hd porno porno hd porno porno

Category: Fiziksel Engelliler Tedavisi

Fiziksel engelliler i├žin Thai Masaj─▒

Thai Masaj─▒Thai masaj─▒, temel yap─▒s─▒n─▒ Hint Yoga ve ├çin geleneksel t─▒bb─▒n─▒n olu┼čturdu─ču bu masajda ├žo─čunlukla bas─▒ ve germe hareketleri yap─▒lmaktad─▒r. Giyinik olarak yar─▒ sert bir zeminde yap─▒lamaktad─▒r. Thai masaj─▒, altm─▒┼č ├že┼čit germe, ├žekme, esnetme ve bas─▒ hareketleri uygulanabilen bu masaj bir bu├žuk saatten d├Ârt saate kadar s├╝rebilen bir zaman diliminde yap─▒l─▒p, masaj s─▒ras─▒nda ki┼čide her ne kadar rahats─▒zl─▒k uyand─▒rmaktaysa da uygulama sonras─▒nda ciddi derecede fark edilebilir bir rahatlama olmaktad─▒r.

 

TaylandÔÇÖda 2.500 y─▒ldan bu yana yap─▒lan ve TaylandÔÇÖ─▒n geleneksel ┼čifa sanatlar─▒ndan bir tanesi olan Thai masaj─▒n─▒n temel yap─▒s─▒n─▒ Hint Yoga ve ├çinÔÇÖin geleneksel t─▒bb─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Thai masaj─▒, Uzakdo─ču felsefesi ve bilgisi ─▒┼č─▒─č─▒nda, tamam─▒yla do─čal ve insan sa─čl─▒─č─▒n─▒ hem zihinsel hem de bedensel y├Ânden iyile┼čtirmeyi ama├ž edinen bir uygulamad─▒r. Teknik olarak; v├╝cuttaki enerji ak─▒┼č dengesini sa─člamak i├žin enerji kanallar─▒ ├╝zerinde bulunan noktalara pres ve eklem esnekli─či ve hareketlili─čini sa─člamak i├žin pasif yoga hareketlerini kapsamaktad─▒r. Thai masaj─▒ k─▒yafetli bedene ve yer minderi ├╝zerinde yap─▒l─▒r.

Pek ├žok ki┼či bilir ki TaylandÔÇÖda olman─▒n en g├╝zel yan─▒, masajd─▒r. Her sokakta en az 5-6 belki de daha fazla masaj salonu bulursunuz, her al─▒┼čveri┼č merkezinde onlarca masaj salonu vard─▒r. Masaj seven herkes i├žin de Tayland ger├žek bir cennet. Tayland halk─▒ inan─▒lmaz g├╝lery├╝zl├╝, sizi anlasa da anlamasa da hep g├╝l├╝mseyerek kafa sall─▒yorlar, ─░ngilizceleri ├žok enteresan, kelimeleri iki defa tekrarlayarak konu┼čuyorlar ─░ngilizceyi de, san─▒r─▒m bu kendi dillerinden gelen bir ├Âzellik.ÔÇÖÔÇÖ Same sameÔÇÖÔÇÖ en ├žok kulland─▒klar─▒ kelime .

 

Heryerde oldu─ču gibi masaj salonunda da kap─▒larda ve sonsuz bir g├╝lery├╝zle kar┼č─▒lan─▒yoruz. ├ľnce terlikler veriyorlar, ayaklar─▒m─▒z g├╝zel kokan jellerle y─▒kan─▒yor, sonra ellerimize k─▒yafetler tutu┼čturuyorlar, t├╝m masajlarda soyunurken bu masajda giyiniyorsunuz. TaylandÔÇÖa has bir k─▒yafet bunlar, alt ve ├╝stten olu┼čuyor. Yataklar─▒n etraf─▒ perdelerle ├ževrili. Masaj─▒ neredeyse ibadet sayg─▒s─▒ ile yap─▒yorlar. Orjinal Thai masaj─▒ 2 saat s├╝r├╝yor, ayak parmak ucundan sa├ž─▒n─▒n teline kadar masaj yap─▒l─▒yor. ─░nsan─▒ e─čip b├╝k├╝p, ├╝st├╝nde emekliyorlar ,ama kendinizi inan─▒lmaz ├Âzel ve huzurlu hissediyorsunuz ellerinde.

Thai Masaj─▒ ya─čla yap─▒lan bir masaj de─čil, belirli noktalara bask─▒ uygulanarak yap─▒lan bir masaj. Ve o anda ├žok sert gelse de bas─▒n├žlar, hemen sonras─▒nda inan─▒lmaz bir rahatlama hissediyorsunuz. Masaj yapt─▒r─▒rken en ├Ânemli soru; yapan ki┼čilerin diplomas─▒n─▒n nereden oldu─ču. E─čer Wat-PhoÔÇÖdan diplomal─▒larsa g├Ân├╝l rahatl─▒─č─▒ ile kendinizi ellerine emanet edebilirsiniz. ├ç├╝nk├╝ Wat Pho en eski tap─▒nak olmakla birlikte( neredeyse 200 y─▒l) ilk ├╝niversitesi olarak da ge├žmekte ve en ├Ânemli masaj okulu da burada, y├╝zy─▒llard─▒r masaj ├Â─čretilmekte burada. Duvarlar─▒nda da ├žook eskilerden kalma anatomi derslerini and─▒ran duvar resimlerini g├Ârebiliyorsunuz. Bunun yan─▒nda i├žinde devasa boyutta(46 metre uzunlu─čunda, 15 metre y├╝ksekli─činde) yatan Buda heykeli bulunmakta, i├žinde eski krallar─▒n ve ailerinin k├╝llerinin sakland─▒─č─▒ an─▒tlar var. Bunlar inan─▒lmaz itinal─▒ ├ži├žek fig├╝rleri ile s├╝sl├╝ porselen par├žalarla kapl─▒. What PhoÔÇÖnun giri┼či Chetuphon cd. ├╝zerinde, giri┼či 20 baht, e─čer rehbere ihtiya├ž duyarsan─▒z hemen giri┼čte ├Âzel rehber bulabiliyorsunuz. Masaj seven herkes i├žin de Tayland ger├žek bir cennet

[sz-youtube url=”https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=EPuvZG886YI” /]

 

 

Fiziksel Engellilerin E─čitimi

E─čitim ve Rehabiliyasyonu
{loadposition header}

Rehabilitasyon , ki┼činin do─ču┼čtan veya sonradan, herhangi bir nedenle olu┼čan kal─▒c─▒ veya ge├žici yetersizliklerinin ve fonksiyonel olarak i┼č ve g├╝nl├╝k ya┼čant─▒s─▒ndaki kay─▒plar─▒n─▒n belirlenmesi ve ayn─▒ zamanda psikolojik sosyal ve mesleki a├ž─▒dan da desteklenerek g├╝nl├╝k ya┼čamda ba─č─▒ms─▒z ve sosyal rollerini (evlilik, anne-baba rol├╝, i┼č vb.)yerine getirmesini sa─člayacak yakla┼č─▒mlar─▒n b├╝t├╝n├╝d├╝r. Rehabilitasyon; e─čitimi de kapsayacak bi├žimde ya┼čam boyu devam eder . T─▒bbi, sosyal, psikolojik, e─čitim ve mesleki alanlar gibi farkl─▒ rehabilitasyon uygulamalar─▒n─▒ i├žermektedir.

 
A- T─▒bbi Rehabilitasyon T─▒bbi rehabilitasyon s├╝reci i├žinde as─▒l ama├žlanan, ├Âz├╝rl├╝ ki┼činin fiziksel kapasitesini artt─▒rarak onun, g├╝nl├╝k ya┼čamda m├╝mk├╝n olabilen maksimum fonksiyonel ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na ula┼čmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Bu ama├žla hekim taraf─▒ndan te┼čhis konulduktan sonra gerekli t─▒bbi ve cerrahi tedavi yan─▒nda fiziksel ve psikososyal problemlerin ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin uygulanan rehabilitasyon yakla┼č─▒mlar─▒d─▒r. ├ľz├╝rl├╝ ki┼čilerin rehabilitasyonu bir ekip ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ gerektirir. Bu ekipte hekim, fizyoterapist, i┼č u─čra┼č─▒ terapisti, psikolog, hem┼čire, beslenme ve diyet uzman─▒, ├žocuk geli┼čim uzman─▒, ├Âzel e─čitimci, sosyal hizmet uzman─▒, mesleki dan─▒┼čman, protez-ortez teknikeri yer almaktad─▒r.

├ľz├╝rl├╝ ki┼či, fizyoterapist taraf─▒ndan fiziksel fonksiyonel d├╝zey a├ž─▒s─▒ndan de─čerlendirilir ve fizyoterapi-rehabilitasyon program─▒na al─▒n─▒r. ├ľzr├╝n e─čitim ve rehabilitasyon y├Ân├╝ sadece ├Âz├╝rl├╝y├╝ de─čil, ayn─▒ zamanda ki┼činin ailesini, arkada┼člar─▒n─▒, okulunu ve ├ževresini de i├žerir. Aile, okul ve ├ževrenin rehabilitasyon program─▒na kat─▒lmas─▒ gerekmektedir. ├ľz├╝r ki┼činin yan─▒nda beraber ya┼čad─▒─č─▒ aile ├╝yelerini de etkileyece─či i├žin rehabilitasyon program─▒nda aileye ├žok ├Ânemli g├Ârevler d├╝┼čmektedir .

 

B- ─░┼č U─čra┼č─▒ Tedavisi ─░┼č ve u─čra┼č─▒ tedavisinde ama├ž ├Âz├╝rl├╝n├╝n g├╝nl├╝k ya┼čam aktivitelerinde ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazand─▒rmakt─▒r. Terapist, kendi i┼člerini yapmada, beslenme, giyinme, kendine bak─▒m, tuvaletini yapabilme ve banyo yapabilme, oyun oynamada veya okul ile ili┼čkili aktivitelere kat─▒lmada zorluk ya┼čayan ├Âz├╝rl├╝leri de─čerlendirir ve tedavi eder; gerekti─činde yard─▒mc─▒ ara├žlar─▒ ├Ânerir. Terapi program─▒n─▒n bir par├žas─▒ olarak terapist size ├žocu─ča yard─▒m edebilmek i├žin ne yapman─▒z gerekti─čini anlatacakt─▒r.

C- Sosyal Rehabilitasyon Sosyal rehabilitasyonda ama├ž ├Âz├╝rl├╝n├╝n sosyal, e─člendirici ve destekleyici aktivitelere kat─▒l─▒m─▒n─▒ sa─člayarak toplumla b├╝t├╝nle┼čmesine yard─▒mc─▒ olmakt─▒r.

D- Mesleki Rehabilitasyon Mesleki rehabilitasyonda ama├ž, ├Âz├╝rl├╝ ki┼činin mesle─čine devam edebilmesini sa─člamak veya e─čer devam edemiyor ise varolan fonksiyonlar─▒na uygun yeni bir i┼č i├žin e─čitimidir. Bu amaca ula┼čabilmek i├žin, ├Âz├╝rl├╝ ki┼činin fonksiyonel ve ├žal─▒┼čma kapasitesi de─čerlendirilir ve hangi i┼č kolunda e─čitim verilece─čine karar verilir. Bunu takiben se├žilen i┼č kolunda ├žal─▒┼čma kapasitesini artt─▒r─▒c─▒ e─čitim ve mesleki rehabilitasyon hizmeti verilir.

8- ORTOPED─░K ├ľZ├ťRL├ť ├çOCU─×UN E─×─░T─░M VE REHAB─░L─░TASYONUNDA A─░LEN─░N ROL├ť ├çocu─čunuza Yard─▒m Edin Aile ├žocu─čun ilk ve en ├Ânemli e─čitimcisidir. Evde ve s─▒n─▒fta ├že┼čitli yollarla ├žocu─čunuza yard─▒m edebilirsiniz.

┬ž ├çocu─čunuzun ├Â─čretmeninin sizi tan─▒mas─▒n─▒ sa─člay─▒n. Nas─▒l yard─▒m edebilece─činiz konusunda ├Â─čretmene ger├žek├ži bir fikir verin. ├çocu─čunuza yeteri kadar zaman ay─▒r─▒n.

┬ž ├çocu─čunuzun geli┼čimi ve b├╝y├╝mesi ├╝zerinde ├Ânemli bir etkiye sahipsiniz. Bunu takip edin ve ├žocu─čunuzun e─čitiminde aktif rol ├╝stlenin.

Bu ├Ânerileri mutlaka yapmaya ├žal─▒┼č─▒n. ├çocu─čunuza yard─▒m etme ├žabas─▒nda yaln─▒z de─čilsiniz. ├çocu─čunuzun iyi olmas─▒n─▒ ve geli┼čimini sa─člama y├Ân├╝nde ├žaba g├Âsteren ba┼čka insanlarla berabersiniz. Bunlar rehabilitasyon ekibi ├╝yeleri, ├Â─čretmen ve toplumdaki kamu okullar─▒n─▒n kaynaklar─▒ size bu konuda yard─▒m eli uzatmaktad─▒r.

├çocu─čunuzu haz─▒rlay─▒n

┬ž ├çocu─čunuzun rehabilitasyon e─čitimini alaca─č─▒ ├Âzel e─čitim ve rehabilitasyon merkezine adaptasyonunu sa─člamak i├žin okula, s─▒n─▒fa ve e─čitimcilerine uyumu i├žin s├╝re tan─▒nmal─▒d─▒r .

┬ž ├çocu─čunuzun s─▒n─▒fa zaman─▒nda girmesini sa─člay─▒n. ├çocu─čunuzun s─▒n─▒ftaki davran─▒┼člar─▒n─▒ etkileyen ev i├žindeki g├╝nl├╝k olaylar─▒ ├Â─čretmene s├Âyleyin. Bu ├Âzel olaylar mutlu anlar (do─čum g├╝n├╝, aile yak─▒nlar─▒ndan birinin ziyareti veya yolculuk gibi) veya mutsuz anlar (├Âl├╝m, hastal─▒k veya ailenin d├╝zeninde bozulma olmas─▒ gibi) olabilir.

┬ž Tedavide, ila├žlarda veya hastal─▒─č─▒n gidi┼činde olu┼čan de─či┼čiklikleri de ├Â─čretmene bildirin.

├çocu─čun becerilerini artt─▒r─▒n

┬ž ├çocu─čunuzun g├╝nl├╝k aktivitelere kat─▒l─▒m─▒n─▒ art─▒rmak i├žin ek ├žabalar harcayabilirsiniz. Ger├žekten yapabilece─činiz aktivitelerle ilgili olarak ├Â─čretmenle konu┼čun ve ├žocu─čunuzun kuvvetini art─▒racak, problemlerini ├ž├Âzmeye yard─▒m edecek konularda yard─▒m istemekten ├žekinmeyin.

Anne-baba olarak sorumlulu─ču payla┼č─▒n.

┬ž K├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n hepsi farkl─▒ deneyimler ve farkl─▒ nesnelerle ├Â─črenirler. Yani ├žocu─čunuz da di─čer ├žocuklar gibi evdeki g├╝nl├╝k aktivitelerle olabildi─čince fazla ilgilenmelidir. Sa─čl─▒kl─▒ bir ├žocuk i├žin bir k├Âpek beslemek iyi ise, ortopedik ├Âzr├╝ olan ├žocuk i├žin de bu iyidir. ├çocu─čun ilgilendi─či herhangi bir aktivite ├žocu─čun kendine g├╝venini sa─člayacak ve geli┼čimine yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Ev Aktiviteleri

┬ž Evdeki aktiviteler ├žocuk ve aile i├žin olabildi─čince e─členceli olmal─▒d─▒r. ├çocu─čunuza ve kendinize fazla y├╝klenmeyin. G├╝nl├╝k aktiviteleri nas─▒l kolayla┼čt─▒rabilece─činizle ilgili fizyoterapistinden tavsiye isteyin.

┬ž ├çocu─čunuza kar┼č─▒ sevgi ve yard─▒m duygular─▒yla yakla┼čarak evdeki g├╝nl├╝k aktiviteleri beraber yapmaya ├žal─▒┼č─▒n. Evde yapt─▒─č─▒n─▒z i┼člerin hepsi ├Âzel ihtiya├žlar─▒ olan ├žocu─čunuzun d├╝nyay─▒ daha iyi tan─▒mas─▒na yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. ├ľrne─čin, ─▒┼č─▒klar─▒ a├žmak i├žin, masay─▒ haz─▒rlamak i├žin veya yata─č─▒ d├╝zeltmek i├žin neler yapt─▒─č─▒n─▒z─▒ anlatabilirsiniz. Ev i├žinde ve ev d─▒┼č─▒ndaki renkleri g├Âstererek bu renklerin isimlerini s├Âyleyebilirsiniz. Her taba─č─▒n yan─▒na ka┼č─▒k koymak, kurabiyeleri getirmek veya ├žama┼č─▒r sepetine ├žama┼č─▒rlar─▒ koymak gibi basit g├Ârevler verebilirsiniz.

┬ž ├çocu─čun e─čitimine yard─▒mc─▒ olmak i├žin pahal─▒ oyuncak veya ara├žlar ┼čart de─čildir. T├╝m evlerde bulunan ├žaydanl─▒k, tava, ├žorap, ka┼č─▒k ve dergi resimleri gibi ara├žlar─▒n hepsi ├Â─čretmek i├žin iyi ara├žlard─▒r. ├çaydanl─▒k veya tavalar ritim aletleri olarak kullan─▒labilir. ├çoraplar renkleriyle e┼čle┼čtirilebilir ve katlanabilir. Resimlere isim verilebilir veya hikaye anlatmak i├žin kullan─▒labilirler.

┬ž ├çocu─čunuza ├žok fazla aktivite verirseniz bu ba┼čar─▒s─▒zl─▒k ve kar─▒┼č─▒kl─▒k ile sonu├žlanabilir. ├çocu─čunuzla birlikte ├žal─▒┼čt─▒k├ža ├žocu─čunuz i├žin neyin ne kadar yeterli oldu─čunu anlars─▒n─▒z.

├çocu─čunuza yapmas─▒n─▒ s├Âyledi─činiz ve istedi─činiz konularda tutarl─▒ olun. Ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n Desteklenmesi

┬ž Ba─č─▒ms─▒zl─▒k ├žocuklar─▒n kendilerini daha iyi hissetmelerini sa─člar ve di─čer ├žocuklarla birlikte becerilerini geli┼čtirmelerine yard─▒mc─▒ olur. ├çocuklar─▒n kendi kendilerine ├Â─črenmelerini sa─člamak ├žok ├Ânemlidir. Bu nedenle ├žocu─čunuzun kendi yapabildi─či bir aktiviteyi asla siz ├╝stlenmeyin. ├ľrne─čin; bacaklar─▒nda ortopedik ├Âzr├╝ var ve elleri sa─člam ise ├žoraplar─▒n─▒ siz giydirmeyin yada yeme─čini siz yedirmeyin.

ÔÇó ├çocu─čunuzun v├╝cut hareketleri birbiriyle uyumsuz ise aktiviteleri yaparken ├žocu─čunuzun d├╝┼čmesini veya yaralanmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin yard─▒mc─▒ aletleri kullan─▒n. ├çocu─čunuzun ke┼čfetme s├╝recinde nas─▒l korunabilece─či ile ilgili olarak e─čitimcilerden bilgi alabilirsiniz.

├ľvg├╝ ve Cesaretlendirme

┬ž ├çocu─čunuzun ba┼čar─▒lar─▒n─▒ ├Âvmeyi unutmay─▒n. Baz─▒ ├žocuklar i├žin ├žok ufak g├Ârevlerin ba┼čar─▒lmas─▒ bile uzun zaman alabilir. D├Ânmeden oturmaya, kendi ba┼č─▒na yemek yiyebilmeye kadar t├╝m ba┼čar─▒lar ger├žek bir ilerlemeyi g├Âsterir ve ├Âvg├╝y├╝ hak eder.

┬ž ├çocuk ba┼čar─▒s─▒z olsa veya hata yapsa bile ├žocu─ču u─čra┼č─▒ndan dolay─▒ ├Âv├╝n. Tekrarlayan ├Âvg├╝ ├žocu─čun ├žabas─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesini sa─člayacakt─▒r.

┬ž Ortopedik ├Âz├╝rler ├Âncelikli olarak ki┼činin fiziksel becerilerini k─▒s─▒tlayan durumlard─▒r. Kontrol edilemeyen kas hareketleri veya ├žocu─čun tekerlekli sandalye kullanmas─▒ gibi nedenlerle ailesi, ├ževresi taraf─▒ndan kolay kabul g├Ârmeyebilir. Bu durum ├žocu─čun toplumla kayna┼čmas─▒n─▒ engelleyebilir. ├ço─ču zaman ailelerinin a┼č─▒r─▒ koruyucu tutumlar─▒ ya da toplumun ac─▒ma duygusundan kaynaklanan a┼č─▒r─▒ koruyuculu─ču sonucunda, ortopedik ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar kendilerini s─▒n─▒rl─▒ bir ├ževrede ve imkans─▒zl─▒klar i├žinde bulmaktad─▒rlar

. ├çocu─čun di─čer ├žocuklarla ve yeti┼čkinlerle ileti┼čim kurmas─▒n─▒ sa─člay─▒n. Bir ┼čeyler yapmas─▒, konu┼čmas─▒, oynamas─▒ ve tart─▒┼čmas─▒ i├žin cesaretlendirin.

Ortopedik ├Âz├╝rl├╝ bireylere ├Âzg├╝ davran─▒┼č ├Âzellikleri olmay─▒p, onlar─▒n ki┼čilikleri de anne-babalar─▒n─▒n, karde┼člerinin, arkada┼člar─▒n─▒n, ├Â─čretmenlerinin ve toplumun onlar─▒ nas─▒l g├Ârd├╝klerine ba─čl─▒ olarak geli┼čmektedir. Zihinsel yetersizli─či olmayan ortopedik ├Âz├╝rl├╝ ├žocuk ve gen├žlerin sosyal ya┼čam becerileri ve sosyal- duygusal gereksinimleri ortopedik ├Âzre sahip olmayan ├žocuklar ile ayn─▒ d├╝zeydedir. Aile bireyleri ve toplum taraf─▒ndan uygun ┼čekilde desteklenen ortopedik ├Âz├╝rl├╝ ├žocuk giderek ba─č─▒ms─▒z ya┼čama haz─▒rlanacak ve gelecekte toplumun aktif ve ├╝retken bir par├žas─▒ olacakt─▒r.

Fiziksel Engellilerde ├ľrnek Egzersizler

ORTOPED─░K ├ľZR├ťN TEDAV─░S─░NDE EGZERS─░Z UYGULAMALARI
{loadposition header}

Egzersizler, t edavi amac─▒yla kullan─▒laca─č─▒ zaman akla g├╝nl├╝k hayatta kulland─▒─č─▒m─▒z hareketlerin biraz d─▒┼č─▒nda, probleme y├Ânelik ├Âzel tasarlanm─▒┼č hareketler gelmelidir.

Ortopedik ├Âzre yol a├žan problemin tedavisine y├Ânelik egzersizler; kas, kemik, eklem durumuna, kay─▒p olan ve var olan fonksiyonel kapasiteye g├Âre ├Âzel olarak tasarlanmal─▒, k─▒sa ve uzun vadedeki hedefler belirlenerek hastaya ├Â─čretilmeli ve sonu├žlar─▒ de─čerlendirilmelidir. Gerekti─činde egzersizler de─či┼čikliklere ve durumlara g├Âre yeniden planlanmal─▒d─▒r

.┬á├ľzel olarak planlanm─▒┼č egzersizlere ula┼čmak i├žin mutlaka doktora ve fizyoterapiste ba┼čvurulmal─▒d─▒r. Her birey i├žin uygulanacak egzersiz farkl─▒d─▒r.

A- Ortopedik Probleme Y├Ânelik Olarak Kullan─▒lan Egzersizlerin Ama├žlar─▒;┬á–┬á┬áVar olan bir fonksiyonel yetersizli─čin kal─▒c─▒ bir ├Âzre d├Ân├╝┼čmemesi amac─▒yla ├Ânleyici olarak, olu┼čmu┼č ancak hen├╝z esnek bir yap─▒da oldu─ču i├žin giderilebilir olan, bir ┼čekil bozuklu─čunun kal─▒c─▒ bir hale gelmesini ├Ânlemek i├žin,┬á┬á┬áOrtopedik ameliyatlarla d├╝zeltilmesi planlanan bir probleme ba─čl─▒ olarak olu┼čan kas kuvvet dengesizli─čini gidererek dokular─▒n ameliyata haz─▒rlanmas─▒ ve ameliyat sonras─▒ toparlanman─▒n kolayla┼čt─▒r─▒lmas─▒ i├žin,

┬á┬á┬áOrtopedik ├Âzre ra─čmen var olan fonksiyonel kullan─▒m kapasitesinin artt─▒r─▒lmas─▒ i├žin, var olan ortopedik ├Âz├╝r nedeniyle geli┼čebilecek ikincil ortopedik sorunlar─▒n olu┼čmas─▒n─▒ engellemek i├žin,┬á–┬áKi┼čilerin g├╝nl├╝k ya┼čamda ├ževrelerine olan ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒ yada ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin egzersizlerden yararlanabilmekteyiz.

┬áB- Tedavi Amac─▒ ─░le Kullan─▒lan Egzersiz Y├Ântemleri┬á1- Normal Eklem Hareketleri:┬áEklemlerimizde normalde var olan, ancak baz─▒ problemlerle k─▒s─▒tl─▒l─▒klar geli┼čebilen hareketleri, belirli aral─▒klarla d├╝zenli olarak tekrarlayarak bu eklemlerin hareket s─▒n─▒rlar─▒n─▒ korumaya y├Ânelik olarak yap─▒lan egzersizlerdir. Bazen bir kol k─▒r─▒─č─▒ sonras─▒nda kolun uzun s├╝re al├ž─▒da durmas─▒ ve ard─▒ndan korku nedeniyle hareketsiz tutulmas─▒ dirsek ekleminin hareketinin k─▒s─▒tlanmas─▒na yol a├žar. Burada s├Âz├╝ edilen hareket abart─▒l─▒, zorlay─▒c─▒, diren├žli bir hareket de─čildir ancak hangi ekleme ait hareketler yap─▒l─▒yorsa o eklemin hareket y├Ân├╝ iyi bilinmelidir ve hareket olabildi─čince s─▒n─▒rl─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r. (resim)

2- Kuvvetlendirme Hareketleri:┬áHareketi sa─člayan ve istemli olarak kas─▒labilen kaslar─▒n kuvvetlenebilme ve zay─▒flayabilme ├Âzelli─či vard─▒r. ├çe┼čitli hastal─▒k ve problemlerde kaslar bazen kullan─▒lmamaya, bazen i├žerisindeki bir maddenin eksikli─čine bazen de beyinden gelen komutlar─▒n anormalli─čine ba─čl─▒ olarak eklemleri yeterince destekleyecek ve hareketi sa─člayacak kadar kuvvetli bulunmaz. B├Âyle durumlarda, zay─▒flam─▒┼č olan kaslar─▒n kuvvetlendirilmesi fonksiyonun ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒na yard─▒m edece─či gibi bazen g├Âvdenin yada ba┼č─▒n dik tutulmas─▒na, anormal kas─▒lmalar─▒n yada kuvvetsizliklerin ortaya ├ž─▒karaca─č─▒ zararl─▒ etkilerin ├Ânlenmesine yard─▒m eder. Kuvvetlendirici hareketler, daha ├žok eklem hareketinin bir a─č─▒rl─▒k yada dirence kar┼č─▒ yap─▒lmas─▒yla olu┼čturulur. (resim)

3- Germe Hareketleri:┬áHareketi sa─člayan kaslar─▒n yeterli bir ┼čekilde ├žal─▒┼čabilmesi i├žin normal boylar─▒nda olmalar─▒ gerekir. Baz─▒ ortopedik problemlerde eklemdeki ┼čekil bozukluklar─▒ nedeniyle yada kastan kaynaklanan bir nedenle kas─▒n kas─▒labilme ├Âzelli─čini yitirdi─či durumlarda kas─▒n kat etti─či mesafe k─▒sal─▒r. Bu pozisyonda uzun s├╝re kal─▒nmas─▒ ile kas zamanla normal boyuna d├Ânebilme ├Âzelli─čini yitirir. Kas─▒n gerilmesi bu gibi durumlarda, ├Âzellikle de kas normal boyuna d├Ânebilme ├Âzelli─čini yitirmeden ├Ânce ├žok ├Ânemlidir.

Germe hareketlerinin do─čru uygulanmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ki┼činin a─čr─▒ tolerans─▒na ve gerilen kas─▒n yap─▒s─▒na g├Âre s├╝re ve ┼čiddetinin do─čru olarak ayarlanmas─▒ da son derece ├Ânemlidir (resim)┬áOrtopedik ├Âzr├╝n ├Ânlenmesi, tedavi edilmesi yada mevcut potansiyelin korunmas─▒ konusunda egzersizler her zaman el ├╝st├╝nde tutulmas─▒ gereken yakla┼č─▒mlardan olmal─▒d─▒r.┬á

┬á5- ORTEZLER VE PROTEZLER┬áA- Protez: Do─ču┼čtan ya da sonradan olan herhangi bir nedenle bir uzvun tam veya k─▒smi kayb─▒nda, o uzvun fonksiyonlar─▒n─▒ yerine getirmek ve g├Ârsel olarak v├╝cut b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ sa─člamak ├╝zere at├Âlyelerde haz─▒rlanan parmak, el, kol, bacak ┼čeklindeki d─▒┼čar─▒dan uygulanan takma uzuvlara protez denmektedir. Ayr─▒ca, eklemlerde i├žten uygulanan protezler de mevcuttur.

B- Ortez (Cihaz): Do─ču┼čtan veya sonradan olan bir nedenle bir uzuvdaki fonksiyon kayb─▒, yetersizlik, istenmeyen bir pozisyonu veya bir hareketi ├Ânlemek, v├╝cut par├žalar─▒ndan birini desteklemek ya da korumak gerekti─činde kullan─▒lan metal, plastik, deri ya da kuma┼č par├žalar─▒ndan ├╝retilen yard─▒mc─▒ desteklere ortez denir. ┬áOrtezlerin Kullan─▒m Ama├žlar─▒

1-┬áBir kaza yada ameliyat sonras─▒ baz─▒ v├╝cut par├žalar─▒n─▒n hareketsiz tutulmas─▒ (├Ârne─čin, trafik kazas─▒ sonras─▒ boyuna bir boyunluk tak─▒larak omurili─čin korunmas─▒ gibi),

2-┬áFonksiyonu yapamayan yada yetersiz olan uzuvlar─▒n fonksiyonuna yard─▒m edilmesi (├Ârne─čin, kolun k─▒r─▒lmas─▒na ba─čl─▒ bir sinir yaralanmas─▒nda el bile─čini kald─▒ramayan ki┼činin el bile─činin bu hareketine yard─▒m edilmesi gibi),┬á

3-┬áOlu┼čmakta olan ya da olu┼čmu┼č bir ┼čekil bozuklu─čun d├╝zeltilmesi (├Ârne─čin, bir kas hastal─▒─č─▒ nedeniyle omurgas─▒n─▒ dik tutamad─▒─č─▒ i├žin zamanla omurgada olu┼čan e─čriliklerin hen├╝z ba┼člang─▒├ž a┼čamas─▒ndayken d├╝zeltilmesi gibi),

4- Ortopedik bir soruna ya da kal─▒c─▒ bir probleme d├Ân├╝┼čebilecek durumlar─▒n ├Ânlenmesi (├Ârne─čin, baca─č─▒nda a┼č─▒r─▒ kontrols├╝z kas─▒lmalar─▒ olan bir ki┼čide ayak bile─čini do─čru pozisyonda tutarak bu kas─▒lmalar─▒n ayak bile─či ekleminde, di─čer eklemlerde, g├Âvdede ve kaslarda olu┼čturabilece─či zararl─▒ etkilerinin ├Ânlemesi gibi),

5-┬áA─čr─▒l─▒ durumlarda a─čr─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒ ve giderilmesi (├Ârne─čin, romatizmal bir sorun nedeniyle el bilek hareketleri a─čr─▒l─▒ olan ki┼činin bile─čini do─čru pozisyonda tutarak a─čr─▒ya yol a├žan hareketlerin ve a─čr─▒n─▒n engellenmesi gibi),

6-┬áV├╝cuttaki ortopedik ├Âz├╝r nedeniyle ki┼činin hareketlerini normalden ├žok fazla enerji harcayarak yapabildi─či durumlarda enerji t├╝ketimini azaltmak (├Ârne─čin, ├žocuk felci nedeniyle her iki baca─č─▒nda belirgin kuvvet kay─▒plar─▒ olan ki┼činin, y├╝r├╝me ortezleri ve y├╝r├╝me yard─▒mc─▒lar─▒ ile bir yerden bir yere yard─▒ms─▒z y├╝r├╝d├╝─č├╝nden daha az yorularak y├╝r├╝mesini sa─člamak gibi).┬áOrtezler ve protezler de t─▒pk─▒ egzersizler gibi uzman ki┼čiler taraf─▒ndan probleme ├Âzel olarak ├Ânerilmeli ve uygulanmal─▒d─▒r. Bir ba┼čka ki┼činin protezi ya da ortezi asla kullan─▒lmamal─▒d─▒r.┬á┬á

┬á6- D─░─×ER YARDIMCI ARA├çLAR┬áTekerlekli sandalyeler, y├╝r├╝te├žler, koltuk de─čne─či, baston vs. ile bir yerden ba┼čka bir yere harekete yard─▒m etmektedir. Koltuk de─čne─či ile hareket s─▒ras─▒nda dikkat edilmesi gereken noktalar aras─▒nda koltuk de─čne─činin boyunun ayarlanmas─▒ ve koltuk de─čne─činin koltuk alt─▒na temas etmemesi ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ de─čne─čin koltuk alt─▒na temas─▒ koltuk alt─▒ndaki sinirlerin harabiyetine neden olabilir. Koltuk de─čne─činin do─čru boyu i├žin; el tutma yerinin kal├ža eklemi hizas─▒nda olmas─▒ gerekmektedir.

A- Tekerlekli Sandalyeler:┬áTekerlekli sandalye ile hareketlik sa─član─▒rken, ├žocuk hastalarda tekerlekli sandalye se├žimi s─▒ras─▒nda ├Ânemli olan konu; hastan─▒n b├╝y├╝me h─▒z─▒na uyum sa─člama, ├Âzg├╝ven geli┼čiminin desteklenmesi, ya┼č─▒tlar─▒ ile uygun ileti┼čimin sa─članmas─▒d─▒r. ├çocuklar─▒n geli┼čimsel d├╝zeyleri ve ya┼člar─▒na ba─čl─▒ olarak de─či┼čik ihtiya├žlar─▒ vard─▒r. Fiziksel temas ve elle dokunmaya gereksinimleri vard─▒r. Bu nedenle kullan─▒lan malzemeler fiziksel temas─▒ engellememelidir.┬á┬á

┬áTekerlekli sandalyede oturan bir ki┼čiyi normal bir sandalyeye veya bir koltu─ča ta┼č─▒ma i┼člemine transfer ad─▒ verilmektedir. Bu hareket s─▒ras─▒nda sandalyenin hareket edebilece─čini ve ├žocu─čun ise hareketsiz oldu─čunu unutmamak gerekir. Bu nedenle sandalyeyi tutabilir veya bir duvara yaslayabilirsiniz. Tekerlekli sandalyenin y├Ân├╝n├╝n oturulacak yere do─čru olmas─▒na dikkat edilmelidir. Tekerlekli sandalyenin ayakl─▒klar─▒n─▒n kald─▒r─▒lm─▒┼č ve frenlerinin kilitli olmas─▒na da dikkat edilmelidir.

B- Y├╝r├╝te├žler:┬áY├╝r├╝te├žler ba─č─▒ms─▒z y├╝r├╝menin sa─članmas─▒nda kullan─▒l─▒rlar. Y├╝r├╝te├žlerin ├že┼čitleri vard─▒r. Baz─▒lar─▒ hastan─▒n itmesini kolayla┼čt─▒racak ┼čekilde d├Ârt tekerleklidir, baz─▒lar─▒nda da yanda iki paralel ├žubuk vard─▒r ve ├Ân taraf─▒ kapal─▒d─▒r. B├Âylelikle hastan─▒n ├╝├ž taraf─▒ desteklenmi┼č olur.┬á┬á

┬áC- Koltuk De─čnekleri ve Bastonlar┬á: Ba─č─▒ms─▒z y├╝r├╝me potansiyeli olan ancak dengenin sa─članmas─▒ i├žin bir deste─če gereksinim duyan hastalar i├žin kullan─▒labilirler. Bastonlar─▒n ve koltuk de─čnekleri pek ├žok ├že┼čidi vard─▒r ve bu ara├žlarla y├╝r├╝menin de farkl─▒ ┼čekilleri vard─▒r. Bu nedenle hasta, aile, fizyoterapisti ve/veya doktoru ile konu┼čarak y├╝r├╝mesi i├žin en uygun yolun belirlenmesi ve hastaya ├Â─čretilmesi gerekmektedir.┬á┬á

┬áD- Di─čer Y├╝r├╝me Ara├žlar─▒:┬áK├╝├ž├╝k ├žocuklar tekerlekli sandalye yerine yerde hareket eden aletlerle daha ├žok mutlu olurlar. K├╝├ž├╝k, elle idare edilebilen, ├žocuklar─▒n di─čer ├žocuklarla ve oyuncaklarla oynamalar─▒na olanak veren ├že┼čitli aletler vard─▒r. ├çocu─čun midesi ├╝zerinde uzanarak elleri ve ayaklar─▒ yard─▒m─▒yla kendini itelemek suretiyle hareket edebildi─či cihazlar vard─▒r. Ebeveynler ├žocuklar─▒n─▒n s─▒n─▒fta kullanmas─▒ i├žin b├Âyle bir cihaz alabilirler. ├ť├ž tekerlekli bisiklete bir ├žer├ževe eklenerek ├žocu─čun s├╝rmesi sa─članabilir. Bu s─▒rada ├žocu─čun ayaklar─▒ pedallara ba─član─▒r ve uygun bacak hareketleri geli┼čene kadar bisikleti siz s├╝rebilirsiniz.┬á

┬áE- Di─čer Ekipmanlar:┬áMekanik ara├žlara ek olarak g├╝nl├╝k hayatta kullan─▒lan masa sandalye gibi nesnelerin d├╝zeninde yap─▒lacak de─či┼čimlerle ├žocu─ča yard─▒mc─▒ olunabilir. ├çocu─čun ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layacak ┼čekilde bir d├╝zenleme yapabilmek i├žin fizyoterapistle veya mesleki terapistle i┼čbirli─či yap─▒labilir.┬á

1- ├ľzel Oturma D├╝zenlemeleri┬áOturma dengesi yetersiz olan ├žocuklar i├žin baz─▒ sandalye d├╝zenlemeleri yap─▒lmal─▒d─▒r. Baz─▒ ├žocuklarda ise ├Âzel oturak d├╝zenlemeleri yap─▒lmal─▒d─▒r. Baz─▒ durumlarda normal ayaklar─▒ olan fakat ├žocu─čun d├╝┼čmesini ├Ânleyecek ┼čekilde y├╝ksek kolluklar─▒ olan sandalyeler kullan─▒labilir. Y├╝ksek arkal─▒kl─▒ bir sandalye ├žocu─čun ba┼č─▒n─▒ yukar─▒da tutmas─▒n─▒ ve boynunun desteklenmesini sa─člar. Bazen yast─▒klarla ├žocu─čun desteklenmesi yararl─▒d─▒r. ├çocu─čun yerde oynamas─▒n─▒ sa─člamak i├žin ├že┼čitli farkl─▒ d├╝zenlemelerin yap─▒lmas─▒ gerekebilir. ├ľrne─čin eski bir sandalyenin sadece ayaklar─▒ s├Âk├╝lerek sandalye yere konur ve ├žocu─čun bunun ├╝zerinde oynamas─▒ sa─članabilir. ├çocu─ču daha fazla desteklemek amac─▒yla sandalyenin ortas─▒na y├╝kseklik sa─člayarak ├žocu─čun ayaklar─▒n─▒ serbest├že oynatabilece─či bir oyun tahtas─▒ yerle┼čtirilebilir. Baz─▒ ├žocuklarda ise rahat├ža oyun oynayabilmeleri i├žin bacaklar─▒n─▒n yan─▒na kum torbalar─▒ konulabilir.

2- Minder ve Takozlar┬áOturman─▒n veya ayakta durman─▒n zor yada yorucu oldu─ču durumlarda ├žocu─čun alt─▒na bir minder konularak ├žocu─čun aya─č─▒n─▒ serbest├že oynatabilmesi sa─član─▒r. B├Âylelikle ├žocuk kumla veya suyla rahat├ža oynayabilir. Bu pozisyon ├žocu─čun ba┼č─▒n─▒ kontrol etmesine de yard─▒mc─▒ olur. Baz─▒ k├╝├ž├╝k ├žocuklar v├╝cutlar─▒n─▒n ├╝st k─▒sm─▒n─▒ bir takoza yaslayarak daha rahat oynayabilirler. Bu durumda ├žocu─čun kayamamas─▒ i├žin bir kemerle ba─članmalar─▒ uygun olabilir.┬á┬á

 

Fiziksel Engellilerde Spor

Fiziksel Engellilerde Spor

Spor, ├Âz├╝rl├╝ ki┼čiye fiziksel aktivitelere kat─▒l─▒m olana─č─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ki┼čilik geli┼čimi ve ├Âzg├╝ven duygusunu kazand─▒rarak toplumsal ya┼čama uyum g├Âstermesi y├Ân├╝nde b├╝y├╝k kolayl─▒k sa─člamaktad─▒r. Spor ve fiziksel aktiviteler, rehabilite ve tedavi edici etkisi nedeniyle, ├Âz├╝rl├╝ bireylerde fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal geli┼čim arac─▒ olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

├ľz├╝rl├╝ bireylerin sportif etkinliklere kat─▒l─▒m─▒ toplumun dikkatini ├Âz├╝rl├╝ bireylere ├žekerek, olumsuz tutum ve davran─▒┼člar─▒n de─či┼čmesinde ├Ânemli bir g├Ârevi yerine getirmektedir. Sportif┬áetkinlikler yoluyla ├Âz├╝rl├╝ler toplum i├žinde i┼č birli─či, payla┼č─▒m ve ki┼čiler aras─▒ ili┼čkilerin kurallar─▒n─▒ ├Â─črenirler.┬áYap─▒lan aktiviteler ├Âz├╝rl├╝ bireylerin ya┼čam kalitesini y├╝kseltir ve sporcu kimli─či ile kendilerini ger├žekle┼čtirebilecekleri bir sosyal ortam yarat─▒r. T├╝m bu ├Âzellikleri kapsam─▒na alan bir etkinlik olarak spor ├Âz├╝rl├╝lere ya┼čam boyu ├Ânerilmektedir.

Sporun ├ľz├╝rl├╝ler ─░├žin ├ľnemi;┬áÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin kendi kararlar─▒n─▒ verme yetene─čini geli┼čtirerek, ba─č─▒ms─▒zl─▒k duygusunun artmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.┬áÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin sahip oldu─ču sosyal ├ževreyi geli┼čtirir ve ileti┼čim becerilerinin artmas─▒n─▒ sa─člar.

ÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin kendi beceri ve yeteneklerine olan inanc─▒n─▒ art─▒rarak, ├Âzg├╝ven geli┼čimine yard─▒mc─▒ olur.

ÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin sahip oldu─ču ├Âz├╝r nedeniyle ya┼čad─▒─č─▒ psikolojik gerginlik ve bunun sonucu olu┼čan sosyal sorunlar─▒ a┼čmas─▒nda ├Ânemli rol oynar.

ÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin kendini toplumdan soyutlamas─▒n─▒ engeller ve hayata ba─članmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

ÔÇó┬á Sportif etkinlikler sonucunda ├Âz├╝rl├╝ birey rahatlar, iyi vakit ge├žirir ve e─členir.

ÔÇó┬á Sporun zihinsel ve fiziksel kapasitede sa─člad─▒─č─▒ geli┼čme ile motor, denge, el-g├Âz koordinasyonunda sa─člad─▒─č─▒ iyile┼čme ├Âz├╝rl├╝n├╝n e─čitiminde ve rehabilitasyonunda olumlu etkiler yapar.

ÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin aktivitelerde sergiledi─či performans ki┼čilik geli┼čimine yard─▒m ederken toplum taraf─▒ndan ├Âz├╝rl├╝ olman─▒n ├Âtesinde sporcu olarak kabul g├Ârmesini sa─člar.

ÔÇó┬á ├ľz├╝rl├╝ bireyin entelekt├╝el kapasitesi ve problem ├ž├Âzme yetene─či artar.┬á┬áSpor, ├Âz├╝rl├╝n├╝n ailesi taraf─▒ndan yeteneklerinin fark─▒na var─▒larak kabul g├Ârmesini sa─člar.

Aileler ├žocuklar─▒n─▒ illerindeki Gen├žlik ve Spor ─░l M├╝d├╝rl├╝klerine ve Engelliler Spor Kul├╝plerine kay─▒t ettirerek sporcu kimli─čiyle ├žocuklar─▒n─▒n geli┼čimlerine destek olabilirler. Bu konuda ├╝lkemizde Bedensel Engelliler Spor Federasyonu, kul├╝pler ve dernekler arac─▒l─▒─č─▒yla hizmet vermektedir. Bedensel ├Âz├╝rl├╝ler 20 farkl─▒ spor dal─▒nda spor yapabilirler. Bedensel Engelliler Spor Federasyonu ┼ču anda 10 bran┼čta ulusal ve uluslar aras─▒ faaliyet g├Âstermektedir.Bu spor bran┼člar─▒ atletizm, at─▒c─▒l─▒k, basketbol, bilek g├╝re┼či, ampute futbol, halter, masa tenisi, ok├žuluk, y├╝zme, tenistir.

 

OKUDU─×UNU ANLAMA ├çALI┼×MALARI( H─░KAYALER)

OKUDU─×UNU ANLAMA ├çALI┼×MALARI( H─░KAYALER)
ORGANLARIMIZIN D─░L─░
Ay┼če, sa─čl─▒─č─▒na hi├ž dikkat etmeyen sorumsuz bir ├žocuktu. Ay┼če her zaman oldu─ču gibi bilgisayar─▒n ba┼č─▒ndayd─▒. Oyun oynamay─▒ ├žok seviyordu. Ama yar─▒n okul var, sabah erken kalkaca─č─▒m diyerek sessizce bilgisayar─▒n ba┼č─▒ndan kalkt─▒.

Ay┼če ke┼čke yar─▒n cumartesi olsayd─▒, diye d├╝┼č├╝nd├╝. ─░steksizce uyumak i├žin s─▒zlana s─▒zlana yata─č─▒na gitti.
Sabah saat 7ÔÇÖde okula gitme zaman─▒ yakla┼čm─▒┼čt─▒. Ay┼če hala uyanmam─▒┼čt─▒. Annesi haydi g├╝zel k─▒z─▒m, art─▒k kalkmal─▒s─▒n. Acele etmezsen okula ge├ž kalacaks─▒n, diye seslendi. Ama Ay┼če annesini duymuyordu bile.
Ay┼če daha sonra zorla uyand─▒. Her taraf─▒ a─čr─▒yordu. Banyoya gidip elini y├╝z├╝n├╝ y─▒kad─▒, sa├žlar─▒n─▒ tarad─▒. Annesinin haz─▒rlad─▒─č─▒ okul giysilerini giyindi. Annesi kahvalt─▒ haz─▒r dedi. Ay┼če kahvalt─▒ masas─▒na oturdu. Fakat can─▒ hi├žbir ┼čey yemek istemiyordu.

Okul servisinin i├ži c─▒v─▒l c─▒v─▒ld─▒. ├ľ─črenciler, dersler ve s─▒navlar hakk─▒nda konu┼čuyorlard─▒. Ama Ay┼čeÔÇÖnin hi├ž konu┼čacak hali yoktu. Ak┼čam ge├ž yatm─▒┼čt─▒. Sabah da kahvalt─▒s─▒n─▒ yapmad─▒─č─▒ i├žin hen├╝z kendine gelememi┼čti. Sessizce servisteki koltu─čuna b├╝z├╝ld├╝, g├Âzlerini kapad─▒.

Servis ├Â─čretmeni yadigar Han─▒m ÔÇťAy┼čeci─čim okula geldik uyan art─▒kÔÇŁ diye seslendi. Ay┼če oral─▒ bile olmad─▒. Yadigar han─▒m, Ay┼čeÔÇÖye neyin var hasta m─▒s─▒n diye sordu.

Ay┼če, hay─▒r ├Â─čretmenin, d├╝n ak┼čam ge├ž yatt─▒m. ÔÇť┼×ey..bilgisayarda oyun dalm─▒┼č─▒m daÔÇŁ dedi.
Ay┼če ├Â─čretmenin anlatt─▒─č─▒ dersi hi├ž dinleyemiyordu. En iyisi tatl─▒ bir ┼čeyler yemek diye d├╝┼č├╝nd├╝, ┼čeker ve bir kutu kola ald─▒.

Ay┼čeÔÇÖnin ├Â─čleye do─čru midesi bulanmaya ba┼člad─▒. ├ľ─čretmeni onu doktora g├Ât├╝rd├╝. Hem┼čire abla Ay┼čeÔÇÖye ÔÇťBiraz dinlen, s─▒cak bir ├žorba sana iyi gelirÔÇŁ, dedi.
Ay┼če ÔÇťBiraz uyursam iyile┼čirimÔÇŁ dedi. Pijamalar─▒n─▒ giyip yata─ča uzand─▒. Ay┼če az sonra uykusunda sesler duymaya ba┼člad─▒.
ÔÇťBen buna daha fazla dayanamayaca─č─▒m. Yak─▒nda hepimiz iflas edece─čiz.
Hakl─▒s─▒n arkada┼č─▒m
Do─čru s├Âyl├╝yorsun
Bu kadar da olmaz!ÔÇŁ

Ay┼če ÔÇť─░yi ama siz kimsinizÔÇŁ diye sordu.
Sesler ÔÇťBiz senin v├╝cudunu olu┼čturan organlar─▒z. Senin sa─čl─▒kl─▒ bir ├žocuk olman─▒ istiyoruz. Ama sen bize iyi bakm─▒yorsunÔÇŁ dediler.

Organlar konu┼čmaya devam ettiler. ÔÇťSen dengeli beslenmiyorsun, kahvalt─▒ yapm─▒yorsun. ├ľ─čle, ak┼čam yeme─činde abur cubur yiyecekler yiyorsunÔÇŁ dediler. ÔÇť Sen cips, kola, ┼čeker, ├žikolatadan ba┼čka ┼čeyler yemiyorsunÔÇŁ dediler. ÔÇťHem s├╝t, bal─▒k, peynir bunlar ├žocuklar i├žin ├žok sa─čl─▒kl─▒ yiyeceklerdirÔÇŁ dediler.
Beyin Ay┼čeÔÇÖye ÔÇťSenin dengeni sa─člaman─▒, sa─čl─▒kl─▒ d├╝┼č├╝nmeni, okuduklar─▒n─▒ anlaman─▒ sa─člayan benim. Ama bunlar─▒ yapabilmem i├žin taze kana ihtiyac─▒m var. Oysa akci─čerler bana yeterince kan yollayam─▒yor art─▒kÔÇŁ dedi.

Akci─čer s├Âyledi ÔÇťBiz ne yapal─▒m. Taze kan i├žin kalp karde┼čimizle beraber ├žal─▒┼č─▒yoruz. Ama ihtiyac─▒m─▒z olan oksijen ve besin maddeleri gelmiyor ki. Ay┼če s├╝rekli televizyon izliyor veya bilgisayarla oynuyor. Bunun yerine bah├žeye ├ž─▒ksa bizde oksijen al─▒r─▒z. Ay┼če dengeli beslense taze kan ├╝retmemiz kolay olurÔÇŁ dedi.
Mide de k─▒zg─▒n bir ┼čekilde ÔÇťYa ben ne yapay─▒m. Kapa─č─▒m─▒ her a├žt─▒─č─▒m da i├žime zararl─▒ ┼čeyler d├╝┼č├╝yor. Ay┼čeÔÇÖnin sabah ki yedi─či ┼čeker ve kola dengemi bozdu. Hala kendime gelemedimÔÇŁ dedi.
Organlar hep bir a─č─▒zdan ba─č─▒rmaya ba┼člad─▒lar. ÔÇťHakl─▒s─▒n, Hakl─▒s─▒n do─čru.ÔÇŁ
Ay┼če yata─č─▒ndan s─▒├žrayarak uyand─▒. ├çok yorgundu ama ├Â─črendiklerinden mutluydu. Onlara iyi bakmal─▒y─▒m dedi, kendi kendine.

Ay┼če mutfa─ča girdi. Hemen annesinin haz─▒rlad─▒─č─▒ s─▒cak ├žorba ve taze meyve ve sebzeleri yedi. Dengeli beslendi. Gerekli oksijeni almak ve sa─čl─▒kl─▒ olmak i├žin caba harcad─▒.

Hareket

– Ad─▒m Atmak ─░├žin Karma┼č─▒k Bir Dizi Kas Kas─▒lmas─▒ Gereklidir

– Memelilerde Ad─▒m Atmay─▒ Sa─člayan Motor ├ľr├╝nt├╝ Omurilik D├╝zeyinde Olu┼čturulur

– Omurilik ─░├žindeki Sinirsel A─člar Fleks├Âr ve Ekstans├Âr Kaslarda Ritmik Dalgal─▒ Etkinlik Olu┼čturur

– Omurilikteki Ritim-Olu┼čturan Sistem Karma┼č─▒k Motor├ľr├╝nt├╝ler ├ťretir

– Hareket Eden Ekstremitelerden Gelen Duysal Girdiler Ad─▒m Atma ├ľr├╝nt├╝lerini┬á D├╝zenler

– Propriyosepsiyon Ad─▒m Atma ├ľr├╝nt├╝lerinin Zamanlama ve┬á Genli─čini D├╝zenler

– Deriden Gelen Duysal Girdiler Ad─▒m Atarken Beklenmeyen Engellere Uyumu Sa─člar

– ─░nen Yolaklar Y├╝r├╝menin Ba┼člat─▒lmas─▒ ve Uyumsal Kontrol├╝ ─░├žin Zorunludur

– Beyin Sap─▒ndan ─░nen Yolaklar Y├╝r├╝meyi Ba┼člat─▒r ve H─▒z─▒n─▒ Kontrol Eder

– Hareketi Ba┼člatan ─░nen Sinyaller Retik├╝lospinal Yolaklar Arac─▒l─▒─č─▒ ile ─░letilir

– G├Ârsel Olarak Y├Ânlendirilen Y├╝r├╝y├╝┼čteki Kesin Ad─▒m Atma Hareketlerinin Kontrol├╝nde Motor Korteks Etkindir

– Serebellum ─░nen Sinyallerin Zamanlama ve ┼×iddetini D├╝zenleyerek Lokomotor ├ľr├╝nt├╝n├╝n ─░nce Ayar─▒n─▒ Sa─člar

– ─░nsan Y├╝r├╝y├╝┼č├╝nde Spinal ├ľr├╝nt├╝ Jenerat├Ârleri Rol Oynayabilir

Ad─▒m Atman─▒n Sinirsel Y├Ânetimini Ara┼čt─▒rmak ─░├žin Kullan─▒lan Cerrahi Modeller

Spinal Modeller

Alt torakal d├╝zeyde kesi (┼×ekil 37-1A) ile alt ekstremite kontrol├╝n├╝ sa─člayan spinal merkezler ile ├╝sttekilerin ili┼čkisi kesilir.
Akut preparasyonlarda, hemen kesiden sonra L-DOPA ve niyalamid (adrenerjikler) verildikten 30 dak. sonra spontan lokomotor etkinlik ba┼člar. Klonidin ile birlikte perineal b├Âlge derisi uyar─▒l─▒rsa ayn─▒ sonu├ž do─čar.
Kronik preparasyonlar haftalar / aylarca incelenir. Birka├ž haftada lokomosyon kendili─činden (yavru kedide) veya ÔÇťrehabilitasyonlaÔÇŁ (eri┼čkin kedide) d├Âner.
 

Deserebrasyon

Ortabeyin d├╝zeyinde kesi ile ├Âzellikle serebral korteks etkisi kald─▒r─▒l─▒r ve serebellum ile beyin sap─▒n─▒n rol├╝ / etkisi ara┼čt─▒r─▒l─▒r.
Premamiller preparasyonlar, spontan y├╝r├╝me ile sonlan─▒r. Bu yap─▒lar─▒n kaudalinden ge├žen kesi sonras─▒nda, mezensefalik lokomotor b├Âlgenin elektriksel uyar─▒m─▒ gerekir (┼×ekil 37-1B). Her iki modelde de ko┼ču band─▒nda d├Ârt bacakla e┼čg├╝d├╝ml├╝ ad─▒m atma, hatta band─▒n h─▒z─▒na uyum olanakl─▒d─▒r. Bu s─▒rada motor etkinlik yazd─▒r─▒labilir ve duysal kay─▒tlarla refleksler incelenebilir.

Deaferansiyasyon
├ľnceki g├Âr├╝┼č: ÔÇťPropriyoseptif ÔÇťzincirlemeÔÇŁ refleksler lokomosyon i├žin zorunludur.ÔÇŁ G. BrownÔÇÖun bulgular─▒: ÔÇťDuysal girdi olmaks─▒z─▒n da ritmik lokomosyon olanakl─▒d─▒r.ÔÇŁ
Bu model arka k├Âklerin tam kesisi ile sa─član─▒r; bir d├Ânem izole omurili─čin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒nda kullan─▒lm─▒┼č; ┼čimdilerde pek kullan─▒lm─▒yor, ├ž├╝nk├╝, duysal girdi yoksunlu─čuna ek olarak tonik etki kalkm─▒┼č ve t├╝m (ara ve motor) n├Âronal de┼čarjlar yokolmu┼čtur.

Kas ─░mmobilizasyonu
Duysal girdinin ├Ânemi, motor n├Âronlar─▒ ketlemek yolu ile daha sistematik incelenebilir. Bunun i├žin sinir-kas kav┼ča─č─▒nda, d-tubok├╝rar ile paralizi olu┼čturulur. Bu modelde (ÔÇťs├ÂzdeÔÇŁ / ÔÇťimgeselÔÇŁ) lokomosyon ba┼člat─▒l─▒nca, ger├žekte hareket olmasa da, d├Ân├╝┼č├╝ml├╝ fleks├Âr ve ekstans├Âr motor n├Âron de┼čarjlar─▒ yazd─▒r─▒l─▒r; proposiyoseptif girdi kalkm─▒┼č, tonik etki korunmu┼čtur. Bu modelde h├╝cre i├ži ve d─▒┼č─▒ kay─▒t al─▒nabilir, refleks ve santral kontrol mekanizmalar─▒ incelenebilir.

Yenido─čan S─▒├žan Preparasyonlar─▒
0-5 g├╝nl├╝k s─▒├žan omurilikleri izole edilir ve organ banyosunda, NMDA ve serotonin uygulan─▒rsa, bacak motor n├Âronlar─▒nda e┼čg├╝d├╝ml├╝ de┼čarjlar (hatta ritmik lokomosyon) g├Âzlenir (┼×ekil 37-1C). Bu model, ritmin olu┼čmas─▒nda rol alan n├Âron i┼člev ve topografilerini anlamak ve bu a─člar─▒ etkileyen farmakolojik ara┼čt─▒rmalar y├╝r├╝tmek i├žin idealdir.
Sonu├ž olarak:
1)┬á┬á┬á┬á Supraspinal yap─▒lar temel ad─▒m atma ├Âr├╝nt├╝s├╝ i├žin gerekli de─čildir.
2)┬á┬á┬á┬á Ad─▒m ritmisitesi t├╝m├╝yle omurili─če s─▒n─▒rl─▒ devreler taraf─▒ndan y├Ânetilir.
3)┬á┬á┬á┬á Spinal devreler beyinden gelen tonik de┼čarjlarla uyar─▒l─▒r.
4)┬á┬á┬á┬á Spinal ├Âr├╝nt├╝ jenerat├Ârleri i├žin duysal girdi mutlaka zorunlu de─čilse de, d├╝zenlenmesindeki ince ayar ve zamanlama i├žin ├Ânemlidir.

Ad─▒m Atmak ─░├žin Karma┼č─▒k Bir Dizi Kas Kas─▒lmas─▒ Gereklidir

Memelilerde Ad─▒m Atmay─▒ Sa─člayan Motor ├ľr├╝nt├╝ Omurilik D├╝zeyinde Olu┼čturulur

Omurilik ─░├žindeki Sinirsel A─člar Fleks├Âr ve Ekstans├Âr Kaslarda Ritmik Dalgal─▒ Etkinlik Olu┼čturur

Yar─▒m merkezler: Birbirini ketleyen, biri yorulunca, di─čeri bask─▒nla┼čan z─▒t etkili merkezler.
Fleks├Âr refleks aferentleri (FRA): K├╝├ž├╝k ├žapl─▒ deri aferentleri.

Santral ├Âr├╝nt├╝ jenerat├Ârleri(S├ľJ): Duysal geribildirim yoklu─čunda ritmik motor etkinlik olu┼čturabilen n├Âronal devereler.

S├ľJ taraf─▒ndan ritmik motor etkinlik olu┼čturulmas─▒ ├╝├ž etmene ba─čl─▒d─▒r: 1) H├╝cresel ├Âzellikler, 2) Sinapslara ili┼čkin ├Âzellikler ve 3) N├Âronlar aras─▒ kar┼č─▒l─▒kl─▒ ba─člant─▒lar─▒n ├Âr├╝nt├╝leri.

─░├žsel patlay─▒c─▒lar
Plato potansiyelleri

Omurilikteki Ritim-Olu┼čturan Sistem Karma┼č─▒k Motor
├ľr├╝nt├╝ler ├ťretir

Hareket Eden Ekstremitelerden Gelen Duysal Girdiler Ad─▒m Atma ├ľr├╝nt├╝lerini┬á D├╝zenler
Propriyosept├Ârler
Eksterosept├Ârler

Propriyosepsiyon Ad─▒m Atma ├ľr├╝nt├╝lerinin Zamanlama ve
Genli─čini D├╝zenler

Deriden Gelen Duysal Girdiler Ad─▒m Atarken Beklenmeyen Engellere Uyumu Sa─člar

─░nen Yolaklar Y├╝r├╝menin Ba┼člat─▒lmas─▒ ve Uyumsal Kontrol├╝ ─░├žin Zorunludur

Beyin Sap─▒ndan ─░nen Yolaklar Y├╝r├╝meyi Ba┼člat─▒r ve H─▒z─▒n─▒
Kontrol Eder

Hareketi Ba┼člatan ─░nici Sinyaller Retik├╝lospinal Yolaklar
Arac─▒l─▒─č─▒ ile ─░letilir

G├Ârsel Olarak Y├Ânlendirilen Y├╝r├╝y├╝┼čteki Kesin Ad─▒m Atma Hareketlerinin Kontrol├╝nde Motor Korteks Etkindir

Serebellum ─░nen Sinyallerin Zamanlama ve ┼×iddetini D├╝zenleyerek Lokomotor ├ľr├╝nt├╝n├╝n ─░nce Ayar─▒n─▒ Sa─člar

ÔÇťGer├žekle┼čenÔÇŁ ile ÔÇťniyetlenilenÔÇŁin kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve gerekli d├╝zeltmelerÔÇŽ.

─░nsan Y├╝r├╝y├╝┼č├╝nde Spinal ├ľr├╝nt├╝ Jenerat├Ârleri Rol Oynayabilir
Sonu├ž olarak, insanda da y├╝r├╝me, temelde, di─čer memelilerdekine benzer entrensek osilat├Âr devrelerle y├Ânetilir; di─čer n├Âral yap─▒lar ve duysal girdilerle ├Ânemli ├Âl├ž├╝de mod├╝le edilir. Farkl─▒l─▒k, d├Ârt ayakl─▒l─▒k yerine iki ayakl─▒l─▒ktan do─čar; inen yolaklardan i┼člev (├Âzellikle denge) talebi ├žok daha y├╝ksektir.
Yeni g├Âr├╝┼č: Bebekte, bir ya┼č─▒n sonuna do─čru geli┼čen, ad─▒m atma ├Âr├╝nt├╝s├╝ olmaktan ├žok, ba┼čar─▒l─▒ denge kontrol├╝d├╝r?ÔÇŽ. Yenido─čan tay, v.b. hemen do─črulup, y├╝r├╝meye ba┼člarÔÇŽ ─░nsanda, supraspinal ba─č─▒ml─▒l─▒k ├žok daha belirgindir; bu omurilik zedelenmesinde dezavantaj yarat─▒rÔÇŽ

 

Sinir Onar─▒m─▒n─▒ Engelleyen Protein Bulundu

Sinir Onar─▒m─▒n─▒ Engelleyen Protein Bulundu
Fel├ž Tedavisinde Yeni Umut: Nogo

G├Âzal─▒c─▒ ba┼čar─▒lar─▒na kar┼č─▒n t─▒p biliminin ├žare bulamad─▒─č─▒ bir sorun, omurilik yaralanmalar─▒n─▒n yol a├žt─▒─č─▒ fel├ž. Ger├ži fel├žli hastalar─▒ k─▒smen de olsa iyile┼čtirebilmek i├žin mekanik elektronik d├╝zenekler geli┼čtirilmi┼č bulunuyor.
Hatta bunlarla biyolojik ara├žlar─▒ birle┼čtiren ÔÇťbiyonik ├ž├Âz├╝mlerÔÇŁ de tasar─▒m ve deney a┼čamas─▒nda.

Yeni denenen bir y├Ântem de, k├Âk h├╝creler arac─▒l─▒─č─▒yla yeni sinir h├╝creleri ├╝retmek. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒n oda─č─▒, miyelin denen sinir h├╝cre k─▒l─▒f─▒n─▒n onar─▒lmas─▒yd─▒. Oysa, yeni bir bulu┼č miyelinin, beyin ve omurilik h├╝crelerinin ba─č yapmas─▒n─▒ engelleyen bir proteinin yata─č─▒ oldu─čunu ortaya koydu. Nogo adl─▒ proteinin belirlenmesi, uzmanlarca sinir onar─▒m─▒ i├žin geni┼č ufuklar a├žan bir geli┼čme olarak de─čerlendiriliyor.

V├ťCUT dokular─▒n─▒n ├žo─ču, ├Ârne─čin kas, deri, karaci─čer ve ├ževre sinirleri (periferik sinirler), yaraland─▒ktan sonra kendilerini t├╝m├╝yle onarabilirler. Gariptir ki, merkez sinir sistemini olu┼čturan beynin ve omurili─čin, b├Âyle bir becerisi yoktur.
Yaraland─▒ktan sonra kendilerini hemen hemen hi├ž onaramazlar. Eri┼čkin canl─▒larda merkez sinir sistemi, yeni n├Âronlar ve yeni aksonlar olu┼čturamaz.
Nitekim merkez sinir sisteminin kendini yenileme (rejenerasyon) g├╝c├╝ ├žok s─▒n─▒rl─▒ oldu─čundan beyin ve omurilikten kaynaklanan fel├žler ├žo─ču kez kal─▒c─▒ oluyor.

Merkez sinir sistemindeki aksonlar acaba neden yenilenemiyorlar? Y├╝zy─▒l kadar ├Ânce Santiago Ramon y Cajal ┼čunu g├Âzlemledi: Beyin ve omurilik aksonlar─▒, yaraland─▒ktan hemen sonra, uzamaya ├žal─▒┼č─▒yorlar; fakat bu ├žaba az sonra duruyor. 20 y─▒l kadar ├Ânce David ve Aguayo ┼ču ilgin├ž ger├že─či ortaya koydu: Eri┼čkinlerde merkez sinir sistemi aksonlar─▒, bir ├ževre siniri grefi (nakledilmi┼č par├ža) i├žinde ├žok uzayabiliyorlar.

Bu g├Âzlemler ┼ču varsay─▒ma yol a├žt─▒: Aksonlar─▒n merkez sinir sistemi i├žinde b├╝y├╝yememelerinin nedeni, merkez sinir sisteminde bulunan oligodendrosit ve astrosit adl─▒ destek h├╝creleri (Bunlara toplu olarak glia denir. Glia sinir h├╝creleri (n├Âron) aras─▒na serpilmi┼čtir). Schwab ve arkada┼člar─▒ysa deneylerle ┼čunu kan─▒tlad─▒lar: Omurili─čin arka k├Âk sinir d├╝─č├╝mlerinde (ganglia) bulunan n├Âronlar, h├╝cre k├╝lt├╝rlerinde, ileti┼čim kurmaya yarayan aksonlar─▒n─▒ asla oligodendrosit h├╝crelerine ya da oligodendrosit h├╝crelerinin aksonlar etraf─▒na sard─▒─č─▒ ya─čl─▒ miyelin k─▒l─▒f─▒na uzatam─▒yorlard─▒. Bunun yerine, aksonlar ├ževre sinirlerine ait glia h├╝crelerine y├Âneltiliyordu. (Oligodendrositlerin g├Ârevlerinden biri, ya─čl─▒ miyelin maddesini sentezleyerek aksonlar─▒n etraf─▒na sarmak ve b├Âylece akson elektri─čini yal─▒tmak).

Bu deneyler sonucu, akson d├╝┼čman─▒ miyelin molek├╝llerinin neler oldu─čunu bulmak ve onlar─▒ etkisizle┼čtirerek aksonlar─▒ onarabilmek umudu do─čdu. Schwab ve arkada┼člar─▒ miyelinde molek├╝l a─č─▒rl─▒klar─▒ 35 000 ve 250000 olan iki akson d├╝┼čman─▒ protein buldular. Bunlara N135 ve N1250 de deniyor (molek├╝l a─č─▒rl─▒klar─▒ nedeniyle).

Ayn─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar bu iki proteine kar┼č─▒ IN-1 ad─▒n─▒ verdikleri bir monoklonal antikor geli┼čtirdiler. Bu antikor, h├╝cre k├╝lt├╝rlerinde oligodendrosit h├╝crelerinin ve miyelinin akson b├╝y├╝mesini engelleyici etkisini ortadan kald─▒r─▒yordu. Schwab ve ekibi omurili─či yaralanm─▒┼č eri┼čkin s─▒├žanlara IN-1 enjekte ettiklerinde, yaral─▒ dokudaki aksonlar─▒n % 5ÔÇÖinin kendilerini yeniden olu┼čturdu─čunu g├Ârd├╝ler; s─▒├žanlar─▒n y├╝r├╝mesinde ├Ânemli d├╝zelmeler olmu┼čtu.

10 y─▒l sonra daha da ileri bir ad─▒m at─▒larak, insan ve s─▒├žanlarda Nogo geni bulundu. Bu genin yapt─▒rd─▒─č─▒ Nogo A, Nogo B ve Nogo C proteinleri, miyelindeki akson d├╝┼čman─▒ maddelerin ta kendileri. Nogo A 1163, Nogo B 360 ve Nogo C 199 amino asit i├žeriyor. Nogo A ile s─▒─č─▒rlardaki bN1220 ve s─▒├žanlardaki N1-250 proteinleri ayn─▒ yap─▒da bulunuyor. Nogolar h├╝cre zar─▒n─▒ delip ge├žici (transmembranik) proteinler s─▒n─▒f─▒nda yer al─▒yorlar. Bu gibi proteinlere retik├╝lon deniyor; Nogo, retik├╝lon ailesinin 4. bireyi: yani retik├╝lon 4-A.

Beklendi─či gibi Nogo A, merkez sinir sisteminde miyelinde ve miyelin yap─▒c─▒ oligodendrosit h├╝crelerinde bulundu. ├çevre sinirlerinde ve ├ževre sinir k─▒l─▒flar─▒ndaki Schwann h├╝crelerinde Nogo-A yoktu. Nogo B ve Nogo C baz─▒ n├Âronlarda, b├Âbrek, k─▒k─▒rdak, deri, akci─čer ve dalakta, Nogo C ise iskelet kas─▒nda bulundu. Merkez sinir sisteminde oligodendrosit h├╝crelerince yap─▒lan miyelinin fibroblastlar─▒n (ba─č doku h├╝creleri) yay─▒lmas─▒n─▒ ve aksonlar─▒n uzamas─▒n─▒, yani merkez sinir sisteminin onar─▒lmas─▒n─▒ ketleyici etkisi, Nogo proteinlerinden ileri geliyor. Bu ketleme Nogo proteinlerine kar┼č─▒ olu┼čturulmu┼č serumlarla, yani anti- Nogo serumlar─▒yla, ortadan kalk─▒yor. Nogo-A s─▒─č─▒r, s─▒├žan ve insandan ba┼čka sinek ve solucanlarda da bulunuyor.

Nogo-A, IN-1 antikoruyla birle┼čen 250 000 molek├╝l a─č─▒rl─▒kl─▒ bir protein. Nogo-B ve Nogo-CÔÇÖden biri de IN- 1ÔÇÖle ba─članan 35 000 molek├╝l a─č─▒rl─▒kl─▒ protein. Nogo-B ve CÔÇÖnin akson d├╝┼čman─▒ olup olmad─▒─č─▒, Nogo-A molek├╝l├╝n├╝n hangi par├žas─▒n─▒n aksonlar─▒ ketledi─či ve Nogo-AÔÇÖn─▒n h├╝cre zar─▒ndaki bi├žimi hen├╝z bilinmiyor.

Bu bulu┼člar─▒n ard─▒ndan bir de s├╝rpriz geldi: Nogo-AÔÇÖn─▒n molek├╝l yap─▒s─▒, onun h├╝cre i├žinde ÔÇśendoplazmik retikulumÔÇÖ denilen borucuk sistemi i├žinde bulundu─čunu g├Âsteriyordu. Acaba Nogo-A oligodendrosit y├╝zeyine ├ž─▒kabiliyor muydu? En az─▒ndan endoplazmik retikulumda bulunan di─čer iki miyelin oligodendrosit y├╝zeyine ├ž─▒kabiliyorlard─▒. Oligodendrositlerin h├╝cre k├╝lt├╝rlerinde boyayla i┼čaretleme y├Ântemiyle en az─▒ndan bir miktar Nogo AÔÇÖn─▒n oligodendrosit y├╝zeyinde bulundu─ču g├Âsterildi. Fakat temel baz─▒ sorunlar hen├╝z ├ž├Âz├╝lm├╝┼č de─čil. Nogo-A, canl─▒ v├╝cutta da t├╝pte oldu─ču gibi akson b├╝y├╝mesini engelliyor mu? IN-1 antikoru Nogoyu n├Âtralize ederek akson yenilenmesini artt─▒r─▒yor mu? IN-1 her ne kadar h├╝cre k├╝lt├╝rlerinde Nogo- AÔÇÖn─▒n akson d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ engelliyorsa da, hen├╝z bile┼čimi bilinmeyen bir├žok omurilik proteinine de ba─član─▒yor. Aksonlar─▒n onar─▒lmas─▒n─▒ ketleyen di─čer molek├╝ller de biliniyor: ├ľrne─čin aksona yol a├ž─▒c─▒ proteinlerden semaforinler, efrinler, slit ve ayr─▒ca di─čer baz─▒ miyelin molek├╝lleri. Ayr─▒ca, miyelinle birarada bulunan glikoprotein (MAG) ve baz─▒ proteoglikanlar.

Nogo geninin bulunu┼čundan sonra yeni olanaklar do─čdu; ├Ârne─čin spesifik anti-Nogo A antikorlar─▒n─▒n, IN-1 gibi, canl─▒larda akson onar─▒m─▒n─▒ artt─▒r─▒p artt─▒rmad─▒─č─▒ ve Nogo proteini yapamayan gen aktar─▒ml─▒ (transgenik) farelerde merkez sinir sistemi aksonlar─▒n─▒n yenilenip
yenilenmeyece─či ara┼čt─▒r─▒labilecek.

E─čer miyelinin akson d├╝┼čmanl─▒─č─▒ yenilebilirse, akson onar─▒m─▒ garantilenmi┼č olacak m─▒? Son zamanlarda Davies ve arkada┼člar─▒ omurilik arka k├Âk sinir d├╝─č├╝mlerinden al─▒nm─▒┼č n├Âronlar─▒ beynin miyelinli b├Âlgelerine naklettiler ve hayretle n├Âronlar─▒n kendilerini onard─▒klar─▒n─▒ g├Ârd├╝ler. Miyelinin ketleyici etkisi yaralanmadan sonra ortaya ├ž─▒k─▒yor olmal─▒; Nogonun h├╝crenin i├žinde olmas─▒ da buna uyuyor. Davies akson onar─▒m─▒n─▒ miyelinden ├žok, yara b├Âlgesinde etkinle┼čmi┼č astrosit h├╝crelerinin engelledi─čini d├╝┼č├╝n├╝yor.

Fakat glia ketlemesinin tamam─▒ ├Ânlense bile geriye bir sorun daha kal─▒yor: N├Âronlar ya┼čamak ve b├╝y├╝mek i├žin hayat boyu uyar─▒lmak zorundalar. Beynin bir├žok b├Âlgesinde, aksonlar─▒n kesilmesi, bu uyar─▒c─▒ etkenleri ciddi ┼čekilde bozar; bunun sonuysa, n├Âron ├Âl├╝m├╝ ve onar─▒m─▒n durmas─▒. Bu nedenle yaral─▒ aksonlar─▒n uzamas─▒n─▒ sa─člamak i├žin, hem miyelinin akson d├╝┼čmanl─▒─č─▒ n├Âtrle┼čtirilmeli, hem de n├Âron b├╝y├╝mesi h─▒zland─▒r─▒lmal─▒.

Bir ba┼čka ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ deney: David ve arkada┼člar─▒ miyeline ba─č─▒┼č─▒k k─▒l─▒nm─▒┼č farelerde sinir onar─▒m─▒n─▒n on kat artt─▒─č─▒n─▒ g├Âsterdiler. Bu farelerin yar─▒s─▒nda aksonlar omurilikte uzun mesafelere gidecek bi├žimde uzad─▒lar; bu gibi farelerde fel├ž ├Ânemli ├Âl├ž├╝de iyile┼čti. Bu da bize miyelinin, akson d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ yenmemizde ne kadar yararl─▒ olabilece─čini g├Âsteriyor.

Omurilik ve beyin kaynakl─▒ fel├žlerin k├Âkten tedavisi belki de ├žok uzaklarda de─čil.

Sel├žuk Alsan

Kaynak:

Bilim ve Teknik Dergisi
www.biltek.tubitak.gov.tr

Serebral Palsyli Çocuklarda Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

 

SEREBRAL PALSY NED─░R?

Serebral Palsy (Beyin Felci), beyin veya beyinci─čin do─čum ├Âncesi, do─čum veya do─čum sonras─▒ zarar g├Ârmesi sonucu olu┼čan adelelerde kuvvet azl─▒─č─▒, istemsiz hareketler, motor geli┼čmede geriliktir. Hastal─▒─č─▒n te┼čhisi ne kadar erken konursa b─▒rakaca─č─▒ hasarda o kadar az olur. Erken tedaviye ba┼članmas─▒ ├žocu─čun ya┼čant─▒s─▒n─▒ iyi y├Ânde d├╝zenlemesine olanak ta┼č─▒r. ├çocu─čun beyin yap─▒s─▒ do─čumdan sonra 18 ayl─▒k d├Ânemde en h─▒zl─▒ geli┼čim g├Âsterir.

CEREBRAL PALSY NASIL TEDAV─░ ED─░L─░R?
─░nsan hayat─▒n─▒n ilk 18 ayl─▒k d├Ânemi gerek zihinsel gerekse motor y├Ânden en h─▒zl─▒ ilerledi─či devredir. Bu nedenle cerebral hareket bozuklu─ču olan ├žocu─čun tan─▒s─▒ m├╝mk├╝n oldu─ču kadar erken konmal─▒ ve hi├ž vakit kaybetmeden tedavi program─▒na al─▒nmal─▒. Tedaviye erken ba┼članmad─▒─č─▒ taktirde, alg─▒ bozukluklar─▒, anormal refleksler, post├╝r bozukluklar─▒ vb. yerle┼čebilir. Bunun da tedavisi olduk├ža zordur.

Tedavi program─▒, hastal─▒─č─▒n ┼čekline, derecesine g├Âre uzmanlar taraf─▒ndan haz─▒rlan─▒r. Tedavi ┼čekli aileye ├Â─čretilir ve belli aral─▒klarla kontrole ├ža─čr─▒l─▒r. ├çocu─ča en b├╝y├╝k yard─▒mc─▒ ve e─čitici ailedir.
Fizyoterapi program─▒nda Vojta,Bobath(neurodevolopment treatment),Duyu B├╝t├╝nleme terapisi gibi y├Ântemler kullan─▒lmaktad─▒r.

D─░KKAT ED─░LMES─░ GEREKEN BAZI DURUMLAR

1)Aileler ─░├žin

*├çocu─čunuzu yerden al─▒rken ├Ânce ba┼č─▒n─▒,daha sonra s─▒rayla g├Âvde,popo,ve en son ayaklar yerden kesilecek ┼čekilde al─▒n.(hen├╝z kendi kendine oturamayan,kalkamayan ├žocuklarda)

*├çocu─čunuzu yere b─▒rak─▒rken ├Ânce ayaklar daha sonra s─▒rayla ayaklar ,dizler,kal├ža,g├Âvde ve enson ba┼č olcak ┼čekilde┬á b─▒rak─▒n.

*Kuca─č─▒n─▒zda ta┼č─▒rken y├╝z├╝n├╝n size d├Ân├╝k olmas─▒na ,ellerinin sizin g├Âvdeniz ├╝st├╝nde olmas─▒na,kal├ža ve bacaklar─▒n iyice desteklenmi┼č olmas─▒na dikkat ediniz.Bu ├žocu─čun sizinle daha ├žok ileti┼čim kurup s─▒rt,boyun ve kol kaslar─▒n─▒n da geli┼čimine destek olacakt─▒r.
*E─čer ├žocu─čunuz┬á s─▒rt ├╝st├╝ yatarken s├╝rekli s─▒rt kaslar─▒n─▒ kas─▒p bir k├Âpr├╝ ┼čekline giriyorsa (istemsiz kas─▒lma ile) ba┼č─▒n─▒n alt─▒n─▒,dizlerinin alt─▒n─▒ ve her iki kolunun alt─▒n─▒ elips bir simitin i├žine yerle┼čtirerek ├žocu─čunuzu pozisyonlay─▒n─▒z.

*A┼č─▒r─▒ istemsiz kas─▒lmas─▒ olan ├žocuklarda ani dokunu┼č ,y├╝ksek ses ve ani hareketlerden ka├ž─▒n─▒n.

*E─čer ├žocu─čunuz ├žok gev┼ček bir post├╝rde ise(hamur gibi) v├╝cunun her yerine dokunman─▒z ve onunla daha ├žok temasta bulunman─▒z faydal─▒ olacakt─▒r.

*├çocu─čunuz ancak destekli oturabiliyorsa,etraf─▒na yast─▒k s─▒k─▒┼čt─▒r─▒p i┼činize dalmaktansa ona zaman ay─▒r─▒p kendi elinzle d├╝zg├╝n bir ┼čekilde pozisyonlay─▒p onunla ileti┼čim kurman─▒z ve bunu seanslar ┼čeklinde uygulaman─▒z daha faydal─▒ olcakt─▒r.

*Yatarken ├žocu─čunuzun v├╝cudunun simetrik ve d├╝z durmas─▒ ├Ânemlidir.├ç├╝nk├╝┬á d├╝zg├╝n durma veya v├╝cudu pozisyonlama bir alg─▒d─▒r ve bunu zaman─▒nda yerle┼čtirmek gerekir.

*Otururken ├žocu─čunuzun ba┼č ve g├Âvdesini dik durmas─▒na dikkat edin.

*├çocunuza herhangi bir uygulama yaparken mutlaka bir uzmana dan─▒┼č─▒n.Kulaktan dolma bilgilere itimat etmeyin.

*├çocunuza herhangi bir cerrahi bir i┼člem yap─▒laca─č─▒ zaman birka├ž uzmanla g├Âr├╝┼č├╝p ortak karar al─▒nmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.

*├çocunuza herhangi bir ┼čah─▒s taraf─▒ndan uygulama yap─▒l─▒rken ki┼činin nerden nas─▒l bu yetkiye sahip oldu─čunu sorgulay─▒n.

*Herhanbi bir e─čitim veya tedavi y├Ântemi uygulan─▒rken kullan─▒lan program veya dayanaklar─▒ sorun(neye g├Âre bunu yap─▒yorsunuz).

****Kesinlikle ├žocu─čunuzu uzman ellere teslim edin!

2)SP li ├žocuklar ile ├žal─▒┼čan E─čitimciler i├žin

*├çocu─čunuzun pozisyonu kesinlikle alg─▒s─▒n─▒ etkilemektedir.

*Seans esnas─▒nda ├žocunuzun kendini g├╝vende hissetti─činden emin olun,tedirgin bir sistem konsantre olamaz.

*E─čer kollar─▒n─▒ kullanaca─č─▒ bir aktivite yap─▒yorsan─▒z s─▒rt─▒ ve v├╝cunun di─čer b├Âl├╝mleri kesinlkle iyi desteklenmeli.Bu kollar─▒ ile yapt─▒─č─▒ aktivitede daha ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒n─▒ sa─čl─▒ycakt─▒r.

*├çocukla ilti┼čim kurarken ├žocu─čun geli┼čim ya┼č─▒na uygun ses tonu ile konu┼čmak┬á ileti┼čimi geli┼čtirebilir.├ľrne─čin bebekler ile bebeksi ses tonu kullanmak.

*├çocu─ča dokunurken hangi y├Ânden dokundu─čunuz ├žok ├Ânemli.Do─čru olan ├žocu─ča g├Ârsel alan─▒ dahilinde dokunmakt─▒r.

*Aktiviteler s─▒ras─▒nda g├Âz g├Âze durmak daha etkindir.

*├çocukla belli bir program dahilinde ilerlemek ve de─čerlendirmek daha sa─čl─▒kl─▒ bir yoldur.(portage,k├╝├ž├╝k admlar…)

*Oturamayan ├žocuklar ile yerde uygun pozisyonda ├žal─▒┼čmak daha faydal─▒ olabilir.├çocu─ču kendi kapasitesinin ├╝zerinde pozisyonlarda organize etmek zordur.

*├çocuklarla bazen normal e─čitim ara├žlar konseptini d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmak faydal─▒ olabilir.(oyun kullanmak…)

*├çocuk e─čer ├žok k├╝├ž├╝kse de─čerlendirme ve hatta bir ka├ž seans anne kuca─č─▒nda yap─▒lmal─▒.

***Ve unutmayal─▒m ki ├žocuklar i├žin en ├Ânemli ┼čey aileleridir,bunun i├žin ailenin seans─▒ izlemesi ve evde d├╝zenli olarak ├žal─▒┼čmas─▒ sizin ba┼čar─▒n─▒z─▒ ├žok etlileyecektir.

Kaynaklar
Aymen BALIKÇI
Fizyoterapist
Duyu B├╝t├╝nleme Terapisti
www.terapigrup.com

%d blogcu bunu be─čendi: