hd porno porno hd porno porno

YA┼×LILIK PS─░KOLOJ─░S─░-4

2.908 okundu

2. Toplumsal Çevre

Aile ya┼čam─▒ en fazla ara┼čt─▒r─▒lan konulardan biri olmakla birlikte,
ya┼čl─▒lar─▒n ya┼čam─▒nda arkada┼čl─▒k ili┼čkileri de ├žok ├Ânemlidir. Ancak,
baz─▒ ara┼čt─▒rmalar uzun s├╝reli arkada┼čl─▒klar─▒n korundu─čunu g├Âsterirken,
baz─▒lar─▒ da ya┼čla birlikte ili┼čkilerin zay─▒flad─▒─č─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r.
Bir├žok ara┼čt─▒rmac─▒ kad─▒nlar─▒n erkeklerden daha anlaml─▒ ve derin arkada┼čl─▒klar
kurabildiklerini belirtmektedir. Ya┼čl─▒ erkekler e┼člerine her
y├Ânden daha ba─č─▒ml─▒lar ve e┼č yitimine daha zor uyum sa─čl─▒yorlar, kad─▒nlar
ise ailede kopukluk olunca arkada┼člar─▒na daha kolay d├Ânebiliyorlar.
Erkeklerin daha geni┼č bir arkada┼č ├ževresi oluyor. Orta s─▒n─▒f arkada┼člar─▒n─▒
korur ve ├žo─čalt─▒rken, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ kom┼čular─▒ ye─čliyor. Ayr─▒ca,
ya┼čam doyumu da arkada┼čl─▒kla ili┼čkili bulunmaktad─▒r. Blau, ya┼čl─▒l─▒kta
yeni bunal─▒m ve rol de─či┼čimleriyle ba┼ča├ž─▒kmada arkada┼čl─▒─č─▒n ├Ânemini
vurgulamaktad─▒r. Bununla birlikte, arkada┼čl─▒k aile ili┼čkilerinin yerini
dolduramamaktad─▒r. Do─črudan bak─▒m olmasa bile, kurumlardaki ya┼čl─▒larla
daha ├žok aileleri ilgilenmektedir. Kuruma gitmek ├žocuklarla ili┼čkiyi
bozmamakta, hatta bazen g├╝├žlendirmektedir.

Ya┼čl─▒larla ilgili toplumsal politikalar─▒n, hizmetlerin, programlar─▒n
geli┼čtirilmesine katk─▒da bulunan politikac─▒lar, sosyal ├žal─▒┼čmac─▒lar,
iktisat├ž─▒lar ve gerontologlar ya┼čl─▒lar─▒n belliba┼čl─▒ toplumsal sorunlar─▒n─▒
be┼č kategoride toplamaktad─▒rlar: “gelir”, “sa─čl─▒k”, “bak─▒mevi”, “ula┼č─▒m” ve
“beslenme”. Bunlar kadar somut olmamakla birlikte ayn─▒ derecede
├Ânemli olan di─čer sorunlar, e─čitim, i┼č, emeklilik sonras─▒ roller, tinsel
gereksinmeler, g├╝venlik vb. gibi sorunlard─▒r. B├╝t├╝n bu sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝
ya┼čl─▒ ki┼čileri toplum i├žinde tutma amac─▒n─▒ destekleyecektir.
─░nsan─▒n toplumsal bir yarat─▒k oldu─ču ve insanl─▒─č─▒n─▒ dile getirecek toplumsal
ara├žlara gereksinmesi oldu─ču herkes├že bilinmektedir. Ya┼članan
bir ki┼činin ya┼čl─▒l─▒─ča uyum sa─člamas─▒ ile topluma uyum sa─člamas─▒ aras─▒nda
yak─▒n bir ba─č oldu─ču da s├Âylenebilir. Uyum kuramlar─▒ i┼čte bu sorunu
a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r.

a) ─░li┼čki kesme kuram─▒ (disengagement theory). Elaine Cumming
ve William E. Henry’nin geli┼čtirdi─či bu kuramda, ya┼čl─▒l─▒k, fiziksel,
psikolojik ve toplumsal a├ž─▒dan toplumsal d├╝nyadan derece derece
geri ├žekilme s├╝reci olarak g├Âr├╝lmektedir. Fiziksel d├╝zeyde, insanlar
etkinliklerini yava┼člat─▒r ve enerjilerini elde tutarlar. Psikolojik d├╝zeyde,
geni┼č d├╝nyayla olan ili┼čkilerini ├Âncelikle kendilerini ilgilendiren
ya┼čam alanlar─▒nda odakla┼čt─▒rmaya y├Ânelirler. D─▒┼čardaki d├╝nyaya y├Ânelttikleri
dikkatlerini kendi duygu ve d├╝┼č├╝ncelerinin i├ž d├╝nyas─▒na
├ževirirler. Toplumsal d├╝zeyde, kar┼č─▒l─▒kl─▒ bir geri ├žekilme s├Âz konusudur,
b├Âylece toplumun di─čer ├╝yeleriyle ya┼čl─▒ ki┼či aras─▒ndaki etkile┼čim
de azal─▒r. Birey toplumdan geri ├žekilir, toplum da bireyden elini ├žeker.
Cumming ve Henry’e g├Âre ili┼čki kesme, toplumu ve bireyi tedavi edilemez
hastal─▒─č─▒n ve ├Âl├╝m├╝n sonul ili┼čki kesmesine ├Ânceden haz─▒rlayan
ilerleyici ve kar┼č─▒l─▒kl─▒ doyum verici bir s├╝re├žtir. Ya┼čl─▒lar i├žin ili┼čki
kesme, istenen ve oynanan rollerin, kurulan ili┼čkilerin azalt─▒lmas─▒yla
ger├žekle┼čtirilen bir s├╝re├žtir. Bunun sonucu olarak, ya┼čl─▒lar ├Âl├╝mle rahat├ža
kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelebilirler. Toplum da kendi y├Ân├╝nden ili┼čki kesmeyi
destekler, ├ž├╝nk├╝ b├Âylece ya┼čl─▒lar─▒n geli┼čtirdi─či birtak─▒m i┼člevleri gen├žlere
aktarabilir.

─░li┼čki kesme kuram─▒ hem ├žok sald─▒r─▒ya u─čram─▒┼č, hem de geni┼č
├Âl├ž├╝de savunulmu┼čtur. Her iki y├Ânde yap─▒lan kesitsel ara┼čt─▒rmalar ise
ku┼čak farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ ya┼č farkl─▒l─▒klar─▒yla kar─▒┼čt─▒rmak a├ž─▒s─▒ndan
ele┼čtirilmi┼čtir. ├ľte yandan, en az─▒ndan 75 ya┼č─▒n alt─▒ndakiler i├žin ya┼čl─▒l─▒k,
├že┼čitli ├Ârg├╝tlere g├Ân├╝ll├╝ olarak kat─▒lma d├╝zeyinde kararl─▒l─▒k ve s├╝reklilik
g├Âsteriyor g├Âr├╝nmektedir. Ancak ├žok ya┼čl─▒ ki┼čilerin bir├žok ├╝yeliklerini
azaltt─▒klar─▒ ve gruplarda etkin kat─▒l─▒mdan ├žekildikleri s├Âylenebilir.
Sonu├ž olarak, ili┼čki kesme kuram─▒n─▒n, ya┼čl─▒ ki┼čilerin daha ├Ânceki
ya┼čamlar─▒n─▒n anlaml─▒ y├Ânlerinden ayr─▒lmalar─▒n─▒ ve yal─▒t─▒lmalar─▒n─▒
abartt─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝lebilir.

b) Etkinlik kuram─▒ (activity theory). Etkinlik kuram─▒, ili┼čki
kesme kuram─▒na alternatif olarak, sosyolog Robert J. Havighurst, Bernice
L. Neugarten ve Sheldon S. Tobin taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼čtir. Bu
kurama g├Âre, ka├žn─▒lmaz biyolojik ve sa─čl─▒ksal de─či┼čmeler d─▒┼č─▒nda,
ya┼čl─▒ ki┼čiler temelde ayn─▒ olan psikolojik ve toplumsal gereksinmeleriyle
orta ya┼čl─▒ ki┼čilerle ayn─▒d─▒rlar. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda, ya┼čl─▒l─▒─č─▒
belirleyen toplumsal etkile┼čim azl─▒─č─▒ toplumun ya┼čl─▒ ki┼čiden elini
├žekmesinden kaynaklan─▒r. Ya┼čl─▒ ki┼či orta ya┼č etkinliklerini olabildi─čince
uzun s├╝re korumak ister ve terketmeye zorland─▒─č─▒ etkinliklerin yerine
yenilerini koyar.

Etkinlik kuramc─▒lar─▒, ili┼čki kurman─▒n 60 ya da 55 ya┼č─▒ndan sonra
bazen azalmakta oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝ne kat─▒l─▒rlar. Ya┼čl─▒ ki┼čilerin etkinlik
d├╝zeyinin, doyum ve mutlulu─čunun azalmakta oldu─čunu da kabul
ederler. Ancak bu azalman─▒n istenen bir┼čey oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ reddederler.
Sa─čl─▒kl─▒ ya┼čl─▒lar─▒n ├žo─ču etkinlik d├╝zeyini olduk├ža basit tutmaktad─▒r.
─░li┼čki kesme ya da kurma oran─▒ daha ├žok ge├žmi┼čteki ya┼čam
bi├žimlerine, sosyoekonomik stat├╝lere ve sa─čl─▒k ko┼čullar─▒na ba─čl─▒d─▒r.
Ancak b├╝t├╝n bunlar ya┼čl─▒lar─▒n mutlaka daha olumlu bir ya┼čam d├╝zenlemesi
yapt─▒klar─▒ anlam─▒na gelmez. Ayr─▒ca, kimi ya┼čl─▒ ki┼čiler mutlulu─ču
kalabal─▒kta bulurlar, kimileri yaln─▒zl─▒kta ararlar. Ya┼čam deneyimini
kalitesinin en anlaml─▒ ├Âl├ž├╝s├╝, moral, ya┼čam doyumu ve d├╝zenlemedir.

c) Rol b─▒rakma kuram─▒ (role exit theory). Bu kuram sosyolog
Z. S. Blau taraf─▒ndan ├Ânerilmi┼čtir. Blau’ya g├Âre; emeklilik ve dulluk
ya┼čl─▒ ki┼činin toplumun temel kuramsal yap─▒lar─▒na (i┼č ve aile) kat─▒l─▒m─▒n─▒
sona erdirir. Buna ba─čl─▒ alarak ya┼čl─▒lar─▒ toplumsal bak─▒mdan yararl─▒
k─▒lan olanaklar da azalmaktad─▒r. Blau, meslek ve evlilik stat├╝s├╝ yitimini
├Âzellikle y─▒k─▒c─▒ nitelikte g├Ârmektedir. ├ç├╝nk├╝ bunlar yeti┼čkin kimli─či
i├žin demir atma noktalar─▒ olan temel rollerdir. Sosyolog Irving Rosow,
benzer bir yakla┼č─▒mla, Birle┼čik Devletler’de insanlar─▒n ya┼čl─▒l─▒─ča etkili
bir bi├žimde toplumsalla┼čt─▒r─▒lmad─▒klar─▒n─▒ savunmaktad─▒r. Ya┼čl─▒l─▒kta
beklenen davran─▒┼člar─▒ tan─▒mlayan toplumsal normlar zay─▒f, belirsiz ve
s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Ayr─▒ca, ya┼čl─▒lar temelde “rols├╝z rol” olan rollerine toplumsal
bak─▒mdan de─čersizle┼čen stat├╝lerine uyum sa─člama konusunda pek az
g├╝d├╝l├╝d├╝rler.

Rol b─▒rakma kuram─▒, ya┼čl─▒ ki┼čilerin ├žo─čunun toplumsal yitimler
hissetti─či konusunu abartt─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝lerek ele┼čtirilmi┼čtir. Ya┼čam
doyumuyla ilgili boylamsal ara┼čt─▒rmalar ya┼čl─▒lar─▒n ├žo─čunun ├žok az toplumsal
yitim hissettiklerini ya da hi├ž hissetmediklerini g├Âstermektedir.
Ya┼čl─▒lar─▒n ├žo─ču, i┼člerini ve ana-babal─▒k rollerini yitirmelerinin
kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒n, ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n ve eskiden beri istedikleri ┼čeyleri yapma olana─č─▒n─▒n
artmas─▒ oldu─čunu belirtmektedir.

d) Toplumsal de─či┼čtoku┼č kuram─▒ (social exchange theory).
James J. Dowd gibi sosyologlar toplumsal de─či┼čtoku┼č kuram─▒n─▒ ya┼čl─▒l─▒k
s├╝recine uygulad─▒lar. Bu kurama g├Âre, insanlar toplumsal ili┼čkilere
girerler, ├ž├╝nk├╝ bundan birtak─▒m ├Âd├╝ller ├ž─▒kar─▒rlar (ekonomik
destek, tan─▒nma, g├╝venlik, sevgi, vb.). ├ľd├╝l elde etme s├╝recinde birtak─▒m
bedeller de ├Âderler (olumsuz ya┼čant─▒lar, yorgunluk, ├žabalama,
vb.) ya da olumlu ya┼čant─▒lardan ├Âd├╝llendirici etkinlik u─čruna vazge├žmek
zorunda kal─▒rlar. Ya┼čl─▒l─▒─ča uyguland─▒─č─▒nda bu kurama g├Âre, ya┼čl─▒lar
pazarl─▒k etme g├╝├žlerindeki d├╝┼č├╝┼č nedeniyle yaralanabilir olu┼člar─▒n─▒n
artt─▒─č─▒ bir konumda bulunmaktad─▒rlar. End├╝strile┼čmi┼č toplumlarda
ya┼čl─▒lar─▒n daha ├Ânce sahip olduklar─▒ beceriler teknolojik geli┼čmeler
i├žinde gitgide modas─▒ ge├žmi┼č kalmaktad─▒r. Ayr─▒ca, ya┼čl─▒ bir i┼č├ži i┼čte ne
kadar uzun kal─▒rsa gen├ž i┼č├žilerin meslekte y├╝kselmelerini o kadar
engellemektedir. Ya┼čl─▒ i┼č├žiler i┼č g├╝c├╝ndeki yerlerini toplumsal g├╝venlik
ve t─▒bbi hizmetle de─či┼čtoku┼č etmektedirler.

Toplumsal de─či┼čtoku┼č kuramc─▒lar─▒ kendi g├Âr├╝┼člerini, modernle┼čme
ile ya┼čl─▒l─▒k stat├╝s├╝ aras─▒nda bulunan kar┼č─▒t ili┼čkiye dayand─▒rmaktad─▒rlar.
Ya┼čl─▒lar─▒n end├╝strile┼čmemi┼č ve geleneksel toplumlardaki
konumu y├╝ksektir, ├ž├╝nk├╝ ya┼čl─▒lar bilgi birikimini ve denetimini
sa─člamaktad─▒rlar. End├╝strile┼čme ise geleneksel bilgi ve denetimin ├Ânemini
azaltmaktad─▒r do─čal olarak. Ancak, modern end├╝stri toplumlar─▒nda
ya┼čl─▒lar─▒n y├╝ksek stat├╝lerde bulunduklar─▒n─▒ g├Âsteren istisnalar
da vard─▒r (Rusya, Japonya gibi). Toplumsal de─či┼čtoku┼č kuram─▒ ya┼čl─▒lar─▒n
bir toplumdaki konumunu etkileyen de─či┼čtoku┼č ├Âgelerine dikkati
├žekse bile, tam bir a├ž─▒klama getirmekten ├žok uzakt─▒r (Vander Zanden, 1981).

e) S├╝reklilik kuram─▒ (continuity theory). ─░li┼čki kesme ve etkinlik
kuramlar─▒n─▒n s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒, ya┼čl─▒l─▒─č─▒n karma┼č─▒k s├╝re├žlerine daha geni┼č
bir a├ž─▒dan bakmay─▒ gerektirmi┼čtir. R. C. Atchley taraf─▒ndan geli┼čtirilen
s├╝reklilik kuram─▒, ya┼čl─▒l─▒kta baz─▒ rollerle ili┼čkinin kesilmesi,
baz─▒ rollerdeki ba┼čar─▒n─▒n s├╝rd├╝r├╝lmesi bile┼čimine dayanmaktad─▒r.
Atchley’e g├Âre, bireyler yeti┼čkin olma s├╝recinde birtak─▒m al─▒┼čkanl─▒klar,
ba─člant─▒lar, tercihler geli┼čtirirler ve bunlar giderek ki┼čili─čin bir par├žas─▒
haline gelir. Birey ya┼čland─▒k├ža s├Âz konusu bu ├Âzelliklerin s├╝reklili─čini
korumaya y├Ânelir. S├╝reklilik kuram─▒ ya┼čl─▒l─▒─č─▒n karma┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒ vurgulayan
bir kuramd─▒r.

:::::::::::::::::

─░V. YA┼×LILIKTA RUH SA─×LI─×I

Daha ├Ânce de s├Âz edildi─či gibi, ya┼čl─▒l─▒k d├Ânemiyle ilgili birtak─▒m
kal─▒pyarg─▒lar vard─▒r. Butler’e g├Âre bunlardan birincisi do─črudan do─čruya
ya┼čl─▒l─▒─č─▒n kendisi ile ilgilidir: Kronolojik ya┼članma, bir insan─▒n
ya┼č─▒n─▒ ya┼čad─▒─č─▒ y─▒llar─▒n say─▒s─▒yla ├Âl├žme. Oysa fizyolojik, kronolojik,
psikolojik ve toplumsal ya┼članma derecelerinde bireyden bireye de─či┼čen
b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar oldu─ču bilinmektedir. ─░kinci kal─▒pyarg─▒ ├╝retim
d─▒┼č─▒ olmakla ilgilidir. Oysa hastal─▒k ve toplumsal sorunlar olmad─▒─č─▒nda
ya┼čl─▒ ki┼čilerin de ├╝retken olma ve ya┼čama etkin olarak kat─▒lma e─čiliminde
olduklar─▒ g├Âr├╝lmektedir. ├ľnceki kal─▒pyarg─▒ya ba─čl─▒ bir ├╝├ž├╝nc├╝s├╝,
ili┼čkisizlik, yani ya┼čl─▒ ki┼čilerin ya┼čamdan kopmay─▒, yaln─▒z ya da
kendi ya┼č─▒tlar─▒ aras─▒nda ya┼čamay─▒ ye─čledikleri bi├žimindedir. Ancak,
toplumdan kopman─▒n ya┼čl─▒l─▒─č─▒n do─čal bir yan─▒ oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ destekleyen
yeterli say─▒da bulgu yoktur. D├Ârd├╝nc├╝ kal─▒pyarg─▒ esnek olmama
sav─▒yla ilgilidir. Bir insan─▒n de─či┼čme ve uyum sa─člama yetene─či
ya┼č─▒ndan ├žok, ya┼čamboyu ta┼č─▒d─▒─č─▒ ki┼čili─čiyle ilgilidir. Be┼činci sorun
bunakl─▒k (kocama= senility) kavram─▒yla ilgilidir; bu kavram ya┼čl─▒lar─▒n
ka├ž─▒n─▒lmaz olarak bunayaca─č─▒n─▒ ifade eder. Ya┼čl─▒ ki┼čiler de t─▒pk─▒ gen├ž
ki┼čiler gibi anksiyete, keder, depresyon ve paranoid durumlar ya┼čayabilirler.
Benjamin Rush bunaman─▒n ya┼članma s├╝recinden ayr─▒, farkl─▒
bir hastal─▒k oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. K├Ât├╝ beslenme, uyu┼čturucu kullan─▒m─▒,
alkolizm, fiziksel bir hastal─▒─č─▒n tan─▒lanmamas─▒ gibi sorunlar
bunama nedeni olabilir. Alt─▒nc─▒ kal─▒pyarg─▒ huzur (serenity) kavram─▒yla
dile gelir. Buna g├Âre ya┼čl─▒l─▒k g├Âreli bir bar─▒┼č ve huzur ├ža─č─▒d─▒r. Ger├žekte
ise ya┼čl─▒ ki┼čiler ba┼čka herhangi bir ya┼č grubundakilerden daha
fazla stres ya┼čarlar, ├╝stelik bu stresler ├žo─ču zaman y─▒k─▒c─▒d─▒r. Ya┼čl─▒n─▒n
bu bunal─▒mlara direnme g├╝c├╝ dikkat ├žekicidir; b├Âyle durumlarda sakinlik,
beklenmeyen ve uygun olmayan bir tepki olacakt─▒r. Depresyon,
anksiyete, psikosomatik hastal─▒klar, paranoid durumlar d─▒┼č streslere
kar┼č─▒ i├žsel tepkilerdir. Keder ya┼čl─▒ya s─▒k s─▒k e┼člik eden bir duygudur.
Apati ve bo┼čluk, yak─▒nlar─▒n yitirilmesini izleyen ilk ┼čokun ortak bir
kal─▒nt─▒s─▒d─▒r. Fiziksel hastal─▒k ve toplumsal yal─▒t─▒lma yas─▒n ard─▒ndan
gelebilir. Anksiyete bir├žok bi├žimde kendini g├Âsterebilir: D├╝┼č├╝nmede ve
davran─▒┼čta kat─▒l─▒k, ├žaresizlik, huzursuzluk, ku┼čkuculuk ve bazen paranoya.

Butler, ya┼čl─▒l─▒kla ilgili b├╝t├╝n kal─▒pyarg─▒lar─▒n ve s├Âylencelerin k─▒smen
bilgisizlikle, k─▒smen de ya┼čl─▒larla g├╝ndelik ya da profesyonel ili┼čkinin
yetersiz olmas─▒yla a├ž─▒klanabilece─čini d├╝┼č├╝nmektedir. Butler’e
g├Âre hepimizin i├žinde bulunan bir ba┼čka g├╝├žl├╝ etken de “ya┼č ay─▒r─▒m─▒”
diye adland─▒r─▒labilecek etkendir. Irk ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒ (racism) ve cinsiyet
ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒ (sexism) nas─▒l insanlar─▒ derilerinin rengine yada cinsiyetine
g├Âre ay─▒r─▒yorsa, ya┼č ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒ da (ageism) insanlar─▒ s─▒rf ya┼čl─▒ olduklar─▒
i├žin sistemli bir ay─▒r─▒ma tabi tutma ve kal─▒plara sokma s├╝recidir.
Ya┼čl─▒ insanlar bunak, d├╝┼č├╝ncede ve davran─▒┼čta kat─▒, ahlak ve denetim
a├ž─▒s─▒ndan eski moda gibi kategorilere konulmaktad─▒rlar. Ya┼č
ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒ gen├ž ku┼čaklara ya┼čl─▒ insanlar─▒ kendilerinden farkl─▒ g├Ârme
yolunu a├žar. B├Âylece ├╝st├╝ kapal─▒ bi├žimde ya┼čl─▒lar─▒ insan olarak tan─▒mama
e─čilimi do─čar.

Toplum daha dengeli bir ya┼čl─▒l─▒k anlay─▒┼č─▒na nas─▒l kavu┼čabilir ve
ileri ya┼člar─▒n sorunlar─▒n─▒ g├Âzeterek insanlara ba┼čarl─▒ bir ya┼čl─▒l─▒k nas─▒l
sa─članabilir? Toplumun daha duyarl─▒ bir ya┼čl─▒l─▒k kavram─▒na sahip olmas─▒
i├žin al─▒nabilecek ├Ânlemler (toplumsal refah politikalar─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒,
kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n i┼čletilmesi, vb.) uzun erimlidir.
Ya┼čl─▒lara psikolojik yard─▒m ve destek sa─člamaya y├Ânelik teknikler
i├žinde, ya┼čam─▒ g├Âzden ge├žirme terapisi ve ya┼čam d├Âng├╝s├╝ grup terapisi
say─▒labilir.

Ya┼čam─▒ g├Âzden ge├žirme terapisi (life review therapy) ya┼čl─▒
ki┼čiden ve di─čer aile ├╝yelerinden geni┼č bir ├Âzya┼čam ├Âyk├╝s├╝ al─▒nmas─▒na
dayan─▒r. Ya┼čl─▒ ki┼čiler ge├žmi┼č ya┼čamlar─▒na bakt─▒klar─▒nda ├žo─ču zaman
yapt─▒klar─▒ndan de─čil, yapmad─▒klar─▒ndan esef duyarlar. Ya┼čl─▒lar─▒n
ge├žmi┼člerinden s─▒k s─▒k s├Âz etmeleri ve ge├žmi┼čteki ya┼čant─▒lar─▒n─▒ yineleyerek
anlatmalar─▒ asl─▒nda ge├žmi┼či d├╝┼č├╝nme ve g├Âzden ge├žirme e─čiliminin
d─▒┼čavurmas─▒ say─▒labilir. Ge├žmi┼či g├Âzden ge├žirme eyleminde
yaln─▒zca ge├žmi┼či an─▒msama de─čil, ayn─▒ zamanda ge├žmi┼či ├ž├Âz├╝mleme
boyutu da vard─▒r; dolay─▒s─▒yla ge├žmi┼či g├Âzden ge├žirme ama├žl─▒ ve etkin
bir s├╝re├žtir. Bu s├╝re├žte ya┼čant─▒lar─▒ b├╝t├╝nle┼čtirmek ve yorumlamak s├Âz
konusudur. Butler’a g├Âre bu s├╝re├žte ya┼čam─▒ g├Âzden ge├žirme i├žsel,
an─▒msama ise davran─▒┼čsal boyutu olu┼čturmaktad─▒r.

Ya┼čam d├Âng├╝s├╝ grup terapisi (life-cycle group therapy), tedavi
gruplar─▒na 15 ya┼čtan 80 ya┼č─▒na kadar bireyleri birlikte alma temeline
dayan─▒r. Ya┼č ay─▒r─▒m─▒n─▒n ku┼čaklar aras─▒ndaki duygu, deneyim ve destek
al─▒┼čveri┼čini ├Ânledi─či inanc─▒ bu yakla┼č─▒m─▒n temelidir. Bu gruplarda yaln─▒zca
i├žsel psikiyatrik bozukluklar─▒n tedavisi de─čil, ya┼čam d├Âng├╝s├╝ndeki
de─či┼čikliklerden do─čan sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝lmesi de ama├žlanmaktad─▒r.
Gruba girmenin ├Âl├ž├╝t├╝, etkin bir psikozu olmamak, buna kar┼č─▒l─▒k
akut ya da kronik ya┼čam bunal─▒m─▒ ge├žiriyor olmakt─▒r (Butler, 1977).

G├╝n├╝m├╝zde, ya┼čl─▒ insanlar─▒n mutlaka ge├žmi┼če ba─č─▒ml─▒, ya┼čam─▒n
d─▒┼č─▒na d├╝┼čm├╝┼č ki┼čiler oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmemektedir art─▒k. Tam tersine,
bug├╝n ya┼čl─▒lar─▒n kendini yenileme yeteneklerine daha fazla inan├ž ve
g├╝ven duyulmaktad─▒r. Ya┼čl─▒lar kendilerine ├Âzg├╝ sorunlara kar┼č─▒n, ula┼čt─▒klar─▒
olgunluk, birikim ve doyum d├╝zeyi ├Âl├ž├╝s├╝nde ya┼čama ba─članma
┼čans─▒na sahiptirler. Bunun i├žin de ya┼čl─▒lar─▒n, ya┼čama ve kendilerine
gereken ilgiyi ve ├Âzeni g├Âstermeleri yetmektedir. Bu a├ž─▒dan, bak─▒m
kurumlar─▒n─▒n ya┼čl─▒lara verdi─či edilgin destek yeterli de─čildir, ya┼čl─▒lar─▒
edilgin b─▒rakmayacak ├Ânlemlere gerek vard─▒r. B├╝t├╝n g├╝n televizyon
izlemek, hi├ž spor yapmamak, s├╝rekli ila├ž t├╝ketmek gibi durumlar ya┼čl─▒lar─▒
edilginli─če itmektedir. Oysa ya┼čl─▒lara uygun spor, grup psikoterapisi
gibi etkinlikler onlar─▒ daha etkin k─▒labilmektedir: Bu d├╝zenli destekler
de ya┼čl─▒lar─▒n kendini yenileme yeteneklerini harekete ge├žirmektedir.

├ľte yandan, ya┼čl─▒lar─▒n ruh sa─čl─▒─č─▒yla yak─▒ndan ilgili oldu─ču i├žin
ya┼čam doyumu olgusunu da incelemekte yarar var. Neugarten’e g├Âre
ya┼čam doyumu (life satisfaction), ki┼činin ya┼čamda ne istedi─či ile ne
elde etti─činin kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ndan elde edilen sonu├žtur. Ya┼čam doyumu
ile ya┼č─▒n ili┼čkisini ara┼čt─▒ran ara┼čt─▒rmalar─▒n genel bulgusu ya┼č artt─▒k├ža
ya┼čam doyumunun azald─▒─č─▒ bi├žimindedir. Ba┼čka bir deyi┼čle, ya┼čl─▒
grupta ya┼čam doyumunun gen├ž gruptakine oranla daha d├╝┼č├╝k oldu─ču
g├Âr├╝lmektedir. Ancak, ya┼čl─▒ insanlar─▒n sa─čl─▒k durumlar─▒n─▒n,
ekonomik ko┼čullar─▒n─▒n, etkinlik d├╝zeylerinin ya┼čam doyumunda
├Ânemli bir belirleyici oldu─ču bilinmektedir. ├ľte yandan, ya┼čam doyumunun
ya┼čla azald─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝ren genel kan─▒y─▒ baz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n desteklemedi─či
de g├Âr├╝lmektedir. Clemente ya┼članmayla birlikte belirli
bir doyumun daha yerle┼čik duruma geldi─čini savunmaktad─▒r. Diener,
ya┼čam doyumunun ├žok gen├ž ve ├žok ya┼čl─▒larda farkl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, en
├Ânemli fark─▒n 45 ya┼č dolaylar─▒nda ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒, as─▒l bu ya┼č grubundaki
insanlar─▒n di─čer iki gruba oranla daha doyumsuz oldu─čunu bildirmektedir.
Sonu├ž ne olursa olsun, ya┼čam doyumu ile ya┼č aras─▒ndaki
ili┼čkinin nedensel bir ili┼čki olmad─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Ya┼čl─▒ insanlar─▒n
ya┼čam doyumu d├╝zeyi yaln─▒zca ya┼članmalar─▒na de─čil, daha ├žok d─▒┼č
ko┼čullara ba─čl─▒ g├Âr├╝nmektedir. ├ľrne─čin Birren ya┼čl─▒l─▒─ča ba─čl─▒ ruhsal
sorunlar─▒n kentlerde k─▒rsal kesimlerdekinden daha fazla g├Âr├╝ld├╝─č├╝n├╝
s├Âylemektedir. Sonu├ž olarak, d─▒┼č ko┼čullarla daha etkin bi├žimde ba┼čedebilen
ya┼čl─▒lar─▒n ya┼čam doyumu d├╝zeyinin daha y├╝ksek olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir.

Son olarak, ya┼čl─▒lar─▒n stresle ba┼ča ├ž─▒kmalar─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan sorunlardan
s├Âz etmemiz gerekmektedir. Ya┼čl─▒ ki┼čilerin kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ streslerin
├žo─čunun (sa─čl─▒─č─▒n bozulmas─▒, gelirin azalmas─▒, e┼čin ├Âl├╝m├╝ gibi)
├Âncelikle olumsuz oldu─ču bilinir. Ya┼članan ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi de ya┼čl─▒
ki┼čileri stresin etkilerine daha a├ž─▒k duruma getirmektedir. Olaylar
artt─▒k├ža ve ya┼čl─▒n─▒n denetim duygusu azald─▒k├ža stres daha da y─▒k─▒c─▒
olmaktad─▒r. Denetim duygusu ile sa─čl─▒k durumu aras─▒ndaki ili┼čkinin insanlar
ya┼čland─▒k├ža artt─▒─č─▒ bilinmektedir. Denetim duygusu stresin
y─▒k─▒c─▒ etkisini ├že┼čitli yollarla azaltabilmektedir. ─░nsanlar ├žaresiz
olmad─▒klar─▒na, belirli bir denetime sahip olduklar─▒na inand─▒klar─▒nda ho┼ča
gitmeyen olaylar─▒n ya┼čamlar─▒ ├╝zerindeki y─▒k─▒c─▒ g├╝c├╝ azalmaktad─▒r. ├ľte
yandan, denetim duygusu strese kar┼č─▒ g├Âsterilen fizyolojik tepkileri
azaltmaktad─▒r (denetlenemeyen stresin ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin kanserle
sava┼čma yetene─čini zay─▒flatt─▒─č─▒ saptanmaktad─▒r). Son bir nokta da,
├ževreleri ├╝zerinde belirli bir denetim duygusuna sahip olan ki┼čilerin
sa─čl─▒klar─▒n─▒ koruma konusunda daha etkin olmalar─▒d─▒r; sa─čl─▒kla ilgili
bilgileri daha fazla ediniyorlar, kendilerine iyi bak─▒yorlar, t─▒bbi
kontrollerini yapt─▒r─▒yorlar, vb.

Bilindi─či gibi, stresin etkisini azaltmay─▒ sa─člayan etkenlerden biri
de toplumsal destektir. Aile ve arkada┼č ├ževresi ya┼čl─▒ ki┼čilere hem toplumsal
kimli─čin s├╝rd├╝r├╝lmesi olana─č─▒n─▒, hem de duygusal destek,
maddi yard─▒m, bilgi ve hizmet sa─člamaktad─▒r. ├ľzellikle geleneksel
toplumlarda bu deste─čin ├žok g├╝├žl├╝ oldu─ču, geli┼čmi┼č toplumlarda ise
daha fazla kurumsalla┼čt─▒─č─▒ bilinmektedir. Toplumdan yal─▒t─▒lmak ya┼čl─▒
ki┼čiler i├žin son derece y─▒k─▒c─▒ bir duygudur. Sonu├ž olarak denetim duygusunun
ve toplumsal deste─čin ayn─▒ derecede ├Ânemli oldu─ču s├Âylenebilir
(Hoffman ve ark., 1994).

:::::::::::::::::

V. ├ľL├ťM

Do├ž. Dr Meral ├çileli

Geli┼čmi┼č Bat─▒ toplumlar─▒nda yak─▒n zamanlara kadar ├Âl├╝m “tabu”
konulardan biri olarak g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Kimi bilim adamlar─▒, ├Ârne─čin
Amerikan k├╝lt├╝r├╝n├╝ “├Âl├╝m├╝ yads─▒yan k├╝lt├╝r” olarak tan─▒mlam─▒┼člard─▒r.
Sosyal antropolog Benedict’e g├Âre, Amerikan toplumunda ├žocuklar,
cinsellik, do─čum ve ├Âl├╝m gibi do─čal olaylara tan─▒k olmamakta, bu da
bireyin geli┼čiminde s├╝reksizlik yaratmaktad─▒r.

Son yirmi y─▒lda bu ├Âr├╝nt├╝ de─či┼čmi┼č, Bat─▒ toplumlar─▒ ├Âl├╝m├╝ yeniden
ke┼čfetmi┼člerdir. Tanatoloji, yani ├Âl├╝m incelemesi son y─▒llarda gittik├že
geli┼čmi┼čtir. Ayn─▒ zamanda, kitle ileti┼čim ara├žlar─▒nda da “├Âl├╝m cezas─▒”,
“├Âlme hakk─▒”, “klinik ├Âl├╝m” gibi sorunlar gitgide daha fazla
i┼členir olmu┼čtur. G├╝n├╝m├╝zde ├Âl├╝m├╝ se├žme hakk─▒n─▒n yasalla┼čt─▒r─▒lmas─▒
y├Ân├╝nde g├╝├žl├╝ ak─▒mlar vard─▒r ve ├Âl├╝me mahkum hastalara ├Âlme hakk─▒n─▒n
tan─▒nmas─▒ savunulmaktad─▒r. Amerikada 1980’de kurulan ve
├Âl├╝mc├╝l hastalar─▒n ├Âlme hakk─▒na sahip olmas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝ncesini
savunan Hemlock Derne─či, ilgili yasalarda de─či┼čiklik istemekte ve bu
giri┼čim ac─▒ ├žeken hastalar ve yak─▒nlar─▒ taraf─▒ndan ┼čiddetle
desteklenmektedir. B├Âylece Bat─▒ kamuoyu ├Âl├╝m├╝ yeniden ya┼čam─▒n bir ger├že─či
olarak benimseme a┼čamas─▒na ula┼čm─▒┼č g├Âr├╝nmektedir. Nitekim, The
Lancet 1966’da yay─▒nlad─▒─č─▒ bir ba┼čmakalede ┼č├Âyle yaz─▒yordu: “Tarihin
bir├žok d├Âneminde, hi├ž olmazsa ideal olarak, ├Âl├╝me ve ├Âlmeye kar┼č─▒
olumlu, metin ve ger├žek├ži bir tutum yayg─▒nd─▒. Biz bug├╝n bunu yitirmi┼če
benziyoruz… Art─▒k kendimizi ├Âl├╝me ve ├Âlmeye kar┼č─▒ yeni bir
a├ž─▒dan bakmaya inand─▒rsak nas─▒l olur?”

G├╝n├╝m├╝zde psikoloji bu yeni bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r bize.
Geli┼čim psikolojisi insan ya┼čam─▒n─▒ do─čumdan ├Âl├╝me dek bir b├╝t├╝n
olarak ele almaktad─▒r. Rowland, Kastenbaum ve Costa, Kastenbaum,
Meyers, Marshal, Kalish 70’li ve 80’li y─▒llarda bug├╝n yol g├Âsterici
varsay─▒mlar kurmaya olanak veren ara┼čt─▒rmalar ger├žekle┼čtirmi┼člerdir.

:::::::::::::::::

1. Ya┼čam S├╝resince Beklentiler

Birey ve toplum olarak geli┼čim konusunda belirli bir beklentimiz
vard─▒r, dolay─▒s─▒yla b├╝y├╝meye ili┼čkin bilgilerimiz gerileme konusundaki
bilgilerimizden daha ├žok ve daha kesindir. ├ľrne─čin, zaman─▒nda
y├╝r├╝y├╝p konu┼čamayan bir ├žocuk, zekas─▒ zaman─▒ndan ├Ânce kuruyan bir
yeti┼čkinden daha ├žok dikkat ├žeker. Her insan kendi geli┼čim ve gerileyi┼čini
ki┼čisel beklentisiyle kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒─č─▒ gibi, di─čer insanlar─▒n geli┼čim
durumlar─▒yla da kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒r. Ki┼čisel ve ki┼čileraras─▒ beklenti ├žer├ževeleri
insan─▒n ya┼čam boyunca ├Âl├╝mle ve yitirmeyle olan ili┼čkilerini de
etkiler. Robert Kastenbaum’a (1985) g├Âre belliba┼čl─▒ temel beklentilerin
baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

(a) S├╝rekli b├╝y├╝me beklentisi ilk y─▒llar i├žin y├╝ksek ve tutarl─▒d─▒r.
Geli┼čim uzman─▒, anababa ve ├žocuk, b├╝y├╝me ve olgunla┼čma olarak
bilinen de─či┼čimi beklerler.

(b) Ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda gerileme, yitirme ve ├Âl├╝m beklentileri
d├╝┼č├╝k ve tutarl─▒d─▒r: Bu durum yirminci y├╝zy─▒lda bebek ve ├žocuk
├Âl├╝mlerindeki s├╝rekli d├╝┼č├╝┼č├╝n sonucu olarak geli┼čmi┼čtir.

(c) Ya┼čam─▒n ileri ya┼člar i├žin b├╝y├╝me, gerileme ve yitirme beklentileri
kar─▒┼č─▒k ve tutars─▒zd─▒r.

(d) B├╝y├╝me, gerileme, yitirme ve ├Âl├╝m beklentileri bireyin zihinsel
geli┼čim d├╝zeyinden etkilenir. B├╝y├╝me ve gerileme bireyin genel
referans ├žer├ževesine ba─čl─▒d─▒r, bu da geli┼čim d├╝zeyiyle ili┼čkilidir.

Genellikle ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒ndaki b├╝y├╝meye ayarlanm─▒┼č olan insano─člu
i├žin bu d├Ânemde gerileme, yitirme ve ├Âl├╝m onun beklentisi
d─▒┼č─▒nda ortaya ├ž─▒kan olgulard─▒r. S├Âz gelimi, ├žocuk ├Âl├╝m├╝n├╝ tan─▒maktan
ka├ž─▒n─▒r ve bu olay i├žin hep “zamans─▒z” s─▒fat─▒n─▒ kullan─▒r─▒z. ├çocuklara
verdi─čimiz de─čer onlar─▒n ├Âl├╝m├╝nden duyulan kederi artt─▒rmaktad─▒r.
├çocuk ├Âl├╝m├╝ ile ├žocu─ča verilen de─čer aras─▒nda ili┼čki vard─▒r. Dindar
anababalar─▒n ne kadar ya┼čayaca─č─▒n─▒ bilmedikleri i├žin ├žocuklar─▒na
ba─članmaktan ka├ž─▒nd─▒klar─▒na ili┼čkin ├Ârnekler tarihte olduk├ža ├žoktur.
├ľl├╝m├╝ abart─▒l─▒ bir bi├žimde sadece ileri ya┼člarla d├╝┼č├╝nmemiz, ├Âl├╝m ve
di─čer t├╝rden yitimleri kendimizden uzak tutmay─▒ istememizden de
kaynaklanmaktad─▒r. Feifel ├Âl├╝m korkusuna bilin├žli tepkinin, s─▒n─▒rl─▒
korku, fantazi d├╝zeyinde ambivalans, bilin├žsiz d├╝zeyde nefret bi├žimlerinde
oldu─čunu belirtmektedir. ├ľl├╝m├╝n sadece ya┼čl─▒lar─▒ ilgilendiren
bir konu oldu─ču beklentisi, toplumun kaynaklar─▒n─▒ en iyi bi├žimde ├Ârg├╝tlemede
yararl─▒ olmaktad─▒r. Genellikle ya┼čl─▒ insan ├Âlme s─▒ras─▒ a├ž─▒s─▒ndan
en uygun ki┼či olarak g├Âr├╝l├╝r, keder duyulsa da beklentinin
ger├žekle┼čmi┼č olmas─▒ psikolojik g├╝ven sa─člar: ├ľl├╝m, var oldu─čuna
inanmak istedi─čimiz bir oyunu “kurallar─▒na uygun” olarak oynam─▒┼čt─▒r!

Bu beklentilere katk─▒da bulunan iki kaynak s├Âz konusudur. Tarihsel
boyut, toplumun ya┼čl─▒lara her zaman biraz ambivalansla bakt─▒─č─▒n─▒
ortaya koymaktad─▒r. Ya┼čl─▒lara kar┼č─▒ sayg─▒ duyma ve duygusal ba─člar
geli┼čtirme ile, s─▒n─▒rl─▒ kaynaklar─▒ gen├žlere ay─▒rma iste─či her zaman birlikte
var olmu┼čtur. Ya┼čl─▒ insan─▒, yitiren, ac─▒ ├žeken ve ayr─▒lan ki┼či olarak
g├Ârerek bir rakipten kurtulmak s├Âz konusudur. Bilim alan─▒nda
bile ya┼čl─▒lar i├žin “g├Ârevler” belirleyen psikososyal geli┼čim kuramlar─▒
hep ya┼čam─▒n g├Âzden ge├žirilmesi ve ├Âl├╝me haz─▒rlanma g├Ârevleri ├╝zerinde
yo─čunla┼čm─▒┼člard─▒r. Bu g├Ârevlerin ne kadar─▒n─▒n do─čru oldu─ču bir
yana, bu kuramlar─▒n ya┼čam─▒n gen├žler i├žin uygun oldu─ču, ├Âl├╝m├╝n de
ya┼čl─▒lara uygun d├╝┼čt├╝─č├╝ beklentisini peki┼čtirdikleri bir ger├žektir. Bu
tutum toplumsal ve ekonomik kaynaklar─▒n ayr─▒lmas─▒nda da ortaya ├ž─▒kar;
b├╝t├že k─▒s─▒nt─▒lar─▒ hep ya┼čl─▒lara y├Ânelik hizmetlerde yap─▒l─▒r. Watson
ve Maxwell, “gerileyici m├╝dahale”yi, yani toplumsal katk─▒ s─▒kl─▒─č─▒n─▒n
azalmas─▒n─▒ ve giderek bu alana ayr─▒lan uzmanlar─▒n ve di─čer kaynaklar─▒n
azalt─▒lmas─▒n─▒ g├Âzlemlediklerini belirtmektedirler. Bu s├╝re├ž ki┼činin
hastal─▒─č─▒n─▒n iyile┼čmez oldu─ču karar─▒yla ba┼člamaktad─▒r; ki┼činin
├Âl├╝m├╝n e┼či─činde olmas─▒na gerek yoktur, ya┼čl─▒l─▒k zaten kronik hastal─▒k
olarak g├Âr├╝lmektedir. ─░leri ya┼č, t─▒bbi ve kurumsal ├žer├ževe i├žinde bireyi
gerileyici m├╝dahale i├žin aday durumuna getirmektedir. Gerileyici
m├╝dahalenin sonucu olarak ├Âlme de h─▒zlanmaktad─▒r; nedensiz ve ani
├Âl├╝mler bu sonucu destekler niteliktedir.

“Ya┼čl─▒”, “ihtiyar” gibi s─▒fatlar insanlar─▒ korkutmakta, toplum da
onlar─▒ kendinden uzak tutmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Ya┼čam s├╝resini bir b├╝t├╝n
olarak alg─▒lamak, b├╝y├╝menin yaln─▒zca erken y─▒llara yak─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒
ve ileri y─▒llar─▒n gerileme ve ├Âl├╝mle bir tutulmas─▒ y├╝z├╝nden ├žok g├╝├ž
olmaktad─▒r. S├╝reklilik bilimsel ve nesnel olarak elde edilebilir, ama bu
bulgular bile bireyin ve ├ževresindekilerin alg─▒lad─▒klar─▒ ├Âzel s├╝reklilik
kavram─▒ konusunda hi├žbir ┼čey vermez. Bireyin kendini hangi ko┼čullarda
ya┼čl─▒ olarak s─▒n─▒fland─▒rd─▒─č─▒ -gerileme, yitirme ve ├Âl├╝me uygun olarak
s─▒n─▒fland─▒rd─▒─č─▒- konusunda hi├žbir ┼čey bilmiyoruz. ├ľrne─čin, bir
birey elli ya┼č─▒na kadar ya┼čl─▒l─▒─č─▒ ki┼čileraras─▒ ├žer├ževede alg─▒lam─▒┼č olabilir.
Bu birey toplumun beklentisi ├žer├ževesinde ya┼čl─▒ s─▒fat─▒n─▒ hep ba┼čkalar─▒
i├žin kullanm─▒┼č olabilir. Bu al─▒┼čkanl─▒k ya┼čl─▒ s─▒fat─▒yla ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒lan
olumsuz ko┼čullarla da g├╝├žlenmi┼čtir. Yine de bu durum ya┼čl─▒lar─▒n ya┼čam
sevinci ve yeterli─či olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelmez. Burada ├Ânemli
olan, ko┼čullar─▒n bireyin kendini zorunlu olarak ya┼čl─▒ diye nitelendirmesine
yol a├žmas─▒d─▒r. Bu do─črultuda kendi beklentilerimiz de etkili
olmaktad─▒r. ├ľrne─čin, ergenler ve gen├ž yeti┼čkinler tats─▒z olaylar─▒ uzak
bir gelece─čin olaylar─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝rler; yeti┼čkinli─čin ilk y─▒llar─▒ bireyi
orta ve ileri y─▒llar─▒n sonlar─▒na haz─▒rlamakta yetersizdir: Bireyin, gerileme,
yitirme ve ├Âl├╝m engeline ge├žerli bir ├ž├Âz├╝m bulmas─▒ burada temel
sorundur. Birey, bu psikolojik engeli a┼čmak i├žin uygun bir yol bulamazsa,
ya┼čam s├╝resini t├╝m├╝yle kapsayan bir benlik duygusu geli┼čtirmekte
g├╝├žl├╝k ├žekecektir. Alg─▒lanan s├╝reklili─či feda ederek, ya┼čl─▒, zay─▒f
ve ├Âl├╝ml├╝ olma kimli─čine atlanabilir; ko┼čullar─▒n zorlamas─▒ (emeklilik,
hastal─▒k vb.) ile yeterli bir psikolojik k├Âpr├╝ kuramadan ge├žmi┼č ve
┼čimdi aras─▒ndaki engeli atlamak zorunda kal─▒nabilir. Sonu├ž olarak, bireyin
kendini ya┼čl─▒ olarak kabul etmesinden daha ├Ânemli olan nokta,
“s├╝reklilik” duygusunun korunup korunmad─▒─č─▒d─▒r.

Ya┼čam─▒n zaten parlak olmayan ileri y─▒llarma toplumun daha karanl─▒k
beklentiler eklemesinin alt─▒nda yatan ilke “├Âd├╝nleme ilkesi”
olabilir. ├ľd├╝nleme ilkesine g├Âre insan─▒n pay─▒na d├╝┼čen bir adalet olmas─▒
gerekti─či kabul edilir. ├ľrne─čin, k├Ât├╝ler ├Âd├╝llendiriliyor olsa bile,
yine de e┼čitlik ilkesine g├Âre davranmak ye─č tutulur. Ya┼čl─▒ ve ├Âl├╝mc├╝l
olan─▒n yitirdi─čine kar┼č─▒l─▒k bir┼čeyler alabilmesi genel kurald─▒r. Sonsuzluk
inanc─▒ ├Âd├╝nleme ilkesinin sonu├žlar─▒ndan biridir. Sonsuzluk kavram─▒n─▒n
i┼člevleri ┼č├Âyle s─▒ralanabilir: ├ľlenin ve kalanlar─▒n ortak bir referans
├žer├ževesini payla┼čmalar─▒n─▒ sa─člar; di─čerlerinin, ├ževredekilerin
anksiyetesini azalt─▒r; ├Âlenin hakk─▒n─▒ ald─▒─č─▒ d├╝┼č├╝ncesiyle ├ževreyi rahatlat─▒r;
gerileyici m├╝dahale i├žin peki┼čtirme sa─člar (“Yapacak bir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒!”);
├Âlen ve ├Âl├╝m y├╝z├╝nden do─čabilecek toplumsal kesintiyi
engeller (“Yas tutacak vakit yok, o ┼čimdi ├žok daha mutlu!”). Ancak,
bu t├╝r ├Âd├╝nlemenin gitgide azald─▒─č─▒, ├Âl├╝m sonras─▒ ya┼čam d├╝┼č├╝ncesine
gitgide daha az ya┼čl─▒n─▒n sar─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Dolay─▒s─▒yla, psikolo─čun
g├Ârevi kal─▒pyarg─▒lardan ve temelsiz ├Âd├╝nleme mucizelerinden
uzak durarak, ya┼čl─▒ ve ├Âlen bireye e─čilmek olmal─▒d─▒r.

%d blogcu bunu be─čendi: