hd porno porno hd porno porno

YET─░┼×K─░NL─░K PS─░KOLOJ─░S─░-3

2.743 okundu

Ya┼čl─▒l─▒ktaki sorunlar:

– Ego ayr─▒┼čmas─▒na kar┼č─▒ i┼č rol├╝n├╝n a─č─▒rl─▒k kazanmas─▒. Buradaki
g├Ârev de─či┼čik etkinlikler edinebilmektir. Bu etkinlikler, i┼čin yitirilmesi
(emeklilik) ya da al─▒┼č─▒lm─▒┼č rollerin yitirilmesi (├žocuklar─▒n evden
ayr─▒lmas─▒) durumlar─▒nda insan─▒ doyum duygusuna ula┼čt─▒rabilirler.

– Bedenin a┼č─▒lmas─▒na kar┼č─▒ bedene a┼č─▒r─▒ ilgi. Hemen b├╝t├╝n
ya┼čl─▒ insanlar hastal─▒ktan, artan a─čr─▒lardan ve ├že┼čitli rahats─▒zl─▒klardan
ge├žerler. Buna kar┼č─▒n baz─▒lar─▒ insan ili┼čkileri ve yarat─▒c─▒ etkinlikleriyle
ya┼čamdan tat almay─▒ s├╝rd├╝rerek ya┼članan bedenlerini a┼čmay─▒ ba┼čar─▒rlar.

– Ego a┼čk─▒nl─▒─č─▒na kar┼č─▒ egoya a┼č─▒r─▒ ilgi. ├çocuklarla, k├╝lt├╝re
yapt─▒klar─▒ katk─▒yla ve dostluklar─▒yla insanlar kendi davran─▒┼člar─▒n─▒n
├Ânemini ya┼čamlar─▒ndan sonraya da uzatabilirler. ├ľl├╝m ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r
ve bu ger├žek b├╝t├╝n a─č─▒rl─▒─č─▒yla ilk kez ancak ya┼čl─▒l─▒kta alg─▒lanabilir;
ama insan yine de ailesinin ve insan t├╝m├╝n├╝n gelecek ku┼čaklar─▒nda,
├╝retti─či kendi fikirlerinde ya┼čam─▒na doyurucu bir anlam katabilir.

Yeti┼čkin geli┼čimi konusunda yukar─▒da ├Âzetlenen kuramlar, insan
ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n s─▒rasal ilerleyi┼čini anlamada yararl─▒ olabilecek ana
├žizgileri vermektedir. Ancak bu kuramlar, yaln─▒zca ├žok “genel” olmakla
kalmay─▒p, ayn─▒ zamanda ├žok “idealist”tirler. ├ç├╝nk├╝ bu kuramlar
“doyumlu bir geli┼čim”den ve “ba┼čar─▒l─▒ bir ya┼članma”dan s├Âz etmekte,
ancak tarihsel, toplumsal, k├╝lt├╝rel, ekonomik farkl─▒l─▒klar─▒n olas─▒
etkilerini hesaba katmamaktad─▒rlar. Ger├ži toplumsal s─▒n─▒f, etnik
├Âzellik, erkek-kad─▒n farkl─▒l─▒─č─▒ gibi etkenlerin yeti┼čkinlik geli┼čimindeki
etkilerini ara┼čt─▒ran ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmaktad─▒r, ama bunlar─▒n sonu├žlar─▒
hen├╝z elde de─čildir, dolay─▒s─▒yla bu spek├╝latif kuramlar─▒n b├╝t├╝n ko┼čullarda
b├╝t├╝n insanlar─▒ kapsad─▒─č─▒ sav─▒ndan sak─▒nmak gerekmektedir
(D.C. Kimmel, 1974). Nitekim, yeti┼čkin geli┼čimini boylamsal yakla┼č─▒mla
ele alan ara┼čt─▒rmac─▒lar, Erikson’un ├žizdi─či ki┼čilik tablosunun
yaln─▒zca bireycili─čin egemen oldu─ču ve bireysel rollerin toplum taraf─▒ndan
s─▒k─▒ca denetlenmedi─či k├╝lt├╝rlerde ge├žerli oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedirler.
├ľte yandan, geli┼čimin her evresinde kar┼č─▒la┼č─▒lan geli┼čim
g├Ârevleri de cinsler aras─▒nda farkl─▒l─▒k g├Âstermektedir (farkl─▒ toplumsalla┼čma
ya┼čant─▒s─▒ nedeniyle). Dolay─▒s─▒yla, g├╝n├╝m├╝zde art─▒k b├╝t├╝n toplumlara
ve b├╝t├╝n insanlara ayn─▒ anda uygulanabilecek evrensel kuramlardan
s├Âz etmeye olanak yoktur.

d. Levinson’un ya┼čam yap─▒s─▒ kuram─▒:

Daniel J. Levinson, yeti┼čkin geli┼čiminin incelenmesinin hen├╝z
├žok yeni oldu─čunu belirtmektedir. Yakla┼č─▒k 1950’lerden beri konuyla
ilgilenilmekle birlikte, genel bir yeti┼čkin geli┼čimi kuram─▒ olu┼čturmakta
├žok az yol al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re i├žinde psikolojinin bir├žok alan─▒nda bir
yeti┼čkin geli┼čimi yakla┼č─▒m─▒na gereksinme duyuldu─ču gitgide daha fazla
farkedilmi┼čtir. Levinson’a g├Âre yeti┼čkin geli┼čimi, bir disiplin olarak
psikoloji i├žin anlaml─▒ bir sorundur ve psikolojiyle sosyoloji, biyoloji,
tarih gibi di─čer disiplinler aras─▒nda ├Ânemli bir ba─člant─▒ halkas─▒d─▒r.

─░lk ├žal─▒┼čmalar─▒ndan yakla┼č─▒k on be┼č y─▒l sonra yeni bulgular─▒n─▒ yay─▒nlayan
Levinson’un yeti┼čkin geli┼čimi kuram─▒ ┼ču ├Âgeleri i├žermektedir:
a) Yeti┼čkin geli┼čimi alan─▒na temel bir ├žer├ževe sa─člayan “ya┼čam
ak─▒┼č─▒” ve “ya┼čam d├Âng├╝s├╝” kavramlar─▒; b) Ki┼čili─čin ve d─▒┼č d├╝nyan─▒n
bir├žok y├Ân├╝n├╝ i├žeren, ama bunlar─▒n hi├žbiriyle ayn─▒ olmayan ve kendi
farkl─▒ yolunda geli┼čen “bireysel ya┼čam yap─▒s─▒” kavram─▒; c) Bireysel
ya┼čam yap─▒s─▒n─▒n ilk ve orta yeti┼čkinlikteki geli┼čimini dile getiren bir
“yeti┼čkin geli┼čimi” anlay─▒┼č─▒. Ya┼čam yap─▒s─▒ geli┼čimi ki┼čilik geli┼čiminden,
toplumsal rollerden farkl─▒d─▒r ve onlarla kar─▒┼čt─▒r─▒lmamal─▒d─▒r. A┼ča─č─▒da
bu kavramlar Levinson’un kendi anlat─▒m─▒yla birer birer a├ž─▒klanmaktad─▒r.

Ya┼čam ak─▒┼č─▒ (life course). Ya┼čam ak─▒┼č─▒ y├╝ksek d├╝zeyde bir soyutlama
olmay─▒p betimsel bir terimdir ve bir ya┼čam─▒n ba┼člang─▒├žtan sona
geli┼čimi i├žindeki somut ├Âzelli─čine dayan─▒r. Terimin i├žindeki her iki
s├Âzc├╝─č├╝ de dikkatle kullanmak gerekir. “Ak─▒┼č” s├Âzc├╝─č├╝ s─▒ray─▒, ge├žici
dalgay─▒, ya┼čam─▒n y─▒llar boyunca a├ž─▒l─▒m─▒n─▒ inceleme gereksinmesini
belirtmektedir. Bir ya┼čam─▒n ak─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n incelenmesi, kararl─▒l─▒─č─▒ ve
de─či┼čimi, s├╝reklili─či ve s├╝reksizli─či, d├╝zenli ilerlemeyi ve kaotik
dalgalanmay─▒ dikkate almay─▒ gerektirmektedir. Yaln─▒zca belirli bir an
├╝zerinde odaklanmak ya da ├╝├ž d├Ârt an─▒ birbirinden kopuk olarak incelemek
yeterli de─čildir. Ya┼čam─▒ ilerleyi┼či i├žinde incelemek ve ge├žici s─▒ralar ya┼čam
boyunca ayr─▒nt─▒s─▒yla izlemek gerekmektedir. “Ya┼čam” s├Âzc├╝─č├╝ de
├žok ├Ânemlidir. Ya┼čam ak─▒┼č─▒ konusundaki bir ara┼čt─▒rma ya┼čam─▒n b├╝t├╝n
y├Ânlerini i├žermelidir: ─░├ž dilekler ve fantaziler, a┼čk ili┼čkileri, aileye,
i┼če, di─čer toplumsal sistemlere kat─▒l─▒m, beden de─či┼čimleri, iyi ve k├Ât├╝
zamanlar, ya┼čamda anlam─▒ olan her ┼čey. Ya┼čam ak─▒┼č─▒n─▒n incelenmesinde,
├Ânce ya┼čama belirli bir zamandaki b├╝t├╝n karma┼č─▒kl─▒─č─▒yla bakmak,
b├╝t├╝n ├Âgelerini ve bunlar─▒n b├╝t├╝ne etkilerini i├žermek zorunludur. ─░kinci
olarak bu b├╝t├╝n├╝n zaman i├žindeki evrimini belirlemek gerekmektedir.
Ya┼čam ak─▒┼č─▒n─▒n incelenmesi, insan bilimlerinin her biri, ki┼čilik,
toplumsal rol ya da biyolojik i┼čleyi┼č gibi ya┼čam─▒n bir y├Ân├╝n├╝ ele ald─▒─č─▒,
di─čerlerini ihmal etti─či i├žin g├╝├ž olmaktad─▒r. Her disiplin ya┼čam
ak─▒┼č─▒n─▒ ├žocukluk ya da ya┼čl─▒l─▒k gibi ayr─▒ par├žalara b├Âlmektedir. B├Âylece
ara┼čt─▒rmalar aralar─▒ndaki etkile┼čimi pek dikkate almadan, biyolojik
ya┼članma, ahlak geli┼čimi, meslek geli┼čimi, yeti┼čkin toplumsalla┼čmas─▒,
k├╝lt├╝rlenme, yitirme ya da strese uyum sa─člama gibi ├že┼čitli kuramsal
a├ž─▒lardan yap─▒lmaktad─▒r. De─či┼čik kuramsal yakla┼č─▒mlar─▒n birbirinden
yal─▒t─▒lm─▒┼č birimler de─čil, tek bir alan─▒n de─či┼čik y├Ânleri oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝
yeni yeni kazan─▒lmaktad─▒r. Levinson’a g├Âre, bireysel ya┼čam ak─▒┼č─▒n─▒n
ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ insan bilimlerinde ├že┼čitli disiplinleri birle┼čtiren yeni bir
├žok-disiplinli alan olarak yak─▒n gelecekte ortaya ├ž─▒kacakt─▒r.

Ya┼čam d├Âng├╝s├╝ (life cycle). Ya┼čam d├Âng├╝s├╝ d├╝┼č├╝ncesi ya┼čam
ak─▒┼č─▒ d├╝┼č├╝ncesinin ├Âtesine gitmektedir. “D├Âng├╝” imgesi insan─▒n ya┼čam
ak─▒┼č─▒nda alttan alta bir d├╝zenin var oldu─čunu telkin etmektedir; her
bireysel ya┼čam biricik olmakla birlikte, herkes ayn─▒ temel s─▒ra i├žinde
ya┼čar. Ya┼čam ak─▒┼č─▒ basit, s├╝rekli bir s├╝re├ž de─čildir; niteliksel a├ž─▒dan
farkl─▒ evreleri ya da mevsimleri vard─▒r. Y─▒l i├žinde (├Ârne─čin bahar ya┼čam
d├Âng├╝s├╝n├╝n ├ži├žeklenme mevsimidir) ya da g├╝n i├žinde (├Ârne─čin
g├╝ndo─čumu, ├Â─čle vakti, alaca karanl─▒k, karanl─▒k gibi) mevsimler vard─▒r.
A┼čkta, sava┼čta, politikada, sanatsal yarat─▒┼čta ve hastal─▒kta da mevsimler
vard─▒r.

Ya┼čam d├Âng├╝s├╝ imgesi ya┼čam ak─▒┼č─▒n─▒n belirli bir s─▒ra i├žinde
geli┼čti─čini d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Bir mevsim toplam d├Âng├╝n├╝n b├╝y├╝k bir
par├žas─▒d─▒r; b├╝t├╝n├╝n par├žas─▒ olsa da her mevsimin kendi zaman─▒ vard─▒r,
hi├žbiri di─čerinden daha iyi ya da ├Ânemli de─čildir, her birinin kendi gerekli
yeri ve b├╝t├╝ne ├Âzel katk─▒s─▒ vard─▒r.

Ya┼čam d├Âng├╝s├╝nde ├Ânemli mevsimlerin neler oldu─ču konusunda
ne pop├╝ler k├╝lt├╝r ne de insan bilimleri a├ž─▒k bir yan─▒t getirebilmi┼čtir.
Modern d├╝nya bir b├╝t├╝n olarak ve evreleriyle kurulu bir ya┼čam d├Âng├╝s├╝
anlay─▒┼č─▒na -bilimsel, dinsel, felsefi ya da edebi- sahip de─čildir.
Ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n ├že┼čitli b├╝y├╝k par├žalar─▒n─▒ belirten standart bir dil
de yoktur. Egemen g├Âr├╝┼č ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝ ├╝├ž b├Âl├╝me ay─▒rmaktad─▒r:
a) ├çocuklu─ču ve ergenli─či i├žeren yakla┼č─▒k 20 y─▒ll─▒k ilk b├Âl├╝m (yeti┼čkinlik
├Âncesi); b) 65 ya┼č─▒nda ba┼člayan sonuncu b├Âl├╝m (ya┼čl─▒l─▒k); c) bu
b├Âl├╝mler aras─▒nda yer alan, yeti┼čkinlik olarak bilinen bi├žimlenmemi┼č
zaman.

Bir y├╝zy─▒ldan beri insan geli┼čiminde en ├Ânemli ara┼čt─▒rma alan─▒n─▒
olu┼čturan yeti┼čkinlik ├Âncesi y─▒llar ├žok iyi bilinmektedir. Kabul edilen
g├Âr├╝┼če g├Âre ilk yirmi y─▒l i├žinde b├╝t├╝n insanlar ayn─▒ d├Ânemleri izlerler:
Do─čum ├Âncesi, bebeklik, ilk ├žocukluk, orta ├žocukluk, ├Ânergenlik ve
ergenlik. Her ne kadar b├╝t├╝n ├žocuklar ortak geli┼čim d├Ânemlerinden
ge├žiyorlarsa da, biyolojik, psikolojik ve toplumsal ko┼čullardaki
farkl─▒l─▒klar─▒n sonucu olarak tamamen farkl─▒ y├Ânlerde b├╝y├╝rler. Somut bi├žimi
i├žinde her bireysel ya┼čam ak─▒┼č─▒ tektir. Yeti┼čkinlik ├Âncesi geli┼čimin
incelenmesi evrensel d├╝zeni belirlemeyi ve her insan─▒n ya┼čam─▒n─▒ gitgide
bireyselle┼čtiren s├╝reci y├Âneten genel geli┼čim ilkelerini saptamay─▒
ama├žlar.

├çocuk geli┼čimi ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n Freud ve Piaget gibi ├Ânemli adlar─▒
geli┼čimin ergenli─čin sonunda b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de tamamland─▒─č─▒n─▒ ileri
s├╝rerler; bu say─▒lt─▒ya dayanarak yeti┼čkin geli┼čimiyle ya da bir b├╝t├╝n
olarak ya┼čam d├Âng├╝s├╝yle ilgilenmezler. 1950’lerden ba┼člayarak gerontoloji
konuyla ilgilenmi┼č, ama bir ya┼čam d├Âng├╝s├╝ anlay─▒┼č─▒ geli┼čtirecek
kadar ileri gitmemi┼čtir. Belki bunun bir nedeni yeti┼čkinlik y─▒llar─▒n─▒
incelemeden ├žocukluktan ya┼čl─▒l─▒─ča atlamas─▒d─▒r. Levinson’a g├Âre yeti┼čkinlik
konusunda daha fazla ┼čey ├Â─črendi─čimizde ┼čimdiki ya┼čl─▒l─▒k anlay─▒┼č─▒
da de─či┼čecektir. G├╝n├╝m├╝zde ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n bir mevsimi
(ya da mevsimleri olarak) yeti┼čkinlik konusunda ├žok az kuram ya da
ara┼čt─▒rma var. Ergenlikten sonraki ya┼č d├╝zeylerini betimleyen pop├╝ler
bir dil yok. “Gen├žlik”, “olgunluk”, “orta ya┼č” gibi s├Âzc├╝klerin anlam─▒
├žok belirsiz. Dildeki bu belirsizlik, yeti┼čkinli─čin k├╝lt├╝rel bir tan─▒m─▒n─▒n
olmamas─▒ndan ve insan ya┼čam─▒n─▒n bunun i├žinde nas─▒l geli┼čti─činin
bilinmemesinden do─čmaktad─▒r. ─░nsan bilimlerinde de yeti┼čkinli─čin do─čas─▒
konusunda uygun bir anlay─▒┼ča sahip de─čiliz.

Levinson, ya┼čam d├Âng├╝s├╝ kuram─▒n─▒n kendi ara┼čt─▒rmas─▒ndan ve
Erikson, Jung, Neugarten, Ortega y Gasset gibi yazarlar─▒n g├Âr├╝┼člerinden
do─čdu─čunu a├ž─▒klamaktad─▒r. Ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝ bir ├ža─člar s─▒ralamas─▒
olarak kabul eden Levinson’a g├Âre her ├ža─č─▒n kendi biyo-psikososyal
niteli─či vard─▒r ve her biri b├╝t├╝ne farkl─▒ katk─▒larda bulunur. Bir
├ža─čdan di─čerine ya┼čam─▒m─▒zda ├Ânemli de─či┼čimler olur. ├ça─člar birbiriyle
k─▒smen ├žak─▒┼č─▒r, yeni bir ├ža─č bir ├Ânceki ├ža─č sonlara yakla┼č─▒rken
ba┼člar. Genellikle be┼č y─▒l s├╝ren ge├ži┼č ├ža─č─▒ ├Ânceki ├ža─č─▒ bitirir ve sonrakini
ba┼člat─▒r. ├ça─člar ve ge├ži┼č d├Ânemleri, her insan─▒n ya┼čam─▒n─▒n alt─▒ndaki
d├╝zeni sa─člayan ve bireysel ya┼čam ak─▒┼č─▒ndaki ince farkl─▒l─▒klara
izin veren ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n makro yap─▒s─▒na bi├žim verir.

Her ├ža─č ve geli┼čim d├Ânemi iyi tan─▒mlanm─▒┼č bir ortalama ya┼čta
ba┼člar ve biter. Birinci ├ža─č olan Yeti┼čkinlik ├ľncesi, d├Âllenme ile a┼ča─č─▒
yukar─▒ 22 ya┼č aras─▒nda yer al─▒r. Bu “olu┼čum y─▒llar─▒” s─▒ras─▒nda birey
y├╝ksek ├Âl├ž├╝de ba─č─▒ml─▒, farkl─▒la┼čmam─▒┼č bebeklikten yola ├ž─▒k─▒p, ├žocukluktan
ve ergenlikten ge├žerek, yeti┼čkin ya┼čam─▒n─▒n daha ba─č─▒ms─▒z ve
sorumlu ba┼člang─▒c─▒na do─čru b├╝y├╝r. Bu, en h─▒zl─▒ biyo-psikososyal b├╝y├╝menin
oldu─ču ├ža─čd─▒r. Ya┼čam─▒n ilk birka├ž y─▒l─▒ ├žocuklu─ča ge├ži┼či sa─člar,
bu zaman i├žinde yenido─čan biyolojik ve psikolojik a├ž─▒dan anneden
ayr─▒l─▒r ve ‘ben’ ile ‘ben-olmayan’ aras─▒ndaki ilk ay─▒r─▒m─▒ ger├žekle┼čtirir,
bu da s├╝rekli bireyle┼čme s├╝recinde ilk ad─▒md─▒r.

Yakla┼č─▒k 17-22 ya┼člar─▒ insan─▒n ─░lk Yeti┼čkinli─če Ge├ži┼č d├Ânemini
olu┼čturur, bu geli┼čim d├Âneminde ├Ânyeti┼čkinlik sona erer ve ilk yeti┼čkinlik
├ža─č─▒n─▒n temelleri at─▒l─▒r. Dolay─▒s─▒yla bu d├Ânem her iki ├ža─č─▒n da
par├žas─▒d─▒r, ama tam olarak ikisinin de par├žas─▒ de─čildir. Bireyle┼čmede
yeni bir a┼čama aileyle ili┼čkilerin de─či┼čmesi ve ├Ânyeti┼čkinlik d├╝nyas─▒n─▒n
di─čer ├Âgeleri olarak kazan─▒l─▒r ve yeti┼čkine yeti┼čkinler d├╝nyas─▒nda
bir yer olu┼čturmaya ba┼člar. ├çocu─ču merkez alan bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan geli┼čimin
b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de tamamland─▒─č─▒ ve ├žocu─čun bir yeti┼čkin olarak olgunluk
kazand─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Geli┼čim (├žocuk) psikolojisi geleneksel
olarak bu g├Âr├╝┼č├╝ benimsemi┼čtir: Levinson’un ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝ bir
b├╝t├╝n olarak alan bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ ise ilk ├ža─č─▒n geli┼čimsel kazan─▒mlar─▒n─▒n
yaln─▒zca bir temel, bir sonraki ├ža─č─▒ ba┼člatan bir hareket noktas─▒ sa─člad─▒─č─▒n─▒
kabul etmektedir. ─░lk Yeti┼čkinli─če Ge├ži┼č hem ├Ânyeti┼čkinli─čin
tam olgunlu─čunu, hem de yeni bir ├ža─č─▒n bebekli─čini temsil eder.

─░kinci ├ža─č olan ─░lk Yeti┼čkinlik yakla┼č─▒k 17-45 ya┼člar aras─▒nda yer
al─▒r ve ─░lk Yeti┼čkinli─če Ge├ži┼č’le ba┼člar. Bu, en b├╝y├╝k enerji ve bollu─čun,
en b├╝y├╝k ├želi┼čki ve stresin yeti┼čkin ├ža─č─▒d─▒r. Biyolojik a├ž─▒dan 20’li
ve 30’lu ya┼člar ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝n doruk y─▒llar─▒d─▒r. Toplumsal ve psikolojik
a├ž─▒dan ilk yeti┼čkinlik g├╝├žl├╝ dileklerin bi├žimlendirilmesi ve izlenmesi,
toplumda uygun bir yer kazan─▒lmas─▒, bir aile kurulmas─▒ ve
├ža─č─▒n sonunda yeti┼čkin d├╝nyas─▒nda daha sayg─▒n bir konuma ula┼č─▒lmas─▒
mevsimidir. Bu ├ža─č, a┼čk, cinsellik, aile ya┼čam─▒, mesleki ilerleme,
yarat─▒c─▒l─▒k ve ya┼čam─▒n b├╝y├╝k hedeflerinin ger├žekle┼čtirilmesi konusunda
zengin bir doyum zaman─▒ olabilir. Buna kar┼č─▒l─▒k, ezici stresler de burada
yer alabilir. ─░lk yeti┼čkinlik bizim kendi tutkular─▒m─▒z─▒n ve isteklerimizin
darbesini en ├žok yedi─čimiz ├ža─čd─▒r. Uygun ko┼čullar alt─▒nda bu
├ža─čda ya┼čaman─▒n ├Âd├╝lleri de ├žok b├╝y├╝kt├╝r, ama bedel ├žo─ču zaman yarara
denktir, hatta onu a┼čar.

Yakla┼č─▒k 40-45 ya┼člar aras─▒nda yer alan Orta Ya┼č Ge├ži┼či ilk yeti┼čkinli─či
sona erdirir ve orta yeti┼čkinli─či ba┼člat─▒r. Bu iki ├ža─č aras─▒ndaki
ay─▒r─▒m ve onlar─▒ ay─▒ran ve birle┼čtiren geli┼čim d├Ânemi olarak Orta
Ya┼č Ge├ži┼či kavram─▒ bu ┼čeman─▒n en tart─▒┼čmal─▒ konular─▒ aras─▒ndad─▒r. Bununla
birlikte, ara┼čt─▒rmalar ya┼čam─▒n niteli─činin ilk ve orta yeti┼čkinlik
aras─▒nda farkedilir derecede de─či┼čti─čini g├Âstermektedir. Benzer g├Âzlemler
Jung’un, Erikson’un, Ortega’n─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒nda da yer almaktad─▒r.
De─či┼čim s├╝reci Orta Ya┼č Ge├ži┼či’nde ba┼člamakta ve ├ža─č boyunca
s├╝rmektedir. Bu ge├ži┼čin geli┼čim g├Ârevlerinden biri bireyle┼čmede yeni
bir a┼čamaya ba┼člamakt─▒r. Bu olgu bizi daha sevecen, daha d├╝┼č├╝nceli
ve tedbirli, i├ž ├žat─▒┼čmalardan ve d─▒┼č istemlerden daha az etkilenmi┼č,
kendimizi ve ba┼čkalar─▒n─▒ daha i├žtenlikle seven biri yapabilir. Bu olmaks─▒z─▒n
ya┼čam─▒m─▒z sa├žma ve tats─▒z olur.

├ť├ž├╝nc├╝ ├ža─č olan Orta Yeti┼čkinlik yakla┼č─▒k 40-65 ya┼člar aras─▒nda
yer al─▒r. Bu ├ža─č boyunca biyolojik kapasitelerimiz ilk yeti┼čkinlikten
daha a┼ča─č─▒d─▒r, ama normalde enerjik, ki┼čisel olarak doyum verici ve
toplumsal olarak de─čerli bir ya┼čam i├žin hala yeterlidir. Biz yaln─▒z
kendimizin ve ba┼čkalar─▒n─▒n i┼činden sorumlu de─čiliz, ayn─▒ zamanda yak─▒nda
egemen ku┼ča─ča kat─▒lacak olan ┼čimdiki gen├ž yeti┼čkinler ku┼ča─č─▒n─▒n
geli┼čiminden de sorumluyuz.

Bir sonraki ├ža─č olan Son Yeti┼čkinlik yakla┼č─▒k 60 ya┼č─▒nda ba┼člar.
60-65 ya┼člar aras─▒nda yer alan Son Yeti┼čkinlik Ge├ži┼či orta ve son
yeti┼čkinli─či birle┼čtirir ve her ikisinin de par├žas─▒d─▒r. Levinson son
yeti┼čkinlikle ilgili g├Âr├╝┼člerini daha ├Ânceki kitab─▒nda (1978) tart─▒┼čm─▒┼čt─▒.

Ya┼čam yap─▒s─▒ (life structure). Levinson ├Âncelikle bir ki┼činin ├Âzel
bir zamandaki ya┼čam─▒n─▒n do─čas─▒yla ve bu ya┼čam─▒n y─▒llar i├žindeki ak─▒┼č─▒yla
ilgilendi─čini belirtmektedir. Ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n anahtar kavram─▒
olan “ya┼čam yap─▒s─▒” kavram─▒, bir ki┼činin belirli bir zamandaki ya┼čam─▒n─▒n
temelini olu┼čturan ├Âr├╝nt├╝y├╝ dile getirir. Levinson bu kavram─▒n
kendi yeti┼čkin geli┼čimi anlay─▒┼č─▒n─▒n temel dire─či oldu─čunu s├Âylemektedir.
Ona g├Âre yeti┼čkin geli┼čimindeki d├Ânemler ya┼čam yap─▒s─▒n─▒n
evrimindeki d├Ânemlerdir. Ya┼čam yap─▒s─▒ teriminin anlam─▒ ki┼čilik
terimiyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒larak anla┼č─▒labilir. Bir ki┼čilik yap─▒s─▒ kuram─▒ somut
bir “Ben ne t├╝r bir ki┼čiyim?” sorusuna verilen yan─▒t─▒ kavramla┼čt─▒rma
yoludur. ├çe┼čitli kuramlar bu soruyu, ├Ârne─čin ├Âzellikler, beceriler, dilekler,
├žat─▒┼čmalar, savunmalar ya da de─čerler do─črultusunda d├╝┼č├╝nme
ve birini ya da di─čerlerini belirleme yollar─▒n─▒ sunarlar. Bir ya┼čam
yap─▒s─▒ kuram─▒ ise daha fazla bir soru olan “┼×u anda ya┼čam─▒m neye benziyor?”
sorusuna verilen yan─▒t─▒ kavramla┼čt─▒rma yoludur. Bu soruyu
d├╝┼č├╝nmeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒zda ba┼čka pek ├žok soru da akl─▒m─▒za gelir:
Ya┼čam─▒m─▒n en ├Ânemli b├Âl├╝mleri hangileridir ve aralar─▒ndaki ili┼čki
nas─▒ld─▒r? Zaman─▒m─▒n ve enerjimin ├žo─čunu nereye harc─▒yorum? Daha
doyumlu ya da anlaml─▒ k─▒lmak istedi─čim ili┼čkiler (e┼č, a┼čk, aile, meslek,
din, bo┼č zaman vb.) var m─▒d─▒r? Ya┼čam─▒ma katmak istedi─čim ┼čeyler var
m─▒? Ya┼čam─▒mda ┼ču andaki yeri k├╝├ž├╝k olan, ama daha fazla yer tutmas─▒n─▒
istedi─čim ilgiler, ili┼čkiler var m─▒? Bu sorular─▒ d├╝┼č├╝n├╝rken d─▒┼č
d├╝nyan─▒n bizim i├žin en anlaml─▒ olan y├Ânlerini farketmeye ba┼člar, bunlar─▒n
her biriyle ili┼čkimizi belirler ve ├že┼čitli ili┼čkilerin m├╝dahalesini
de─čerlendiririz. Kendi ili┼čkilerimizin bir tek ├Âr├╝nt├╝ ya da yap─▒yla
eksik bi├žimde b├╝t├╝nle┼čti─čini g├Âr├╝r├╝z.

Ya┼čam yap─▒s─▒n─▒n birincil ├Âgeleri ki┼činin d─▒┼č d├╝nyada ba┼čkalar─▒yla
“ili┼čkiler”idir. Ba┼čkas─▒ bir ki┼či, bir grup, kurum ya da k├╝lt├╝r, ├Âzel
bir nesne ya da yer olabilir. Anlaml─▒ bir ili┼čki, bir benlik yat─▒r─▒m─▒
(istekler, de─čerler, ba─članma, enerji, beceri), di─čer ki┼činin ya da varl─▒─č─▒n
kar┼č─▒l─▒kl─▒ yat─▒r─▒m─▒n─▒, ili┼čkiyi i├žeren, bi├žimlendiren ve onun bir par├žas─▒
olan bir ya da daha fazla toplumsal ba─člam─▒ i├žine al─▒r. Her ili┼čki zaman
i├žinde hem istikrar, hem de─či┼čim g├Âsterir ve ya┼čam yap─▒s─▒n─▒n
kendisinin de─či┼čmesi nedeniyle ki┼činin ya┼čam─▒nda de─či┼čik i┼člevleri
vard─▒r.

Bir bireyin pek ├žok de─či┼čik “ba┼čkas─▒” ile anlaml─▒ ili┼čkileri olabilir.
Anlaml─▒ bir ba┼čkas─▒ bireyin g├╝ndelik ya┼čam─▒ndaki g├╝ncel bir ki┼či
olabilir. Dostlar, sevgililer, e┼čler aras─▒ndaki, ana baba ve onlar─▒n de─či┼čik
ya┼člardaki ├žocuklar─▒ aras─▒ndaki, amirler ve astlar, ├Â─čretmenler ve
├Â─črenciler aras─▒ndaki ki┼čileraras─▒ ili┼čkileri incelememiz gerekmektedir.
Anlaml─▒ ba┼čkas─▒ ge├žmi┼čten biri ya da dinden, mitostan, d├╝┼č ├╝r├╝nlerinden
ya da ├Âzel d├╝┼člemden al─▒nm─▒┼č simgesel ya da imgesel bir ki┼či olabilir.
Bir grup, kurum ya da toplumsal hareket gibi bir kollektif varl─▒k
da ba┼čkas─▒ olabilir: Bir b├╝t├╝n olarak do─ča ya da okyanus, da─člar, yaban─▒l
ya┼čam, genel olarak vadiler ya da ├Âzel olarak Moby Dick (├╝nl├╝
balina) gibi bir do─ča par├žas─▒; bir ├žiftlik, bir kent, bir ├╝lke, “ki┼činin
kendi odas─▒” ya da bir kitap ya da tablo gibi bir nesne ya da yer.

Ya┼čam yap─▒s─▒ kavram─▒, bir yeti┼čkinin b├╝t├╝n anlaml─▒ ba┼čkalar─▒yla
ili┼čkilerinin do─čas─▒n─▒ ve ├Âr├╝nt├╝le┼čmesini ve bu ili┼čkilerin y─▒llar boyunca
g├Âsterdi─či evrimi incelememizi gerektirir. Bu ili┼čkiler ya┼čam─▒m─▒z─▒n
├Âr├╝ld├╝─č├╝ kuma┼č─▒ olu┼čturur, ya┼čam ak─▒┼č─▒na bi├žim verirler, onlar arac─▒l─▒─č─▒yla
├ževremizdeki d├╝nyaya -iyi ya da k├Ât├╝ bi├žimde- kat─▒l─▒r─▒z. Bir
ya┼čam yap─▒s─▒ herhangi bir zamanda bir├žok ve ├že┼čitli ├Âgeler i├žerebilir.
Ama sadece bir ya da iki -nadiren ├╝├ž- ├Âgenin bu yap─▒da merkezi bir
yer tuttu─ču g├Âr├╝lmektedir. ├ço─ču zaman evlilik -aile ve meslek bir ki┼činin
ya┼čam─▒n─▒n merkezi ├Âgeleridir- Merkezi ├Âgeler benlik i├žin en anlaml─▒
ve ya┼čam ak─▒┼čm─▒ geli┼čtiren ├Âgelerdir; bireyin zaman─▒n─▒ ve enerjisini
en ├žok bunlar al─▒r ve di─čer ├Âgelerin niteli─čini g├╝├žl├╝ bir bi├žimde etkilerler.
Yan ├Âgelerin de─či┼čtirilmesi ya da b─▒rak─▒lmas─▒ kolayd─▒r, bunlara
benli─čin yat─▒r─▒m─▒ ├žok azd─▒r ve ki┼činin ya┼čam─▒na az bir etkiyle
de─či┼čtirilmeleri olanakl─▒d─▒r.

─░lk ve orta yeti┼čkinlikte geli┼čim d├Ânemleri. Levinson erkeklerin ve
kad─▒nlar─▒n ya┼čam─▒ndaki ya┼čam yap─▒s─▒n─▒n evrimini izlerken temel bir
de─či┼čmez ├Âr├╝nt├╝ buldu─čunu belirtmektedir: Ya┼čam yap─▒s─▒ yeti┼čkinlik
y─▒llar─▒ boyunca ya┼ča ba─čl─▒ d├Ânemlerle g├Ârece d├╝zenli bir s─▒ra i├žinde
geli┼čmektedir. ┼×a┼č─▒rt─▒c─▒ olan, b├Âyle bir d├╝zenlili─čin yeti┼čkin geli┼čiminde
ortaya ├ž─▒kmas─▒, ego geli┼čiminde, ahlak geli┼čiminde, meslek geli┼čiminde
ve ya┼čam─▒n di─čer ├Âzel y├Ânlerinde var olmamas─▒d─▒r.

S─▒ra, bir yap─▒-kurma ve yap─▒-de─či┼čtirme dizisinden ibarettir. Yap─▒
kurma (structure-building) d├Âneminde ilk g├Ârevimiz bir ya┼čam yap─▒s─▒
olu┼čturmak ve ya┼čam─▒m─▒z─▒ onun i├žine koymakt─▒r. Baz─▒ temel se├žimleri
yapmak, onlar─▒n ├ževresinde bir yap─▒ olu┼čturmak, de─čerlerimizi ve
ama├žlar─▒m─▒z─▒ bu yap─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda izlemektir. Bir yap─▒ kurmay─▒ ba┼čard─▒─č─▒m─▒zda
ya┼čam─▒n mutlaka rahat olmas─▒ gerekmez. Bir yap─▒ kurma
g├Ârevi ├žo─ču zaman ├žok zahmetlidir ve umdu─čumuz kadar doyurucu
olmad─▒─č─▒n─▒ g├Ârebiliriz. Yap─▒-kurma d├Ânemi genellikle 5-7, en fazla 10
y─▒l s├╝rer.

Bir ge├ži┼č d├Ânemi varolan ya┼čam yap─▒s─▒n─▒ sona erdirir ve bir yenisi
i├žin olanak yarat─▒r. Her ge├ži┼č d├Âneminin birincil g├Ârevleri, varolan
yap─▒y─▒ yeniden de─čerlendirmek, benlikte ve d├╝nyada de─či┼čim olanaklar─▒n─▒
ara┼čt─▒rmak ve sonraki d├Ânemdeki yeni bir ya┼čam yap─▒s─▒na temel
olu┼čturacak ├Ânemli se├žimleri yapmaya y├Ânelmektir. Ge├ži┼č d├Ânemleri
genellikle be┼č y─▒l s├╝rer. Yeti┼čkinlik ya┼čam─▒m─▒z─▒n yakla┼č─▒k yar─▒s─▒ geli┼čimsel
ge├ži┼člere harcan─▒r. Hi├žbir ya┼čam yap─▒s─▒ s├╝rekli de─čildir, periyodik
de─či┼čim varolu┼čumuzun do─čas─▒nda vard─▒r.

Bir ge├ži┼č d├Âneminin sonlar─▒nda ki┼či ├Ânemli se├žimler yapmaya,
onlara anlam vermeye ve onlar─▒n ├ževresinde bir ya┼čam yap─▒s─▒ kurmaya
ba┼člar. Bu se├žimler bir anlamda ge├ži┼čin en ├Ânemli ├╝r├╝n├╝d├╝r. Ge├ži┼čin
b├╝t├╝n ├žabalar─▒ -i┼či ve evlili─či iyile┼čtirme, se├ženek ya┼čam bi├žimlerini
ke┼čfetme, kendisiyle bar─▒┼č─▒k olma ├žabalar─▒- g├Âsterildi─činde se├žimler
yap─▒lmal─▒ ve en iyisine yer verilmelidir. Ki┼či sonraki a┼čamaya ge├žmesine
arac─▒ olacak bir ya┼čam yap─▒s─▒n─▒ yaratmaya ba┼člamal─▒d─▒r.

Levinson’un ilk ve orta yeti┼čkinlikteki geli┼čim d├Ânemleri (Tablo
9) a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r; her d├Ânem belirli ortalama ya┼člarda ba┼člay─▒p
bitmekte, ortalaman─▒n alt─▒nda ve ├╝st├╝nde en fazla iki y─▒ll─▒k bir
farkl─▒l─▒k olmaktad─▒r.

Tablo 9

Levinson’a g├Âre ilk ve orta yeti┼čkinlikte geli┼čim d├Ânemleri

ONYET─░┼×K─░NL─░K ├çA─×I: 0-22

─░LK YET─░┼×K─░NL─░K ├çA─×I: 17-45

─░lk Yeti┼čkinlik Ge├ži┼či: 17-22

ORTA YET─░┼×K─░NL─░K ├çA─×I: 40-65

─░lk yeti┼čkinlik i├žin ya┼čam yap─▒s─▒na giri┼č: 22-28

30 ya┼č ge├ži┼či: 28-33

─░lk yeti┼čkinli─čin ya┼čam yap─▒s─▒n─▒ sonu├žland─▒rma: 33-40

Orta Ya┼č Ge├ži┼či: 40-45

GE├ç YET─░┼×K─░NL─░K ├çA─×I: 60-?

Orta yeti┼čkinlik i├žin ya┼čam yap─▒s─▒na giri┼č: 45-50

50 ya┼č ge├ži┼či: 50-55

Orta yeti┼čkinkinli─čin ya┼čam yap─▒s─▒n─▒ sonu├žland─▒rma: 55-60

─░leri Ya┼č Ge├ži┼či: 60-65

Kaynak: D.J. Levinson. 1986.

1. ─░lk Yeti┼čkinli─če Ge├ži┼č: 17-22 ya┼člar aras─▒nda yer al─▒r, yeti┼čkinlik
├Âncesi ile ilk yeti┼čkinlik aras─▒nda geli┼čimsel bir k├Âpr├╝ g├Ârevi g├Âr├╝r.

2. ─░lk Yeti┼čkinlik ─░├žin Ya┼čam Yap─▒s─▒ Giri┼či: 22-28 ya┼člar aras─▒nda
yer al─▒r, yeti┼čkin ya┼čam─▒n─▒n ilk bi├žimini olu┼čturma ve s├╝rd├╝rme d├Ânemidir.

3. 30 Ya┼č Ge├ži┼či: 28-33 ya┼člar aras─▒ndad─▒r. Giri┼č yap─▒s─▒n─▒ yeniden
de─čerlendirme, de─či┼čtirme ve sonraki ya┼čam yap─▒s─▒na temel yaratma
olana─č─▒ sa─člar.

4. ─░lk Yeti┼čkinli─čin Ya┼čam Yap─▒s─▒n─▒ Sonu├žland─▒rma: 33-40 ya┼člar.
─░lk yeti┼čkinlik ├ža─č─▒n─▒ tamamlama ve gen├žlik dileklerimizi ger├žekle┼čtirme
arac─▒d─▒r.

5. Orta Ya┼č Ge├ži┼či: 40-45 ya┼člar. Hem ilk yeti┼čkinli─či bitirmeye,
hem de orta yeti┼čkinli─či ba┼člatmaya yarayan bir ba┼čka b├╝y├╝k ge├ži┼č
├ža─č─▒d─▒r.

6. Orta Yeti┼čkinlik ─░├žin Ya┼čam Yap─▒s─▒na Giri┼č: 45-50 ya┼člar. ├ľnceki
d├Ânemin benzeridir, yeni bir ├ža─čdaki ya┼čama ilk temellerini sa─člar.

7. 50 Ya┼č Ge├ži┼či: 50-55 ya┼člar. Ya┼čam yap─▒s─▒na giri┼či de─či┼čtirmek
ve belki iyile┼čtirmek i├žin bir orta ya┼č olana─č─▒ sunar.

8. Orta Ya┼č─▒n Ya┼čam Yap─▒s─▒n─▒ Sonu├žland─▒rma. 55-60 ya┼člar. Orta
yeti┼čkinlik ├ža─č─▒n─▒ sona erdirmemizin ├žer├ževesini olu┼čturur.

9. Son Yeti┼čkinlik Ge├ži┼či. 60-65 ya┼člar. Orta ve son yeti┼čkinlik
aras─▒nda yer alarak iki d├Ânemi ay─▒ran ve ba─člayan s─▒n─▒r d├Ânemidir.

─░lk yeti┼čkinli─čin yakla┼č─▒k 17-33 ya┼člar aras─▒nda yer alan ba┼čtaki
├╝├ž d├Ânemi bu ├ža─č─▒n ‘acemilik evresi’ni olu┼čturur. Bu d├Ânemler, ergenli─čin
├Âtesine ge├žme, ge├žici ama zorunlu olarak bir ya┼čam yap─▒s─▒ giri┼či
olu┼čturma ve bu yap─▒n─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒ ├Â─črenme olana─č─▒n─▒ sa─člar. 33-45
ya┼člar aras─▒ndaki son iki d├Ânem bu ├ža─č─▒n ├žabalar─▒n─▒n getirdi─či “sonu├žland─▒rma
evresi”dir. Benzer bir s─▒ra orta yeti┼čkinlikte de vard─▒r. Orta
yeti┼čkinlik de 40-55 ya┼člar aras─▒nda ├╝├ž d├Ânemlik bir acemilik evresiyle
ba┼člar. Orta Ya┼č Ge├ži┼či hem sona erme hem de ba┼člamad─▒r. 40 ya┼člar─▒m─▒z─▒n
ba┼č─▒nda ilk yeti┼čkinli─čimizin olgunlu─ču ve orta yeti┼čkinli─čin
bebekli─či i├žindeyizdir. Her ├ža─čdaki acemilikleri, bir ya┼čam yap─▒s─▒
giri┼čini deneme ve bunu orta ├ža─č ge├ži┼činde s─▒nama ve de─či┼čtirme olana─č─▒n─▒
buluncaya kadar s├╝rd├╝r├╝r├╝z. Yaln─▒zca ya┼čam yap─▒s─▒n─▒ sonu├žland─▒rma
d├Âneminde ve onu izleyen ge├ži┼č ├ža─č─▒nda bu mevsimin sonucunu
almaya ve sonraki basama─ča ge├žmeye ba┼člar─▒z.

%d blogcu bunu be─čendi: