Orta kulak fonksiyonunun deÄŸerlendirildiÄŸi test yöntemidir (Åžekil 5). Testin uygulaması aÅŸağıdaki ÅŸekilde yapılır:

•  ÇocuÄŸun kulağına plastik kulak tıkacı yerleÅŸtirilir.

•  Ä°mpedansmetre ile kulaÄŸa pompalanan basıncın deÄŸiÅŸim grafiÄŸi alınır.

•  Bu grafiÄŸe bakılarak orta kulak ve kulak zarının durumunu deÄŸerlendirilir.

Åžekil 5. Ä°mpedansmetrik ölçüm.

Ä°ç kulak fonksiyonunu deÄŸerlendirir. DoÄŸumdan bir kaç gün sonra bu test yapılarak bebeÄŸin iÅŸitmesi hakkında bilgi sahibi olunur. YenidoÄŸan bebeklerin iÅŸitme taramasında kullanılan en yaygın yöntemdir (Åžekil 6). Testin uygulaması aÅŸağıdaki ÅŸekilde yapılır:

1. ÇocuÄŸun kulağına plastik kulak tıkacı yerleÅŸtirilir.

2. Bilgisayara baÄŸlı olarak çalışan oto akustik emisyon cihazı sese karşı iç kulağın cevabını kaydeder.

3. Sonuçlar uzman odyolog tarafından deÄŸerlendirilir.

EÄŸer test kulaklık kullanılarak yapılmış ise “X” iÅŸareti sol kulağı “O” iÅŸareti saÄŸ kulağı ifade eder. Kulaklık takılmamış ise iÅŸitme eÅŸikleri “S” ile gösterilir. Yapılan testlerin sonuçları “odyogram” olarak adlandırılan form üzerine kaydedilir (Åžekil 7).

Şekil 7. Normal işitme odyogramı.

ÇocuÄŸunuzda iÅŸitme kaybı var ise, iÅŸitme seviyesinin düzenli olarak kontrol edilmesi gereklidir. Kontrollerde yapılan iÅŸitme testleri ile çocuÄŸunuzun iÅŸitmesinde olabilecek deÄŸiÅŸiklikler tespit edilir. Ä°ÅŸitme takiplerin sıklığı yaÅŸa baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸir. Küçük yaÅŸ grubu çocuklarda daha sık takip gereklidir. Kontrol iÅŸitme testleri yapılırken kiÅŸinin kullandığı iÅŸitme cihazı da test edilmelidir. Takipler sırasında, iÅŸitme testleri iÅŸitme cihazlı ve iÅŸitme cihazsız olarak yapılmalıdır. Ä°ÅŸitme cihazı ile yapılan testler çocuÄŸun iÅŸitme cihazından ne kadar yararlandığını gösterir.

C- Ä°ÅŸitme Kayıplı Çocukların DeÄŸerlendirmesini Yapan Uzmanlar

Ä°ÅŸitme kaybı ile birlikte merkezi sinir sistemi bozuklukları, zeka geriliÄŸi, duygusal bozukluklar görülebileceÄŸinden yapılacak deÄŸerlendirme ekip çalışmasını gerektirmektedir. Bu ekipte, kulak burun boÄŸaz uzmanı, pediatrist, nörolog, psikiatrist, psikolog, odyolog, eÄŸitim odyoloÄŸu, özel eÄŸitimci ve sosyal hizmet uzmanı mutlaka bulunmalıdır. ÇocuÄŸun tedavisi ve rehabilitasyonu için ihtiyaç duyulan diÄŸer uzmanlar da bu ekibe daha sonra dahil edilir. Yukarda belirtilen ekibe, bulunulan ilin devlet hastanelerinde yada üniversite hastanelerinde ulaÅŸabilirsiniz.

Erken teşhis, daha etkili tedavi anlamına gelmektedir.

Bu tip iÅŸitme kayıplarının tedavisinde tıbbi uygulamalar ve cerrahi giriÅŸim yöntemleri kullanılmaktadır. Kulak kepçesinde anomali varsa, estetik ameliyatlar hemen okul çağı öncesinde yapılırken, iÅŸitmeyi düzeltmeyi hedefleyen ameliyatlar, diÄŸer kulağın genelde normal olması nedeniyle daha büyük yaÅŸlara ertelenebilir.

Orta kulak enfeksiyonlarının hızlı ve etkili tedavisi yapılmalıdır. EÄŸer bir orta kulak iltihabı uygun bir ÅŸekilde tedavi edilmezse, yıllarca akan bir kulakla birlikte iÅŸitme kaybı ve beyne yayılan iltihaplar ortaya çıkabilecektir. Orta kulakta iltihap olmadan sıvı birikmesine efüzyonlu otit (seröz otit) denir. Bu sinsi seyreden hastalığın ilk belirtisi iÅŸitme kaybı olup, genellikle geniz eti büyük olan çocuklarda görülür. EÄŸer bu hastalığa, ilaç tedavisi veya kulak zarına tüp takılması gibi tedaviler uygulanmaz ise kalıcı iÅŸitme kaybı ortaya çıkabilir. Bu tip iÅŸitme kayıplarında, iÅŸitme cihazının kullanılması tedavideki son aÅŸamadır.

Bu tip işitme kayıplarının tedavisi, işitme cihazı, orta kulak protezleri, koklear implant ve beyin sapı implantı uygulamaları ile yapılır.

Ä°ÅŸitme cihazı çevredeki sesleri önce elektriksel uyarıya, daha sonra yükselterek tekrar iÅŸitsel uyarıya dönüÅŸtürür. Üç temel parçası vardır; mikrofon, yükseltici ve alıcı. Dışarıdan gelen ses, mikrofon tarafından yükselticiye gönderilir. Burada yükseltilen ses alıcı tarafından kulak kalıbına gönderilir. Kulak kalıbı yoluyla, yükseltilmiÅŸ olan ses kulak zarına ulaşır.

Lisan geliÅŸimi için gerekli iÅŸitsel özelliklerin çocuk tarafından algılanabilmesi için 25 dB ve üzerindeki iÅŸitme kayıplarında iÅŸitme cihazı önerilmelidir. YetiÅŸkinlerde bu durum biraz da kullanıcının isteÄŸine baÄŸlıdır ancak, hafif derecede kayıplardan baÅŸlayarak ileri derecedeki kayıplara kadar önerilebilir. Ä°ÅŸitme cihazıyla yarar saÄŸlanamadığı durumlarda koklear implant veya uyarıcı iÅŸitme cihazları gündeme gelmektedir.

- Kulak içi

- Kanal içi

- Gözlük tipi

- Cep tipi (Vücut Tipi)

Bazı durumlarda iÅŸitme cihazı problemin tümüne çözüm getiremez ve hasta alternatif bir baÅŸka yardımcı alete ihtiyaç duyar. Böyle durumlarda rehabilitasyon programının bir parçası olan yardımcı dinleme aletleri alternatif bir çözümdür. Genel olarak bu cihazlar 3 bölümde ele alınabilir :

1- Yüz yüze iletiÅŸime, radyo ve TV gibi dinlemeye yardımcı cihazlar,

2- Telefonda konuşmaya yardımcı cihazlar,

3- Çevresel ses ve durumun farkında olma ve ayırt etmeye yardımcı sistemler.

Yüz yüze iletiÅŸimde en yaygın olarak kullanılan FM (grup veya kiÅŸiye ait olabilir) sistemleridir. Loop sistemi ise, bir diÄŸer yardımcı cihazdır (Åžekil 9). Bu cihazın farklı tipleri vardır. TV izleme veya bir toplantıyı rahat izlemeyi saÄŸlayabilir. Bunların dışında telefon yükselticisi, çevrede olanların farkında olmayı saÄŸlayan alarm sistemleri de vardır. Bunlar telefon ve kapı çaldığında veya bebek aÄŸladığında kiÅŸiyi uyaran ışıklı cihazlardır.

Åžekil 9. Loop sistemi.

Günümüzde, mevcut olan objektif deÄŸerlendirme yöntemleriyle iÅŸitme kaybının teÅŸhisi daha erken yapılabilmektedir. Kaybın teÅŸhis edildiÄŸi en erken dönemde fizyolojik ve psikolojik yoksunluÄŸu önlemek için iÅŸitme cihazı önerilmelidir.

Erken dönemde geliÅŸen iÅŸitme kaybı çocuklarda, hem iletiÅŸim becerileri hem de okul baÅŸarıları etkilenir. Çok hafif derecedeki iÅŸitme kayıpları bile (örneÄŸin iletim tipi kayıplar) çocuÄŸun geliÅŸimini pek çok alanda olumsuz yönde etkiler. 25 dB veya altında iÅŸitme eÅŸiklerine sahip geliÅŸme çağında olan çocuklar, normal düzeydeki bir konuÅŸmanın tüm iÅŸitsel özelliklerini algılamada zorluk çeker.

Çocuklar için normal kabul edilen +15 dB'i aÅŸan iÅŸitme seviyesinin üstündeki deÄŸerlerde çocuÄŸun konuÅŸmayı anlama ve öÄŸrenme yeteneÄŸi, iÅŸitme kaybının derecesine göre deÄŸiÅŸik ölçülerde ve olumsuz yönde etkilenecektir. Bu durumda iÅŸitme kaybı 15 dB'i aÅŸan çocuklar için iÅŸitme cihazının kullanılması gereklidir. Uzun süreli orta kulak problemi olan çocuklarda hafif derecede olan iÅŸitme kayıplarının bile çocukların geliÅŸimlerini olumsuz yönde etkilediÄŸi belirlenmiÅŸtir. Böyle bir durumda, iÅŸitme cihazı kullanımının gerekliliÄŸi tartışılmaz.

Çocuklar, konuÅŸmayı öÄŸrenmeye hayatın ilk aylarında baÅŸlarlar. KonuÅŸmanın temel taÅŸlarını teÅŸkil eden babıldama ve mırıldanma adını verdiÄŸimiz bu evreleri geçirebilmeleri için normal iÅŸitmeye sahip olmalıdırlar. Bu nedenle mümkün olan en kısa zamanda çocuÄŸun iÅŸitme cihazı kullanması gereklidir.

Çift taraflı ileri veya çok ileri derecede sensörinöral iÅŸitme kaybı olan ve iÅŸitme cihazından yeterince fayda göremeyen kiÅŸilere iÅŸitme kapasitesinin desteklenmesi için Koklear Ä°mplant adı verilen protez cerrahi iÅŸlem ile takılır. Ä°ÅŸitmesini sonradan kaybeden kiÅŸilerde koklear implant ile konuÅŸmayı algılama becerisi yeniden kazandırılırken, küçük çocuklarda konuÅŸma ve lisan becerileri ile bilgilerin oluÅŸturulması amaçlanır.

Åžekil 10. Koklear implatın parçaları. Åžekil 11. Koklear implat kullanıcısı.

Ä°ç parçalar;

1-Alıcı/uyarıcı

2-Elektrot

3- Ä°ç anten

1- KonuÅŸma iÅŸlemleyici

2- Dış anten

3- Mikrofon

Çocuk Grubu

•  ÇocuÄŸun çift taraflı ileri veya çok ileri derecede sensörinöral iÅŸitme kayıplı olması ,

•  1-17 yaÅŸları arasındaki çocuklar, eÄŸer iÅŸitme kaybı menenjit hastalığı sonrası oluÅŸmuÅŸ ve MR veya tomografide iç kulakta kireçlenme mevcutsa 1 yaÅŸ altında da koklear implant yapılabilir,

•  Ä°ÅŸitme cihazından çok az veya hiç yararlanamıyorsa, bunun için hasta en az 6 ay izlenmelidir, menenjit hastalığı geçirenlerde bu süre daha kısa tutulabilir,

•  MR veya tomografide ve tıbbi olarak engelleyici bir durum yoksa,

•  Ailenin istekli olması ve uygun beklentide olması,

•  Ailenin ameliyat öncesi ve sonrası dönemdeki eÄŸitim programlarını takip edebilecek yapıda olması,

•  Ä°ÅŸitme kayıplı bireyin iÅŸitme cihazı ile ses deneyiminin olması,

YetiÅŸkin Grup;

•  Her iki kulakta ileri veya çok ileri derecede sensörinöral iÅŸitme kaybı,

•  Ä°ÅŸitme cihazından çok az veya hiç yararlanamama, en uygun iÅŸitme cihazıyla dinleme

durumunda konuÅŸmayı ayırt etme yüzdesinin %30 veya altında olması,

•  Kulakların MR ve tomografilerinde koklear implant yerleÅŸimini engelleyecek bir engel durumunun olmaması,

•  Koklear implantın uygulanmadığı durumlar;

•  Ä°ç kulak ile ilgili olmayan veya beyindeki iÅŸitme bölgesi ile baÄŸlantılı iÅŸitme kaybının olması,

•  Ä°ÅŸitme sinirinin (8. sinirin) doÄŸuÅŸtan yokluÄŸu,

•  Ä°ÅŸitme cihazından yarar gören vakalar,

- Psikolojik olarak bir problemin olması,

•  Koklear implant yapılacak bireyin istekli olduÄŸunu kendisinin belirtmesi,

Ses mikrofona gelir

¯

Kablo yoluyla ses mikrofondan konuşma işlemleyicisine aktarılır

¯

Sinyaller konuÅŸma iÅŸlemleyicisinde filtrelenir ve analiz edilir

¯

İşlemlenen sinyaller kabloyla taşınır

•  Cerrahi iÅŸlemle yerleÅŸtirilmiÅŸ olan alıcı/uyarıcı dış anten yardımıyla deri geçilerek FM radyo sinyalleri gönderilir,

•  Alıcı/uyarıcı elektriksel sinyali elektrotun uygun bölgelerine gönderir,

•  Elektrot koklear siniri uyarır,

•  Elektriksel bilgi koklear sinirden santral sinir sistemine iletilir,

Her koklear implant kullanıcısı için implant sistemi kiÅŸiye özel olarak programlanır. Programlama odyolog tarafından yapılır.

Gelen sesler iÅŸitme siniri aracılığıyla beyindeki iÅŸitme merkezine iletilir. Burada eÄŸer daha önceden kazanılmış lisan bilgileri var ise, bu uyarımlar anlam kazanır. Lisan becerisi henüz geliÅŸmemiÅŸ küçük çocuklar rehabilitasyon süreci içerisinde duydukları sesleri fark etme, birbirinden ayırt etme ve yorumlamayı öÄŸrenirler.

YetiÅŸkin hastalardan alınan bilgilere göre, koklear implant ameliyatı sonrasında ilk günler çoÄŸu sesler “robot” sesine benzer olarak tanımlanmıştır. Fakat bu durum kısa bir süre içerisinde geçmektedir.

Çocuklar Ä°çin;

YetiÅŸkinler için bahsettiÄŸimiz tekniklerin çoÄŸu çocuklar için de geçerlidir. Koklear implant rehabilitasyon uzmanı kurallara uygun olmayan konuÅŸmayı algılama çalışmalarını evde ne ÅŸekilde uygulanması gerektiÄŸi konusunda model olur. Ebeveyn ve çocuk implant uygulaması öncesi iletiÅŸimde kullandıkları jest (el, kol ve baÅŸ hareketleri) ve mimikleri (yüz hareketleri) kullanmaya devam ederler. Ancak, anne ve babalar iletiÅŸimde iÅŸitsel-sözel yöntemi daha yoÄŸun kullanmalıdırlar. Bu ÅŸekilde uygulanan kurallara uygun olmayan çalışmalar çocuÄŸun iÅŸitsel sinyali kullanmasını geliÅŸtirmesi ve iletiÅŸim için daha yoÄŸun olarak iÅŸitsel sinyalleri kullanmasını saÄŸlar.

EÄŸitim süreci, lisanı kazanan yetiÅŸkin bireylerde 6 ayda tamamlanırken çocuklar için bir ÅŸey söylemek çok zordur. Programın baÅŸarısını ve süresini etkileyen etkenler fazladır. YetiÅŸkinlerde olduÄŸu gibi bir süre bildirmek güçtür.

YetiÅŸkinler Ä°çin;

YetiÅŸkinler için oluÅŸturulmuÅŸ rehabilitasyon programı konuÅŸmayı anlama eÄŸitimi, yardımcı cihazlar hakkında bilgi alma, iletiÅŸim, dinleme eÄŸitimi ve yeni stratejiler geliÅŸtirme, rehabilitasyona aile bireylerinin de katılımını içerir.

Hasta merkeze haftada bir veya iki kez aile bireyleriyle birlikte gelerek konuÅŸmayı anlama programına katılır. Bu programların süresi hastaya ve yakınlarının programdaki baÅŸarılarına baÄŸlıdır.

Uygulanan konuşmayı anlama programlarının, evde de aile bireyleriyle birlikte tekrarlanması gereklidir. Verilen her eğitim video kamera ile kayıt edilerek, gerekirse bir kopyası verilerek evde de uygulamaları istenir.

Aile bireylerinden bir defter tutmaları ve verilen çevresel sesleri fark etme ve ayırt etme listesini günlük olarak takip etmeleri, hastanın seslere verdiÄŸi cevapları not etmeleri istenir. Bu bilgiler koklear implant ameliyatı olan bireylerdeki geliÅŸmeleri ve eÄŸitim aÅŸamalarının takibini kolaylaÅŸtırır.

Aile bireylerinin bilgilendirilmesi gereken bir diÄŸer konu ise, kiÅŸinin konuÅŸmayı tanımasını geliÅŸtirecek uygulamalardır ki, bunlar da iÅŸitme kayıplı yetiÅŸkinin ailesine aÅŸamalı olarak örneklerle anlatılır.

BaÅŸarı oranını etkileyen daha önceki iÅŸitsel tecrübedir. Ä°ÅŸitsel kapasite ve iÅŸitme cihazından fayda görmeleri farklı olduÄŸu için koklear implant sonuçları da farklılık gösterir. Ayrıca, geliÅŸim durumları, konuÅŸma becerileri ve kültürel özellikleri de farklıdır. Bu deÄŸiÅŸkenler iÅŸitsel kapasitenin zenginleÅŸtirilmesi, implantasyondan beklenen sonuçlar ve gerekli olan eÄŸitim ortamını etkiler.

Koklear implant aleti ve ameliyatı pahalı bir iÅŸlemdir. SSK, Emekli Sandığı, BaÄŸ-Kur ve YeÅŸil Kart ile ameliyat, ameliyat sonrası takipler ve rehabilitasyon ücretleri karşılanmaktadır. Ayrıca, implantın iç ve dış parçalarının garanti süreleri farklıdır. Bazen çocuklarda yılda bir kaç kez kablonun deÄŸiÅŸmesi gerekebilir.