli Ä°lgi Göstermemesi
• Evde Sıkı Kontrol
• Aile Ä°çi Sorunlar
• KuÅŸak Çatışması
• Ailenin Ekonomik Durumu
• Ailenin EÄŸitim Düzeyi

B- ÖÄŸretmenin Davranışından Kaynaklanan Etmenler
* Sosyal Beceri Yetersizlikleri
* ÖÄŸretimle Ä°lgili Beceri Yetersizlikleri

C- Sınıfın Yapısından Kaynaklanan Etmenler
• Sınıfın Fiziksel Yapısı
• Sınıfların Kalabalık Olması

D- ÖÄŸrenciden Kaynaklanan Etmenler
• ÖÄŸrencinin KiÅŸilik Özellikleri
• ÖÄŸrencinin GeliÅŸim Özellikleri
• ÖÄŸrencinin DeÄŸer ve Davranış Kalıpları
• ÖÄŸrencin BaÅŸarı Durumu

E- İstenmeyen Davranışın Oluşumundaki Diğer Etmenler
• Okulun Yapısı ve Yönetimi
• Akran Grubu
• Bilgi ve Ä°letiÅŸim Teknolojileri

DAVRANIÅž YÖNETÄ°MÄ°
 Sınıf yönetimi, kaynakları örgütleme, çevreyi etkili bir biçimde düzenleme, öÄŸrenci geliÅŸimini gözleme, ortaya çıkabilecek öÄŸrenci sorunlarını önceden tahmin edebilme gibi unsurları içeren sınıftaki hayatın bir orkestra gibi yönetilmesidir. Etkili bir sınıf yönetimi olmaksızın sınıf ortamında öÄŸrenciye kazandırılmak istenen davranışların istenen düzeyde gerçekleÅŸebileceÄŸini söyleyebilmek zordur.

 Sınıf yönetiminde öÄŸretmenin, sınıfta etkili bir öÄŸrenme ortamının oluÅŸturulması ve sınıf düzeninin saÄŸlanması ÅŸeklinde iki önemli temel görevi bulunmaktadır.
 ÖÄŸretme-öÄŸrenme etkinliklerinin verimli bir ÅŸekilde yürütülebilmesi için her öÄŸretmenin öÄŸretim becerilerine, etkili sınıf yönetim stratejilerine ve istenmeyen davranışların ortaya çıkmasını önleme eÄŸer bu tür davranışlar ortaya çıkmışsa da bunları giderme stratejilerine sahip olması gerekmektedir.
 Davranış Yönetimi
 Sınıf normları ve kuralları doÄŸrultusunda öÄŸrencilerin davranışlarını düzenlemek için yapılan eylemlerdir.
 Özyürek’e göre davranış yönetmenin iki amacı vardır:
• ÖÄŸrencilerin, sınıfın ve dersin amaçları doÄŸrultusunda sınıf içinde uygun davranış göstermeleri ve bu davranışları sürdürmelerini için gerekli önlemlerin alınması.
• Sınıfın ve dersin amaçlarına uygun olmayan öÄŸrenci davranışlarını amaçlar doÄŸrultusunda olumlu yönde deÄŸiÅŸtirmek için gerekli düzenlemelerin yapılması ve denetlenmesi.

 Sınıf ortamında davranış yönetiminden öÄŸretmen sorumludur. ÖÄŸretmenin davranışlarındaki tutarlılık ve kararlılık öÄŸrenciyi olumlu yönde etkileyecektir. ÖÄŸretmenin davranışları anlaşılır, anlamlı ve öÄŸretici olmalıdır.
 Demokratik sınıf ortamı davranış yönetiminin etkiliÄŸi açısından önemlidir. Katılımcı karar süreci, eÅŸit oy hakkı ve seçim demokratik yönetimin temel ilkeleridir.
 Ä°stendik Davranış Kavramı
 ÖÄŸretmenler sınıf içi davranışları yönetirken öncelikle istenen ve istenmeyen davranışların neler olduÄŸunu iyi ayırmalıdır.
 ÖÄŸretmenin içinde bulunduÄŸu koÅŸulları analiz ederek ulaşılması gereken istendik davranışları belirlemek görevidir. Bu aÅŸamada davranış yönetiminde deÄŸiÅŸmez doÄŸrular olmadığını ve bu nedenle herhangi bir durumda geçerli olan yaklaşımın baÅŸka bir durumda geçerli olamayabileceÄŸini bilmelidir.
 Ä°stendik davranışlar kazandırma sürecinin dayandığı temel ilkeler aÅŸağıdaki gibi belirtilebilir:
• ÖÄŸrencilerin davranışlarına yön veren temel etken beklenti ve gereksinimlerdir.
• ÖÄŸretmen öÄŸrencilerin kendilerini geliÅŸtirmeleri için çaba göstermelidir.
• EÄŸitimin amacı mutlu ve üretken kiÅŸiler yetiÅŸtirmek ve buna yardımcı olacak bilgi ve becerileri öÄŸrencilere kazandırmaktır. ÖÄŸrenciler sözleri ve davranışlarıyla uyumlu ve kendilerine örnek olabilecek öÄŸretmenlere ihtiyaç duyarlar.
• Sınıf içi yaÅŸam öÄŸrenciyi katılımcı demokratik hayata hazırlamalıdır.
 Davranış Yönetiminde ÖÄŸretmene Öneriler
• Anlaşılır ve akıcı bir dil kullanın.
• ÖÄŸrencilerin kiÅŸisel sorunlarına duyarlılık gösterin.
• ÖÄŸrencilerinizi önemseyin ve kendilerine saygı duymaları için onları destekleyin.
• ÖÄŸrencilerin baÅŸarı düzeylerini deÄŸerlendirirken bireysel farklılıklarını dikkate alın.
• ÖÄŸrencilerin kiÅŸiliÄŸini deÄŸil, yanlış davranışlarını eleÅŸtirin.
• ÖÄŸrencilerinizin sorumluluk almaları ve baÅŸarılı olmaları için gerekli fırsatları yaratın.
• Davranış deÄŸiÅŸikliÄŸi sürecinde sabırlı olun.

• ÖÄŸrencilere dönük amaç ve beklentilerinizi gerçekçi ölçülerde belirleyin.
• ÖÄŸrencilerin neyi yapmamalarından çok, neleri neden yapmaları gerektiÄŸini açıklayın.
• Ä°stendik davranışlar için anlamlı ve geçerli nedenler gösterin.
• ÖÄŸrencilerinizin olumlu yönlerini ön plana çıkararak istendik davranışları göstermeleri için onları motive edin.
• Olumlu davranışları ödüllendirin.
• Ä°stenmeyen davranışlar ortaya çıktığında tutarlı davranın.
• Ödül ve ceza sistemini yansız biçimde ve yalnızca eÄŸitsel amaçlar için uygulayın.

 Ä°stenmeyen Davranışların Yönetimi
 Sınıflarda öÄŸretmenleri karşılaÅŸtıkları istenmeyen öÄŸrenci davranışları önemli bir disiplin sorunudur ve eÄŸitim-öÄŸretim etkinliÄŸinin yürütülmesinde büyük bir engel oluÅŸturur.
 Ä°stenmeyen davranışlar genellikle en büyük olumsuz etkisini davranışı yapan üzerinde gösterir. Bazı istenmeyen davranışlar ise öÄŸretmeni, sınıfın tümünü ve dersi olumsuz yönde etkiler.
 Olumsuz davranışın etkisi ortaya çıkardığı sonuçlara göre deÄŸerlendirilir. Bazı olumsuz davranışlar gözle görülür zararlar ortaya çıkarır ve bir önlem alınmasını gerektirir.
 Ä°stenmeyen Davranışlar
 Ä°stenmeyen davranış sınıfa, derse, zamana ve duruma göre deÄŸiÅŸebilmektedir. O zaman herkesin üzerinde anlaÅŸtığı istenmeyen davranışları listelemek ve tanımlamak oldukça zordur.
 Ancak öÄŸrencilerin sınıf içindeki davranışlarını istenmeyen davranış olarak adlandırmak için dört temel ölçüt vardır. Bunlar;
• Davranışın, öÄŸrencinin kendisinin ya da diÄŸer öÄŸrencilerin öÄŸrenmesini engellemesi.
• Davranışın, öÄŸrencinin kendisinin ya da diÄŸer öÄŸrencilerin güvenliÄŸini tehlikeye sokması.
• Okul araç ve gereçlerine ya da diÄŸere öÄŸrencilerin eÅŸyalarına zarar vermesi.
• Davranışın öÄŸrencinin diÄŸer öÄŸrencilerle sosyalleÅŸmesini engellemesi.
 Sınıfta sıklıkla gözlenen istenmeyen öÄŸrenci davranışları:

• Derse hazırlıksız gelme,
• Dersle ilgilenmemek,
• Derse devam etmeme ya da derslere geç gelme,
• Derste söz almadan konuÅŸma,
• Derste hayal kurma ya da ders dışı bir etkinlikle uÄŸraÅŸma, 
• Derste diÄŸer arkadaÅŸlarını rahatsız etme,
• Sınıfta uygun olmayan yer ve zamanda konuÅŸma,
• KonuÅŸurken argo kelimeler kullanma ya da küfür etme,
• ArkadaÅŸlarına lakap takma,
• Ä°zinsiz sınıfa girme ya da sınıftan çıkma,
• ÖÄŸretmene karşı gelme veya saygısızlıkta bulunma,
• Sınıftaki eÅŸyalara ve araç-gereçlere zarar verme,
• ArkadaÅŸlarına ve eÅŸyalarına zarar verme,
• BaÅŸkalarının eÅŸyalarını izinsiz alma veya kullanma,
• Verilen görev ve ödevleri yapmama,
 Ä°stenmeyen Davranışların Önlenmesine
 Yönelik Yaklaşımlar
 Genel olarak öÄŸretmenlerin sınıfta istenmeyen davranışa karşı yaklaşımlar üç grupta incelenmektedir.
1. İnsancı (Karışmacı Olmayan) Yaklaşım
 Bu yaklaşımın temelinde insanın doÄŸru yapacağına inanmak ve güvenmek vardır. EÄŸer insan yanlış yapıyorsa bunu düzeltmek için dış etkiden çok o insanın iç dünyasındaki anlayış uyandırılarak kendi kendine doÄŸruya ulaÅŸması saÄŸlanmalıdır.
2. Pazarlık Yaklaşımı
 Bu yaklaşımın temelini “her ÅŸeyin bir bedeli vardır” anlayışı oluÅŸturur. ÖÄŸrenci sınıfta istenmeyen bir davranışta bulunuyorsa bunun sorumluluÄŸunu almak ve sonucuna katlanmak zorundadır.

3. Davranışçı Yaklaşım
 Bu yaklaşım temelinde davranışçı psikoloji görüÅŸünün ilkelerinden yararlanarak, sınıfta istenmeyen davranışların deÄŸiÅŸtirilmesine dayanır. Ä°stenmeyen davranışların oluÅŸmasına göre farklı stratejiler kullanılır. Bunlar, sorun davranışı gözlemlemek, pekiÅŸtireç vermek, istenmeyen davranışı söndürmek, öÄŸrencilerle anlaÅŸmak, yaklaşık istendik davranışları kabul etmek ve derse dönmektir.
İstenmeyen Davranışlara
Karşı Önlemler

 ÖÄŸretmenini bütün çabalarına raÄŸmen sınıfta istenmeyen davranışlar ve öÄŸretme-öÄŸrenme etkinliklerinin amacına ulaÅŸmasını engelleyen durumlar olabilir. Sınıfta oluÅŸan istenmeyen davranışları önlemek için öÄŸretmenin uygulayabileceÄŸi stratejiler vardır.
• Görmezden Gelme
• Uyarma 
• Sözel Olmayan Uyarı
• Sözel Uyarı
• Derse Ara Verme - Kuralları Hatırlatma
• Fiziksel Müdahale
• Derste DeÄŸiÅŸiklik Yapma
• Sorumluluk Verme 
• ÖÄŸrenciyle KonuÅŸma
• Okul Yönetimi ve Aileyle Ä°ÅŸbirliÄŸi
• Okul Disiplin Kurullarına BaÅŸvurma

 Ä°stenmeyen Davranışın Yönetiminde ÖÄŸretmene Öneriler
 Ä°stenmeyen davranışlar farklı nitelik ve yoÄŸunlukta olmasına raÄŸmen her sınıfta gözlenebilir ve uygun eÄŸitim yaÅŸantılarını kazandırmak için iyi bir fırsat olarak deÄŸerlendirilebilir.

• Ä°stenmeyen davranışı ortadan kaldırmak öncelikle sorunu doÄŸru anlamayı gerektirir. Sorunu anlamak için gerekli zamanı ayırın ve yorum yapmaktan kaçının.
• Sorunlu davranışın ne ölçüde sık, yaygın ve yoÄŸun olduÄŸunu gözleyin.
• Ä°nsan doÄŸasının temelde iyi olduÄŸu ve her insanın kendini geliÅŸtirmek için gerekli potansiyele sahip olduÄŸu düÅŸüncesiyle soruna anlamlı çözümler üretin.
• ÖÄŸrencilere, kendileri deÄŸil davranışları istenmeyen niteliktedir görüÅŸünü sık sık ifade edin.
• Sorunlu davranışlar karşısında hoÅŸgörülü ve kararlı bir tutum gösterin.
• ÖÄŸrenciler hata yaparak öÄŸrenirler. Onların hatasız olmalarını beklemeyin.
• ÖÄŸrencilerin kendilerini ifade etme, saygınlık kazanma ve sınıfta etkin bir yer edinme çabalarını destekleyin.
• ÖÄŸrencilerinize olumlu yönde geliÅŸecekleri konusunda iyimser beklentilere sahip olduÄŸunuzu gösterin.
• ÖÄŸrencilerinizin olumlu özelliklerini vurgulayarak onları olumlu geliÅŸimler için motive edin.
• Derslerin ve her tür eÄŸitsel etkinliÄŸin öÄŸrencilerin beklenti ve gereksinimlerine dönük olmasına özen gösterin.
• Ä°stenmeyen davranışları yasaklamak yerine alternatif davranış seçenekleri sunun.
• Ä°stenmeyen davranışların yönetiminde aile ile olumlu iliÅŸkiler kurun.

 OLUMSUZ DAVRANIÅžLARIN DEĞİŞTÄ°RÄ°LMESÄ°NDE PEKÄ°ÅžTÄ°REÇ KULLANIMI (ÖDÜL ve CEZA)
 Olumlu davranışların ortaya çıkarılması, olumsuz davranışların ortadan kaldırılarak olumluya dönüÅŸtürülmesi, okulun en önemli rollerinden biridir.

 PekiÅŸtirme Kavramı
 ÖÄŸrenme kuramları arasında yer alan Edimsel KoÅŸullamanın, iki temel ilkesi bulunmaktadır. Bunlar:
• PekiÅŸtirici uyarıcı ile izlenen tepkiler, tekrarlanma eÄŸilimindedir.
• PekiÅŸtirici uyarıcılar, edimsel davranışların ortaya çıkma oranını ve olasılığını artırır.
• Olumlu PekiÅŸtireç:  Bir davranım gerçekleÅŸtikten sonra, ortama koyulduÄŸunda bu davranışın yapılma olasılığını artıran pekiÅŸtireçlerdir.
• Olumsuz PekiÅŸtireç: Bir davranışın yapılmasından sonra, ortamdan çıkarılan pekiÅŸtireçlerdir.
 Bir öÄŸretmenin ödevini yapan bir öÄŸrenciye ‘Aferin’ demesi.
 Bu örnekte,
• PekiÅŸtirilmesi istenen davranış                   ÖÄŸrencinin ödevini düzenli olarak yapması.
• Olumlu PekiÅŸtireç                                       “Aferin” kelimesi

 ÖÄŸretmenin, ders bitimine kadar öÄŸrencilerin tahtada yazılı olan ev ödevlerini defterlerine geçirmeden  onların teneffüse çıkmasına izin vermemesi. 
 Bu örnekte,
• PekiÅŸtirilmesi istenen davranış
 ÖÄŸrencilerin ev ödevlerin eksiksiz olarak                                                                                                                                                                    defterine geçirmeleri
• Olumsuz pekiÅŸtireç
 Ev ödevi yazılana kadar teneffüse çıkmamadır.

 PEKÄ°ÅžTÄ°REÇLERÄ°N EĞİTÄ°M ORTAMLARINDA KULLANIMI
 Skinner pekiÅŸtirmeyi kontrol ederek davranışların da kontrol edilebileceÄŸini savunmaktadır. Ona göre, çocuÄŸun belli kiÅŸilik özelliklerini kazanmasını isteyen anne baba ÅŸu adımları izleyerek baÅŸarıya ulaÅŸabilir:

• ÇocuÄŸunuzun bir yetiÅŸkin olarak hangi kiÅŸilik özelliklerini kazanmasını istediÄŸinize karar veriniz.
• Amacınıza ulaÅŸtığınızda yani, çocuÄŸunuz sizin hedeflediÄŸiniz kiÅŸilik özelliklerine sahip olduÄŸunda hangi davranışları kazanması gerektiÄŸini tanımlayınız.
• Amacınıza uygun davranışlar gösterdiÄŸinde çocuÄŸunuzu ödüllendirerek pekiÅŸtiriniz.
• ÇocuÄŸunuzun çevresindeki temel öÄŸeleri beklediÄŸiniz davranışları destekleyecek ÅŸekilde düzenleyiniz.
• Çocuk yetiÅŸtiren ebeveynler için önerilen bu yaklaşım, eÄŸitim ortamlarına da uyarlanabilir. ÖrneÄŸin: Bir öÄŸretmen olarak derslerine girdiÄŸiniz öÄŸrencilerde olması gereken özellikleri tanımlayın ( ÖÄŸrenciler derse aktif olarak katılır, dinler, saygılıdır, çalışkandır vs.)

• BelirlediÄŸiniz bu özelliklere sahip olan öÄŸrencilerin göstereceÄŸi davranışları tespit edin. ( ÖÄŸrenciler derste söz almadan konuÅŸmaz, ödevlerini zamanında yapar, derse hazırlıklı olarak gelir, ders sırasında sorulan sorulara cevap verir, derse düzenli olarak girer ve çıkar vs.)
• Amacınıza uygun davranışlar gösterdiÄŸinde öÄŸrencilerinizin bu davranışını ödüllendirin.
• Ä°stendik davranışlar gösterebilmesi için öÄŸrenci için gerekli çevresel düzenlemeleri yapın. ( Siz de derse zamanında girip çıkın, öÄŸrencilerinize dikkat edin ve ihtiyaçlarını fark edin, sınıfın fiziksel koÅŸullarını düzenleyin vs.)

 Olumsuz bir davranış ortaya çıktığında öÄŸretmen paniÄŸe kapılmadan sakin ve kararlı bir ÅŸekilde problem çözme basamaklarına uygun olarak davranışın ortadan kaldırılmasına çalışabilir.
 Sınıf Ä°çinde  Ortaya Çıkan Olumsuz Davranışları Ortadan Kaldırmak Ä°çin Yapılabilecekler
• Sorun olan davranışı tanımlayın,
• Amacınızı, yani sorun olan davranış ortadan kalktığında, öÄŸrencide hangi davranışları görmeyi beklediÄŸinizi belirleyin,
• Ortadan kaldırmak ya da kazandırmak istediÄŸiniz davranışa yönelik olarak hangi pekiÅŸtireçleri kullanacağınıza karar verin,
• Davranışın kazandırılmasında kararlı ve tutarlı olun. Bunu yaptığınız halde davranışın deÄŸiÅŸtirilmesi ile ilgili bir ilerleme göremediyseniz baÅŸa dönerek nerede hata yaptığınızı kontrol edin ve yeni bir plan yaparak tekrar deneyin.

 Öncelikle, pekiÅŸtireçlerin öÄŸrencilerin sadece olumsuz davranışlarını ortadan kaldırmak için kullanılmayacağı, daha önemlisi olumlu davranışların kazanılması ve sürdürülmesinde önemli bir yeri olduÄŸu unutulmamalıdır.  ÖÄŸrencinin olumsuz davranışı üzerinde çalışılırken bir yandan da öÄŸrencinin olumlu davranışlarının da göz ardı edilmemesi gerekir.

 Sadece olumsuz davranışlara dikkat çekilmesi, öÄŸrencinin ilgi görmenin tek yolunun olumsuz davranışlar yapmak gerektiÄŸi ÅŸeklinde yanlış bir inanç geliÅŸtirmesine neden olabilir. Ayrıca, olumlu bir benlik kavramı geliÅŸtirmesi için de öÄŸrencinin olumlu her türlü davranışının ve baÅŸarısının pekiÅŸtirilmesi gerekmektedir.

 Olumsuz davranışın ortadan kaldırılmasında da olumlu davranışın sürdürülmesinin saÄŸlanmasında da yapılan en büyük hatalardan biri, seçilen pekiÅŸtirecin uygun olmamasıdır. PekiÅŸtireçleri belirlerken öncelikle öÄŸrencilerin biricikliÄŸi unutulmamalıdır.

 EÄŸer öÄŸrenci istendik davranışı göstermiÅŸse bunun hemen ardından pekiÅŸtireç verilmesi gerekir. EÄŸer söz verilmiÅŸ ve bu tutulmamışsa öÄŸrencide bu davranış kalıcı olmayacaktır.

 PekiÅŸtireç kullanmada yapılan önemli hatalardan biri de farkında olunmadan olumsuz davranışın pekiÅŸtirilmesidir. Bu da olumsuz davranışın hemen ardından verilen pekiÅŸtireçler nedeniyle olur. ÖrneÄŸin, ders sırasında sürekli ayakta gezinen ve arkadaÅŸları ile konuÅŸan bir öÄŸrenci, yorulduÄŸu ya da dikkatinin dağıldığı gerekçesiyle, bazen de ceza olarak sınıf dışına çıkarıldığında,  bu durum öÄŸrenci için bir ödüle dönüÅŸebilir.

 Benzer bir durum beklenen davranışın öÄŸrenci için çok zor gelmesi halinde de kullanılabilir. Bu durumda davranış kademeli yaklaÅŸma yoluyla biçimlendirilir. Bu yöntemde öÄŸrencinin gösterdiÄŸi davranışlardan istenilen davranışa en yakın olan davranış pekiÅŸtirilmekte, bir süre sonra daha yakını ve giderek daha yakını pekiÅŸtirlerek böylece en sonunda beklenen davranışın gösterilmesi saÄŸlanmaktadır.

 PekiÅŸtireçler kullanılırken dikkat edilmesi gereken bir diÄŸer konu da pekiÅŸtireçlerin amaç deÄŸil araç olduÄŸunun unutulmaması gerektiÄŸidir. PekiÅŸtireçler bir koz ya da bir rüÅŸvet deÄŸildir. Bu nedenle pekiÅŸtireçleri kullanırken tutarlı olunmalıdır.

 Olumsuz Davranışların DeÄŸiÅŸtirilmesinde Ceza Kullanımı
 Ceza, bireye istemediÄŸi bir ÅŸeyin verilmesi, istediÄŸi bir ÅŸeyin elinden alınması ya da verilmemesidir.
 Ä°stendik davranışları ortaya çıkarmak amacıyla bireye verilen pekiÅŸtireçler zaman zaman ceza olarak da kullanılabilir.

 Unutulmaması gereken nokta cezanın istenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra verildiÄŸi ve amacının istenmeyen davranışı önlemek olmasıdır.
• Ä°stenmeyen davranış
 Ödev yapmama

• Ceza
 ÖÄŸretmenden almayı beklediÄŸi ‘Aferin’i alamama

• Ä°stenmeyen davranış                 Tahtadaki ödevi defterine geçirmeme

• Ceza                      
 Teneffüse çıkmama

 PekiÅŸtirme Türleri ve Ceza Arasındaki Farklar
 
• Olumlu ve olumsuz pekiÅŸtireçler istenen/olumlu  davranışın ortaya çıkmasını ve devam etmesini saÄŸlamak amacıyla kullanılır.  Ceza ise olumsuz /istenmeyen davranışın ortadan kaldırılması amacıyla kullanılır.
• Olumlu pekiÅŸtirme amacıyla kullanılan pekiÅŸtireç istenen davranış ortaya çıktıktan sonra bireye verilir. Cezada ise istenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra bireyden alınır.
• Olumsuz pekiÅŸtirme amacıyla kullanılan pekiÅŸtireç, birey istenen davranışı gösterdikten sonra ortadan kaldırılır. Cezada ise istenmeyen davranıştan sonra bireye verilir
 Cezanın Olumsuz Yönleri
• Ceza öÄŸrenci davranışını baskı ile durdurur. Ancak, olumsuz davranışın deÄŸiÅŸmesini saÄŸlamaz. Olumsuz davranış ceza ortamdan çekilince tekrar ortaya çıkar.
• Ceza öÄŸrenciye doÄŸru davranışın ne olduÄŸunu öÄŸretmediÄŸi için, olumsuz davranış gösterilmeye devam eder.
• Ceza, öÄŸrencinin kaçınma davranışını göstermesine neden olur. Ceza almaktan korkan öÄŸrenci yeni olumsuz davranışlara yönelebilir. ÖrneÄŸin, okula gelmez, derse katılmaz, yalan söyler vs.
• ÖÄŸretmen ceza verirken öÄŸrencilerine de yanlış davranış modeli olur. Çünkü ceza verme eylemi içinde saldırganlık barındırır. ÖÄŸrenci öÄŸretmeninden öÄŸrendiÄŸi bu davranış modelini arkadaÅŸlarına kullanabilir.
• Ceza, öÄŸrencinin kaygı düzeyini yükseltip öÄŸrenmeye verilen deÄŸeri azaltarak öÄŸrenmeyi engeller.
• Ceza öÄŸrenci üzerinde kızgınlık yaratır. Cezayı aldığı ortama ve cezayı veren kiÅŸilere ve hatta derslere karşı olumsuz tutum geliÅŸtirmesine neden olur.
• Ceza alan öÄŸrenci yaptığı davranışın karşılığını ödediÄŸini düÅŸünerek davranışının sorumluluÄŸunu taşımaz.
• Sürekli cezalandırma, öÄŸrencinin olumlu bir benlik algısı ve öz denetim yeterliÄŸi geliÅŸtirmesini güçleÅŸtirir.
• Ceza sadece verilen öÄŸrenciyi deÄŸil, bazen sınıfın tamamını olumsuz yönde etkileyebilir.
• Sürekli cezalandırma, öÄŸrencilerde genel bir kayıtsızlık ve bağışıklık durumu yaratabilir.
• Ceza, cezayı veren kiÅŸi için de duygusal olarak zarar verici ve incitici bir durumdur.
• Ancak tüm bu olumsuz yönleri, cezanın eÄŸitim ortamlarında hiç kullanılamayacağı ÅŸeklinde anlaşılmamalıdır. Önemli olan cezayı doÄŸru koÅŸullarda uygulamaktır. Etkili bir ceza sistemi uygulandığında bunun çeÅŸitli yararları olacaktır.
• Etkili bir ceza, öÄŸrenciyi olumsuz davranışları yapmaktan alıkoyabilir.
• Ceza, istenmeyen davranışların sonunda oluÅŸan zararın giderilmesi veya kayıpların karşılanmasına hizmet eder.
• Ceza, ödül ile birlikte dengeli biçimde kullanıldığında, istenmeyen davranışlar üzerinde sosyal kontrol saÄŸlar.
• Ceza, özellikle bilerek yapılan olumsuz davranışların yerleÅŸmesini engellemek açısından yararlıdır.
• Akılcı ve tutarlı bir ceza anlayışı, öÄŸrencilerin adalet ve güven duygularını geliÅŸtirir.
• Olumsuz etkileri nedeniyle eÄŸitim ortamlarında ceza mümkün olduÄŸunca az kullanılmalıdır.
• Verilen cezaların fiziksel ceza olmaması ve kiÅŸiliÄŸine zarar vermemesi gerekir.

 Okulda uygulanabilecek 4 tür ceza bulunmaktadır. Bunlar:
1) Azarlama ve kınama (sözel uyarı)
2) DoÄŸal sonuçlar
3) Mantıksal sonuçlar
4) Davranış cezasıdır
 DoÄŸal Sonuçlar
 Adından da anlaşılacağı gibi, doÄŸal sonuçlar bir olay ya da  durumun doÄŸal sonucu olarak ortaya çıkarlar. Çocuklara doÄŸru davranışsal mesajı göndererek davranışla ilgili sorumluluÄŸu çocuÄŸa yüklerler. DoÄŸal sonuçlarda ebeveyn ya da öÄŸretmenin bir müdahalesi gerekmez ya da çok az gerekir. Bu tür bir ceza, ‘Ben sana söylemiÅŸtim’ tarzı bir yaklaşımın yerine kullanılır.

 DoÄŸal sonuçlar, eÄŸitim ortamlarında aÅŸağıdaki durumlarda kullanılabilir
 1) Dikkatsizlik ya da sorumsuzluk durumlarında:    ÖrneÄŸin, öÄŸretmen bir soru sorarken arkadaşı ile konuÅŸtuÄŸu için dersi dinlemeyen bir öÄŸrenci, öÄŸretmene soruyu tekrarlaması için ricada bulunur. ÖÄŸretmen soruyu açık bir ÅŸekilde ifade ettiÄŸini ve tekrar söylemeyeceÄŸini belirtir.

 2) ÖÄŸrenciler unutmayı bir alışkanlık haline getirdikleri zamanlarda: ÖrneÄŸin,  resim dersi için gerekli malzemelerini derse getirmeyen öÄŸrenci, arkadaÅŸları keyifle resimlerini yaparken onları izlemekle yetiniyordu. ÖÄŸretmenine, resim malzemeleri olmadığı için resim yapamadığını söyledi. ÖÄŸretmeni sadece ‘Bir dahaki derse unutmazsın’ demekle yetindi. Çocuk için resim yapmak yerine, resim yapanları izlemek ve bundan dolayı boÅŸ oturmak doÄŸal bir sonuçtu ve bu sonuç onun için yeterliydi.

• 3) Çocuklar kendi görevlerini ihmal ettiklerinde: ÖrneÄŸin, okulun bir bayram  töreninde ÅŸiir okumak üzere seçilecek öÄŸrencilerden, kendilerine verilen ÅŸiiri ezberleyip gelmeleri ve ertesi gün seçmelerin yapılacağı söylenmiÅŸtir. ÖÄŸrencilerden biri o gün kendisine verilen ÅŸiiri okulda unuttuÄŸu için ÅŸiiri ezberleyemez. Okula geldiÄŸinde durumu öÄŸretmene anlatarak ÅŸiiri ezberlemek için bir gün daha izin ister. ÖÄŸretmeni ‘Seçmeler bugün yapılacak. Bunu deÄŸiÅŸtiremeyiz’ demekle yetinecektir.
 Mantıksal Sonuçlar
 Bu ceza türünde öÄŸretmen olumsuz davranış karşısında öÄŸrencinin karşılaÅŸacağı olumsuz davranışla mantıksal iliÅŸkisi olan bir sonuç yaratır.
 ÖrneÄŸin, öÄŸrenci sınıfta yere kağıt atmışsa, bu kağıtlar öÄŸrencinin kendisine toplatılır. 
 Mantıksak sonuçlar kullanılırken dikkat edilmesi gereken bazı kurallar bulunmaktadır bu kurallar aÅŸağıda sıralanmıştır:
• Mantıksal sonuç uygulanırken kararlı ve normal bir ses tonu kullanılması ve öfkeli ve duygusal olarak yüklü bir ses tonu kullanmaktan kaçınılması gerekir. Böylece verilen cezanın bir güç savaşına dönüÅŸmesi engellenmiÅŸ olur. 
• Yanlış davranıştan önce sınırlandırılmış seçeneklerle sonucu belirlemek gerekmektedir. ÖrneÄŸin, derste   elindeki  anahtarlıkla oynayarak öÄŸretmenin ve arkadaÅŸlarının dikkatini dağıtan bir öÄŸrenciye, ders öÄŸretmeni sakin ve kararlı bir ses tonuyla ‘ya anahtarlığı bana verirsin ve ben de sana onu gün sonunda evine giderken teslim ederim ya da onu çantana koyar ve tenefüste oynarsın.

• Bazen bir davranışla ilgili sınırlandırılmış seçenekler sunmak mümkün olmadan davranış ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda da davranışın hemen ardından mantıksal sonucun uygulanması gerekir.
• EÄŸitim ortamlarında ortaya çıkan birçok olumsuz davranış mantıksal sonuçlarla cezalandırılabilir. ÖrneÄŸin, sıraların üstünü karalayan bir öÄŸrenciye sırayı temizletmek, kasıtlı olarak okul eÅŸyasına zarar veren öÄŸrenciye zararı ödetmek, okula oyuncak, cep telefonu vs. getirmek yasak olduÄŸu halde bunları okula getiren öÄŸrencinin elinden bunları almak, sıra arkadaÅŸları ile kavga eden bir öÄŸrenciyi bir hafta yalnız oturtmak vb.
 Davranış Cezaları
 ÖÄŸrenciye belli bir davranış için ceza vermek gerektiÄŸinde bilinmesi gereken en önemli ÅŸey, öÄŸrencinin bu davranışın yapılmasının kurallarca yasaklanmış olduÄŸunu ve istenmeyen bu davranışı gösterdiÄŸinde hangi cezayı alacağını biliyor olmasının gerektiÄŸidir.
 DÄ°SÄ°PLÄ°N
 Genellikle ceza ile özdeÅŸleÅŸtirilen disiplin kavramı genel anlamıyla sınıfta eÄŸitim ortamının ve güvenliÄŸin saÄŸlanması için kullanılan yöntemleri ifade eder.
 EÄŸitim Ortamlarının Kendine
 Özgü Yanları
• Çok Boyutluluk
• EÅŸ Zamanlılık
• Çabukluk
• Tahmin Edilmezlik
• Alenilik
• Tarih

 ÖÄŸretmenin Kendi KiÅŸiliÄŸi Ä°le
 Kurallar Arasındaki Ä°liÅŸki
 ÖÄŸretmelerin disiplin, otorite, sorumluluk ve özgürlük konularında kullandıkları yöntemler öÄŸretmenlerin kiÅŸiliklerine göre farklılık gösterir.
 

 ÖrneÄŸin otoriter ya da kontrolcü bir kiÅŸiliÄŸe sahip öÄŸretmenlerin en belirgin özelliÄŸi yakın takip ve sıkı kontroldür. Öte yandan demokratik kiÅŸiliÄŸe sahip öÄŸretmenlerin sınıflarındaki en baÅŸat özellik ise öÄŸrencilerin özerk olmasıdır. Bu sınıflarda öÄŸretmenin yakın takibi deÄŸil öÄŸrencilerin otokontrolü ön plandadır. ÖÄŸretmen destekleyici ve cesaretlendiricidir.

 Sınıf Kurallarının Planlanması

 Sınıf açısından bakıldığında kural, “öÄŸrencilere sınıfta hangi davranışın kabul edilebilir hangi davranışın kabul edilemez olduÄŸunu açıklayan yargı” olarak açıklanmaktadır.

 Sınıf Kurallarının OluÅŸturulması ve ÖÄŸrenci Katılımını SaÄŸlama
 Ä°yi bir sınıf yönetimi öÄŸrencilerin kendilerinden beklenen davranışların ne olduÄŸunu anlamalarına dayalıdır.
 Unutmamak gerekir ki, yaÅŸları ne olursa olsun öÄŸrenciler kendi davranışlarını etkileyici olan kuralların oluÅŸturulması sürecine ne kadar çok katılırsa, kuralları izlemeye de o kadar katılır.
 Kuralların Ä°fade EdiliÅŸi
 Sınıf kuralları ister tek başına öÄŸretmen tarafından oluÅŸturulsun, ister öÄŸrencilerin katılımıyla oluÅŸturulsun, mutlaka basit, açık ve anlaşılır olmalıdır.
 Davranışların kavramsal tanımlar yerine iÅŸlevsel tanımlarla açıklanması gerekir.

 Kural Sayısı
 Kuralların sayısı mümkün olduÄŸunca az olmalıdır. Önerilen maksimum kural sayısı 7’dir. Ancak kural sayısı öÄŸrencilerin yaÅŸ ve sınıf düzeyine göre arttırılıp azaltılabilir.

 Kuralların Sunumu
 Okul öncesi ve ilköÄŸretim birinci kademe sınıflarında kuralların resim yada ÅŸekillerle birlikte sunulmasında yarar vardır. Resim ve ÅŸekillerle desteklenen, yada sadece yazılı olarak ifade edilen kurallar listesi sınıfta herkesin görebileceÄŸi uygun bir yere asılmalıdır

 Kuralların ÖÄŸretilmesi
 GeliÅŸtirilen sınıf kurallarının etkili olabilmesi, öÄŸrencilerin bu kuralları doÄŸru bir biçimde anlamalarına ve bu kurallara uymalarına baÄŸlıdır. Bu nedenle kuralların her ÅŸeyden önce, okulun açıldığı ilk günlerde oluÅŸturulması ve diÄŸer konu alanlarının öÄŸretildiÄŸi öÄŸretilmesi gerekir.
• AÅŸama 1- Söyleme
• AÅŸama 2-Gösterme
• AÅŸama 3-Kontrol ve Yeniden Gösterme
 Kuralların Uygulanması ve Ä°zlenmesi
• Tutarlı Davranmak
• Model Olmak
• Sık Sık Kuralları Hatırlatmak
• Yaptırım Uygulamak
 Okul Yönetimi ve Aile DesteÄŸini  Almak
 Okul yönetimi ile iÅŸbirliÄŸi sürecinde öÄŸretmenin aÅŸağıdaki kurallara dikkat etmesi gerekir.
• EÄŸer tüm okulda geçerli olan bir disiplin planı ve politikası yoksa kendi planınızı okul yönetimine gösterin.
• Sınıf için oluÅŸturmuÅŸ olduÄŸunuz kuralların listesine, kuralların ihlali durumunda uygulanacak yaptırımları, verilecek ödülleri gösteren ayrıntılı planınızı okul yöneticileriyle tartışın.

• Planınızda yer alan kuralların merkezi ya da okul kurallarının dışına çıkıp çıkmadığını yöneticilerle birlikte kontrol edin.
• Kuralları ihlal eden öÄŸrenciye ne tür yaptırımlar uygulayacağınızı yöneticiye gösterin.
• Belli bir kuralın sıkça ihlali durumunda öÄŸrencinin okul idaresine gönderilebileceÄŸine iliÅŸkin bir yaptırımınız olduÄŸunu da mutlaka açıklayın.
• ÖÄŸrencilerin idareye gönderilmesi durumunda idarenin ne yapacağını sorun. Çünkü öÄŸrenci açısından ancak bu ÅŸekilde tutarlı ve adil sonuçlara ulaşılabilir.

• Kuralların etkililiÄŸini arttırmak için öÄŸrenci velilerinin de mutlaka kurallardan haberdar edilmesi gerekir.
• Aileyi sınıfta oluÅŸturulan kurallardan haberdar etmek için çeÅŸitli yolları kullanmak mümkündür. Bu yollardan en saÄŸlıklı olanı oluÅŸturulan kurallar ve yaptırım listesinin bir örneÄŸini aileye sunarak onayını almaktır.
 Okula Dayalı Disiplin Planı OluÅŸturma
 Disiplin sorunlarına neden olan özelliklerden bazıları ÅŸunlardır:
• Kuralların keyfi yada tutarsız olarak uygulanması,
• ÖÄŸrencilerin kuralların gerekliliÄŸine inanmaması,
• ÖÄŸretmen ve yöneticilerin kuralların ne olduÄŸunu bilmemesi ya da uygun, yaptırımın ne olduÄŸu konusunda anlaÅŸamaması,
• ÖÄŸretmen ve yönetici arasındaki iÅŸbirliÄŸinin zayıf olması,
• Yöneticinin aktif olmaması,
• ÖÄŸretmenlerin cezalandırıcı tutumlar göstermeleri,
• Kural dışı davranışların görmezlikten gelinmesi,
• Okulun büyük olması yada öÄŸretim materyallerinin yetersizliÄŸidir.
 Bu sonuçlardan da anlaşılacağı gibi okullarda özellikle kurallara yönelik belirsizlikler öÄŸrenci tutum ve davranışlarını olumsuz etkilemektedir. Bunu önlemenin en iyi yolu okuldaki tüm öÄŸrenciler için geçerli olacak okula dayalı disiplin kuralı oluÅŸturmak ve uygulamaya koymaktır.
 Okul bazında geliÅŸtirilen disiplin planı birçok açıdan olumlu sonuç yaratır 

• Okul yönetimi ve öÄŸretmenlerin; öÄŸrenci davranışlarını kontrol etmede sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanan anlaÅŸmazlık ve çatışmaların çözülmesine yardım eder.
• Kuralları ve yaptırımları kiÅŸisellikten kurtarır.
• ÖÄŸrenci davranışlarının deÄŸiÅŸtirilmesi ve geliÅŸtirilmesinde eÄŸitimcilerin sahip olduÄŸu yetki, rol ve sorumlulukları açıklığa kavuÅŸturur.
• Disiplin planı okuldaki tüm öÄŸrencileri kapsadığından, okul yönetimi ve öÄŸretmenlere duyulan kızgınlığı ortadan kaldırmaya yarar.
• MesleÄŸe yeni baÅŸlayan öÄŸretmenlere disiplin uygulamalarında yol gösterir.
• Bütün okulda düzenli ve güvenli bir öÄŸretim ortamının yaratılmasını saÄŸlar.
• ÖÄŸrencilerin sadece sınıflarında deÄŸil, okuldaki diÄŸer alanlarda da (kütüphane, spor salonu v.b) sorumlu davranışlar göstermesini saÄŸlar.
• Disiplin uygulamalarındaki keyfi davranışları ve tutarsızlıkları ortadan kaldırır.
• Açıkça yazılmış ve öÄŸrenciler duyurulmuÅŸ bir plan, öÄŸrencilerde sorumlu davranış geliÅŸtirmede öÄŸretmenlerin etkili olmasını saÄŸlar.
• ÖÄŸrencilerin okula karşı geliÅŸtirdiÄŸi tutum ve davranışlar, açıkça belirlenmiÅŸ ve adilce uygulanan disiplin planıyla geliÅŸtirilebilir.
• Merkezi disiplin yönetmeliklerinde yer almayan ancak okula özgü olan sorunlara çözüm getirir.
• Okul ve ailenin farklı disiplin anlayışlarını uzlaÅŸtırır.
 Okula Dayalı Disiplin Planı
 OluÅŸturma Süreci
 AÅŸama 1- Disiplin Planı OluÅŸturacak Takımı Belirlemek
  AÅŸama 2- Disiplin Planı Taslağını OluÅŸturmak
 AÅŸama 3- Disiplin Planı Taslağını Tartışmaya Açmak
 AÅŸama 4- Disiplin Planının Onaylanması
 AÅŸama 5- Disiplin Planının Ä°lgililere Duyurulması
 TEÅžEKKÜRLER…