M- Ä°ÅŸitme Kayıplı ÇocuÄŸun Sosyal Çevresiyle Olan Ä°letiÅŸimi
Tüm çocuklar okul döneminden önce, yaşıtlarıyla sınırlı bir etkileÅŸim içinde bulunurlar. Paylaşımları ağırlıklı olarak oyun ÅŸeklinde olmaktadır. Tam olarak iletiÅŸim kurmayı, okul yıllarında öÄŸrenirler. Her çocuk belirli kurallara uymayı öÄŸrenmelidir. Okul dönemine kadar sürdürdüÄŸü, nispeten bağımsız, yıllarındaki davranış özgürlüklerini bir kenara bırakmayı ve sosyal kurallara, toplum gereksinimlerine uygun davranma becerilerini kazanmalıdır. Bu noktada iletiÅŸim becerileri önem kazanır. Ä°ÅŸitme kayıplı çocuÄŸun sosyal çevresine uyumu ve iletiÅŸimi ile ilgili yaÅŸadıkları sorunlar ve nedenleri aÅŸağıda açıklanmıştır:
•  Ä°ÅŸitme engelli çocuklar için iletiÅŸim kurmak baÅŸlı başına zor bir süreçtir. Bu sebeple sözel ifadeleri kullanamadıkları gibi çoÄŸu zaman uygun yüz ifadesi ve mimikleri de kullanmada baÅŸarısız olurlar. Çabaları genelde baÅŸarısızlıkla sonuçlanır. Duygularını davranışsal olarak belirtseler bile, sebeplerini açıklayamazlar.
•  Ä°letiÅŸim kurma çabalarındaki bu güçlükler, iÅŸitme engelli çocuklarda huysuzluk, aksilik nöbetlerine yol açar. Her ne kadar bu tür huysuzluk nöbetleri tüm çocuklarda görülse de, sıklık ve derece açısından, iÅŸitme engelli çocuklarda daha yoÄŸundur. Bu nöbetler, yere yatma, tepinme, tekmeleme, çığlık atma, aÄŸlama ve ısırma gibi davranışlarla kendini gösterebilir.
•  Ä°ÅŸitme engelli çocuklar ailede, aile bireyleri arasında, özellikle kardeÅŸ iliÅŸkilerinde yalnız kalabilirler. Anne ve baba koruyucu bir tutum geliÅŸtirirken, kardeÅŸler uygun iletiÅŸimsel davranışları geliÅŸtirmeyebilirler. Anne ve babanın aşırı koruyucu tutumunun sonucunda, iÅŸitme engelli çocukta bağımlılık geliÅŸerek, olumlu benlik kavramı engellenir. Bu durum ise iÅŸitme engelli çocuÄŸun diÄŸer insanlarla iletiÅŸim kurmasını daha çok zorlaÅŸtırarak toplum tarafından reddedilen bir birey olarak yetiÅŸmesine neden olur ve çıkabileceÄŸi zor bir kısırdöngü içinde kalabilir.
•  Ä°letiÅŸimsel becerilerinin geliÅŸmesi için, çocukların her ÅŸeyden önce, yaşıtlarıyla sosyal bir etkileÅŸim içine girmeleri gerekmektedir. Sosyal etkileÅŸim çocukta olumlu benlik geliÅŸimini saÄŸlayarak, kendini kabullenme ve baÅŸkalarını kabullenme duygularını güçlendirmektedir. Sosyal etkileÅŸim, temel sosyal ihtiyaçların doyurulması için gereklidir. Güçlü bir sosyal etkileÅŸimde olumlu benlik geliÅŸiminin yanı sıra, bağımsız birey olma, paylaÅŸma, iÅŸbirliÄŸi gibi toplumsal temel öÄŸeler yerleÅŸir.
•  Normal iÅŸiten yaşıtları ile fiziksel yakınlık kurma, sosyal kaynaÅŸma için yeterli deÄŸildir. Ä°ÅŸitme engelli çocukların yaşıtlarına karşı, uygun bir ÅŸekilde iletiÅŸimi baÅŸlatmaya ve devam ettirmeye ihtiyaçları vardır. Ancak, sosyal iletiÅŸim ve etkileÅŸim yeteneklerinden yoksun oldukları için konuÅŸmayı baÅŸlatma ve devam ettirme, paylaÅŸma ve birlikte oyun oynama gibi becerileri geliÅŸtirememektedirler.
•  Dil kapasitesinin düÅŸüklüÄŸü iletiÅŸim kurma becerilerini zayıflatır, iletiÅŸim kurmadaki güçlük ise, temel olarak, sosyal becerileri olumsuz etkiler. Bu olumsuzluklar, saldırganlık ve içine kapanıklık gibi davranışlarla ortaya çıkabilmektedir.
•  Sosyal uyumun temel bileÅŸenlerinden biri olan sosyal davranışların geliÅŸimi de iÅŸitme kaybından olumsuz yönde etkilenir. Bu olumsuzluk klinik boyutta, davranış problemleri olarak adlandırılır. Ä°ÅŸitme engelli bireylerde, normal iÅŸiten bireylere göre daha sık oranda davranış bozukluklarına rastlandığını belirtilmektedir.
•  Ä°ÅŸitme engelinin sosyal etkileri göz önüne alındığında, sosyal uyum düzeyinin daha düÅŸük olmasının temel etkenlerinden birisinin de, bireyin saÄŸlıklı iletiÅŸim kuramaması olduÄŸu söylenebilir. Ä°letiÅŸim eksikliÄŸi, iÅŸitme engelli bireylerin kendilerini zaman içinde toplumdan izole etmesine sebep olur. Bu izolasyon, bireyin yalnız, utangaç ve içine kapanık olmasına yol açar. Kendilerini sosyal olarak geliÅŸtiremezler ve sosyal yeterlilik düzeyleri de buna baÄŸlı olarak zayıf olur. Ä°letiÅŸim becerisinin zayıflığı sosyalleÅŸememeyi beraberinde getirir. Bu da, zayıf ya da tam olarak geliÅŸememiÅŸ sosyal becerilerin geri kalmasına yol açar.
•  Kaygı düzeyinin, bireyin hissettiÄŸi olumsuz duygu durumlarıyla baÄŸlantılı olduÄŸu bilinmektedir. Bu durumda, iÅŸitme engelli bireylerin de, iletiÅŸim kuramamaktan ve sosyal alanda yetersiz olmalarından kaynaklanan negatif bir duygu durumu içinde oldukları söylenebilir. Bu negatif duygu durumu da, kaygı düzeyinin artmasına yol açar.
•  Ä°ÅŸitme engelli bireylerin iletiÅŸim kuramamaları sonucunda, toplumdan yavaÅŸ yavaÅŸ koptukları ve içlerine kapandıkları daha önce belirtilmiÅŸti. Ä°çine kapanıklık, içselleÅŸtirme davranışının tanımlaması içine girmektedir. Duygu ve düÅŸüncelerini çevreyle paylaÅŸmama, sosyal çevreden uzak kalma, kendini sosyal aktivitelerden çekme, içine kapanık bir bireyin temel özelliklerini temsil eder. Sosyal çevresiyle iletiÅŸim kurması desteklenmeyen iÅŸitme engelli bir çocuÄŸun da, zamanla içine kapanması kaçınılmazdır. Kendini sosyal ortamlardan çekecek, iletiÅŸim kurmayacak, kendisi istemediÄŸi sürece, neler hissettiÄŸini öÄŸrenebilmek mümkün olmayacaktır.
•  Davranış bozukluÄŸu olarak adlandırılan içine kapanma, aşırı kaygı gibi davranışlar, çocuÄŸun, diÄŸer çocuklar tarafından tamamen reddedilmesine yol açmaktadır. Ä°letiÅŸim kurabilmede zorluk çeken çocuk, çevresi tarafından da uzaklaÅŸtırılınca, iyice kendine dönmekte, grup ortamına katıldığı durumlarda ise saldırgan ve öfkeli olmaktadır.