Görme YetersizliÄŸi: Görme gücünün kısmen ya da tamamen yetersizliÄŸinden dolayı, bireyin eÄŸitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumudur.

Görme engelliliÄŸin yasal tanımı, görmenin ve görme alanının ölçümüne baÄŸlıdır. Yasal tanım, tıp alanında çalışanlar ve diÄŸer ilgililer tarafından kullanılmaktadır. Bu tanıma göre; “tüm düzeltmelerle birlikte, gören gözün olaÄŸan görme gücünün onda birine yani 20/200' lük görme keskinliÄŸine ya da daha azına sahip olan ya da görme açısı 20 dereceyi aÅŸmayan bireylere kör denilmektedir. 20/200'ün anlamı; görme yetersizliÄŸinden etkilenen bireyin 60 cm.' den görebildiÄŸini, normal görme gücüne sahip olan bireyin 6 m.' den görebilmesidir. Görme açısının dar olmasının anlamı ise, normal görme keskinliÄŸi olmasına raÄŸmen, görmenin sadece merkezdekilerle, 20 dereceyle sınırlı olma, 20 derecenin dışında kalan nesneleri görememedir.

Yasal-tıbbi- tanımlama sistemine göre az gören tanımı ise; görme keskinliÄŸi 20/70 ile 20/200 arasında olan bireylerdir. Anlamı ise, normal gören bireyin 6 m.' den gördüÄŸünü, az gören birey 2 m. Ä°le 60 cm. arasındaki mesafeden görebilmektedir.

Görme engelliliÄŸin eÄŸitsel tanımı ise; görme yetersizliÄŸinden çok ağır derecede etkilenen, mutlaka kabartma alfabeye (braille) ya da konuÅŸan kitapların kullanılmasına ihtiyaç duyan bireyler “kör”; büyütücü araçlar yardımıyla ya da büyük puntolu yazılı materyali okuyabilen bireyler “az gören” dir. EÄŸitsel tanımın yasal tanım kadar kesin ve açık olmaması eÄŸitsel deÄŸiÅŸkenlerden ve öÄŸretimde okuma yöntemini vurgulamış olmasından kaynaklanmaktadır.

 Nedenleri:

Çok sık rastlanmamakla birlikte genetik olabilir. Annenin hamileliÄŸi sırasında geçirdiÄŸi kızamıkçık gibi ateÅŸli hastalıklar, aldığı bazı ilaçlar ya da röntgen ışınlarına maruz kalma görme engeline neden olabilmektedir. DoÄŸumun güç olması da bir baÅŸka nedendir. Prematüre (erken) doÄŸan bebeklere küvezde fazla oksijen verilmesi çocuÄŸun kör olmasına neden olabilmektedir. DoÄŸum sonrasında çocuÄŸun geçirdiÄŸi ateÅŸli hastalıklar, kazalar, zehirlenmeler görme engelinin nedenlerindendir.

Özellikleri:

            Görme engelinin derecesi ne olursa olsun ( az gören- kör) , görme problemi olan çocukların geliÅŸimsel, biliÅŸsel ve sosyal özellikleri konusunda eÄŸitimden yararlanma olanakları vardır. Bunun için de öncelikli olarak bu özelliklerin bilinmesi gerekir.

            Dil öÄŸrenilen bir özelliktir ve iÅŸitsel olması nedeniyle görme güçlüÄŸü olanların dil geliÅŸimlerine olumsuz etkisi yok denecek kadar azdır. Olumsuz sayılabilecek en belirgin özellik kör olan bireylerde daha çok görülen “Verbalism” yani aşırı sözcük kullanmadır.

            Körlük, düÅŸük zekanın belirleyicisi deÄŸildir. Ancak görme ile ilgili yaÅŸantılarının zengin olmayışı nedeniyle yeterli eÄŸitim olanaklarının saÄŸlanması gerekmektedir.

            Kavramsal geliÅŸimleri, normal olan çocuklara oranla daha geridir. Özellikle soyut kavramlarda baÅŸarı düÅŸüktür. Bunun nedeni ise uygun öÄŸrenme yaÅŸantılarının olmayışıdır.

            Görme engelli  çocukların en fazla sıkıntı çektiÄŸi konu, alan kavramıdır.Çünkü diÄŸer duyularını kullanarak öÄŸrenme çabası göstermekte, alana iliÅŸkin bilgilerde diÄŸer duyuları sınırlı kalmaktadır.

            Hareket özgürlüÄŸündeki becerileri kazanabilmesi için görme engelli çocuÄŸun, fiziksel engellerin farkına varması gerekmektedir. “Engel Duyusu” olarak nitelenen bu duyu, bireyin önündeki engelin yerinin ve yönünün algılanarak belirlenmesinde etkilidir.Yer ve yön, iÅŸitsel olarak algılanır ve belirlenir.Bunun için yankılanmalardan yararlanılır. Bu yolla engel duyusu geliÅŸir. Görme engelliler, dikkatlerini yoÄŸunlaÅŸtırarak daha iyi ayrım yaptıklarından dolayı iÅŸitme ve dokunma duyularını daha iyi kullanmaktadırlar.

Görme GüçlüÄŸü Olan Çocuklar Ä°çin Sınıf Ä°çinde Alınabilecek Önlemler

¨      Görme güçlüÄŸü olan çocuklar, diÄŸer insanların bedenini nasıl kullandığını, yüz ifadelerindeki deÄŸiÅŸiklikleri, yaptığı hareketleri bilmemektedir.DiÄŸer çocukların dokunmalarını, yemelerini, oynamalarını, temizlenmelerini görememektedir. Akranlarının görerek öÄŸrendikleri ve anladıkları ÅŸeyleri öÄŸrenebilmeleri ve anlayabilmeleri için yardıma ihtiyaç duyarlar.

¨      Görme güçlüÄŸü olan çocuk için sınıf içerisinde alınabilecek bazı önlemler vardır. Bu önlemler,  eÄŸitimlerine olumlu katkılar saÄŸlayacaktır.

¨      Öncelikle görme güçlüÄŸü olan çocuÄŸun sınıfta olmadığı bir zaman seçilerek arkadaÅŸlarına anlayabilecekleri düzeyde çocuÄŸun durumu anlatılmalıdır. GerektiÄŸinde ya da yardıma ihtiyaç duyduÄŸunda yardım etmeleri söylenmelidir. Böylece görme güçlüÄŸü olan çocuÄŸa karşı takınabilecek alay edici davranışların da önü alınacaktır.

¨      Görme güçlüÄŸü olan çocuk için sınıfta yapılacak çevre düzenlemesi çok önemlidir. TakılabileceÄŸi, çarpabileceÄŸi, hareket alanını daraltabileceÄŸi düÅŸünülen eÅŸyalar ayak altından kaldırılmalıdır.

¨      Her eÅŸyanın yeri sınıf içinde belirlenmelidir. Çocuk, aradığı eÅŸyayı kolayca bulabilmelidir. EÅŸyaların yer deÄŸiÅŸikliÄŸinden çocuk haberdar edilmelidir.

¨      Çocuk, sınıfta ışıktan rahatsız olmayacak ÅŸekilde oturtulmalıdır. Işığın kırılarak göze yansımasına dikkat edilmelidir. DoÄŸrudan göze gelen ışık, rahatsız edici bir duyarlılık yaratır.

¨      ÇocuÄŸun karaltılı, buÄŸulu, sisli ya da bulanık da olsa var olan görme uzaklığına uygun ÅŸekilde sıraya oturtulması gereklidir.

¨      Anne ve baba, çocuÄŸun giydiÄŸi ayakkabının tabanının kösele gibi ses çıkaran bir nesneden yapılmış olması konusunda uyarılmalıdır. Bu yolla çocuk, yürüdüÄŸü yerleri hissedecek ve sesleri ayırma özelliÄŸinden yararlanarak çevresi hakkında bilgi sahibi olacaktır.

Eğitimlerine yapılabilecek katkılar

v     Görerek öÄŸrenme yerine, iÅŸiterek ve dokunarak öÄŸrenmeye çalıştığı unutulmamalıdır. ÇocuÄŸun dokunarak eÅŸyaları tanımasına fırsat verilmeli, ortam yaratılmalıdır.

v     Dokunamadığı eÅŸyaların özellikleri ayrıntılı olarak anlatılmalıdır. Böylece dokunduÄŸu zaman doÄŸabilecek tehlikelerin de önüne geçilmiÅŸ olacaktır.

v     Tahtaya yazılanlar görme engelli çocuk için sözlü söylenmelidir.

v     Sınıf içinde kimin konuÅŸtuÄŸu isim söylenerek belirtilmelidir.

v     ÇocuÄŸa sesin kime ait olduÄŸu konusunda yardım edilmelidir. Konu ile ilgili konuÅŸmalar için ortam yaratılmalıdır.

v     Ses çıkaran aletler çalıştırılmadan önce, çocuÄŸa irkilmemesi, korkmaması için haber verilmelidir.

v     ”Åžu, bu” gibi iÅŸaret sıfatları yerine nesnelerin adları söylenerek konu anlatılmalıdır.

v     Koklama, iÅŸitme, dokunma duyularından yararlanarak, çocuÄŸun sözcük daÄŸarcığının zenginleÅŸmesine yardım edilmelidir.

v     ÇocuÄŸun görme ile ilgili sözcükleri kullanması engellenilmemelidir. Görmese bile denizin ve gökyüzünün mavi, çimenin ve aÄŸacın yeÅŸil olduÄŸunu bilmesinde sakınca yoktur.

v     EÄŸer olanaklar uygun ise kabartma resim ve ÅŸekillerden yararlanarak konu anlatımı yapılabilir. Materyallere parmakları ile dokunmasına fırsat verilmelidir.

v     ÇocuÄŸa beceri öÄŸretiminden kaçınılmamalıdır.Beceri basamaklandırılarak anlatılmalı, bitlikte çalışarak nasıl yapılacağı gösterilmelidir.

v     Yapamadığı bölümler, çocuÄŸun eli elinizin üzerinde olacak ÅŸekilde yeniden yapılarak çocuÄŸa anlatılmalıdır.

v     Çocuk zaman zaman düÅŸecek ya da eÅŸyalara çarpacaktır. EÄŸilirken çarpma olasılığına karşı, elini kafasının önünde hafifçe eÄŸik ÅŸekilde tutacak ÅŸekilde tutarak başını koruyabileceÄŸi öÄŸretilebilir. DüÅŸerken, kollarını öne doÄŸru koyması öÄŸretilerek dolaÅŸmaktan korkmaması saÄŸlanabilir.

v     Çocuk hiç görmüyorsa birlikte yaparak, az görüyorsa görmesinden yararlanılarak beceri öÄŸretilebilir.

v     Görme güçlüÄŸünden kaynaklanan ödevi tamamlama konusunda ek süre verilmesi gibi ayrıcalıklar belirlenmeli,  görme güçlüÄŸünün geliÅŸim basamaklarından geçiÅŸ hızının yavaÅŸlamasına yol açabileceÄŸi unutulmamalıdır.Ancak yapabileceÄŸi ÅŸeyler konusunda çocuÄŸa olanaklar saÄŸlanmalıdır. Ayrıcalıklar, kaynaklanan nedenin dışına taşırılmamalı yani abartılmamalıdır.

v     KonuÅŸma eÄŸitimi üzerinde durulmalıdır.Dil geliÅŸimine önem verilmelidir.

v     Sesleri birbirinden ayırt edebilme çalışmaları ile dinleme becerisi geliÅŸtirilmelidir. Bu yolla çevreyi anlaması daha kolay olacaktır.

v     Bağımsız hareket edebilmesi için diÄŸer çocuklarla birlikte oyunlara katılma, zıplama ve yürüme gibi etkinliklere fırsat verilmelidir. Bu, aynı zamanda çocuÄŸun kendisine güvenmesini saÄŸlayacaktır.

v     ÇocuÄŸa bağımsız hareket edebilmesi için bir çalışma yöntemi hazırlanmalıdır. Bunun için çocuÄŸun yaşı, kültür düzeyi, sosyo-ekonomik ve kültürel çevresi, kiÅŸisel problemleri, kapasite ve yetenekleri, istekleri, ilgileri, kendisi hakkındaki düÅŸünceleri, duyu organlarının iÅŸlerliÄŸi, vücudunun alışkanlık haline getirdiÄŸi ÅŸekil bozuklukları ve bağımsız hareket konusunda düÅŸünceleri tespit edilerek göz önüne alınmalıdır.

v     Hareket çekingenliÄŸinin ortadan kaldırılabilmesi için beden eÄŸitimi derslerinde, bedence bağımsız ve serbest duruma gelmeleri saÄŸlanabilir. Çalışmanın yapılacağı alan ve malzemeler tanıtılarak hareketler açıklanmalı, daha sonra uygulamaya geçilmelidir. Uygulamalarda çocuÄŸun kendine yetebileceÄŸi düzeye kadar gerekli yardımlar yapılmalıdır. Kullanılan topların içine zil yerleÅŸtirilebilir. Ä°stenilen alan ya da mesafeye geldiÄŸini anlaması için düdük, zil, tef gibi sesli uyaranlar verilerek eÄŸitsel uyarlamalardan yararlanılabilir.

v     Görme güçlüÄŸü olan çocuÄŸun “çocuk” olduÄŸu unutulmamalı, yaptığı beceriler sonrasında mutluluk duyulduÄŸu sözle ya da davranışlarla ödüllendirilerek gösterilmelidir.    

ÖÄŸretmenlere öneriler;

Ø      Yapacağınız aile ziyaretleri ile, özellikle görme engelli çocukla ilgilendiÄŸinizi söyleyerek ve çocuklarını kabul ederek onlarında çocuklarını kabul etmelerine yardım etmiÅŸ olursunuz.

Ø      Görme güçlüÄŸü olan öÄŸrenciniz için yapılabilecek tıbbi, çevresel ve eÄŸitsel yardımları araÅŸtırınız.

Ø      Görme güçlüÄŸü olan öÄŸrencinizde bağımsızlık duygusunu geliÅŸtirme çabalarının bir bölümü olarak bu çocukların kendi eÄŸitim kitaplarından ve araçlarından sorumlu olmasını isteyiniz.

Ø      Sınıftaki gören çocuklar zaman zaman görme güçlüÄŸü olan çocuÄŸa rehberlik yapabilir. Ancak görme güçlüÄŸü olan çocuÄŸun çok fazla bağımlı olmamasına dikkat ediniz.

Ø      Görme güçlüÄŸü olan öÄŸrencinizi sınıftaki her etkinliÄŸe katılması için cesaretlendiriniz. EÄŸer onun sınıftaki faaliyetlere katılması mümkün olmuyorsa ek etkinlikler düzenleyebilirsiniz.

Ø      Tahtaya bir ÅŸeyler yazarken yazdıklarınızı yüksek sesle söylemeniz her zaman görme güçlüÄŸü olan öÄŸrenciniz için yararlı olacaktır.

Ø      Matematik öÄŸretiminde görülen problemlere ek olarak fen bilimleri ve coÄŸrafyanın da çok fazla görsel uyaranlara dayalı olması nedeniyle ek düzenlemelere ihtiyacınız olabilir. Bu nedenle görme engelliler okullarından materyal ve bilgi alabilirsiniz.

Ø      Görme güçlüÄŸü olan öÄŸrencinize ödevini tamamlayabilmesi için ek zaman vermeniz uygun olacaktır.

Ø      Görenler ile görme güçlüÄŸü olan öÄŸrencileriniz arasındaki sosyal iliÅŸkileri güçlendirmek için onları teÅŸvik ediniz.