hd porno porno hd porno porno

YA┼×LILIK PS─░KOLOJ─░S─░-3

1.598 okundu

3. Ki┼čilik ├ľzellikleri

Ki┼čili─čin ele al─▒n─▒┼č─▒nda her insan─▒n tek ve biricik oldu─ču ger├že─čini
her zaman ak─▒lda tutmak gerekir. Bununla birlikte, bir ki┼čilik tipolojisi
yapmak da olanakl─▒d─▒r. Nitekim, ya┼čl─▒ ki┼čileri inceleyen gerontologlar
belirli ki┼čilik tipleri saptamaktad─▒rlar.

Reichard, Livson ve Peterson 55-84 ya┼člar─▒ aras─▒ndaki 87 erke─či
inceleyerek belli ba┼čl─▒ ki┼čilik tiplerini ortaya ├ž─▒karm─▒┼člard─▒r. ─░yi uyum
sa─člam─▒┼č olanlar “olgun”, “sal─▒ncakl─▒ sandalyeli” ve “z─▒rhl─▒”
kategorilerinde, daha az uyum sa─člam─▒┼č olanlar ise “k─▒zg─▒n” ve “kendinden
nefret eden” kategorilerinde s─▒n─▒rlanm─▒┼člard─▒r. “Olgun” tip ya┼čamdan zevk
al─▒r, kendini kabul eder, etkinliklerinde ve ba┼čkalar─▒yla ili┼čkilerinde
doyum arar, ge├žmi┼čte olanlara yaz─▒klanmadan i├žinde bulundu─ču durumda
en iyisini yapmaya ├žal─▒┼č─▒r. “Sal─▒ncakl─▒ sandalyeli” tip de ya┼čl─▒l─▒k
y─▒llar─▒nda ba┼čar─▒l─▒d─▒r, ancak ya┼čama olgun gruptan daha edilgin
bir bi├žimde yakla┼č─▒r, emekli oldu─čuna ve sorumluluktan kurtuldu─čuna
sevinir. “Z─▒rhl─▒” tip ya┼članman─▒n sonu├žlar─▒ndan korkar, bu konuyla
y├╝zle┼čmekten ka├žar, duygular─▒n─▒ denetim alt─▒nda tutar; mutlu g├Âr├╝nd├╝─č├╝
i├žin ya┼članmada k─▒smen ba┼čar─▒l─▒ say─▒l─▒r. “K─▒zg─▒n” tip, kendi kendisiyle
bar─▒┼č─▒k olmayan, ya┼čland─▒─č─▒na k─▒zan ve ├Âl├╝mden korkan tiptir.
“Kendinden nefret eden” tip ya┼članman─▒n sonu├žlar─▒na bozulan, g├╝ndelik
sorunlarda kendini k─▒nayan, ├Âl├╝m├╝ kendi sefilli─činden kurtulu┼č
gibi g├Âren tiptir.

Ya┼čl─▒l─▒ktaki ki┼čilik tiplerini a├ž─▒klayan bir ba┼čka ara┼čt─▒rmada
yukardakilere benzer d├Ârt ya┼čl─▒ tipi bulunmu┼čtur. Neugarten’in bu
ara┼čt─▒rmas─▒ ki┼čili─či “ya┼čam doyumu” ve “etkinlik d├╝zeyi” ile ili┼čkisi i├žinde
ele almaktad─▒r. Denekler 70-79 ya┼člar─▒nda 59 erkek ve kad─▒ndan olu┼čmaktad─▒r.
Tipler, “b├╝t├╝nle┼čmi┼č”, “z─▒rhl─▒-savunmac─▒”, “edilgin-ba─č─▒ml─▒”
ve “b├╝t├╝nle┼čmemi┼č” kategorilerinde toplanmaktad─▒r.

B├╝t├╝nle┼čmi┼č ki┼čilikler, egolar─▒ yeterli, bili┼čsel yetenekleri tam,
ya┼čam doyumlar─▒ y├╝ksek, i├ž ya┼čamlar─▒ g├Ârece karma┼č─▒k ki┼čilerdir. Bu
ki┼čiliklerde ├╝├ž tip ay─▒rt edilir: 1) “Yeniden ├Ârg├╝tleyici”ler s├╝rekli
etkinlik i├žindedirler ve ya┼čamlar─▒n─▒ eski etkinliklerin yerine yenilerini
koyarak yeniden d├╝zenlerler. 2) “Odaklanm─▒┼č” ki┼čiler, birincilerin aksine,
enerjilerini bir ya da iki rolde yo─čunla┼čt─▒ran ki┼čilerdir, 3) “Kopmu┼č”
ki┼čiler, d├╝┼č├╝k bir etkinlik d├╝zeyi g├Âstermeleriyle ilk iki ki┼čilikten
ayr─▒l─▒rlar ve kendi d├╝nyalar─▒na ├žekilmi┼č olarak ya┼čarlar.

Z─▒rhl─▒-savunmac─▒ ki┼čilikler ├žabac─▒ ba┼čar─▒ g├╝d├╝leriyle ve genellikle
sak─▒n─▒ml─▒ duygular─▒yla belirlenir. Bu ki┼čilikler iki tipe ayr─▒l─▒rlar: 1)
“Sebatl─▒” model, orta ya┼č ya┼čam bi├žimini ve etkinliklerini olanak ├Âl├ž├╝s├╝nde
koruyan ve s├╝rd├╝ren tiptir. Etkinlik d├╝zeyi y├╝ksek ya da orta,
ya┼čam doyumu fazlad─▒r. 2) “Daralm─▒┼č” tip, ya┼čl─▒l─▒k tehdidine kar┼č─▒ toplumsal
ili┼čkilerini s─▒n─▒rlayarak kendini savunmaya ├žal─▒┼č─▒r. Orta bir etkinlik
d├╝zeyinin e┼člik etti─či olduk├ža y├╝ksek bir ya┼čam doyumuna sahiptir.

Edilgin-ba─č─▒ml─▒ ki┼čilikler: 1) “Ba┼čvurucu-aray─▒c─▒” ki┼čili─čin y├╝ksek
d├╝zeyde ba─č─▒ml─▒l─▒k gereksinmesi vard─▒r, oldu─čunca uzun s├╝re ba─članacak
birini buldu─čunda ya┼čamdan daha fazla ho┼čnut olur. 2) “Duygusuz”
ki┼čilik g├Ârece edilgin ve kay─▒ts─▒z bir yeti┼čkinlik ya┼čar, ya┼čam
doyumu ortayla d├╝┼č├╝k aras─▒ndad─▒r.

B├╝t├╝nle┼čmemi┼č ki┼čilikler y├╝ksek derecede ├ž├Âz├╝lm├╝┼č, ├Ârg├╝tlenmemi┼č
bir ya┼čl─▒l─▒k ├Âr├╝nt├╝s├╝ g├Âsterirler. Duygusal bozukluklar ve d├╝┼č├╝nce
s├╝re├žlerinde genel bir gerileme i├žeren psikolojik sorunlar─▒ vard─▒r. Hem
etkinlikleri hem de ya┼čam doyumlar─▒ a┼ča─č─▒ d├╝zeydedir.

Daha ├Ânce de s├Âz├╝ edildi─či gibi, Neugarten’e g├Âre, insanlar ya┼čland─▒k├ža
i├ž┼čel d├╝┼č├╝nce ve duygulara d─▒┼č etkenlerden daha fazla ba─č─▒ml─▒
olmaya y├Ânelmektedirler. Neugarten bu de─či┼čimi etkinlikten
edilginli─če ge├ži┼č olarak g├Ârmektedir. D├╝nyay─▒ edilgin bir a├ž─▒dan g├Ârmeye
ba┼člayan yeti┼čkinler d─▒┼č d├╝nyadan i├ž d├╝nyaya ge├žmeye ba┼člamaktad─▒rlar.
Yeti┼čkinlerin kendi i├ž d├╝nyalar─▒yla u─čra┼čmalar─▒ gitgide
artmakta, di─čer insanlarla duygusal ba─člar─▒ da azalmaktad─▒r. B├╝t├╝n
bunlara kar┼č─▒n, eskiden kendilerini nas─▒l g├Âr├╝yorlarsa ├Âyle g├Ârmeyi
s├╝rd├╝rmektedirler. Dolay─▒s─▒yla, ileri yeti┼čkinlikte benlik-kavram─▒nda
dramatik de─či┼čimlerden ├žok kararl─▒l─▒─č─▒n oldu─ču s├Âylenebilir. Atchley’e
g├Âre benlik-kavram─▒ndaki bu kararl─▒l─▒─č─▒n iki nedeni vard─▒r: 1) Ya┼čl─▒lar
ba┼čkalar─▒ndan gelen tepkilere daha az, kendi i├ž ├Âl├ž├╝lerine daha fazla
ba─č─▒ml─▒d─▒rlar. 2) Ya┼čl─▒lar de─či┼čime kar┼č─▒n kendilerini ├Ânceki rolleriyle
d├╝┼č├╝nmeyi s├╝rd├╝r├╝rler (├Ârne─čin emeklilikten ├žok sonra da kendilerini
├Â─čretmen, avukat, m├╝hendis olarak d├╝┼č├╝nmektedirler). Benlik kavram─▒n─▒n
kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ koruma yetene─či, Liberman’a g├Âre, ileri yeti┼čkinlikteki
rol de─či┼čimlerine olumlu uyum sa─člamakla ili┼čkilidir (Schiamberg
ve Smith, 1982).

Ya┼čl─▒l─▒ktaki ki┼čilik konusuna geli┼čim g├Ârevleri a├ž─▒s─▒ndan da bak─▒labilir.
Erikson’a g├Âre umutsuzlu─čun kar┼č─▒t─▒ olan “ego b├╝t├╝nl├╝─č├╝” ileri
yeti┼čkinli─čin olumlu niteli─čidir. Ba┼čka yazarlar ya┼čl─▒l─▒─č─▒n geli┼čim g├Ârevi
olarak, ba┼čar─▒l─▒ al─▒┼čkanl─▒klar─▒n s├╝rd├╝r├╝lmesini, ge├žmi┼čle b├╝t├╝nle┼čmeyi,
olgunluktan bilgeli─če ge├ži┼či, ya┼čl─▒l─▒ktaki olgunluk de─či┼čikli─čini
kabul etmeyi, ya┼čam─▒n sona ermesini onaylamay─▒, de─či┼čmi┼č idealler
edinmeyi vb. g├Âstermektedirler. ├ľnerilen g├Ârev ne olursa olsun,
ya┼čl─▒l─▒k y─▒llar─▒n─▒n getirdi─či de─či┼čimler genellikle ├Âl├╝me haz─▒rlanma
g├Âreviyle ilgilidir. ├ľte yandan, ya┼čl─▒lar, artan edilginliklerini ve
ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒n─▒, art─▒k kat─▒lmac─▒ olmaktan ├žok izleyici olmalar─▒n─▒, azalan
g├╝├žlerinin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ kabul etmek g├Âreviyle de kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒rlar.
D├╝rt├╝lerinin g├╝c├╝ndeki de─či┼čimleri kabul etmek de bir ba┼čka geli┼čim
g├Ârevidir. Ya┼čl─▒ ki┼čiler merkezi sinir sistemindeki baz─▒ gerilemeleri, yeni
bilgiler edinmedeki g├╝├žl├╝kleri kabul etmek zorundad─▒rlar.

Bazen ya┼čl─▒lar─▒n bu d├Ânemin geli┼čim g├Ârevlerine kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒klar─▒
da g├Âr├╝l├╝r. Azalan fiziksel ve zihinsel yeteneklerine kar┼č─▒n istemlerini
de─či┼čtirmeyi reddedebilir, s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒n─▒n art─▒┼č─▒n─▒ yads─▒yabilir ve bunun
i├žin de savunma mekanizmalar─▒na ba┼čvurabilirler. Bunun tersi bir
tutumla, ya┼čl─▒l─▒─ča ba─čl─▒ fiziksel ve zihinsel d├╝┼č├╝┼če abartmal─▒ bir bi├žimde
zaman─▒ndan ├Ânce teslim olma ve kendini kapt─▒rma e─čilimi de s├Âz konusu
olabilir.

Ya┼čl─▒lar─▒n ki┼čili─či konusunda merak edilen en ├Ânemli konulardan
biri de, onlar─▒n ya┼čla birlikte daha tutucu ve huysuz olup olmad─▒klar─▒d─▒r.
Baz─▒ ara┼čt─▒rmalar ya┼čl─▒lar─▒n ya┼čland─▒k├ža ├Âzsayg─▒lar─▒nda ve
ya┼čam doyumlar─▒nda ├Ânemli bir de─či┼čim olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir;
ya┼čl─▒lar─▒n ├Âzsayg─▒s─▒ gen├žlerinki kadar y├╝ksek bulunmaktad─▒r. Kimi
geli┼čim psikologlar─▒, ya┼č─▒n ├žok k├╝├ž├╝k bir etkisi oldu─čunu, ├ž├╝nk├╝
ya┼čl─▒lar─▒n kendilerini “ya┼čl─▒” hissetmediklerini d├╝┼č├╝nmektedirler.
Ara┼čt─▒rmalar, ya┼čl─▒lar─▒n ├žo─čunun kendilerini ger├žek ya┼člar─▒ndan daha
gen├ž g├Ârd├╝─č├╝n├╝, yakla┼č─▒k ├╝├žte ikisinin kendini “orta ya┼čl─▒” ya da
“gen├ž” olarak tan─▒mlad─▒─č─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r (bk. Tablo. 23). Buna
g├Âre, orta s─▒n─▒f Amerikal─▒lar─▒n kendi ├Âznel duygular─▒n─▒, g├Âr├╝n├╝mlerini,
eylemlerini ve ilgilerini kendilerinden daha gen├ž insanlar─▒nkiyle bir
tuttuklar─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Ya┼čl─▒lar kendilerini ya┼čl─▒ g├Ârmeyi reddettik├že
ya┼čl─▒l─▒─ča ba─članan olumsuz konumu da kabul etmek zorunda kalmamaktad─▒rlar.
├ľzellikle hala ya┼čayan bir anababas─▒ olan ya┼čl─▒ ki┼čiler
kendilerini “en ya┼čl─▒” ku┼čaktan saymaktan kurtulmaktad─▒rlar. Ancak,
bu g├Âr├╝┼čler ├╝zerinde k├╝lt├╝r├╝n, toplumsal konumun, etnik grubun etkisi
olabilmektedir. Amerika Birle┼čik Devletleri’nde ya┼čl─▒lar─▒n ├žo─ču ├žocuklar─▒na
ba─č─▒ml─▒ duruma gelmekten korkmakta, b├Âyle olanlar─▒n ya┼čam
doyumu da d├╝┼čme e─čilimi g├Âstermektedir. Buna kar┼č─▒l─▒k, ├žocuklara
ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n ba┼čar─▒l─▒ bir ya┼čl─▒l─▒─č─▒n en iyi yolu olarak g├Âr├╝ld├╝─č├╝
Hindistan’da bu durum daha az ├Ânemlidir. Bununla birlikte, iki k├╝lt├╝rde
gen├ž yeti┼čkinlerin ya┼čl─▒lar─▒ nas─▒l g├Ârd├╝kleri kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒l─▒nca
Amerikal─▒lar─▒n Hintlilerden daha olumlu bir ya┼čl─▒ ki┼či g├Âr├╝┼č├╝ne sahip
olduklar─▒ ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Amerikal─▒ gen├ž yeti┼čkinler ya┼čl─▒lar─▒
Hintli gen├ž yeti┼čkinlerden daha fazla seviyorlar ve onlar─▒ daha az
ele┼čtirici ve zorlay─▒c─▒ buluyorlar (Hoffman ve ark., 1994).

Tablo 23

Ya┼čl─▒ Amerikal─▒lar Kendilerini Nas─▒l G├Âr├╝yorlar

Ger├žek Ya┼člar; ├ľznel Ya┼č (yan─▒tlayanlar─▒n y├╝zdesi)

60-69;

Kendimi oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├ž hissediyorum % 77

Oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├ž g├Âsteriyorum % 73

Oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├žmi┼čim gibi davran─▒yorum % 89

─░lgilerim benden en az 10 y─▒l gen├ž olan ki┼čilerin ilgileridir % 82

70-79;

Kendimi oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├ž hissediyorum % 72

Oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├ž g├Âsteriyorum % 83

Oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├žmi┼čim gibi davran─▒yorum % 86

─░lgilerim benden en az 10 y─▒l gen├ž olan ki┼čilerin ilgileridir % 78

80-89;

Kendimi oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├ž hissediyorum % 86

Oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├ž g├Âsteriyorum % 100

Oldu─čumdan en az 10 y─▒l gen├žmi┼čim gibi davran─▒yorum % 100

─░lgilerim benden en az 10 y─▒l gen├ž olan ki┼čilerin ilgilerdir % 100

Kaynak: R. Goldsmith ve Helens, 1992. Aktaran Hoffman ve ark.,
1994.

:::::::::::::::::

─░─░─░. YA┼×LILIKTA TOPLUMSAL GEL─░┼×─░M

─░nsanlar ya┼čland─▒k├ža ya┼čam─▒n anlam─▒, ├Âzellikleri ve bi├žimleri de
de─či┼čmektedir. Ya┼članman─▒n i├žerdi─či fiziksel, psikolojik ve toplumsal
de─či┼čimler, bir yandan da onlarla ba┼ča├ž─▒kabilmek i├žin birtak─▒m stratejilerin
geli┼čtirilmesini, uygulanmas─▒n─▒, de─či┼čtirilmesini gerektirmektedir.
Ya┼čl─▒ ki┼čilerin bireysel ya┼čam─▒ i├žin ├Ânemli olan de─či┼čimler ayn─▒
zamanda onlar─▒n aile ve toplum ya┼čam─▒n─▒ da etkilemektedir. Aile ve
├ževre ili┼čkileri ileri ya┼člarda ya┼čanan fiziksel, psikolojik ve toplumsal
de─či┼čimlerden ba─č─▒┼č─▒k de─čildir.

:::::::::::::::::

1) Aile Ya┼čam─▒

Bu son d├Ânem kocan─▒n emekli olmas─▒yla ba┼člar, kar─▒s─▒ da ├žal─▒┼č─▒yorsa
o da a┼ča─č─▒ yukar─▒ ayn─▒ zamanlarda emekli olacakt─▒r. B├Âylece
ailede en ├Ânemli de─či┼čim gelirdeki belirgin d├╝┼č├╝┼čt├╝r. Gelir yitimi ailenin
ya┼čam d├╝zeyinde de d├╝┼č├╝┼če neden olur. Bu ekonomik g├╝├žl├╝k ├žiftin
sa─čl─▒─č─▒ bozulduk├ža daha da belirginle┼čir. Bu durumda geni┼č aile
├Âr├╝nt├╝leri tersine i┼člemeye ba┼člar, yani daha ├Ânce b├╝y├╝klerin yard─▒m
etti─či gen├žler ┼čimdi b├╝y├╝klerine yard─▒m etmeye ba┼člarlar.

Daha ├Ânce de belirtildi─či gibi, sanayile┼čmeye ve kentle┼čmeye
ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ kabul edilen ├žekirdek aile b├╝y├╝k aile
├Âr├╝nt├╝lerini t├╝m├╝yle ortadan kald─▒rm─▒┼č de─čildir. Litwak ile Sussman ve
Burchinal’─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒ modern toplumda de─či┼čime u─čram─▒┼č geni┼č ailenin
varl─▒─č─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r. Ayr─▒ca ara┼čt─▒rmalar, ayr─▒ yerlerde
ya┼čamalar─▒na kar┼č─▒n ya┼čl─▒larla akrabalar─▒n─▒n ili┼čkisinin s├╝rd├╝─č├╝n├╝, hatta,
ya┼čl─▒lar─▒n akraba yan─▒na s─▒─č─▒nmay─▒ uzakta kalmaya ye─člediklerini
g├Âstermektedir. Ya┼čl─▒larla ilgilenen kurumlar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ ailenin
rol├╝n├╝ ortadan kald─▒rmam─▒┼č, sadece de─či┼čtirmi┼čtir. Cottrell, ailenin
e─čitim, e─člence, ekonomik durum, koruma gibi etkinliklerdeki dolays─▒z e
tkisi azalsa bile sevgi rol├╝n├╝n derinle┼čti─čini saptamaktad─▒r.

a. Demografik ├Âzellikler

Ailedeki de─či┼čimler genelde n├╝fus y─▒─č─▒lmalar─▒n─▒ yans─▒t─▒r niteliktedir.
N├╝fustaki ya┼č da─č─▒l─▒m─▒ ileri ya┼člara kay─▒nca ailenin ├╝yelik profili
de ayn─▒ ├Âzelli─či g├Âsterir olmu┼čtur. Demografik s├╝re├žlerdeki de─či┼čimin
aile yap─▒s─▒nda yaratt─▒─č─▒ de─či┼čikliklerin s├╝rmesi beklenmektedir. Geli┼čmi┼č
├╝lkelerde en ├Ânemli de─či┼čim ailenin ya┼č kompozisyonunda ortaya
├ž─▒km─▒┼čt─▒r. ├çocuklar art─▒k ailenin k├╝├ž├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ olu┼čturmakta,
ya┼čl─▒lar─▒n oran─▒ artmakta, gen├ž insanlara ba─č─▒ml─▒ ya┼čl─▒lar─▒n say─▒s─▒
├žo─čalmaktad─▒r. B├╝y├╝k anababal─▒─č─▒n orta ya┼člara kaym─▒┼č olmas─▒, torunlar─▒n
kendi ├žocuklar─▒n─▒ b├╝y├╝k anababalar─▒n ya┼čam s├╝resi i├žinde b├╝y├╝tmelerine
olanak sa─člamaktad─▒r. Shanas’─▒n belirtti─či gibi, 65 ve daha
├╝st├╝ ya┼člara ula┼čm─▒┼č insanlar─▒n yar─▒s─▒ 4 ku┼čakl─▒ bir aileye sahip
olabilmektedir. Evlenme ve ├žocuk sahibi olma ya┼člar─▒n─▒n d├╝┼čmesi de ku┼čaklar
aras─▒ndaki mesafeyi azaltmaktad─▒r. Bu de─či┼čimler ailenin ortalama
ya┼č─▒n─▒ da y├╝kseltmekte, aileyi daha ya┼čl─▒ k─▒lmaktad─▒r. Kad─▒nlar─▒n
ya┼čam s├╝resindeki de─či┼čimler, anneyi yitirmenin orta ya┼čtan emeklilik
├Âncesine do─čru kayd─▒─č─▒n─▒ ve kad─▒n─▒n ortak ya┼čama s├╝resinin erke─činkinden
uzun oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r. Do─čum oran─▒n─▒n azalmas─▒
nedeniyle ya┼čl─▒lara d├╝┼čen gen├ž say─▒s─▒nda da ├Ânemli bir azalma olmaktad─▒r.

├ľl├╝m oranlar─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č ve kad─▒nlar─▒n kendilerinden b├╝y├╝k erkeklerle
evlenmeleri, kad─▒nlar─▒n dulluk deneyimlerini ka├ž─▒n─▒lmaz k─▒lmaktad─▒r.
ABD’nde ya┼čayan 65 ve daha ├╝st├╝ ya┼člardaki kad─▒nlar─▒n sadece
% 41’inin ya┼čayan e┼či vard─▒r, erkeklerin ise sadece % 14’├╝n├╝n
e┼čleri ├Âlm├╝┼č durumdad─▒r (ABD, N├╝fus B├╝rosu, 1981). ├çok genel olmamakla
birlikte, ya┼čl─▒ erkeklerin kad─▒nlara oranla yeniden evlenme
olas─▒l─▒klar─▒ 5 kat daha fazlad─▒r. 65 ya┼č─▒n ├╝st├╝ndeki erkeklere oranla
bekar kad─▒n say─▒s─▒ ├╝├ž kat daha fazlad─▒r. Bu say─▒sal avantaj erkeklerin
daha gen├ž kad─▒nlarla evlenmeleri gibi toplumsal bir normla da
desteklenmektedir. B├╝t├╝n bunlara kar┼č─▒n kad─▒nlar─▒n e┼čleriyle ge├žirdikleri
s├╝re artm─▒┼čt─▒r. Ortalama evlenme ya┼č─▒nda (kad─▒nlar i├žin 22, erkekler i├žin
25) evlenenler aras─▒nda kad─▒nlar─▒n % 64’├╝ kocas─▒n─▒n ├Âl├╝m├╝nden ├Ânce
40 y─▒ll─▒k bir evlilik d├Ânemi ya┼čamaktad─▒r. Bu durumda, ilk ├žocuksuz
y─▒llar da dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, evlili─čin yakla┼č─▒k ├╝├žte biri “bo┼č yuva”da
ge├žmektedir.

b. Psikososyal ├Âzellikler

─░nsanlar ya┼čland─▒k├ža akraba olduklar─▒ insan say─▒s─▒ da artmaktad─▒r,
aileye yeni ├╝yeler ve yeni ku┼čaklar eklenmektedir. Ancak, ├╝yelerdeki
art─▒┼č belli bir davran─▒┼č ├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝n olu┼čmas─▒ demek de─čildir. Do─čum
oran─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č her ├žocu─ča verilen ilgiyi artt─▒rm─▒┼č, karde┼č kavgas─▒n─▒
azaltm─▒┼čt─▒r. Ge├žmi┼čte bebek ├Âl├╝mleri y├╝ksekken anababalar, ├žocuklar─▒na
duygusal olarak fazlaca ba─članmamaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒, ayn─▒ neden
┼čimdi de ya┼čl─▒lar─▒n yeniden evlenmelerini engelliyor olabilir. ├ľl├╝m
oran─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č ┼čimdi insanlar─▒n daha k├Âkl├╝ ku┼čaklararas─▒ ili┼čkiler
kurmalar─▒na, geli┼čimsel bunal─▒mlara dayanakl─▒ g├╝├žl├╝ ba─člar olu┼čturmalar─▒na
yol a├žmaktad─▒r. ├ço─čunluk ya┼čl─▒ oldu─ču i├žin olgunluk fark─▒ndan
do─čan ku┼čaklararas─▒ ├žat─▒┼čma hemen hemen ortadan kalkmaktad─▒r.
Ya┼čl─▒ akrabalar ya┼čl─▒l─▒ktaki toplumsalla┼čma y├Ântemleri a├ž─▒s─▒ndan
gen├žlere de yararl─▒ olmaktad─▒rlar.

Ya┼čam s├╝resinin uzunlu─ču ve ya┼č farklar─▒n─▒n azl─▒─č─▒ nedeniyle bir├žok
anababa ├žocuklar─▒yla birlikte ya┼članmaktad─▒r. Emekli olan ve kendi
├žocuklar─▒n─▒ evlendiren ├žocuklar ┼čimdi de anababalar─▒na bakmak
durumundad─▒rlar. Bu durumda Brody “orta ku┼čak s─▒k─▒┼čmas─▒”ndan s├Âz etmektedir.
Yeti┼čkinler hem ├žocuklar─▒n─▒n hem de anababalar─▒n─▒n istemlerini
yerine getirmekte g├╝├žl├╝k ├žekmektedirler. ├çocuklar─▒n bo┼čaltt─▒─č─▒
yuva ya┼članan anababa ve akrabalar taraf─▒ndan doldurulmaktad─▒r. Ya┼čl─▒lar─▒n
├Âl├╝m├╝ de bir├žok insan─▒n yuvan─▒n bo┼čalmas─▒n─▒ yeniden ya┼čamas─▒na
neden olmaktad─▒r. Kad─▒nlar─▒n d─▒┼čarda ├žal─▒┼čmas─▒ da ya┼čl─▒ anababaya
bakmay─▒ sorun haline getirmektedir (├Âzellikle bu bak─▒m─▒n kad─▒n─▒n
i┼či oldu─čunu d├╝┼č├╝nen ├ževrelerde). Geleneksel olarak ya┼čl─▒lar─▒n bak─▒m─▒n─▒
orta ya┼čl─▒lar ├╝stlendi─činden, bunlar─▒n gitgide daha fazla d─▒┼čarda
├žal─▒┼čmalar─▒yla sorun daha da zorla┼čmaktad─▒r.

20’inci y├╝zy─▒lda geli┼čmi┼č ├╝lkelerde ya┼čam d├╝zenlemeleri ├žarp─▒c─▒
bi├žimde de─či┼čime u─čram─▒┼čt─▒r. Amerika Birle┼čik Devletleri’nde 1900
y─▒llar─▒nda 65 ya┼č─▒ndaki n├╝fusun % 60’─▒ ├žocuklar─▒n─▒n yan─▒nda bar─▒n─▒rken,
bu oran 1980’lerde % 15’e inmi┼čtir. Bu de─či┼čimler ├Âzellikle y├╝zy─▒l─▒n
ikinci yar─▒s─▒nda h─▒zlanm─▒┼čt─▒r. Ya┼čl─▒ insanlar ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ korumak
istemektedirler. Yeti┼čkin ├žocuklar─▒yla ya┼čayanlar kendilerine
bakamayacak kadar hasta ya da yoksul olanlard─▒r. Genel kan─▒n─▒n aksine,
ge├žmi┼čte geni┼č ailede ya┼čaman─▒n da % 10’dan fazla olmad─▒─č─▒ ortaya
├ž─▒km─▒┼čt─▒r (en az─▒ndan ya┼čam─▒n k─▒sa s├╝rmesi nedeniyle). ├çocuklar─▒ndan
ayr─▒ ya┼čayan ya┼čl─▒lar─▒n kendilerini mutlaka ihmal edilmi┼č hissetmedikleri
de saptanmaktad─▒r; ├╝stelik ├žocuklar─▒yla ya┼čayanlardan
daha fazla mutlu olduklar─▒ da s├Âylenebilir.

Yaln─▒z ya┼čama e─čilimine kar┼č─▒n ya┼čl─▒lar─▒n ├žo─ču ili┼čki kurabilecekleri
akrabalar─▒na yak─▒n ya┼čamay─▒ ye─člemektedir. ├çocuklarla ili┼čki i┼č├ži
s─▒n─▒f─▒nda orta s─▒n─▒ftan daha s─▒k, di─čer akrabalarla ili┼čki orta s─▒n─▒fta i┼č├ži
s─▒n─▒f─▒ndan daha s─▒k g├Âr├╝lmektedir. ─░li┼čkilerde cinsiyet de ├Ânemli bir
etken: Kad─▒nlar k─▒zlar─▒yla ili┼čkilerini erkeklerden daha ├žok s├╝rd├╝r├╝yorlar,
anne akrabalar─▒ baba akrabalar─▒ndan daha yak─▒n say─▒l─▒yor. Erkekler
anababalar─▒na ekonomik, k─▒zlar ise toplumsal ve duygusal destek
sa─čl─▒yorlar. Cinsiyete ba─čl─▒ ├Âzellikler ├žal─▒┼čan s─▒n─▒fta orta s─▒n─▒fa
oranla daha belirgindir. Hi├ž evlenmemi┼člerin akraba ili┼čkileri daha
zay─▒f; ayr─▒lm─▒┼člar kendi ailelerinden daha fazla yard─▒m g├Âr├╝yorlar; yeniden
evlenme akrabal─▒klar─▒ geni┼čletiyor… Ara┼čt─▒rmalar, nesnel akraba
ili┼čkilerinin ├žok anlaml─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, ili┼čkinin ├Âznel olmas─▒n─▒n istendi─čini,
duygusal olarak g├╝venebilecekleri bir dosta sahip olan ya┼čl─▒lar─▒n
sa─čl─▒klar─▒n─▒n ve ya┼čam doyumlar─▒n─▒n daha ├╝st d├╝zeyde oldu─čunu
g├Âstermektedir.

├çocuklar, di─čer destekleme g├Ârevleri yan─▒nda, torunlarla b├╝y├╝k
anababalar aras─▒nda k├Âpr├╝ olma g├Ârevini de yerine getirmektedirler.
Hill ve arkada┼člar─▒ orta ku┼ča─č─▒ “ku┼čaklararas─▒ ba─č─▒n k├Âpr├╝s├╝” olarak
nitelemektedir. Son ara┼čt─▒rmalara g├Âre d├Ârt b├╝y├╝k anababadan ├╝├ž├╝ torunlar─▒n─▒
ayda en az iki kez g├Ârmektedir. Robertson, Neugarten’in
daha ├Ânce s├Âz├╝ edilen s─▒n─▒flamas─▒ndan farkl─▒ bir b├╝y├╝kanababa tipolojisi
geli┼čtirmi┼čtir. Robertson, ├Âzellikle b├╝y├╝kanababa rol├╝n├╝n toplumsal
ve k├╝lt├╝rel boyutlar─▒n─▒ birbirinden ay─▒rarak d├Ârt b├╝y├╝kanababa tipi
saptamaktad─▒r: 1) “Payla┼č─▒lm─▒┼č” b├╝y├╝kannenin b├╝y├╝kannelik rol├╝ konusunda
y├╝ksek ki┼čisel ve toplumsal beklentileri vard─▒r. Torunlar─▒yla
├žok ilgilidir, onlar i├žin en iyi olan─▒ yapmaya ├žal─▒┼č─▒r. 2) “Uzak” b├╝y├╝kanne
tipi kar┼č─▒ u├žta yer al─▒r, b├╝y├╝kannelik konusunda d├╝┼č├╝k ki┼čisel ve
toplumsal beklentileri vard─▒r. Bu iki tip aras─▒nda, b├╝y├╝kanababal─▒─č─▒n
normatif ve moral y├╝nlerini vurgulayan “simgesel” b├╝y├╝k anababa ile,
bu rol├╝n ki┼čisel y├Ân├╝n├╝ vurgulayan “bireyselle┼čmi┼č” b├╝y├╝k anababa
yer al─▒r. Robertson deneklerinin ├╝├žte birinin b├╝y├╝kanababal─▒─č─▒ anababal─▒─č─▒n
ye─člediklerini bulmu┼čtur. Kahana ve Kahana ise, ├žocuklar─▒n
b├╝y├╝d├╝k├že kendilerine a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝n b├╝y├╝k anababalar─▒ daha az ye─člediklerini
saptam─▒┼čt─▒r. Torunlar─▒n b├╝y├╝kanababalar─▒n─▒ nas─▒l alg─▒lad─▒klar─▒
konusunu Robertson da incelemi┼č, 18-26 ya┼člar─▒ndaki i┼č├ži s─▒n─▒f─▒
deneklerinin b├╝y├╝k anababalar i├žin olumlu g├Âr├╝┼čler belirttiklerini, her
├╝├ž ki┼čiden ikisinin gerekti─činde b├╝y├╝k-anababaya bakma sorumlulu─čuna
inand─▒─č─▒n─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝r (Aizenberg ve Treas, 1985).

%d blogcu bunu be─čendi: