hd porno porno hd porno porno

Yeniden G├Ârme

1.316 okundu

Retinal ─░mplantla Yeniden G├Ârme

Baz─▒ ara┼čt─▒rma gruplar─▒ retina bozulmas─▒ nedeniyle g├Ârme duyusunu yitiren hastalar─▒n, yeniden g├Ârmelerini sa─člamak i├žin, retinaya do─črudan ili┼čtirilen bir ├že┼čit elektriksel implanlar geli┼čtirmeye u─čra┼č─▒yorlar. Hayvan deneylerinin umut veren sonu├žlar─▒na kar┼č─▒n, retinal protezlerin klinik kullan─▒m─▒ndaki baz─▒ b├╝y├╝k engellerin a┼č─▒lmas─▒ gerekiyor.

Bilgi i┼člemenin son derece karma┼č─▒k bir bi├žimi olan g├Ârme, g├Âz├╝n arkas─▒ndaki, sinirsel i┼člemcilerden olu┼čan bir retina (a─čs─▒ tabaka) arac─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čir. G├Ârme olay─▒nda, g├Âzbebe─činden ge├žen ─▒┼č─▒k g├Âzmerce─čince retinan─▒n duyusal neroepiteli (sinirsel epitel) ├╝zerinde odakland─▒─č─▒nda ba┼člar. Bak─▒lan nesnenin imgesi, retinan─▒n en d─▒┼č tabakas─▒nda bulunan ├žubuk ve konik bi├žimli yakla┼č─▒k 130 milyon fotoal─▒c─▒ h├╝cre ├╝zerinde ba┼ča┼ča─č─▒ ve oldu─čundan ├žok daha k├╝├ž├╝k olarak belirir. Koniler ve ├žubuklar, izd├╝┼č├╝r├╝len g├Âr├╝nt├╝n├╝n b├Âlgesel parlakl─▒klar─▒yla, renk ├Ârneklerini, elektriksel ve kimyasal sinyallere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝rler. Bu sinyaller retinal sinir h├╝crelerini (n├Âron) harekete ge├žirir.

Retinal n├Âronlar d├Ârt ├že┼čittir: Yatay h├╝creler, ├žift kutuplu h├╝creler, amakrin h├╝creleri (aksonu olmayan tek kutuplu sinir h├╝creleri) ve ganglion h├╝creleri. Retinan─▒n, kabaca 130 milyon fotoal─▒c─▒s─▒ndaki g├Ârsel bilgi, elektrik sinyallerine s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒r ve 1,2 milyon ganglionla optik sinire ta┼č─▒n─▒r. Optik sinir, g├Ârsel bilgiyi, talamus ad─▒ verilen beyin yap─▒s─▒n─▒n bir par├žas─▒ olan yanal geniculate ├žekirde─či (corpus geniculatum laterale) arac─▒l─▒─č─▒yla beynin birincil g├Ârme korteksine iletir. B├╝t├╝n bu i┼čleyi┼čin herhangi bir yerindeki aksama ya da bozulma, k├Ârl├╝k nedeni olabilir. ├ľrne─čin AlmanyaÔÇÖda her y─▒l g├Ârme duyusunu kaybeden 17 bin ki┼čiden neredeyse yar─▒s─▒ retina bozulmalar─▒nda etkin ve kal─▒c─▒ iyile┼čtirme ya da tedavi yap─▒lamad─▒─č─▒ i├žin k├Ârle┼čmekte. Ya┼čl─▒l─▒k ya da ba┼čka nedenlerle olu┼čan g├Ârme hastal─▒klar─▒, d─▒┼č retinada zamanla ilerleyen bozulmalara neden olur. Kusurlu dokular─▒n i┼člevini ├╝stlenen ya da i┼člevi yerine getirmeye yard─▒mc─▒ olan elektriksel ayg─▒tlar─▒n ├žok ├Ârne─či olmas─▒na kar┼č─▒n, g├Âr├╝┼č├╝ d├╝zelten elektriksel cihazlar─▒n retina i├žine nakli ger├žekten zor. Optik sinirden beyine ta┼č─▒nan g├Ârsel g├Âr├╝n├╝mlerin elektriksel g├Âr├╝nt├╝lere d├Ân├╝┼č├╝m├╝, uyar─▒lm─▒┼č ve uzaysal olarak, ├╝├ž boyutlu objelerin kusursuz kodlanabilmesine olanak tan─▒yan say─▒s─▒z sinir h├╝cresine gereksinim duyar.

G├Âz, ├Âzellikle de retina kaynakl─▒ hastal─▒klara ├ž├Âz├╝m arama ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒ 1950ÔÇÖli y─▒llara kadar uzan─▒r. K├Âr bir hastan─▒n ge├žici olarak ─▒┼č─▒k duyumunu alg─▒lamas─▒n─▒ sa─člayan ve retinan─▒n arkas─▒na yerle┼čtirilen k├╝├ž├╝k, d├╝z ve ─▒┼č─▒─ča duyarl─▒ ilk patentli selenyum pil 1956ÔÇÖda TassikerÔÇÖce tan─▒mland─▒. G├Âr├╝┼č g├╝c├╝n├╝ geli┼čtirmeye y├Ânelik giri┼čimler sonraki y─▒llarda s├╝rd├╝r├╝ld├╝. 1990ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒nda bu konuda ├žal─▒┼čan ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n ├žo─ču, retinaya do─črudan nakli m├╝mk├╝n olan bir protez geli┼čtirmek i├žin ├žal─▒┼čmalara ba┼člad─▒lar.

Retinal naklin gereksinimlerine uygun malzeme se├žimi, minicik karma┼č─▒k elektrodlar─▒n yarat─▒lmas─▒, malzeme ve retinal doku etkile┼čmeleri, elektrik ve elektronik devrelerin tasar─▒m─▒, cerrahi teknikleri geli┼čtirilmesi, hastayla ├╝retilen malzemenin birbirine uyumu ba┼čl─▒ca ara┼čt─▒rma konular─▒. ABD, Almanya ve JaponyaÔÇÖdaki geli┼čmeler, ├Ân├╝m├╝zdeki birka├ž y─▒l i├žinde, retinal naklin klinik testlerde kullan─▒laca─č─▒na i┼čaret veriyor.

Retinal ─░mplantlar

Geli┼čmelere ba─čl─▒ olarak retina alt─▒ ve retina ├╝st├╝ olmak ├╝zere iki t├╝r retinal implant s├Âz konusu. I┼č─▒kal─▒c─▒ h├╝creleri i├žeren retina alt─▒ cihaz, pigmentli epitel tabakayla retinan─▒n d─▒┼č tabakas─▒ aras─▒na yerle┼čtirilir. Retina alt─▒cihazda mikroelektrotlarla donat─▒lm─▒┼č ─▒┼č─▒─ča duyarl─▒ binlerce fotodiyot, ├žok ince bir katman halinde biraraya getirilir ve pigmentli epitel tabakayla retinan─▒n d─▒┼č tabakas─▒ aras─▒ndaki retina alt─▒ bo┼člu─ča yerle┼čtirilir. Retina ├╝zerine d├╝┼čen ─▒┼č─▒k fotodiyotlarda bir ak─▒m yarat─▒r. Bu ak─▒m daha sonra mikroelektrotlar─▒ aktifle┼čtirerek retinal sinir h├╝crelerinin uyar─▒lmas─▒n─▒ sa─člar. Retina ├╝st├╝ cihazsa, retinan─▒n ganglion h├╝crelerini i├žeren en i├ž tabakas─▒ ├╝zerine yerle┼čtirilir. Retina ├╝st├╝ implant optik sinirdeki ganglion h├╝cre aksonlar─▒yla beyine yol alan elektrik iletimleri yarat─▒r.

├çe┼čitli ara┼čt─▒rma gruplar─▒n─▒n retina alt─▒ implant geli┼čtirme ├žal─▒┼čmalar─▒ s├╝r├╝yor. Yakla┼č─▒k 50 ÔÇô 100 mikrometre kal─▒nl─▒kta, 2ÔÇô3 mm ├žapl─▒ b├╝y├╝kl├╝klerdeki ince bir tabaka, alt─▒n ya da titanyum nitritten yap─▒lm─▒┼č, mikroelektrotlarla donat─▒lm─▒┼č ─▒┼č─▒─ča duyarl─▒ fotodiyotlar─▒n y├╝zlercesini ya da binlercesini ta┼č─▒r.

G├Âr├╝n├╝r cisimden do─čan (d─▒┼čardaki nesneden gelen) ─▒┼č─▒k, mikrofoftodiyotlarca y├╝zlerce mikroelektrotun herbirinde k├╝├ž├╝k ak─▒mlara d├Ân├╝┼čt├╝r├╝l├╝r. Bu ak─▒mlar retinal a─čdaki sinir h├╝crelerine aktar─▒l─▒r. Retina alt─▒ protezin, zarar g├Ârm├╝┼č fotoal─▒c─▒ h├╝crelerin do─črudan yerine ge├žebilen mikrofotodiyotlar─▒ i├žermesi, retinan─▒n bozulmadan kalm─▒┼č sinir h├╝creleri a─č─▒nda elektrik sinyallerini i┼čleyebilme yetene─či, retina alt─▒ bo┼čluktaki mikrofotodiyotlar─▒n yerle┼čimi ve sabitlenmesinin g├Ârece daha kolay olu┼ču, harici bir kamera ya da g├Âr├╝nt├╝ i┼člemcisi gereksinimi olmay─▒┼č─▒, yerle┼čtirilen cisimlere g├Âz hareketlerinin uyumlu olu─ču gibi say─▒s─▒z avantajlar─▒ var.

Hayvan deneyleriyle edinilen deneyimler; ├Ârne─čin kedi ve domuz retinalar─▒n─▒n alt─▒na nakledilen cihaz─▒n, 2 y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝re, s─▒├žanlardaysa 16 ay kadar bozulmaks─▒z─▒n kald─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor. Yine canl─▒ deneyler retina alt─▒ implant prototiplerindeki zay─▒fl─▒klar─▒ da a├ž─▒─ča ├ž─▒kar─▒yor. ├ľrne─čin, tek bir mikrofotodiyotun k├╝├ž├╝k ─▒┼č─▒k duyarl─▒ alan─▒nca yarat─▒lan ak─▒m, biti┼čik sinir h├╝crelerini uyarmak i├žin yeterli de─čil. Bu y├╝zden ┼čimdilerde, d─▒┼čtan bir enerji kayna─č─▒yla desteklenmi┼č aktif bir retina alt─▒ implant geli┼čtirilmekte. Sadece d─▒┼č enerji kayna─č─▒n─▒n deste─či, normal ├ževredeki ─▒┼č─▒─č─▒n her bir elektrottaki uyar─▒c─▒ ak─▒m─▒ ayarlamas─▒nda yeterli olacakt─▒r.

Retina ├╝st├╝ implantlardaysa ─▒┼č─▒─ča duyarl─▒ bir eleman yok. Kamera gibi i┼čleyen ├žok k├╝├ž├╝k alan alg─▒lay─▒c─▒lar─▒, g├Âz├╝n d─▒┼č─▒nda ya da do─čal g├Âzmerce─činin yerini alabilecek ├Âzel plastik g├Âzmercekleri ├╝zerine yerle┼čtirilebilir ve katarakt cerrahisi i├žin geli┼čtirilmi┼č teknikler kullan─▒larak tan─▒t─▒labilir. G├Âz├╝n ├Ân├╝ndeki alan alg─▒lay─▒c─▒s─▒yla i├ž retinan─▒n en ├╝st├╝ne yerle┼čtirilen bir elektrod dizini ├Âzel ba─člant─▒ telleriyle ba─član─▒r. Bu dizin, g├Âz├╝n sinir tabakas─▒n─▒, g├Âz i├ži s─▒v─▒s─▒ndan ay─▒ran i├ž retina zar─▒ ├╝zerine yerle┼čtirilir. Retina alt─▒ implanttan farkl─▒ olarak retina ├╝st├╝ implant, bilgi i┼člemek i├žin retinan─▒n geri kalan a─č tabakas─▒n─▒ kullanmaz.

Bu y├╝zden retina ├╝st├╝ alg─▒lay─▒c─▒, g├Ârsel bilgiyi, elektrik at─▒m dizileri bi├žiminde kodlar. Bunlar daha sonra elektrod dizileri taraf─▒ndan, birle┼čip optik siniri olu┼čturan ganglion h├╝crelerinin aksonlar─▒na iletilir. G├Ârsel bilgi, beynin g├Ârsel korteksinin anlayabilece─či, uzamsal/zamansal uyar─▒c─▒ elektrik at─▒m ├Ârneklerine ├ževrilmi┼č olmal─▒d─▒r. Bu uzamsal/zamansal uyar─▒c─▒ ├Ârnekleri ├Ânce i├ž retina zar─▒ ├╝zerine, hafif bir mekanik bas─▒n├žla ya da mikro i─čnelerle tutturulmu┼č elektrotlara ta┼č─▒n─▒r. Retina alt─▒ implantta oldu─ču gibi, retina ├╝st├╝ alg─▒lay─▒c─▒lar─▒n nakli i├žin ├Âzel cerrahi teknikler geli┼čtirildi ve en uygun uyar─▒lar i├žin gerekli ak─▒m parametreleri
tan─▒mland─▒. Retina ├╝st├╝ implant─▒n kal─▒c─▒l─▒─č─▒ ve biyouyumlulu─ču hedefin, kortekste 1┬░ÔÇÖlik bir ├ž├Âz├╝n├╝rl├╝k sa─člad─▒─č─▒ kedilerde g├Âzlendi.

Hem retina alt─▒ hem de retina ├╝st├╝ y├Ântemlerin olumlu ve olumsuz taraflar─▒ var. Retina alt─▒ implant, retinan─▒n geri kalan sinir a─č─▒n─▒ kullan─▒rken, retina ├╝st├╝ implant kullanmaz, bu y├╝zden de g├Ârsel bilginin haz─▒rlanmas─▒nda ek i┼člemler gerekir. Di─čer yanda, retina ├╝st├╝ implant─▒n bilgi ta┼č─▒ma ├Âzellikleri d─▒┼č denetimler i├žin ├žok daha uygundur. Retina alt─▒ implant─▒n retina alt─▒ndaki bo┼člukta sabitlenmesi g├Ârece daha kolayken, retina ├╝st├╝ implant─▒n sabitlenmesi ├žok zordur ve h├╝cresel ├žo─čalma uyar─▒m─▒nda ek riskler ta┼č─▒r. Retina alt─▒ implant bozulmam─▒. optiklere gerek duyarken, retina ├╝st├╝ implant─▒n b├Âyle bir gereksinimi yoktur.

Zrenner, E.,
ÔÇťWill Retinal Implants Restore Vision?, Science
8 ┼×ubat 2002

Çeviri: Serpil Yıldız

Kaynak:

Bilim ve Teknik Dergisi
www.biltek.tubitak.gov.tr

%d blogcu bunu be─čendi: