1- Ä°drar boÅŸaltımında sonda kullanmak zorunda olan kiÅŸilerin kaç deÄŸiÅŸik yöntemle sonda yapması mümkündür? (Daimi sonda, prezervatif sonda, Interminant katheterizasyon, Sistomi, Pace maker, ve bir de mesanenin tamamen devre dışı bırakılarak açılan bir delikle idrarın böbreklerden boÅŸaltılması) Bu ve varsa diÄŸer yöntemler konusunda kısaca bilgi verir misiniz? Bu yöntemlerin hangileri ülkemizde sorunsuz kullanılabiliyor? Bu yöntemlerde kadın-erkek ayırımı var mıdır? Ayrım varsa bunlar hangi yöntemlerdir?

Cevap: Daimi sonda idrarın çıkış noktasından idrar kesesine iletilen bir katater ÅŸeklindedir. Kataterin balon kısmı mesane içerisinde ÅŸiÅŸirilerek dışarı çıkması engellenmiÅŸ olur.
Prezervatif sonda yalnızca erkeklerde kullanılan ve penis üzerine geçirilerek hastanın istemli veya istemsiz idrarını toplamaya yarayan sonda çeÅŸididir.
Ä°ntermittant kataterizasyon idrar yapım noktasında idrar kesesine iletilen ince bir katater vasıtasıyla kesenin boÅŸaltılıp, çıkartılması ile uygulanan yöntemdir.
Sistostomi göbek altı mesane üzerinden mesane içine gönderilen ince bir kataterden oluÅŸur.
Pace Maker ise mesanenin sinir mekanizmasını uyararak kasılması ve sonuç olarak idrar yapımını amaçlayan teknik bir cihazdır.
Bu yöntemlerden prezervatif sonda hariç hepsi her iki cinse de uygulanabilir ve ülkemizde de her tipi mevcuttur.

2- Sonda kullanımında en çok karşılaşılan sorun enfeksiyonlardır. KiÅŸilerin enfeksiyondan korunabilmeleri için dikkat etmeleri gereken hususlar nelerdir? Enfeksiyondan korunmak için haricen kullanılan ilaçlar (purinol) var mıdır? Varsa bu ilaçların mutlak doktor kontrolü ardından her hasta için kullanılması mümkün müdür? (Burada amacım; özellikle Anadolu’da bulunan “doktorların tecrübesizleriyle karşılaÅŸan” hastaların bilinçlendirilmesidir). Bu tür önleyici ilaçların kullanım ÅŸekli ve dozu nasıl olmalıdır? Tüm bu önleyici yöntemler yapıldıktan sonra hastada yılda kaç defa enfeksiyon olması normal karşılanabilir?

Cevap:Sonda dışardan insan vücuduna iletilen bir sistem olduÄŸu için dışarıdaki enfekte ortamın içeriye geçiÅŸini saÄŸlayan bir yol olabilir. Bu nedenle bu tip malzeme kullanan hastaların hijyene aşırı dikkat etmesi gerekir. Sondanın giriÅŸ noktasının temizleyici solüsyonlar ile bakımı, kullanım süresine dikkat edilerek gerektiÄŸinde deÄŸiÅŸtirilmesi, belli aralıklarla idrar tahlil ve kültürle idrarın enfekte olup olmadığının kontrol edilmesi ve bunların doktor kontrolü altında yapılması önemlidir. Ä°laç kullanımı gerektiÄŸinde doktor tarafından yönlendirilerek alınması uygundur. Ayrıca bu tip hastalarımız mobilizasyon sorunu nedeniyle üriner sistem taÅŸ hastalığı riski de göz önünde tutularak en az senede bir kez ultrasonografik kontrol ÅŸarttır.

3- Hasta idrar yollarında enfeksiyon oluÅŸtuÄŸunu nasıl anlar? Belirtiler nelerdir? Bu belirtiler sonucunda “idrar kültürü” yapılarak alınan antibiyotik tedavisinde bu enfeksiyondan kesin kurtulabiliniyor mu?Tüm önlemlere raÄŸmen yılda 3-4 defa tekrarlanan enfeksiyonlarda “idrar kültürü sonucuna göre” alınan antibiyotiklerin zamanla vücutta bağımlılık yaparak etkisini kaybetmesi söz konusu olabilir mi? Yani 5-6 sene sonra bu hastalara “antibiyotik etki etmez” denilebilir mi? Böyle bir durum söz konusu ise; bu tür “yılda 3-4 defa” antibiyotik kullanmak zorunda kalan hastalar bu konuda neler yapmalıdırlar?

Cevap: Ä°drar yolu enfeksiyonunun baÅŸlıca belirtisi sık ve aÄŸrılı idrar yapma isteÄŸidir. Bunu hissedemeyen hastalarda ise idrar kaçırma, idrarın renk, koku deÄŸiÅŸikliÄŸi ve içerisinde partiküler ihtiva etmesi belirti olabilir. Yukarda da bahsedildiÄŸi gibi felçli hastada üriner sistem, korunması gereken özelliÄŸe sahiptir. Bu yüzden sık kontrol ve doktor kontrollü antibiyotik kullanımı ilaçlara olan tolerans ihtimalini azaltır.

4- Kadın ve erkek için 4-6 saat aralığında yapılan sonda da kaç “cc” idrar çıkması normaldir? Bu konuda bazı hastalar “Aman mesaneyi fazla zorlama” diyerek 500-600 cc alıyor bazı hastalarda hiçbir sınır tanımadan 1000-1400 cc ya kadar çıkabiliyor.bunlardan hangisi doÄŸru yaklaşımdır? Yani mesanenin aşırı dolmasının sakıncası var mıdır?

Cevap: Mesanenin normal kapasitesi yaklaşık 350-400 cc. dir. Bu nedenle mesane boÅŸaltımı 4-6 saatte bir düzenli yapılmalıdır.Kapasiteyi zorlayıcı davranışlar uygun deÄŸil, üstelik zararlıdır.

5- Mesane ogmantasyonu denilen mesanede daralmanın baÅŸlıca sebepleri nelerdir? KiÅŸi kendinde mesane daralması olduÄŸunu nasıl anlayabilir? Bu mesane daralması anlık bir geliÅŸme midir? Yoksa bir süreç sonunda mı oluÅŸur? EÄŸer bir süreç sonunda oluÅŸuyorsa kiÅŸinin bu süreci başından kavrayabilmesi mümkün müdür? Yani kendinde neler hissediyorsa bu “mesanede daralma baÅŸladı” anlamına gelir? Bu daralmanın kiÅŸinin yaÅŸam standardını düÅŸürdüÄŸü göz önüne alındığında mesane daralması olan kiÅŸinin bundan kurtulması için önünde ne gibi seçenekler vardır? Bu seçeneklerin hangileri ülkemizde baÅŸarıyla yapılıyor?

Cevap: Uzun süreli sonda kullanımı sonucunda felçli hastalarda gözlenen, “mesane hacminin küçülmesi” bu gün artık aralıklı mesane boÅŸaltımına gidilerek ve hastanın belli aralıklarla Ultrasonografi ve hacim, fonksiyon deÄŸerlendirmeye yönelik ürodinami tetkiki yapılarak önlenebilmektedir. Bu problemin oluÅŸtuÄŸu hastalarda ise “Mesane Augmentasyonu” denilen ve mesaneyi geniÅŸletme amacı güden operasyonlar yapılmaktadır.

6- Bazı doktorlar, mesanede kasılma yaÅŸayan hastalara “Üropan” ve benzeri ilaçlar kullandırırken bazı doktorlar bu tür ilaçlardan mümkün olduÄŸu kadar uzak durulmasını söylüyorlar. Bu ikilem biz hastalarda karmaÅŸaya neden oluyor. Bu karmaÅŸada da herkes kafasına göre bu ilaçları kullanmaya baÅŸlıyor. Bu konuda bir ÅŸeyler söyleyebilir misiniz?

Cevap: Doktor hastanın ürodinamik deÄŸerlendirmesine göre gerekli gördüÄŸü zamanlarda –ki bu daha çok mesane kasının kontrolsüz kasılmalarıdır- “Üropan” ve benzeri ilaçlar kullanabilir.

7- Katater sondalar; Nelaton(erkek boyu), Female(kadın boyu) , Pediatrik(Çocuk boyu) olarak üç ana gruba ayrılıyor. Bu kataterlerin uzunluk ve çap ölçüleri aÅŸağıdaki ölçüler arasında oluyor.
Erkek boyu:40*08 ile 40*24
Kadın boyu:15-20*08 ile 15-20*18
Çocuk boyu: 20-30*06 ile 20-30*10
Kimin hangi ölçüdeki katateri kullanacağına nasıl ve kim karar veriyor? Bu kullanımda maksat “sürtünmenin ve sonucunda da deformasyonun en aza indirgeneceÄŸi” katateri tercih etmek mi? Yoksa bunun baÅŸka ölçüt ve kuralları da var mı? ÖrneÄŸin yetÅŸkin bir erkek hiçbir “ölçüm” olmadan (40*20) katater kullanırsa bu sakınca doÄŸurur mu? Evetise sakıncaları nelerdir?

Cevap: Hastaya kalıcı veya geçici sonda kullanımı sırasında genellikle üretranın çapı dikkate alınır. Bu nedenle çocuklarda 6-8 eriÅŸkin erkek veya kadında 12-14 16F sonda uygundur. Üretra kalibrasyonundan büyük sondalar genelde travmatize etki yaparlar.

8- Her ne koÅŸulda olursa olsun her hastanın en az ne kadar zaman aralığında bir ürologa gözükmesi ÅŸarttır? Hastaları ikna etmek ve “savsaklamalarını” önlemek için bu kontrollerin öneminden bahseder misiniz?

Cevap: Yukarıdaki sorularda bu konu hakkında bir çok kez uyarıda bulunulmuÅŸtur. En az senede bir kez ürolojik deÄŸerlendirme ÅŸart olduÄŸu gibi bu tip hastaların her zaman danışıp bilgi alabileceÄŸi bir üroloÄŸun olması da ÅŸarttır.

9- Bir felçlinin olaÄŸan periyotlarda yaptırdığı kontrollerde “Ultrason, Ürodinami, IVP...” gibi cihazlarla muhatap oluyorlar. Bu cihazları hiç görmemiÅŸ ya da yeni görecek olan hastalara bu cihazlardan bahseder misiniz? Ne iÅŸe yararlar? Nasıl yapılır? Test süreleri ne kadardır?....

Cevap: Ultrasonografi; ses dalgaları ile vücut organlarının gözlendiÄŸi bir radyoloji tekniÄŸidir. 20 Dk. Kadar sürer.
IVP; Damar yolu ile verilen ilacın böbreklerden süzülüÅŸü sırasında X ışını ile film alınıp deÄŸerlendirildiÄŸi radyoloji yöntemidir. 1 saat kadar sürer.
Ürodinami; Mesane içi basınç, kapasite, çalışma düzeni hakkında ölçümler yapıp grafi elde edilen bir yöntemdir. 30 Dk. Kadar sürer

Kaynak:

ACIBADEM HASTANESÄ° BAKIRKÖY
ÜROLOJÄ°
Dr. Enis Rauf CoÅŸkuner