hd porno porno hd porno porno

YET─░┼×K─░NL─░K PS─░KOLOJ─░S─░-4

3.035 okundu

e. Gould’un d├Ân├╝┼č├╝m kuram─▒

Roger L. Gould’un (1972-1975) yeti┼čkinin geli┼čimine ili┼čkin kuram─▒
bu geli┼čimin bir dizi d├Ân├╝┼č├╝mden (transformations) ge├žerek
olu┼čtu─čunu kabul etmektedir. ─░nsanlar her d├Ân├╝┼č├╝mde benlik-kavramlar─▒n─▒
yeniden bi├žimlendirir, ├žat─▒┼čmalar─▒ yeniden ├ž├Âzerler. Gould’un
kuram─▒ Levinson’unkiyle ayn─▒ tarihlerde (1970’ler) kurulmu┼čtur ve
onunkiyle ko┼čutluk g├Âsterir (ancak Gould’un kuram─▒ her iki cinsi de
ele almaktad─▒r); Levinson gibi Gould da yeti┼čkinli─či kararl─▒ bir duygular
ve g├╝d├╝ler zaman─▒ olmaktan ├žok, bir de─či┼čim zaman─▒ olarak g├Âr├╝r.
Gould’un d├Ân├╝┼č├╝m kuram─▒na g├Âre gen├ž yeti┼čkinler d├Ârt evreden ge├žerler.
Ergenli─čin sonunda ba┼člay─▒p 22 ya┼č─▒na kadar giden birinci evrede
(16-22 ya┼člar) insanlar anababalar─▒n─▒n d├╝nyas─▒ndan ayr─▒l─▒r ve
kimliklerini g├╝├žlendirirler. ├ľzerkli─čin yerle┼čmesiyle birlikte ikinci evreye
(22-28 ya┼člar) ge├žer ve ama├žlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmeye giri┼čirler.
28-34 ya┼člar aras─▒nda (Levinson’un 30 ya┼č ge├ži┼čine benzer) bir ge├ži┼č
evresinden ge├žer ve ├Ânceki ama├žlar─▒n─▒, evliliklerini yeniden de─čerlendirmeye
koyulurlar. Yakla┼č─▒k 35 ya┼č─▒nda ho┼čnutsuzluklar─▒ artar ve
yakla┼čan orta ya┼člar─▒n fark─▒na varmaya ba┼člarlar; ya┼čam ┼čimdi onlara
zor, belirsiz ve ac─▒l─▒ gelebilir. 45 ya┼č─▒na kadar s├╝ren bu istikrars─▒z evrede
baz─▒ bekarlar evlenebilir, baz─▒ evliler bo┼čanabilir, bir ev kad─▒n─▒
├žal─▒┼čmaya ba┼člayabilir, ├žocuksuz bir ├žift ├žocuk yapmaya karar verebilir.
Bu evrede tabloya yeni bir ├Âge kat─▒l─▒r: Zaman kavram─▒. Zaman─▒n
bask─▒s─▒ hissedilmeye ba┼član─▒r ve ya┼čamda yap─▒lacak ├Ânemli de─či┼čimlerin
hemen yap─▒lmas─▒ gerekti─či farkedilir. ├çal─▒┼čma g├╝d├╝s├╝ de─či┼čir,
meslek ya┼čam─▒ s─▒k─▒c─▒ gelmeye ba┼člar. Ya┼čam─▒n bu evresi, Levinson’un
orta ya┼č ge├ži┼činde oldu─ču gibi, karars─▒z, ├žalkant─▒l─▒, s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir evredir.
Buna kar┼č─▒l─▒k 45-50 ya┼člar kararl─▒ y─▒llard─▒r. Evlilik doyumu artar, dostlar
daha ├Ânemli olur, paran─▒n ├Ânemi azal─▒r, ya┼čama olumlu bak─▒l─▒r.
Ya┼čama bu olumlu yakla┼č─▒m ellili ya┼člarda artma e─čilimi g├Âsterir.

Kuramlar─▒n De─čerlendirilmesi.

Yeti┼čkin geli┼čimine ili┼čkin kuramlarda ├Ân├╝m├╝ze en ├žok ├ž─▒kan
kavram ge├ži┼č (transition) kavram─▒d─▒r. Ge├ži┼čler, de─či┼čen ya┼čant─▒lara
tepki olarak ya┼čam─▒m─▒z─▒ yeniden d├╝zenlememizi ya da ama├žlar─▒m─▒z─▒
yeniden yap─▒land─▒rmam─▒z─▒ i├žeren de─či┼čimlerdir. Evlenmek, i┼če girmek,
├žocuk sahibi olmak, ev sat─▒n almak geli┼čimsel ge├ži┼člere yol a├žan olaylard─▒r.
Hoffman ve arkada┼člar─▒na (1994) g├Âre, bu de─či┼čimlerin ne derece
stres kayna─č─▒ oldu─ču konusu ge├ži┼člerin do─čas─▒na ili┼čkin en ├Ânemli
kuramsal sorundur. Ge├ži┼člerin fiziksel ve psikolojik s─▒k─▒nt─▒lar─▒n ya┼čand─▒─č─▒
d├Ânemler oldu─ču konusunda g├Âr├╝┼č birli─či yoktur. Levinson’a g├Âre
ge├ži┼čler y├╝ksek derecede stresli zamanlard─▒r. ├ľrne─čin, onun inceledi─či
erkek deneklerin ├žo─ču “30 ya┼č ge├ži┼či” s─▒ras─▒nda ─▒l─▒ml─▒ ya da ciddi bunal─▒mlar
ya┼čam─▒┼člard─▒r. Oysa, daha ├Ânce de belirtildi─či gibi, Neugarten
bu g├Âr├╝┼če kat─▒lmamaktad─▒r. Neugarten’e g├Âre ge├ži┼čler ancak ├Ânceden
beklenmedikleri zaman y├╝ksek derecede stres kayna─č─▒ olurlar. E─čer
bir olay ├Ânceden bekleniyorsa ve ya┼čam ak─▒┼č─▒n─▒n normal bir par├žas─▒
olarak g├Âr├╝l├╝yorsa ├žok az strese yol a├žabilir. Buna kar┼č─▒l─▒k, e─čer bir
olay normal ya┼čam ak─▒┼čm─▒n par├žas─▒ de─čilse, beklenen bir olay ortaya
├ž─▒km─▒yorsa ya da bir olay erken ya da ge├ž gelerek ki┼činin toplumsal
saatiyle ├žat─▒┼č─▒yorsa b├╝y├╝k bir strese yol a├žabilir ve duygusal bunal─▒m─▒
k├Âr├╝kleyebilir. ├ľrne─čin, kad─▒nlara ya┼čamlar─▒ndaki bunal─▒mlar─▒n soruldu─ču
ara┼čt─▒rmalarda, kad─▒nlar─▒n evlenmeyi ya da ├žocuk do─čurmay─▒
de─čil, bo┼čanmay─▒, trafik kazas─▒n─▒, i┼č de─či┼čtirmeyi ya da anababa ├Âl├╝m├╝n├╝
ya┼čam ak─▒┼člar─▒n─▒ alt├╝st eden olaylar sayd─▒klar─▒ g├Âr├╝lmektedir.
─░ki kuramc─▒n─▒n g├Âr├╝┼čleri aras─▒ndaki fark ge├ži┼čin kayna─č─▒ konusunda
ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Neugarten’e g├Âre ge├ži┼čin nedeni fiziksel ya da toplumsal
olaylard─▒r. Levinson’a g├Âre ise ki┼činin i├žinde olu┼čan s├╝re├žlerdir;
├ž├╝nk├╝ eski geli┼čim g├Ârevleri uygunlu─čunu yitirmekte, yeni g├Ârevler
ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Ona g├Âre, ├Ârne─čin bo┼čanma i├žsel s├╝re├žlerin
nedeni de─čil sonucudur.

Hoffman ve arkada┼člar─▒na (1994) g├Âre ge├ži┼člerin do─čas─▒ yan─▒nda
bir ba┼čka konu da, yeti┼čkinli─čin zaman─▒ sorunudur. ─░lerde g├Ârece─čimiz
gibi, bir ki┼činin ne zaman olgun say─▒laca─č─▒ sorusunun yan─▒t─▒ kolay
de─čildir (kronolojik ya┼č─▒n iyi bir ├Âl├ž├╝t olmad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz). B├╝t├╝n
yeti┼čkin geli┼čimi kuramlar─▒nda olgunlu─čun baz─▒ ├Âgeleri ortakt─▒r: Yak─▒nl─▒k
kurma, sevme ve sevilme, cinsel tepki verme gibi. Yine b├╝t├╝n
kuramlar toplumsall─▒─č─▒, arkada┼člar─▒ olmay─▒, ├Âzveride bulunmay─▒
vurgulamaktad─▒r. Ayr─▒ca, olgun insanlar yeteneklerini ve ama├žlar─▒n─▒ bilen,
├╝retici bir i┼če ilgi duyan ve onu yapmaya yetene─či olan ki┼čilerdir.
Olgunluk sorununu incelemenin yollar─▒ndan biri, ya┼čam─▒n ├Âzel bir
an─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan olaylarla ba┼čar─▒l─▒ bi├žimde ba┼ča ├ž─▒kma yetene─čini
ele almakt─▒r. S├Âz gelimi, Erikson’un kuram─▒nda erken yeti┼čkinlikte olgunluk
ba┼čkas─▒yla yak─▒n ili┼čki kurabilme yetene─čidir. Olgunlu─ču incelemenin
bir ba┼čka yolu da ki┼čilerin benlik alg─▒lar─▒na bakmakt─▒r. B├╝y├╝d├╝─č├╝m├╝z├╝
hissetmemizi sa─člayan nedir? Ara┼čt─▒rmalar anababa olman─▒n
ve kendi g├╝c├╝ne dayanman─▒n en kesin olgunluk belirtisi oldu─čunu
g├Âstermektedir. Olgunluk durmadan de─či┼čen beklentilere ve sorumluluklara
s├╝rekli bir uyum sa─člama s├╝recini i├žerir. ─░nsanlar evlenmeden
ya da ├žocuk sahibi olmadan, bir i┼čte ├žal─▒┼čmadan da olgun olabilirler;
onlar─▒ olgun yapan, kim olduklar─▒n─▒, nereye gittiklerini, hangi ama├žlar
i├žin ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ bilmeleridir (Hoffman ve ark., 1994).

:::::::::::::::::

4. Yeti┼čkin Psikolojisinin Temel Sorunlar─▒

─░lerde ayr─▒nt─▒l─▒ olarak a├ž─▒klanaca─č─▒ gibi, yeti┼čkin psikolojisinin
ele ald─▒─č─▒ iki temel sorun vard─▒r. Bunlardan biri ki┼čili─čin zaman i├žinde
de─či┼čip de─či┼čmedi─či sorunu, di─čeri de zekan─▒n ya┼čla birlikte azal─▒p
azalmad─▒─č─▒ sorunudur.

a. Ki┼čilik sorunu. ─░nsanlar ergenlikten yeti┼čkinli─če ge├žerken ergen
ve yeti┼čkin benlikleri aras─▒nda kesin bir s├╝reksizlik ya┼čamazlar
genellikle. Bununla birlikte benlik-kavram─▒ (self-concept) baz─▒ de─či┼čimler
g├Âsterebilir (benlik-kavram─▒, benli─če ili┼čkin alg─▒lar─▒n ├Ârg├╝tlenmi┼č,
b├╝t├╝nle┼čmi┼č, tutarl─▒ ├Âr├╝nt├╝s├╝ olarak tan─▒mlan─▒r). ├ç├╝nk├╝ benlik
kavram─▒ i├žinde benli─če ili┼čkin ┼čimdiki g├Âr├╝┼čler bulundu─ču gibi, gelece─če
ili┼čkin olas─▒ de─čerlendirmeler de vard─▒r. Bu olas─▒ benlikler
├Ânemlidir, ├ž├╝nk├╝ bunlar bir ki┼činin yapaca─č─▒ ve yapmayaca─č─▒ eylemleri
etkileyerek ┼čimdiki davran─▒┼ča yol g├Âsterirler. ├ľte yandan, ki┼činin fiziksel
g├Âr├╝n├╝m├╝, yetenekleri, rolleri benlik-kavram─▒yla yak─▒ndan ili┼čkilidir
ve bunlar da gen├ž yeti┼čkinlik s─▒ras─▒nda ki┼čilikte hem s├╝reklilik
hem de de─či┼čim oldu─čunu g├Âstermektedir. Ba┼čka bir deyi┼čle, ki┼čili─čin
zaman i├žinde hem de─či┼čen hem de sabit kalan y├Ânleri vard─▒r.

Ki┼čili─čin s├╝reklili─či sorunu as─▒l orta yeti┼čkinlik d├Ânemi a├ž─▒s─▒ndan
tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Orta yeti┼čkinlik d├Ânemine ula┼čan bir birey ki┼čili─činin
ergenlikten beri ├Ânemli ├Âl├ž├╝de de─či┼čti─čini d├╝┼č├╝n├╝r; buna kar┼č─▒l─▒k ki┼čilik
orta y─▒llar boyunca olduk├ža sabit kal─▒yor g├Âr├╝nmektedir. Ara┼čt─▒rmalar
deneklerin ayn─▒ ki┼čilik testine 20 ya┼č─▒nda ve 45 ya┼č─▒nda asl─▒nda
ayn─▒ yan─▒tlar─▒ verdi─čini, g├Âr├╝n├╝rdeki farkl─▒l─▒─č─▒n bireyin gen├žlikteki
benli─čine orta ya┼člardaki bak─▒┼č─▒nda ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.
Ki┼čilikleri y─▒llar boyunca g├Ârece ayn─▒ kald─▒─č─▒ halde insanlar kendilerini
de─či┼čmi┼č olarak alg─▒lamaktad─▒rlar. Buradaki temel sorun de─či┼čimin
olas─▒ olup olmad─▒─č─▒ de─čil, ne kadar oldu─ču ve ├Ânceden kestirilip
kestirilemeyece─či sorunudur. Ara┼čt─▒rmalar ki┼čili─čin belliba┼čl─▒ y├Ânlerinin
yeti┼čkinlik d├Ânemi boyunca genellikle sabit kald─▒─č─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r.
├ľrne─čin, i├žtepisel ergenler i├žtepisel yeti┼čkinler olmakta, utanga├ž
ergenler yine utanga├ž yeti┼čkinler olarak kalmaktad─▒r. Bu konuda boylamsal
ara┼čt─▒rmalar─▒n kesitsel ara┼čt─▒rmalardan daha g├╝venilir sonu├žlar
verdi─či de bilinmektedir. Ki┼čili─čin en az sabit g├Âr├╝nd├╝─č├╝ d├Ânem, bireylerin
meslek rollerine ve evlili─če girdi─či gen├ž yeti┼čkinli─če ge├ži┼č
d├Ânemidir; bu ge├ži┼č tamamland─▒ktan sonra ki┼čilik yine kararl─▒l─▒k
kazanmaktad─▒r. Baz─▒ ki┼čiler ki┼čilik de─či┼čimleri g├Âsterseler bile bunlar─▒n
genellikle beklenmedik (e┼čin erken ├Âl├╝m├╝ gibi) ya┼čant─▒larla ba─člant─▒l─▒
oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. ┼×u halde, ki┼činin ya┼čam─▒ k├Âkl├╝ bir bi├žimde
de─či┼čmedik├že ki┼čili─či de g├Ârece sabit kalmaktad─▒r.

Bu durumda orta ya┼č bunal─▒m─▒ ya┼čant─▒s─▒ nas─▒l a├ž─▒klanacakt─▒r? Bilindi─či
gibi, orta ya┼č bunal─▒m─▒ kavram─▒, orta ya┼č─▒n geli┼čim g├Ârevleri
bir ki┼činin i├žsel kaynaklar─▒n─▒ ve toplumsal desteklerini a┼čma tehdidini
yaratt─▒─č─▒nda ortaya ├ž─▒kan fiziksel ve psikolojik rahats─▒zl─▒k durumunu
dile getirir. Levinson’un ve Gould’un yeti┼čkinlik kuramlar─▒nda bu durumun
orta ya┼č ge├ži┼čine e┼člik etti─či kabul edilmektedir. Ayr─▒ca pop├╝ler
yay─▒nlar da b├Âyle bir bunal─▒m─▒ ya┼čam─▒n ka├ž─▒n─▒lmaz bir y├Ân├╝ olarak
sunmaktad─▒rlar. Oysa boylamsal ara┼čt─▒rmalar─▒n ├žo─ču genel bir orta ya┼č
bunal─▒m─▒n─▒n varl─▒─č─▒n─▒ saptayabilmi┼č de─čildir. Ne orta y─▒llarda ne de
ba┼čka bir d├Ânemde b├Âyle bir duygusal kar─▒┼č─▒kl─▒k zorunlu olarak ya┼čanmaktad─▒r.
Baz─▒ ki┼čilerin k─▒rkl─▒ ya┼člar─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ bunal─▒mlar insanlar─▒n
otuzlar─▒nda ya da altm─▒┼člar─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ ├žalkant─▒lardan daha fazla
olas─▒ de─čildir. ├ťstelik orta ya┼člar─▒n ya┼čam─▒n en doyumlu d├Ânemi oldu─čunu
kabul eden ara┼čt─▒rmac─▒lar da vard─▒r. ─░lerde g├Ârece─čimiz gibi, birtak─▒m
geli┼čimsel olaylar (evlenme, menopoza girme, emekli olma,
vb.) benlik-kavram─▒nda ve kimlikte de─či┼čimler yaratabilir, ama bunlar
beklenen zamanlarda geldi─činde bunal─▒ma yol a├žmazlar; ayr─▒ca beklenmeyen
de─či┼čimler bile her zaman k├Ât├╝ de─čildir.

Bilindi─či gibi, ya┼čamdaki de─či┼čimlerle ba┼četme yollar─▒m─▒z benli─čimizi
nas─▒l alg─▒lad─▒─č─▒m─▒z─▒ da etkilemektedir. Yeti┼čkinlerin ├žo─ču benlikleri
hakk─▒nda orta ya┼člar─▒n sonlar─▒nda yeti┼čkinli─čin ba┼člar─▒nda oldu─čundan
daha iyi duygulara sahiptir. Ara┼čt─▒rmalara g├Âre ya┼čamdan en
az doyum alan ki┼čiler gen├ž yeti┼čkinler, en doyumlu ki┼čiler de elli ya┼č─▒n─▒
ge├žmi┼č yeti┼čkinlerdir. Doyumdaki bu art─▒┼č─▒n k─▒smen benlik denetimindeki
art─▒┼č─▒n sonucu oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. ─░nsanlar orta ya┼člarda
ilerledik├že sorularla ba┼četmede ergenliktekinden ve gen├ž yeti┼čkinliktekinden
daha olgun yollar kullanmakta, daha ger├žek├ži olmaktad─▒rlar.

─░leri ya┼člardaki duruma gelince, yeti┼čkinlik kuramlar─▒ ya┼članman─▒n
ki┼čilik ├╝zerindeki etkisinin cinsler a├ž─▒s─▒ndan farkl─▒l─▒k g├Âsterdi─čini
├Âne s├╝rmektedirler. Benlik-kavram─▒ndaki cinsiyet farkl─▒l─▒klar─▒ yeti┼čkinli─čin
ileri y─▒llar─▒na do─čru ilerledik├že azalmaktad─▒r. Buna g├Âre, erkekler
ve kad─▒nlar ergenli─čin sonlar─▒nda ve yeti┼čkinli─čin ba┼člar─▒nda tamamen
farkl─▒d─▒rlar, buna kar┼č─▒l─▒k ileri y─▒llarda birbirlerine benzer olurlar.
Ya┼čl─▒ erkekler kendilerini eskisinden daha az egemen ve daha
fazla i┼čbirli─čine yatk─▒n g├Âr├╝rler; ya┼čl─▒ kad─▒nlar ise kendilerini
gen├žliklerindekinden daha az boyun e─čici ve daha fazla at─▒lgan, otoriter ve
yetenekli bulurlar. Bu de─či┼čimin olas─▒ nedenleri ilgili b├Âl├╝mlerde
tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. ├ľte yandan, benlik-kavram─▒nda ve benlik sayg─▒s─▒nda
sorunlar ya┼čand─▒─č─▒nda ya┼čl─▒ erkeklerin ve kad─▒nlar─▒n tepkisi farkl─▒
olmaktad─▒r. ├ľrne─čin, ya┼čl─▒ erkekler kad─▒nlardan daha fazla alkole y├Ânelmekte,
ya┼čl─▒ kad─▒nlar da erkeklerden daha fazla depresyona girmektedir.
Stres, ├Âzellikle denetim duygusu a┼č─▒nd─▒─č─▒ ya da toplumsal destek
yitirildi─či zaman y─▒k─▒c─▒ olmaktad─▒r.

b. Zeka sorunu. Ki┼čilikte oldu─ču gibi zeka alan─▒nda da de─či┼čim
sorununu bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na g├Âre yorumlamak olanakl─▒d─▒r. Zekaya testlerdeki
ba┼čar─▒ a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda ya┼čla birlikte d├╝zenli bir d├╝┼č├╝s
g├Âr├╝l├╝r, buna kar┼č─▒l─▒k deneyim bu tabloyu tersine ├ževirmektedir. ─░leri
ya┼člardaki bir├žok yeti┼čkinin ├╝retici etkinli─či nicelik a├ž─▒s─▒ndan azalmakta,
ama nitelik a├ž─▒s─▒ndan sabit kalmaktad─▒r.

Bilindi─či gibi, psikometrik ├Âl├ž├╝mlerdeki puanlar ya┼čla birlikte
azalma e─čilimi g├Âstermekte, buna kar┼č─▒l─▒k yeti┼čkinlerin edimi (performans)
y├╝ksek d├╝zeyde kalabilmektedir. ┼×u halde, yaln─▒zca ZB puan─▒n─▒n
├Âl├ž├╝lmesi yeti┼čkin zekas─▒n─▒n belirlenmesinde yeterli bir yol de─čildir.
Zekan─▒n ├že┼čitli g├Âr├╝n├╝mleri farkl─▒ y├Ânlerde de─či┼čti─čine g├Âre,
ayn─▒ bir ZB puan─▒n─▒n farkl─▒ ya┼člarda farkl─▒ anlamlara gelece─či s├Âylenebilir.
Kesitsel ara┼čt─▒rmalar, bir├žok yetene─čin orta ya┼člar─▒n ba┼člar─▒nda
en ├╝st noktaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒, sonra ellilerin sonlar─▒na ya da altm─▒┼člar─▒n
ba┼člar─▒na kadar s├╝ren bir platonun geldi─čini, bunu yetmi┼člerden sonra
h─▒zlanan a┼čamal─▒ bir d├╝┼č├╝┼č├╝n izledi─čini g├Âstermektedir. Ancak zekan─▒n
b├╝t├╝n y├Ânlerinin ayn─▒ bi├žimde ya┼članmad─▒─č─▒ puanlar─▒n incelenmesinden
ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. ├ľrne─čin, birikimli zeka’y─▒ ├Âl├žen s├Âzel
├Âl├žeklerin puanlar─▒ altm─▒┼čl─▒ ya┼člar─▒n ortalar─▒na kadar artmay─▒ s├╝rd├╝rmektedir.
Buna kar┼č─▒l─▒k ak─▒c─▒ zeka puanlar─▒ orta yeti┼čkinlikte sabit kalmakta,
ama ya┼čam─▒n geri kalan y─▒llar─▒nda d├╝┼č├╝┼č g├Âstermektedir. Klasik
ya┼članma ├Âr├╝nt├╝s├╝ ad─▒ verilen bu ├Âr├╝nt├╝n├╝n evrensel oldu─ču kabul
edilmektedir; yani bu ├Âr├╝nt├╝ cinsiyet, sosyoekonomik d├╝zey, toplumsal
s─▒n─▒f, etnik k├Âken fark─▒ tan─▒maks─▒z─▒n ge├žerli g├Âr├╝nmektedir. ├ľte
yandan, boylamsal ara┼čt─▒rmalar zeka b├Âl├╝m├╝ puanlar─▒ndaki b├Âl├╝k
farkl─▒klar─▒n─▒ ve bireysel farkl─▒l─▒klar─▒ g├Âstermektedir. Hem zekan─▒n
farkl─▒ y├Ânlerindeki de─či┼čimler, hem de farkl─▒ ara┼čt─▒rma t├╝rlerinin ortaya
koydu─ču farkl─▒ bulgular ilgili b├Âl├╝mlerde ele al─▒nmaktad─▒r. Burada
ele alaca─č─▒m─▒z son bir olgu sonul d├╝┼č├╝┼č kavram─▒yla ilgilidir. Bu
kavram sa─čl─▒k ile zeka b├Âl├╝m├╝ aras─▒ndaki ba─člant─▒ya dayanmakta ve
ZB puanlar─▒nda ├Âl├╝mden hemen ├Ânce ortaya ├ž─▒kan ├Ânemli d├╝┼č├╝┼č├╝ dile
getirmektedir. Buradaki d├╝┼č├╝┼č ya┼ča de─čil, ├Âl├╝ml├╝l├╝─če ba─čl─▒d─▒r ve a├ž─▒k
bir bi├žimde bedensel bozulman─▒n ya da hasar─▒n sonucudur. Baz─▒ boylamsal
ara┼čt─▒rmalara g├Âre bu keskin d├╝┼č├╝┼č ├Âl├╝mden ├Ânceki be┼č y─▒l s├╝resince
ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r, baz─▒lar─▒na g├Âre de ya┼čam─▒n son on ay─▒ ile
s─▒n─▒rl─▒d─▒r (Hoffman ve ark., 1994).

:::::::::::::::::

─░K─░NC─░ B├ľL├ťM

GEN├ç YET─░┼×K─░NL─░K

:::::::::::::::::

GEN├ç YET─░┼×K─░NL─░K

“Gen├ž yeti┼čkinlik” (young adulthood) d├Ânemi, yeti┼čkinli─če giri┼či
temsil etti─či i├žin insan ya┼čam─▒ndaki en ├Ânemli d├Ân├╝m noktalar─▒ndan
biridir. Bu nedenle, ergenlikteki geli┼čim bir bak─▒ma yeti┼čkinli─če haz─▒rlanma
olarak g├Âr├╝lebilir. Ancak ki┼či ergenlikten ├ž─▒k─▒p hemen yeti┼čkinli─če
giriyor da de─čildir.

Yeti┼čkinlik d├Âneminin evreleri ve ya┼č s─▒n─▒rlar─▒ ├že┼čitli yazarlarca
farkl─▒ bi├žimde belirtilmi┼čtir. Neugarten ve Moore (1968) yeti┼čkinlikte
├╝├ž d├Ânem ay─▒t ederler:

1) Gen├ž yeti┼čkinlik: 20-30 ya┼člar.

2) Orta y─▒llar ya da orta yeti┼čkinlik: 40’lar, 50’ler ve 60’lar─▒n
ba┼člar─▒.

3) Ya┼čl─▒l─▒k: 65 ve sonras─▒.

Gen├ž yeti┼čkinlik d├Âneminin ya┼člar─▒ konusunda da tam bir anla┼čman─▒n
oldu─ču s├Âylenemez. ├ľrne─čin Havighurst’e g├Âre 18-35, Erikson’a
g├Âre 20-40. B├╝hler’e g├Âre 25-45 ya┼člar─▒ aras─▒ gen├ž yeti┼čkinlik
d├Ânemidir. Bu farkl─▒l─▒k, de─či┼čik sosyoekonomik s─▒n─▒flar─▒n, uluslar─▒n,
k├╝lt├╝rlerin ko┼čullar─▒, tarihsel olaylar, ki┼čilik farkl─▒l─▒klar─▒ gibi
etkenlerden kaynaklanmaktad─▒r. Bu ola─čan de─či┼čkenlik nedeniyle yeti┼čkinlik
evrelerini ya┼č olarak kesin bir bi├žimde g├Âstermek ├žok g├╝├žt├╝r.

Bir ba┼čka g├╝├žl├╝k de, g├╝n├╝m├╝z gen├žli─činde g├Âr├╝len de─či┼čimlerden
kaynaklanmaktad─▒r. G├╝n├╝m├╝zde gen├ž insanlar daha h─▒zl─▒ b├╝y├╝mekte,
ancak geli┼čimlerini daha uzun zamanda tamamlamaktad─▒rlar.
B├Âylece, ├žocuklu─čun son g├╝nleri ile yeti┼čkinli─čin ba─č─▒ms─▒zl─▒k d├Ânemi
aras─▒ndaki zaman s├╝resi gittik├že uzamaktad─▒r. G├╝n├╝m├╝zde art─▒k lise
diplomas─▒ zorunluluk kazanm─▒┼č, ├╝niversite diplomas─▒ ise i┼č bulma
g├╝vencesi olmaktan ├ž─▒km─▒┼čt─▒r; b├Âylece gen├žli─čin kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ sorunlar
artmakta, bunlar─▒ ├ž├Âzmede harcanan s├╝re de uzamaktad─▒r. Bu y├╝zden
kimi yazarlar ergenli─čin son d├Ânemi (17-21 ya┼člar) ile gen├ž yeti┼čkinlik
aras─▒nda bir ara d├Ânemden s├Âz etmektedirler. Bu d├Ânem, insanlar─▒n
“gen├ž erkek”, “gen├ž kad─▒n” olarak nitelendikleri d├Ânemdir. Bu ara d├Ânemde
bir yandan ergenli─če g├Âre daha kararl─▒ ├Âzellikler g├Âsterilmekte,
ama ├Âte yandan gen├ž yeti┼čkinli─čin normatif ├Âzelliklerine (i┼če girme,
evlenme, anababa olma) tam anlam─▒yla ula┼č─▒lm─▒┼č olunmamaktad─▒r. Bu
ara d├Ânem, ├Ârne─čin y├╝ksek ├Â─črenimini hen├╝z s├╝rd├╝rmekte olan, i┼če
girmi┼č ama evlenmemi┼č ve askerli─čini yapmakta olan vb. gen├žler i├žin
ge├žerli olabilir.

Bu b├Âl├╝mdeki a├ž─▒klamalarda gen├ž yeti┼čkinlik bir b├╝t├╝n olarak ele
al─▒nacakt─▒r. Ya┼č s─▒n─▒rlar─▒n─▒ belirlemedeki g├╝├žl├╝k nedeniyle, gen├ž
yeti┼čkinlik, psikolojik olgunluk ve toplumsal ba─člamlar a├ž─▒s─▒ndan
de─čerlendirilecektir.

%d blogcu bunu be─čendi: