Cihazlandırma iÅŸitsel rehabilitasyon için bir dönüm noktası olmakla birlikte aslında sadece bir baÅŸlangıçtır. Cihazlandırma yeniden iÅŸitsel özgürlüÄŸü aralayan bir kapıdır. Dinlemeye yönelik geliÅŸtirici bir ortam yaratmada en önemli faktör ailenin tutumudur. TeÅŸhis konulduÄŸu zaman aileler çok üzülmekle birlikte çocuklar için bir ÅŸeyler yapma isteÄŸi de duyarlar. EÄŸitimcinin bu isteÄŸi yakalayarak aileye iÅŸitme cihazının bakımı ve kullanımı sorumluluÄŸunu vermesi gereklidir. Böylece cihaza verilmesi gereken önem ilk baÅŸta saÄŸlanmalıdır.Cihaz ilk takıldığında çeÅŸitli problemlerle karşı karşıya kalınabilir. Bu problemlere karşı öÄŸretmenin tutumu çok önemlidir.

Ailelerden sıklıkla duyulan yakınmalar :

1-      Cihazları sevmiyor; fakat çok küçük inÅŸallah büyüdükçe alışır.

2-      Bence bir ÅŸey duymuyor; onun için takmıyoruz.

3-      Cihazları çok büyük, yazık, nasıl taksın.

4-      Sürekli ötüyor, sinir oluyorum.

5-      Çocuk rahatsız oluyor.

EÄŸitimci hiçbir zaman cihazın takılmamasını kabul etmemelidir. Her zaman ortaya çıkan problemlere ısrarla çare aramalı ve problem çözülmeden ailenin gitmesine izin verilmelidir. ÖÄŸretmenin bu tutumu aileye yansıyacak, cihazda ortaya çıkan problemleri çözümleyebileceklerine inanacaklardır.Aileler yardım ve destek almakla birlikte çocuklarının sorumluluÄŸunun kendilerinde olduÄŸunu, cihazın kontrolü, bakım ve sürekli takılmasının kendi sorunları olduÄŸunu anlamak mecburiyetindedirler. Çünkü ancak onlar her gün çocuÄŸu görürler. EÄŸer bir çocukta kullanabilir iÅŸitme kalıntısı varsa aileye cihazsız, seslere tepkisi olmadığı cihaz ile, seslere tepki verdiÄŸi gösterilebilir. Bu, aileye gösterilebilecek en iyi kanıt olmakla birlikte çok ağır kayıplı çocuklarda böyle bir iyileÅŸme ilk zamanlarda görülemez. Bu durumda aileye cihaz kullanımında moral, destek vermek ve dinlemeyi öÄŸrenmesi için ne kadar vakit geçmesi gerektiÄŸini anlatmak çok önemlidir. Bu dönemde aileleri rahatlatmak amacıyla, “Åžu kadar sürede seslere bakar, ÅŸu zamanda konuÅŸur.” ÅŸeklinde güven vermek son derece sakıncalıdır.EÄŸitimcinin aile ile kurduÄŸu iliÅŸki önemlidir. EÄŸer otoriter bir rol benimsenirse aile çocukla ilgili bilgileri saklayabilir. Örn: Cihaz takmadıklarını söylemezler. Bu nedenle yargılayıcı bir rol yerine daha yakın, daha yol gösterici bir rol benimsenmelidir. Cihaz ilk takıldığında çocuklarda da deÄŸiÅŸik tepkiler görülür:

1-      Takılmasına ÅŸiddetle itiraz eder. Çıkarıp atmak ister.

2-      Cihaza hiç tepki göstermez. Ä°tiraz etmeden kabullenir.

3-      Cihaz takılınca sessizleÅŸir ve dinler.

4-      Cihaz takılınca sesler çıkarmaya baÅŸlar ve dinler.

5-      Hiçbir ÅŸekilde takmak istemez.

Bu durumda aileler ne yapacaklarını ÅŸaşırırlar ve cihaz takmaktan vazgeçerler. Böyle ailelere daha önceden cihaz takmayan; fakat ÅŸu anda cihazını kabullenmiÅŸ çocuklar örnek gösterilir. Kesinlikle uÄŸraÅŸarak cihaz takılmalıdır. ÖrneÄŸin; anne – babanın cihazı çocuÄŸun kulağına yerleÅŸtirirken takındıkları tavır son derece önemlidir.Ä°ÅŸitsel – sözel yaklaşımda vurgulanan nokta iÅŸitme kaybı deÄŸil, iÅŸitme kalıntısıdır. Uygun bir cihaz bütün gün takılır ve dinleme bütün gün sürer. Dinlemenin belli bir çalışma saati yoktur.Ä°ÅŸitme kalıntısı hemen hemen bütün iÅŸitme engelli çocuklarda vardır ve kullanılabilir. Aileler bunu anladıkları zaman sordukları ilk ÅŸey “çocuÄŸumuzun dinlemesine nasıl yardımcı olabiliriz.” sorusudur. EÄŸer çocuÄŸun bakımıyla ilgilenen yetiÅŸkinler çocuÄŸun duyduÄŸunu düÅŸünerek hareket ederlerse günlük yaÅŸam içinde dinleme becerilerini geliÅŸtirebilecekleri birçok olanak bulabilirler.Cihaz takıldıktan birkaç hafta sonra çocukta deÄŸiÅŸiklik görülmediÄŸi için ailelerde büyük bir umutsuzluk ve baskı ortaya çıkabilir. Bu nedenle bu süre içinde desteÄŸe ihtiyaç duyarlar.Kaygılı bir aile ile uÄŸraşırken dikkatleri çocuÄŸun yapamadıkları ÅŸeyler yerine yapabildiklerine yöneltmek lazım. ÖrneÄŸin; belki sese tepki göstermiyor; ama daha çok ses çıkarıyor.ÇocuÄŸun yapmaktan hoÅŸlandığı ÅŸeyler üzerinde yoÄŸunlaÅŸarak anlamlı dil vermek gerektiÄŸi aileler tarafından anlaşılmalıdır. Ailelerin kavraması gereken dinleme becerilerinin öÄŸretilecek bir ÅŸey olmadığı yerine çocuÄŸun dinlemeye yöneltildiÄŸi uyarıcı bir çevre içinde geliÅŸen bir ÅŸey olduÄŸudur. ÇocuÄŸun Tepkilerini GeliÅŸtirmek Ä°çin Neler Yapılır?

1-      Çocuk sese tepki verdiÄŸinde ailenin sevindiÄŸini göstermesi gerekir. Çünkü çocuklar etrafındakileri sevindirmekten hoÅŸlanırlar. Bu tepki ödül yerine geçer.

2-      Dinleme becerilerini geliÅŸtiren sesli oyunlar çok önemlidir. ÖrneÄŸin; ca, sesli saklambaç, tekerlemeler, ÅŸarkılar, söylemeye aileler teÅŸvik edilmeli.

3-      Dikkatini seslenerek çekmek gereklidir. Dokunarak yada yere vurup titreÅŸim yaparak çocuÄŸun dikkatini çekme alışkanlığından mutlaka vazgeçilmelidir.

4-      Çevrede sık sık tekrarlanan seslere dikkat çekmeli ve seslerin kaynağı gösterilmelidir. ÖrneÄŸin; çamaşır makinesi, telefon, kapı, ezan sesi ….v.s.

Birden ortaya çıkan sesler ve kaynakları da keÅŸfedilmelidir.

5-      Sesçıkaran oyuncaklar çevresinde olmalıdır. Sesli uyaranlar ne kadar çok ise çocuÄŸun tecrübesi de o kadar fazla olacaktır.

6-      Müzik iÅŸitme engelli çocuÄŸun hayatında çok önemli rol oynar. Cihazın mikrofonuna yakın tekerleme, ninni, ÅŸarkılar söylenebilir. Müzikli oyunlar oynanabilir. ÖrneÄŸin; müzik bitince oturma, müzikle hareket etme.

7-      Ä°çinde aynı cümle kalıbının sık sık tekrarlandığı ÅŸarkı ve hikayeler kullanılmalı. Bu tip ÅŸarkı ve öyküleri aileler kendileri uydurabilirler.ÇocuÄŸun seslere karşı tepkileri aileleri tarafından gözlenmeli ve hatta kayıt edilmelidir. Böylece aileler gözden kaçırabilecekleri tepkileri yakalayabiliyorlar ve zaman geçtikçe bu kayıtlar tek başına teÅŸvik kaynağı olabiliyor. Dinleme becerilerini geliÅŸtirmek için çevreyi oluÅŸtururken bunu etkileyebilecek olumsuz faktörleri gözden kaçırmamak gerekiyor.

Bu faktörler neler olabilir?

1-      Geç teÅŸhis ve geç cihazlandırma

2-      Yetersiz cihaz bakımı

3-      Kötü dinleme ÅŸartları

4-      Görsel ipuçlarını çok fazla vurgulama

1-      Geç TeÅŸhis Ve Geç Cihazlandırma : Cihaz takılana kadar çocuk çevresiyle görsel uyaranları kullanarak çevresiyle iletiÅŸim kurar. Geç teÅŸhiste bu alışkanlık iyice yerleÅŸtiÄŸi için çocukları dinlemeye sevk edemiyoruz. Cihazı erken verilen ama düzenli kullanmayanlarda da aynı problem görülüyor. 1 yaşından önce cihazlandırılan çocuklar ne kadar ağır kayıplı olursa olsunlar sesleri normale yakın ve doÄŸal ritimli oluyor. Erken yaÅŸlarda kaybedilen zaman kolay kolay geri kazanılmıyor.

2-      Yetersiz Cihaz Bakımı : Cihazda tespit edilmemiÅŸ bozukluklar varsa veya cihaz bozulduÄŸunda tamir edilmiyorsa çocuÄŸun iÅŸitsel yaÅŸantısı bölünecektir. ÖrneÄŸin; kırık kordon, zayıf pil, pil yatağında temassızlık, hoparlör veya mikrofonda arıza v.b… Bu durumda çocuk iÅŸitsel uyaranları ihmal ederek daha güvenilir ve sürekli olan görsel uyaranlara yönelecektir.

3-      Kötü Dinleme Åžartları : Gürültülü, yankılı ortamlarda iÅŸitme cihazları ile sesleri ayırt etmek, konuÅŸmayı anlamak son derece güçtür. ÖrneÄŸin; TV açıksa, çamaşır makinesi açıkken yanında oyun oynarsa … v.s. gibi.Ä°ÅŸitme cihazlarının bu yetersizliÄŸi ailelere açıklanarak sessiz ortamda oyun oynamaları, aktivite yapmaları anlatılmalıdır. Alçak – tavan, yumuÅŸak mobilyalar, perdeler, halı …v.b. Sınıfta ve odada çok kazanç verir.

4-      Görsel Ä°puçlarını Çok Fazla Vurgulama : Ä°ÅŸitsel – sözel yaklaşım engelli çocuÄŸun dudak okuma ihtiyacını reddetmez. Ancak konuÅŸmanın anlaşılmasını saÄŸlamak için dudak okuma vurgulanmaz.

Kaynaklar
www.ozelegitimforumu.com
Karadeniz Teknik Üniversitesi Özel EÄŸitim Bölümü Ders Notları
Özel Rehabilitasyon Merkezi eÄŸitimci seminer notları Mutlu Boybey 2005