hd porno porno hd porno porno

Bipolar Bozukluk nedir

3.010 okundu

Bipolar bozukluk veya manik depresif hastal─▒k (daha da eski ismiyle manik depresyon), b├╝t├╝n d├╝nyada her 50 ki┼čiden birini etkileyen (y├óni %2), dolay─▒s─▒yla da nisbeten s─▒k g├Âr├╝len bir bozukluktur. Bipolar bozuklu─ču olan ki┼či, s─▒kl─▒kla duygudurumunda a┼č─▒r─▒ y├╝kselmelerden (duygudurum y├╝kselmesi veya mani) ├ž├Âk├╝┼člere (depresyon) ve yine y├╝kselmelere d├Ân├╝┼čen ve ├žo─ču zaman aralarda norm├ól duygudurum d├Ânemleri bulunan dalgalanmalar ya┼čar. Burada anlat─▒lan tipik bir tablo olmakla birlikte, farkl─▒ ki┼čilerde belirtiler b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar g├Âsterebilmektedir.bipolar

K─░MLER B─░POLAR BOZUKLU─×A YAKALANIR?

Bipolar bozukluk genellikle ergenlik d├Âneminde veya eri┼čkinlik d├Âneminin ba┼č─▒nda ba┼člar ve hayat boyu sorun olmaya devam edebilir. Erkek ve kad─▒nlarda bu bozukluk e┼čit oranda g├Âr├╝l├╝r ve ─▒rk, e─čitim, meslek veya gelir d├╝zeyi sebebiyle farkl─▒l─▒k g├Âstermez.

B─░POLAR BOZUKLU─×A NE SEBEP OLUR?

Bipolar bozukluk, ┼čeker veya k├ólb hastal─▒─č─▒ gibi t─▒bb├« bir hastal─▒kt─▒r ve ki┼činin beynini, dolay─▒s─▒yla da duygudurumunu etkilemektedir. Bu rahats─▒zl─▒─ča s├óhip olmak kimsenin su├žu veya hatas─▒ de─čildir. Unutulmamal─▒d─▒r ki ÔÇťkimse isteyerek hasta olmazÔÇŁ.

Bipolar bozuklu─čun sebebi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak ara┼čt─▒rmalar, beyinde duygudurumun norm├ól d├╝zeyde kalmas─▒n─▒ etkileyen b├óz─▒ anorm├óllikler oldu─čunu g├Âstermi┼čtir.

Bipolar bozukluk ├óilelerde nesiller boyu g├Âr├╝lme e─čilimi g├Âstermektedir ve bipolar bozuklu─čun bir├žok vakÔÇÖada kat─▒l─▒m yoluyla ge├žti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bipolar bozuklu─ču olan ki┼čilerin ├╝├žte ikiden fazlas─▒n─▒n bu bozuklu─ču veya depresyonu olan en az bir yak─▒n akrabas─▒ vard─▒r; alkol ve madde kullan─▒m bozuklu─ču da tan─▒ konmam─▒┼č bir duygudurum bozuklu─čunun al├ómeti olabilir. Bu da genetik fakt├Ârlerin ├Ânemli oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Fakat yine de, bu hastal─▒─ča s├óhip bireylerin ├žocuklar─▒nda hangi oranda g├Âr├╝lece─či bilinmemektedir.

Sorumlu olan genler hen├╝z tam olarak tesbit edilememi┼čtir, ancak ├žal─▒┼čmalar b├╝t├╝n h─▒z─▒yla devam etmektedir ve hekimler bu ├žal─▒┼čmalar─▒n sonu├žta bipolar bozukluk i├žin daha iyi il├ó├žlar─▒n tasarlanmas─▒na ve muhtemelen gen tedavisine (y├óni, genetik bilgilerin v├╝cut i┼člevlerini kontrol etme bi├žimini de─či┼čtiren tedavilere) yol a├žaca─č─▒na ihtim├ól verilmektedir (Oral 2005).

B─░POLAR BOZUKLU─×UN BEL─░RT─░LER─░ NELERD─░R?

MAN─░

Mani, doktorlar─▒n anorm├ól olarak y├╝kselmi┼č veya ÔÇťta┼čk─▒nÔÇŁ duygudurumu t├órif etmek i├žin kulland─▒klar─▒ terimdir.

Mani belirtileri her bireyde farkl─▒ olabilir. Bir manik d├Ânemin erken evrelerinde ki┼čiler hipomani ad─▒ verilen k├╝├ž├╝k veya hafif duygudurum y├╝kselmeleri ya┼čayabilir ve son derece aktif olmalar─▒na yol a├žan enerji art─▒┼č─▒ hissedebilirler. Ayr─▒ca ÔÇťkendilerini ├žok iyi hissetmeÔÇŁ duygular─▒yla dolar (msl. ÔÇťEn b├╝y├╝k benimÔÇŁ), fiziksel ve zihinsel verimlilikte art─▒┼č g├Âsterirler. Buna ek olarak, mani s─▒ras─▒nda son derece konu┼čkan, daha girgin, giri┼čken, atak ve fevr├« olurlar ve ├žo─ču zaman ├žok az uykuya ihtiya├ž duyarlar.

bipolar2-0013

Hipomanik d├Ânemler ki┼čiye e─členceli ve verimli geldi─činden, hastalar b├ózen davran─▒┼člar─▒n─▒n ola─čand─▒┼č─▒ oldu─čunu fark etmezler. ├ço─ču zaman bir sorun oldu─čunu ilk fark eden dostlar─▒, ├óileleri veya i┼č arkada┼člar─▒ olur.

Maninin ┼čiddeti artt─▒k├ža, ki┼činin muhakemesi ├žo─ču zaman b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de bozularak, ├óni itkisel (fevr├«ce) kararlar vermelerine ve pervas─▒zca davran─▒┼člara kap─▒lmalar─▒na yol a├žar (msl. a┼č─▒r─▒ para harcama, geli┼čig├╝zel cinsel ili┼čkiye girme veya tehlikeli araba kullanma). Manik d├Ânem s─▒ras─▒nda ├Âfke, a┼č─▒r─▒ ┼č├╝pheci ve h├ótt├ó sald─▒rganca davran─▒┼č g├Âr├╝lmesi hi├ž de n├ódir de─čildir.

├çok ┼čiddetli mani d├Ânemlerinde, ki┼či hezeyanlar (sanr─▒: ikna yoluyla de─či┼čtirilemeyen ve s├ódece k├╝lt├╝rle izah edilemeyen yanl─▒┼č inan├žlar) veyahall├╝sinasyonlar (varsan─▒: msl. sesler duyma veya g├Âr├╝nt├╝ler g├Ârme) gibi psikotik belirtiler ya┼čayabilir.

Mani belirtileri her bireyde son derece farkl─▒ olabilmektedir.

En s─▒k g├Âr├╝len belirtilerden b├óz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

. Çok enerjik olma,

. Kolayca sinirlenme,

. Çok az uykunun yeterli olması,

. Her zamankinden ve herkesten daha ├Ânemli oldu─čunu hissetme,

. Zihnin yeni ve heyecan verici fikirlerle dolu olmas─▒,

. Daha konu┼čkan olma,

. A┼č─▒r─▒ para harcama,

. Ki┼čili─čine ├Âzg├╝ olmayan davran─▒┼člarda bulunma.

DEPRESYON

Bipolar bozuklukta depresif duygudurum herkesin hemen her g├╝n ya┼čayabilece─či ├╝zg├╝n ve isteksiz olma h├ólinden farkl─▒d─▒r.

Bipolar depresyonda, depresif duygular ola─čan ├╝z├╝nt├╝den daha a─č─▒rd─▒r; daha uzun s├╝re devam eder ve ki┼činin g├╝nl├╝k fa├óliyetlerini yerine getirmesini zorla┼čt─▒r─▒r.

Depresyonu olan ki┼čiler, ├žo─ču zaman i┼čtahta de─či┼čiklik, uyuyamama veya a┼č─▒r─▒ uyuma veya enerji azl─▒─č─▒ gibi fiziksel belirtilerin e┼člik etti─či h├╝z├╝nl├╝ bir duyguduruma s├óhiptirler. Ayr─▒ca, dikkatlerini toplamakta, karar vermekte g├╝├žl├╝k ya┼čayabilir, kendilerini huzursuz hissedebilir veya s├ókin bi├žimde oturamayabilirler.

Umutsuzluk ve ├ž├óresizlik duygular─▒ bipolar depresyon s─▒ras─▒nda yayg─▒nd─▒r ve hastalar gelece─če ili┼čkin son derecede olumsuz d├╝┼č├╝ncelere s├óhip olabilirler. Ayr─▒ca ├óile ve arkada┼člar─▒ndan uzakla┼čabilir ve y─▒kanmak ve h├ótt├ó evden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmak gibi ola─čan g├╝nl├╝k fa├óliyetlerini bile yerine getiremeyebilirler. Bipolar depresyon s─▒ras─▒nda intihar ve ├Âl├╝m d├╝┼č├╝nceleri de s─▒k g├Âr├╝l├╝r; bipolar bozuklu─ču olan ki┼čilerin yakla┼č─▒k %25-50ÔÇÖsi en az bir kere intihar giri┼čiminde bulunmaktad─▒r. ├ľzellikle ÔÇťultra h─▒zl─▒ d├Âng├╝l├╝ÔÇŁ hastalarda, ayr─▒ca alkol veya ba┼čka bir madde kullananlarda ve ├Âzellikle ┼čeker hastal─▒─č─▒, a┼č─▒r─▒ ┼či┼čmanl─▒k gibi bedensel hastal─▒─č─▒ olanlarda intihar riski y├╝ksektir. Disforik hipomanide (├Âfkeli ve ├ž├Âkk├╝n duygudurumla psikomotor h─▒zlanman─▒n i├ž i├že olmas─▒) de intihar riski y├╝ksektir (Kemp ve ark. 2010).

En s─▒k g├Âr├╝len depresyon belirtilerinden b├óz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

. Uyuyamama veya a┼č─▒r─▒ uyuma,

. Su├žluluk duygusu,

. Enerji azalmas─▒,

. Zevk alma veya ilgi kayb─▒,

. Dikkatini toplamakta g├╝├žl├╝k

. Huzursuzluk veya ajitasyon,

. ─░┼čtahta artma veya azalma bi├žiminde de─či┼čiklik,

. ├ľl├╝m veya intihar d├╝┼č├╝nceleri.

KARMA D├ľNEMLER NED─░R?

Karma d├Ânemler, bir ki┼čide ayn─▒ zamanda ortaya ├ž─▒kan mani ve depresyon belirtileri bile┼čimini tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lan bir terimdir. ├ľrne─čin, bir karma d├Ânem ├žo─ču zaman gerginlik ve huzursuzluk, kayg─▒, diken ├╝st├╝nde olmak, fikir u├žu┼čmalar─▒, itkisellikte (fevr├«ce davran─▒┼člarda) art─▒┼č, ├ž├Âkk├╝n veya isteksiz duygudurum ve intihar d├╝┼č├╝ncelerini i├žerir. Bir karma d├Ânem s─▒ras─▒nda bir manik d├Ânemde oldu─ču gibi kendisini co┼čkulu veya huzursuz hissedebilir; ancak, ayn─▒ zamanda, kendisini g├╝c├╝ her ┼čeye yeten biri gibi de─čil, a┼č─▒r─▒ hassas ve ├ž├Âkk├╝n de hissedebilir.

BU BOZUKLUK ZAMAN ─░├ç─░NDE NASIL GEL─░┼×─░R?

Mani ve depresyon d├Ânemlerinin s├╝resi ve say─▒s─▒ her ki┼čide farkl─▒l─▒k g├Âsterebilmektedir. Mani ve depresyon d├Ânemleri birka├ž g├╝n s├╝rebilece─či gibi, aylarca da devam edebilir. Zamanla d├Ânemler s─▒kla┼č─▒r; bu sebeple de, bozuklu─čun s├╝resi uzad─▒k├ža d├Ânemler aras─▒ndaki s├╝re k─▒salmaktad─▒r.

Bipolar bozuklu─ču olan ki┼čilerin ├žo─ču hayatlar─▒ boyunca yakla┼č─▒k 8-10 mani ve depresyon d├Ânemi ya┼čamaktad─▒r, ancak b├óz─▒ ki┼čiler daha s─▒k hastal─▒k d├Ânemi ya┼čayabilmektedir. On iki ayl─▒k bir d├Ânem i├žinde d├Ârt veya daha fazla d├Ânem ya┼čayan ki┼čilerin ÔÇťh─▒zl─▒ d├Âng├╝l├╝ÔÇŁ bipolar bozuklu─ču s├Âylenir. Bipolar bozuklu─ču olan ki┼čilerin %15-20ÔÇÖsinde h─▒zl─▒ d├Âng├╝l├╝ hastal─▒k tablosu geli┼čebilir. Bunlar─▒n az bir k─▒sm─▒nda ise g├╝n i├žerisinde dahi ┼čiddetli duygudurum oynamalar─▒n─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ÔÇťultra h─▒zl─▒ d├Âng├╝l├╝ÔÇŁ tablo ortaya ├ž─▒kabilir.

B─░POLAR BOZUKLUK TEDAV─░ ED─░LEB─░L─░R M─░?

Diyabet ve k├ólb hastal─▒─č─▒ gibi, bipolar bozukluk da tedavi edilebilen bir hastal─▒kt─▒r. Bipolar bozuklu─čun mani ve depresyon belirtilerini kontrol alt─▒na alabilen veya ├Ânleyebilen etkili tedaviler bulunmaktad─▒r. Bunun yan─▒ s─▒ra, yeni ara┼čt─▒rmalar tedavi se├ženeklerini s├╝rekli olarak artt─▒rmaktad─▒r (El-Mallakh ve ark. 2010).

B─░POLAR BOZUKLUK NASIL TEDAV─░ ED─░L─░R?

Bipolar bozuklu─čun temel tedavisi il├ó├žlarla yap─▒l─▒r. Bu hastal─▒─č─▒n niteli─činden dolay─▒, ├žo─ču zaman hem manik hem depresif belirtileri kontrol alt─▒na almak i├žin tek il├ó├ž yeterli olmayabilir; bu sebeple hastal─▒k d├Ânemine belirtilerin ┼čiddetine ba─čl─▒ olarak birden fazla il├ó├ž kullan─▒lmas─▒ gerekebilmektedir. ─░l├ó├ž tedavisinin temel hedefi manik ve depresif d├Ânemlerin say─▒s─▒n─▒ azaltmakt─▒r. Hastan─▒n d├Ânem say─▒s─▒ ne kadar fazla olursa, belirtilerin tedaviye diren├žli h├óle gelmesi ihtim├óli de o kadar artacakt─▒r (Stahl 2008, Sanches ve ark. 2010).

Bu hastal─▒kla ilgili endofenotiplerin tam oturmam─▒┼č olmas─▒, ki┼čiselle┼čtirilmi┼č farmakogenomik tedavilerin hen├╝z yeterince geli┼čmemi┼č olmas─▒n─▒ da dikkate al─▒rsak, h├ól├ó hekimin becerisi ve bilgisi ├Âne ├ž─▒kmaktad─▒r (Squassina ve ark. 2010).

Hekiminiz taraf─▒ndan tavsiye edilebilecek bir di─čer tedavi de psikolojik tedavi, y├óni psikoterapidir. Bunlar genel olarak ÔÇťkonu┼čma tedavileriÔÇŁ olarak adland─▒r─▒labilir ve bipolar bozuklu─ču olan ki┼čilere b├╝y├╝k fayda sa─člayabilir. Psikoterapi il├ó├ž tedavisiyle birlikte uyguland─▒─č─▒nda, ki┼činin ve ├óilelerinin bu bozuklu─ču anlamalar─▒na ve hayatlar─▒n─▒ yeniden kurmalar─▒na yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r.

Doktorlar bipolar bozuklu─čun tedavisinde iki ├Ânemli evre oldu─čunu kab├╗l etmektedir:

. Akut veya k─▒sa s├╝reli tedavi ve

. İdâme tedavisi veya koruyucu tedavi

Tedavinin akut evresinde ama├ž, manik, depresif veya karma d├Ânem belirtilerinin tedavi edilmesidir. ─░d├óme tedavisi, sonraki d├Ânem veya n├╝ksleri ├Ânlemek amac─▒yla tedavinin daha uzun s├╝re devam ettirilmesi demektir.

B─░POLAR BOZUKLU─×U TEDAV─░ ETMEK ─░├ç─░N HANG─░ ─░L├é├çLAR KULLANILIR?

Bipolar bozuklu─ču tedavi etmek i├žin ba┼čl─▒ca ├╝├ž tip il├ó├ž kullan─▒lmaktad─▒r: Duygudurum dengeleyicileri, antidepresanlar ve antipsikotikler. Uyku sorunlar─▒nda yard─▒mc─▒ olmak veya anksiyete ve panik n├Âbetleri gibi di─čer s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan sorunlar─▒ tedavi etmek amac─▒yla ba┼čka il├ó├žlar da yaz─▒labilmektedir.

Bipolar bozuklu─čun t├╝m evrelerinde, belirtileri kontrol alt─▒na almak amac─▒yla birden fazla il├ó├ž kullan─▒lmas─▒ veya zaman i├žinde dozun de─či┼čtirilmesi de s─▒k g├Âr├╝len bir durumdur. Bunun sebebi, belirtileri kontrol alt─▒na almak i├žin tek il├óc─▒n yeterli olmamas─▒ ve belirtilerin hastal─▒─č─▒n evresine g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âstermesi olabilir.

Mani / hipomani Antipsikotikler ve/veya benzodiyazepinler ve/veya lityum ve

veya di─čer duygudurum dengeleyicileri (├žo─čunlukla birden fazla

il├ó├ž gerekmektedir).

Depresyon Antidepresanlar -├žo─čunlukla lityum veya di─čer duygudurum

dengeleyicilerle birlikte- e─čer ger├že─či de─čerlendirme yetisinde

bozulma varsa antipsikotikler eklenir (├žo─čunlukla birden fazla il├ó├ž

gerekmektedir).

İdâme tedavisi Yalnızca lityum

Lityum + antipsikotik

Lityum + duygudurum dengeleyicileri

Yaln─▒z duygudurum dengeleyicileri

Bipolar bozuklu─ču olan ki┼čilerin ├žo─ču iki veya daha fazla il├óca ihtiya├ž duydu─čundan, en uygun il├ó├žlar─▒n en do─čru dozlar─▒n─▒ bulmak biraz zaman alabilmektedir. Bu, birka├ž hafta il├ó birka├ž ay s├╝rebilir.

Size herhangi bir il├ó├ž verildi─činde, doktorunuzun size a┼ča─č─▒daki bilgileri vermesi ├Ânemlidir:

. Tedavinin etkileri ve amac─▒,

. ─░l├óc─▒n ne kadar s├╝rede etki g├Âsterece─či,

. Tedavinin yan etkileri ve bunlar ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda ne yapmak gerekti─či,

. Bu il├óc─▒ kullan─▒rken ka├ž─▒n─▒lmas─▒ gereken besinler, i├žecekler, di─čer il├ó├žlar veya fa├óliyetler.

Herhangi bir il├ó├ž tipini kullan─▒rken, b├óz─▒ ki┼čiler istenmeyen etkiler ya┼čarlar, b├óz─▒lar─▒ da hi├ž ya┼čamayabilir. Yan etkiler genellikle tedavinin erken d├Âneminde daha fazla g├Âr├╝lmektedir ve il├ó├ž kullan─▒m─▒ devam ettik├že azalmakta veya ortadan kalkmaktad─▒r. Bunun yan─▒ s─▒ra, doktor dozu de─či┼čtirebilir veya yan etkilerden ka├ž─▒nmak veya azaltmak amac─▒yla farkl─▒ bir il├ó├ž deneyebilir. Kullanmakta oldu─čunuz il├ó├žlar─▒n muhtemel yan etkileriyle ilgili daha fazla bilgi almak i├žin, her yeni il├ó├ž paketiyle gelen prospekt├╝s bilgilerine bak─▒n─▒z ama bu prospekt├╝slerin ├žo─ču n├ódir olan b├╝t├╝n yan etki ihtim├óllerini s─▒ralad─▒─č─▒n─▒ da unutmay─▒n─▒z. Prospekt├╝ste ilginizi ├žeken her konuyu doktorunuza dan─▒┼čmaktan ├žekinmeyiniz.

E─čer bir il├óca ba┼člad─▒ktan sonra herhangi yeni belirti veya sorun ya┼čarsan─▒z, bunu doktorunuza anlatmal─▒s─▒n─▒z.

DUYGUDURUM DENGELEY─░C─░S─░ NED─░R?

Duygudurum dengeleyicileri bipolar bozukluk tedavisinin temel unsurlar─▒d─▒r. Bu il├ó├žlar mani, hipomani ve karma d├Ânemlerin akut belirtilerini tedavi etmek i├žin kullan─▒lmaktad─▒r ve b├óz─▒ vakÔÇÖalarda ayn─▒ zamanda depresif belirtilerin ┼čiddetini azaltabilmekte ve depresyondan mani veya hipomaniye ÔÇťge├ži┼či-kaymay─▒ÔÇŁ ├Ânleyebilmektedir (buna ─░ngilizceÔÇÖde ÔÇťswitchÔÇŁ denir). Duygudurum dengeleyicileri ayr─▒ca, uzun d├Ânemli koruyucu tedavi s─▒ras─▒nda hastal─▒─č─▒n daha ileri d├Ânemlerinin tekrarlanmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin de kullan─▒lmaktad─▒r.

En yayg─▒n olarak kullan─▒lan duygudurum dengeleyicilerinden biri lityumÔÇÖdur. Hem manik hem depresif belirtilerin kontrol├╝nde kullan─▒labilmektedir ve ba┼čka belirtilerin tekrar ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ ├Ânlemeye yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r. Kandaki lityum d├╝zeyinin, b├Âbrek ve tiroid i┼člevlerinin kontrol edilmesi ├Ânemli oldu─čundan, lityum alan ki┼čilerin d├╝zenli kan testleri yapt─▒rmalar─▒ gerekmektedir. Lityum tedavisinin en s─▒k g├Âr├╝len istenmeyen etkileri aras─▒nda, a┼č─▒r─▒ su i├žme ve idrar yapma, kilo art─▒┼č─▒, mide-ba─č─▒rsak rahats─▒zl─▒klar─▒, sa├ž d├Âk├╝lmesi, ba┼č a─čr─▒s─▒ ve titreme say─▒labilir. Bu yan etkiler ├žo─čunlukla hafif olup, norm├ólde tedavinin ilk birka├ž haftas─▒ i├žinde g├Âr├╝lmekte ve daha sonra yat─▒┼čmaktad─▒r. Uzayan b├╝t├╝n belirtileri, ├Âzellikle e─čer kusma, sendeleme veya bulan─▒k g├Ârme varsa, derh├ól doktorunuza bildirmeniz gerekmektedir.

Lityum hastal─▒k belirtilerini ortadan kald─▒rmakta yetersiz kald─▒─č─▒nda veya il├óca ba─čl─▒ yan etkilerin s├╝rekli olmas─▒ h├ólinde, hekim, karbamazepin, okskarbazepin veya valproat/valproik asid (y├óhut ikisinin bir arada oldu─ču il├ó├ž) gibi alternatif bir duygudurum dengeleyicisi yazabilir. Her iki il├ó├ž da asl─▒nda epilepside kullan─▒lmak i├žin geli┼čtirilmi┼čtir, ancak hem akut maninin tedavisinde hem de id├óme tedavisinde yararl─▒ se├ženekler olarak kullan─▒lmaktad─▒r. Daha iyi bir etki sa─člamak i├žin ├žo─ču zaman bu il├ó├žlar lityum ile birlikte de kullan─▒lmaktad─▒r.

E─čer rahats─▒zl─▒─č─▒n karma d├Ânem veya h─▒zl─▒ d├Âng├╝ ├Âyk├╝s├╝ varsa veya hasta lityumÔÇÖun yan etkilerine tahamm├╝l edemiyorsa, valproat uygun bir birinci basamak tedavidir. Valproat ve karbamazepinÔÇÖin muhtemel yan etkileri benzerdir. Bunlar aras─▒nda ba┼č a─čr─▒s─▒, sersemlik, mide sorunlar─▒ ve denge sorunlar─▒ say─▒labilir. Ayr─▒ca, valproat ile sa├ž d├Âk├╝lmesi ve kilo art─▒┼č─▒ g├Âr├╝lebilirken, karbamazepin deri d├Âk├╝nt├╝leri ve akyuvar say─▒s─▒nda azalmalara veya s─▒f─▒rlanmas─▒na (agran├╝lositoz) sebep olabilmektedir.

Valproat, karbamazepin ve lityum di─čer il├ó├žlarla etkile┼čim g├Âsterebilir. E─čer bu il├ó├žlar─▒ al─▒yorsan─▒z, ba┼čka herhangi bir re├žeteli veya re├žetesiz il├ó├ž kullanmadan ├Ânce hekiminize dan─▒┼čman─▒z gerekmektedir.

Lamotrijin, bipolar bozuklukta faydal─▒ oldu─ču g├Âsterilmi┼č bir di─čer epilepsi il├óc─▒d─▒r. B├óz─▒ ├žal─▒┼čmalarda bipolar depresyonun n├╝ksetmesini ├Ânlemede etkili bulunmu┼čsa da, yeni ara┼čt─▒rmalar bu bulgular─▒ desteklememektedir. ─░stenmeyen etkilerden b├óz─▒lar─▒ sakarl─▒k, deri d├Âk├╝nt├╝s├╝, ba┼č d├Ânmesi, sersemlik, ba┼č a─čr─▒lar─▒ ve bulant─▒ veya kusmad─▒r. Lamotrijin ile deri d├Âk├╝nt├╝leri hastalar─▒n %5-10ÔÇÖunda g├Âr├╝lmekte ve kullanan 1000 ki┼čiden birinde hayat─▒ tehdit edici ┼čiddette olabilmektedir. ├ľzellikle valproat ile birlikte kullan─▒m─▒nda il├ó├ž etkile┼čimi a├ž─▒s─▒ndan dikkatli olunmal─▒d─▒r ve norm├ól dozun yar─▒s─▒ verilmelidir; karbamazepin ile beraber verilirken ise, tam aksine, lamotrijin dozu daha y├╝ksek tutulmal─▒d─▒r. Son senelerde lamotrijinÔÇÖin etkilili─či ├žok sorgulan─▒r ve art─▒k pek kullan─▒lmaz olmu┼čtur.

AKUT MAN─░DE ve B─░POLAR BOZUKLUKTA ARA┼×TIRILMAKTA OLAN YEN─░ ─░L├é├çLAR

Valproat ve karbamazepin bipolar bozuklukta etkili oldu─čundan, ara┼čt─▒rmac─▒lar ┼ču ├ón di─čer yeni antiepileptik il├ó├žlar─▒n duygudurum dengeleyici ├Âzelliklerini incelemektedir.

Hen├╝z bipolar bozukluk tedavisinde ruhsatland─▒r─▒lm─▒┼č olmamas─▒na mukabil, deneysel olarak akut mani, depresyon ve h─▒zl─▒ d├Âng├╝l├╝ b├óz─▒ ki┼čilerde topiramat tedavisinin faydalar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čse de, art─▒k hemen hi├ž kullan─▒lmamaktad─▒r ├ž├╝nk├╝ ciddi yan etkileri vard─▒r.

Antiepileptik il├ó├žlar: Gabapentin ve tiagabin de bipolar bozuklukta ara┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r. GabapentinÔÇÖin muhtemel yan etkileri letarji, ba┼č d├Ânmesi, yorgunluk ve kontrol edilemeyen g├Âz hareketlerini i├žermektedir. Tiagabin alan ki┼čilerde ba┼č d├Ânmesi, yorgunluk ve sinirlilik g├Âr├╝lebilir.

B─░POLAR BOZUKLU─×U TEDAV─░ ETMEK ─░├ç─░N HANG─░ ANT─░DEPRESANLAR KULLANILIR?

Antidepresanlar bipolar bozuklu─čun depresyon evresini tedavi etmek i├žin duygudurum dengeleyiciler (msl. lityum, valproat veya karbamazepin) ile birlikte yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. Ancak, antidepresanlar tek ba┼č─▒na kullan─▒ld─▒─č─▒nda duygudurumda depresyondan maniye ve h├ótt├ó h─▒zl─▒ d├Âng├╝ye ge├ži┼če sebep olma bak─▒m─▒ndan bir miktar risk ta┼č─▒maktad─▒r. Bu sebeple, ge├ži┼če kar┼č─▒ koruma sa─člamak ├╝zere ├žo─čunlukla bir antidepresanla birlikte bir duygudurum dengeleyicisi (msl. lityum veya bir antiepileptik il├ó├ž) verilmektedir (Baldessarini ve ark. 2010, Fountoulakis 2010). Y─▒ld─▒z ve arkada┼člar─▒n─▒n (2010) 10.800 hasta ├╝zerinde yapt─▒klar─▒ bir meta-analizde, s├ódece aripiprazol, asenapin, karbamazepin, kariprazin, haloperidol, lityum, olanzapin, paliperidon, ketiyapin, risperidon, tamoksifen, valproat ve ziprasidon plasebodan daha etkili bulunmu┼čtur.

Farkl─▒ bi├žimlerde ├žal─▒┼čan bir├žok antidepresan bulunmaktad─▒r. Antidepresan il├ó├ž tedavilerinin etkisi hemen hemen e┼čittir ve uygun bi├žimde kullanan ki┼čilerin %60-70ÔÇÖinde etkili olmaktad─▒r. E─čer ilk il├ó├ž depresyon belirtilerini kontrol alt─▒na almazsa, b├╝y├╝k ihtim├ólle bir di─čeri al─▒r ve depresyonu olan ki┼čiler %90ÔÇÖa varan oranda il├óca cevap verirler. Hastan─▒n il├óc─▒n faydas─▒n─▒ hissetmesi en az 2-3 haftay─▒ ve antidepresan─▒n tam etkisini g├Âstermesi 6 haftay─▒ bulmaktad─▒r. Farkl─▒ antidepresanlar farkl─▒ yan etkilere sebep olmaktad─▒rlar ve genel olarak, bu yan etkilerin ├žo─ču birka├ž haftal─▒k tedaviden sonra ortadan kalkmaktad─▒r. Yeni il├ó├žlar daha g├╝venlidir ve ├žo─ču hastada daha az yan etki g├Âstermektedir ve bu konuda ├žok daha fazla ├žal─▒┼čmaya ihtiya├ž vard─▒r (Sidor ve Macqueen 2010).

En s─▒k kullan─▒lan antidepresan gruplar─▒ ┼čunlard─▒r (Doksat 2008):

. Trisiklik antidepresanlar (TSA)

. Monoamin oksidaz inhibit├Ârleri (MAO─░)

. Se├žici serotonin gerial─▒m inhibit├Ârleri (SSG─░)

. Bupropion (T├╝rkiyeÔÇÖde sigara ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ tedavisi i├žin de kullan─▒lan IR formu da, XL formu da bulunmaktad─▒r).

. Omega-3 ya─č asidleri: Etkili olabilir, damar sertli─čine de iyi gelir.

. Modafinil (kokain ba─č─▒ml─▒─č─▒nda da kullan─▒lmaktad─▒r ama muhtemelen kendisinin s├╗iistim├ól riski vard─▒r) (Kumar 2008, Castells ve ark. 2010).

. SNG─░ler

. NaSSA (serotonin reg├╝lat├Ârleri)

. NMDA antagonistleri

. Di─čer dopamin agonistleri, stim├╝lanlarÔÇŽ

. Dopamin parsiyel antagonistleri (msl. aripiprazol)

. Antikonvülsanlar (bâzen lamotrijin)

. Lityum (b├ózen ├╝nipolar depresyonda g├╝├žlendirme olarak)

. Tiroid hormonlar─▒: T3, T4

. Opioidler

. Dehidroepiandosteron, ├Âstrojen, androjen, kortikosteroid

. folat

. ÔÇŽÔÇŽ

TR─░S─░KL─░K ANT─░DEPRESANLAR (TSA)

Trisiklik antidepresanlar (msl. imipramin ve amitriptilin) depresyon tedavisinde kullan─▒lan en eski il├ó├žlard─▒r. Trisiklik antidepresanlar, bipolar hastalar─▒nda bir manik kaymaya veya h─▒zl─▒ d├Âng├╝ye sebep olma a├ž─▒s─▒ndan en y├╝ksek e─čilime s├óhiptir ve ancak e─čer di─čer il├ó├žlar etkili de─čillerse bipolar depresyonda kullan─▒l─▒rlar. Tam etki elde etmek i├žin birka├ž hafta s├╝reyle d├╝zenli olarak, kesintisiz kullan─▒lmalar─▒ gerekmektedir.

Trisiklik antidepresanlar s─▒kl─▒kla a─č─▒z kurulu─ču, bulan─▒k g├Ârme, mide ba─č─▒rsak sorunlar─▒, idrar tutuklu─ču ve kab─▒zl─▒k, k├ólb sorunlar─▒, ba┼č d├Ânmesi ve kiloda de─či┼čikli─če sebep olabilmektedir.

MONOAM─░N OKS─░DAZ ─░NH─░B─░T├ľRLER─░ (MAO─░)

Monoamin oksidaz inhibit├Ârleri (tranilsipromin, nialamid ve fenelzin) ├╝lkemizde bulunmamaktad─▒r. MAO─░ alan ki┼čiler belirli besinlerden (tiramin ihtiva eden g─▒d├ó ve i├žkilerden) ka├ž─▒n─▒lan s─▒k─▒ bir diyet izlemek zorundad─▒r, zira bu il├ó├žlar b├óz─▒ besinlerle etkile┼čime girerek kan bas─▒nc─▒nda tehlikeli ├Âl├ž├╝de y├╝ksek art─▒┼člara neden olabilmektedir. MAO─░ tedavisi s─▒ras─▒nda ka├ž─▒n─▒lmas─▒ gereken besinler aras─▒nda peynir, k─▒rm─▒z─▒ ┼čarap ve i┼členmi┼č etler say─▒labilir. MAO─░ ile muhtemel yan etkiler ba┼č d├Ânmesi, bay─▒lma, ba┼č a─čr─▒s─▒, titremeler ve kas se─čirmeleridir. ├ťlkemizde bu gruptan ancak besinlerle etkile┼čmeyen geri d├Ân├╝┼čl├╝ bir monoamin oksidaz inhibit├Âr├╝ t├╝r├╝ olan moklobemid bulunmaktad─▒r ama bipolar depresyonda pek bir yeri yoktur.

SE├ç─░C─░ SEROTON─░N GER─░-ALIM ─░NH─░B─░T├ľRLER─░ (SSG─░)

Se├žici serotonin geri-al─▒m inhibit├Ârleri (fluoksetin, sitalopram, essitalopram, paroksetin, fluvoksamin ve sertralin) depresyon tedavisinde ilk se├ženek olarak TSA ve MAO─░lerinin yerini alm─▒┼čt─▒r. SSG─░lerin daha az yan etkileri vard─▒r ve hastalar taraf─▒ndan ├žok daha fazla kab├╗l g├Ârmektedir (Gonul ve ark. 2005).

SSG─░nin maniye kaymaya yol a├žma ihtim├ólleri daha d├╝┼č├╝k g├Âr├╝nmektedir, ancak etkililik a├ž─▒s─▒ndan TSAlardan daha iyi de─čildirler. Bununla birlikte, daha hafif yan etkileri sebebiyle, ├Âzellikle a┼ča─č─▒daki hastalarda ilk tercih edilecek antidepresanlar olarak kab├╗l edilmektedirler:

. Ya┼čl─▒ hastalar

. K├ólb-damar hastal─▒─č─▒ olan hastalar

. ─░l├ó├žla intihar riski olan hastalar

. S├╝r├╝c├╝ler

Genel olarak, SSG─░ ba┼č a─čr─▒s─▒, terleme art─▒┼č─▒, bulant─▒, mide rahats─▒zl─▒─č─▒, ish├ól, uyku g├╝├žl├╝─č├╝, sersemlik ve titremelere neden olabilir. Kilo kayb─▒ ve i┼čtahs─▒zl─▒k kilo art─▒┼č─▒ndan daha s─▒kt─▒r. B├óz─▒ kad─▒n hastalarda orgazma ula┼čamama, erkek hastalarda ise sertle┼čme g├╝├žl├╝─č├╝, bo┼čalmada gecikme gibi cinsel sorunlara sebep olabilirler.

NORADRENAL─░N GER─░ALIM ─░NH─░B─░T├ľRLER─░ (NAG─░)

Noradrenalin geri-al─▒m inhibit├Ârleri (NAG─░) yeni bir antidepresan grubudur. Reboksetin en iyi bilinen NAG─░dir. Ara┼čt─▒rmalar, reboksetinÔÇÖin ┼čiddetli depresyonda etkili oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. ReboksetinÔÇÖe TSAdan daha iyi tahamm├╝l edilir ve daha az yan etki ├ž─▒kar─▒r. SSG─░lere k─▒yasla daha az cinsel soruna sebep olur. Reboksetin ile en s─▒k bildirilen yan etkiler a─č─▒z kurulu─ču, kab─▒zl─▒k, uykusuzluk, terlemede art─▒┼č ve k├ólb at─▒m h─▒z─▒nda art─▒┼čt─▒r. Bu gruba yak─▒n olan k├Âpr├╝l├╝ trisiklik grubundan daha eski bir antidepresan olan maprotilin de a─č─▒rl─▒kla noradrenalin ├╝zerinden etkilidir.

SEROTON─░N VE NORADRENAL─░N GER─░ALIM ─░NH─░B─░T├ľRLER─░ (SNG─░)

Serotonin ÔÇô noradrenalin gerial─▒m inhibit├Ârleri bir di─čer antidepresan s─▒n─▒f─▒d─▒r. TSAa benzer etkililiktedir ama onlardan daha az yan etkilidir. En iyi bilinen ├Ârne─či venlafaksinÔÇÖdir. Ayr─▒ca milnasipran ve duloksetin de bu gruptad─▒r. Muhtemel yan etkileri aras─▒nda bulant─▒, ba┼č d├Ânmesi, terleme, sinirlilik, kab─▒zl─▒k, arteriyel tansiyon y├╝kselmesi ve idrar tutuklu─ču say─▒labilir. Bu il├ó├žlarda ÔÇťtek molek├╝lle polifarmasiÔÇŁ y├óni tek molek├╝lle birden fazla il├ó├ž etkisi elde edilmektedir.

NORADRENERJ─░K VE SPES─░F─░K SEROTON─░NERJ─░K ANT─░DEPRESAN (NASSA)

Serotonin ÔÇô noradrenalin geri-al─▒m inhibit├Ârlerine benzer, tetrasiklik ├Âzellikte bir antidepresan olan mirtazapin bu gruptad─▒r. Bunlara serotonin reg├╝lat├Ârleri de denmektedir. Bu etki mekanizmas─▒n─▒n b├óz─▒ ├Âzelliklerini ta┼č─▒yan daha eski bir antidepresan olan mianserinÔÇÖe benzer. Uyku ve i┼čtah art─▒┼č─▒, kilo alma, ba┼č d├Ânmesi gibi yan etkiler g├Âr├╝lebilir.

Bupropion ABDÔÇÖde yayg─▒n olarak kullan─▒lan bir antidepresand─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖde IR formu sigara ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ tedavisi i├žin onay alm─▒┼čt─▒r; XL formu da maj├Âr depresyonda onay alm─▒┼č olup, bipolar depresyonda en fazla tavsiye edilen ajand─▒r ve ├╝lkemizde mevcuttur. Bupropion ile muhtemel yan etkiler aras─▒nda ajitasyon, a─č─▒z kurulu─ču, a┼č─▒r─▒ terleme, ba┼č d├Ânmesi, i┼čtahs─▒zl─▒k, titreme ve bulan─▒k g├Ârme say─▒labilir. Y├╝ksek dozlarda (450 mg ├╝st├╝) epilepsi n├Âbetlerini tetikleyebilir veya psikotik tablolar─▒ alevlendirebilir. NAG─░ ve pro-dopaminerjik il├ó├žlarla birlikte kullan─▒lmalar─▒ ├žok dikkatle uygulanmalar─▒d─▒r. ┼×izofrenlerde ve muhtemelen psikotik bipolar hastalar─▒n depresyonlar─▒nda da verilebilir (Englisch ve ark. 2010).

NMDA resept├Âr antagonisti ketaminÔÇÖin akut ve kal─▒c─▒ antidepresan etkisi (Maeng ve Zarate 2007, Mathew ve ark. 2008) g├Âsterilmi┼č ama bipolar bozuklukta kullan─▒m─▒ teyit edilmemi┼čtir.

SkopolaminÔÇÖin benzer etkisi de yeni ufuklar─▒n ├Ân├╝m├╝zde oldu─čunu g├Âsteriyor (Janowsky 2007) ama bipolar bozuklukta kullan─▒m─▒ teyit edilmemi┼čtir.

Melatonin depresif olan hastalarda disforiyi artt─▒r─▒r (Carman ve ark. 1976). Melatonin molek├╝l├╝ne eklenmi┼č 5HT2C antagonizmas─▒n─▒n h├óricinde ay─▒rt edici ├Âzelli─či taraf─▒m─▒zdan tam olarak anla┼č─▒lamayan agomelatin hem M1 hem M2 resept├Ârlerine agonist olarak, hem de 5HT2B resept├Ârlerine antagonist olarak ba─članmakta (Stahl 2008, s. 658, 661); ayr─▒ca, di─čer antidepresanlara kar┼č─▒ belli bir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ de g├Âsterilmi┼č de─čil (Oli├ę ve Kasper 2007, Howland 2007) ama bipolar bozuklukta kullan─▒m─▒ teyit edilmemi┼čtir.

Belli ├Âzel gruplarda antidepresan kullan─▒lmas─▒ i├žin dikkate al─▒nmas─▒ icap eden hususlar bir tablo h├ólinde ├Âzetlenmi┼čtir (Pies 2005):

APler

ANT─░PS─░KOT─░KLER NASIL YARDIMCI OLAB─░L─░R?

Antipsikotik (kl├ósik ismiyle n├Âroleptikler) il├ó├žlar, psikotik belirtiler olan hall├╝sinasyonlar─▒ (hay├ól g├Ârme, ses veya kokular, b├╝t├╝n duyularla ilgili duyumsamalar) ve hezeyanlar (aksi ispatland─▒─č─▒ h├ólde de─či┼čtirilemeyen s├óbit ve ger├žek d─▒┼č─▒ inan├žlar), ┼čiddetli ta┼čk─▒nl─▒k y├óhut sald─▒rganl─▒k gibi belirtileri kontrol alt─▒na almak amac─▒yla bipolar bozuklu─čun manik d├Ânemi s─▒ras─▒nda veya a─č─▒r depresyonda kullan─▒lmaktad─▒r. Bu il├ó├žlar tablet olarak veya b├ózen de kal├žadan i─čne ┼čeklinde al─▒nabilmektedir. Ayr─▒ca ÔÇťdepoÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan, 2-4 haftada bir kal├žadan uygulanan ┼čekilleri de vard─▒r. Antipsikotik il├ó├žlar iki tipe ayr─▒labilir: Birinci nesil veya tipik antipsikotikler ve ikinci nesil veya atipik (yeni) antipsikotikler; (h├ótt├óaripiprazol gibi ├╝├ž├╝nc├╝ nesil) de piyasaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

T─░P─░K ANT─░PS─░KOT─░KLER

En yayg─▒n tipik antipsikotik il├ó├žlar ┼čunlard─▒r: Klorpromazin, haloperidol, pimozid ve trifluoperazin. N├Âropsikiyatrik yan etkilerinden dolay─▒ ÔÇťn├ÂroleptiklerÔÇŁ de denir. Tipik antipsikotikler akut mani epizodlar─▒n─▒n kontrol├╝nde son derece etkilidir. Ancak, bu il├ó├žlar b├óz─▒ hastalar─▒n il├ó├žlar─▒n─▒ b─▒rakmalar─▒na yol a├žan bir tak─▒m istenmeyen yan etkilerle ili┼čkili bulunmaktad─▒r.

Bu gruptan b├óz─▒ il├ó├žlar─▒n yan etkileri aras─▒nda a─č─▒z kurulu─ču, kab─▒zl─▒k, bulan─▒k g├Ârme ve zihin bulan─▒kl─▒─č─▒ say─▒labilir. Ayr─▒ca, bu grup genel olarak istenmeyen kas sertli─či, kas─▒lmalar, huzursuzluk, yerinde duramama, ellerde titreme veya uyku art─▒┼č─▒na sebep olabilir.

AT─░P─░K veya YEN─░ NES─░L ANT─░PS─░KOT─░KLER

Atipik antipsikotik il├ó├žlar─▒n kullan─▒ma sunulmas─▒ bipolar bozukluk i├žin tedavi se├ženeklerini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de geli┼čtirmi┼čtir. Bu yeni il├ó├žlar daha geni┼č bir yelpazedeki belirtilere kar┼č─▒ etkilidir ve tipik antipsikotiklere k─▒yasla daha az yan etkiye s├óhiptir. B├óz─▒ ├Ârnekleri ┼čunlard─▒r:

. Klozapin

. Risperidon

. Paliperidon

. Olanzapin

. Ketiyapin

. Ziprasidon

. Aripiprazol (├╝├ž├╝nc├╝ nesil dopamin dengeleyicisi)

KLOZAP─░N

Klozapin manik ve psikotik belirtilere kar┼č─▒ iyi etki g├Âstermektedir ve h─▒zl─▒ d├Âng├╝l├╝ hastalarda ├Âzellikle etkili olabilir. Bununla birlikte, klozapinakyuvar say─▒s─▒nda azalmalara veya s─▒f─▒rlanmaya (agran├╝lositoz) neden olabilir, bu sebeple ├Ânce haftal─▒k sonra ayl─▒k olarak d├╝zenli bi├žimde kan testleri yap─▒lmas─▒ mecbur├«dir.

R─░SPER─░DON

Risperidon antimanik ve muhtemelen duygudurum dengeleyici etkilere s├óhiptir ve tedaviye cevap vermeyen manide faydal─▒ oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir. Uzun etkili depo formu da mevcuttur (mikropellet kaps├╝ller i├žinde muhafaza edilen il├ó├ž haftalar zarf─▒nda kana ge├žer).

├ľzellikle k├╝├ž├╝k dozlarda kas rahats─▒zl─▒klar─▒na (msl. huzursuzluk, titremeler ve kas─▒lmalara) sebep olmadan klinik faydalar sa─člayabilir. Ayr─▒ca eski ve yeni antipsikotiklere k─▒yasla daha az sedasyon ve kilo art─▒┼č─▒ s├Âz konusudur. Hastalar─▒n b├óz─▒lar─▒ risperidon ile kayg─▒, anksiyete, uyku h├óli, ba┼č d├Ânmesi ve d├Âk├╝nt├╝ gibi yan etkiler bildirmi┼čtir.

PAL─░PER─░DON

RisperidonÔÇÖun maj├Âr metabolitidir. Etki mekanizmas─▒ da muhtemelen ├žok farkl─▒ de─čildir (D2 ve 5-HT2A antagonizmas─▒). Paliperidon palmitat ┼čeklinde depo enjeksiyonu da mevcuttur. Ana molek├╝l├╝ olan risperidonÔÇÖdan farkl─▒ veya ├╝st├╝n bir etkililik, yan etki ve istenmeyen etki profiline s├óhip oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmemektedir (Karamustafal─▒o─člu 2009, Dilbaz ve Enez 2009, G├Ân├╝l ve ark. 2009, Richelson 2010).

OLANZAP─░N

Antimanik ve muhtemelen duygudurum dengeleyici ├Âzelliklere s├óhiptir. ─░d├óme tedavisi olarak kullan─▒ld─▒─č─▒nda, olanzapin ile kilo art─▒┼č─▒ ve g├╝nd├╝z uyku h├óline neden olabilir. Klinik ├žal─▒┼čmalarda, olanzapinÔÇÖin en s─▒k bildirilen yan etkileri sersemlik, a─č─▒z kurulu─ču, ba┼č d├Ânmesi ve yorgunluk olmu┼čtur.

Z─░PRAS─░DON

─░lk ara┼čt─▒rmalar, ziprasidonÔÇÖun akut manide iyi etki g├Âsterdi─čini, nispeten hafif yan etkileri, ├Âzellikle daha az kilo art─▒┼č─▒ oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. En s─▒k bildirilen yan etkileri uyku h├óli, haz─▒ms─▒zl─▒k, bulant─▒, kusma, ajitasyon, yerinde duramama, ba┼č d├Ânmesi, titreme olmu┼čtur.

KET─░YAP─░N

Ketiyapin de bipolar bozuklukta kullan─▒lmaktad─▒r, antimanik ve muhtemelen duygudurum dengeleyici ├Âzelliklere s├óhiptir. Veriler manik, depresif ve kar─▒┼č─▒k belirtilerin tedavisinde etkilili─či oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. En s─▒k bildirilen yan etkileri somnolans, ba┼č d├Ânmesi, a─č─▒z kurulu─ču, kab─▒zl─▒k, ├óniden aya─ča kalk─▒nca tansiyon d├╝┼čmesi olmu┼čtur. Antidepresan etkisi ├žok tart─▒┼čmal─▒d─▒r; buna kar┼č─▒l─▒k, s─▒k─▒nt─▒ giderici ve uyku getirici ama├žlarla kullan─▒lmaktad─▒r. Bipolar depresyondaki etkisi ispatlanmam─▒┼čt─▒r.

AR─░P─░PRAZOL

Beyinde striatum, limbik b├Âlgeler, frontal korteks gibi b├Âlgelerde dopamin azal─▒rsa ├žo─čaltan, ├žo─čal─▒rsa azaltan (dopamin reg├╝lat├Âr├╝) bir il├ó├ž olup, ├ť├ž├╝nc├╝ Nesil Antipsikotik ismi verilmektedir. 10-15 mg dozlar─▒nda 2-4 mg klonazepamÔÇÖla beraber verildi─činde antimanik, antipsikotik, 1-5 mg dozlar─▒nda di─čer antidepresanlarla beraber verildi─činde antidepresan etkisi vard─▒r. Monoterapide bipolar depresyonda etkisi nispeten zay─▒fken, yeni manik epizodlar─▒ ├Ânleyici etkisi ├žok daha fazlad─▒r (Fountoulakis ve ark. 2010).

Esasen b├╝t├╝n yeni nesil antipsikotiklerin etkililik, yan ve istenmeyen etkiler profilleri ├žok b├╝y├╝k fark g├Âstermemektedir ve hastadan hastaya de─či┼čmektedir (Cascade ve ark. 2010).

B─░POLAR BOZUKLU─×U TEDAV─░ ETMEK ─░├ç─░N BA┼×KA HANG─░ ─░L├é├çLAR KULLANILAB─░L─░R?

ANT─░ ÔÇô ANKS─░YETE ─░L├é├çLARI

Min├Âr trankilizanlar veya anksiyete gidericiler olarak da bilinen bu il├ó├žlar b├ózen anksiyete veya ajitasyonu kontrol alt─▒na almak ve uyku sorunlar─▒na yard─▒mc─▒ olmak amac─▒yla kullan─▒lmaktad─▒r. Bu il├ó├žlar h─▒zl─▒ etki g├Âstermekte ve belirtilerin k─▒sa s├╝reli hafifletilmesinde etkili olabilmektedir.

Ancak, ba─č─▒ml─▒l─▒k veya al─▒┼čkanl─▒k riski ├Ânemli bir sorun olu┼čturmaktad─▒r; al─▒┼čkanl─▒k yapan etkileri ve sebep oldu─ču yoksunluk belirtilerinden dolay─▒, b├óz─▒ ki┼čiler bu il├ó├žlar─▒ b─▒rakmaya ├žal─▒┼čt─▒klar─▒nda sorunlar ya┼čayabilmektedir. Bu sebeple, anti-anksiyete il├ó├žlar─▒ yaln─▒zca gerekli oldu─čunda k─▒sa bir s├╝re i├žin yaz─▒lacakt─▒r. Bipolar bozuklukta s─▒k yaz─▒lan anti-anksiyete il├ó├žlar─▒ klonazepam (ba─č─▒ml─▒l─▒k riski ├žok d├╝┼č├╝k), diyazepam (tercih edilmemeli), alprazolam ve lorazepamÔÇÖd─▒r (ba─č─▒ml─▒l─▒k riski en y├╝ksek).

TİROİD İLÂÇLARI

B├óz─▒ bipolar bozukluklar─▒, tiroid bezi fa├óliyetinin azald─▒─č─▒ hipotiroidizm tablosu ya┼čayabilir. Ancak, levotiroksin gibi bir tiroid hormonu ile tedavi bir├žok yarar sa─člayabilmektedir. B├óz─▒ bipolar bozukluklar, depresif ve manik belirtilerin ┼čiddetinde ├Ânemli azalman─▒n yan─▒ s─▒ra, hayat kalitesinde art─▒┼č ya┼čam─▒┼čt─▒r.

B─░POLAR BOZUKLU─×U TEDAV─░ ETMEK ─░├ç─░N BA┼×KA HANG─░ Y├ľNTEMLER KULLANILAB─░L─░R?

─░l├ó├žlara ek olarak, bipolar belirtilerin kontrol├╝nde kullan─▒labilecek di─čer bir├žok tedavi bulunmaktad─▒r. Bunlar:

. Elektrokonv├╝lsif terapi (EKT)

. Transkraniyal manyetik sinir uyar─▒m─▒ (TMS)

. Uyku yoksunlu─ču

. I┼č─▒k terapisi (fototerapi)

. Vagal stim├╝lasyon (VS)

. Derin beyin uyar─▒m─▒ (DBS)

. Neurofeedback (NF)

. N├Âro┼čirurji (beyin cerrahisi).

ELEKTROKONV├ťLS─░F TERAP─░ NED─░R?

Ge├žmi┼čte EKT hakk─▒nda ├žok fazla olumsuz yay─▒n yap─▒lmakla birlikte, bir├žok doktor bunu bipolar bozuklu─čun tedavisinde il├ó├žlara bir alternatif olarak g├Ârmektedir. EKT, fiziksel durumlar─▒ nedeniyle herhangi bir il├ó├ž tedavisi uygulanamayan (msl. kronik hastal─▒klar─▒ olan ya┼čl─▒ ki┼čiler), intihar d├╝┼č├╝nceleri olan ve diren├žli tip hastalar i├žin faydal─▒ bir se├ženektir. EKT s─▒ras─▒nda, yakla┼č─▒k yar─▒m saniye s├╝reyle beyinden elektrik ak─▒m─▒ ge├žirilmektedir. G├╝n├╝m├╝zde bu i┼člem anestezi alt─▒nda ve bir adale gev┼četici kullan─▒larak yap─▒lmaktad─▒r. EKT olduk├ža g├╝venlidir ve herhangi bir il├ó├ž tedavisinden daha h─▒zla etki g├Âstermektedir. EKT ├žo─čunlukla, il├ó├ž tedavileriyle kontrol sa─članamayan ┼čiddetli depresyon ve mani epizodlar─▒ i├žin faydal─▒d─▒r (Loo ve ark. 2010).

EKT yap─▒l─▒rken lityum kesilmeli, antiepileptikleri de m├╝mk├╝nse tamamen kesmelidir; karbamazepin bu a├ž─▒dan en az s─▒k─▒nt─▒ yaratan antiepileptiktir.

TRANSKRAN─░YAL MANYET─░K S─░N─░R UYARIMI NED─░R?

Tekrarlanan Transkraniyal Manyetik Sinir Uyar─▒m─▒ (rTMS) h├ólen depresyon tedavisinde EKTÔÇÖye ve muhtemelen b├óz─▒ il├ó├žlara daha kab├╗l edilebilir bir se├ženek olarak geli┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r. rTMS s─▒ras─▒nda beyin i┼člevini etkilemek ├╝zere titre┼čimli manyetik alanlar kullan─▒lmaktad─▒r; anestezi gerektirmemekte, dolay─▒s─▒yla hasta ay─▒k kalabilmektedir. Uzmanlar rTMSÔÇÖnin bipolar bozukluk tedavisinde umut verici oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedirler ancak ├žal─▒┼čmalar deneysel niteliklidir ve hen├╝z bilimsel olarak onaylanm─▒┼č ve kab├╗l edilmi┼č de─čildir. Ma├ólesef b├óz─▒ hast├ónelerde veya muayeneh├ónelerde amac─▒n─▒ a┼čacak ┼čekilde kullan─▒lmaktad─▒r (Doksat ve Aslan 2006). En son yay─▒nlarda dahi ya ├žok k├╝├ž├╝k serilerde ge├žici ba┼čar─▒ bildirilmekte, ya da belirsizlik s├╝rmektedir (DellÔÇÖOsso ve ark. 2009a, b, DellÔÇÖOsso ve ark. 2010).

rTMS ile epilepsi n├Âbeti ge├žirilmesi tekni─činin ise EKTÔÇÖye hi├žbir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ g├Âsterilememi┼čtir.

UYKU YOKSUNLU─×U NASIL YARDIMCI OLMAKTADIR?

Uyku yoksunlu─ču bipolar bozukluk i├žin bir ba┼čka olas─▒ tedavidir. Bir gece veya daha fazla uyan─▒k kalman─▒n antidepresan etkileri olabilmektedir. Belirli merkezlerde uygulanmaktad─▒r. Doktorunuz taraf─▒ndan gerek├želeri a├ž─▒klan─▒p tavsiye edilmedik├že, asla kendili─činizden uyku yoksunlu─čuna kalk─▒┼čmamal─▒s─▒n─▒z.

I┼×IK TERAP─░S─░ (FOTOTERAP─░) NASIL YARDIMCI OLAB─░L─░R?

Birka├ž saat y├╝ksek yo─čunlukta ─▒┼č─▒─ča m├óruz kal─▒nd─▒ktan sonra depresyon belirtilerinde azalma g├Âr├╝ld├╝─č├╝ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Sonbahar ve k─▒┼č─▒n k─▒sa g├╝nleri ve dolay─▒s─▒yla g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ eksikli─či, b├óz─▒ ki┼čilerde mevsimsel affektif bozukluk (SAD) olarak bilinen depresyonu tetikleyebilmektedir. Bu, her g├╝n k─▒sa s├╝relerle parlak yapay ─▒┼č─▒─ča m├óruz kal─▒narak tedavi edilebilmektedir. Uzmanlar, ─▒┼č─▒k tedavisinin v├╝cudu genellikle uzun ilkbahar ve yaz g├╝nlerinde ya┼čanan (g├╝nl├╝k) ritme sokarak etki g├Âsterdi─či kana├ótindedir. Bu, depresyonun fizyopatolojisinde rol oynayan n├Ârokimyasal de─či┼čikliklere ba─čl─▒ olabilir. Bu y├Ântem de ├Âzel geli┼čtirilmi┼č ara├žlarla uygulanmaktad─▒r. Herhangi bir ─▒┼č─▒─ča m├óruz kalmak yeterli olmayacakt─▒r. Kuzey Avrupa ├╝lkeleri gibi b├Âlgelerdeki hastalarda daha etkiliyken, ├╝lkemizde bu sonu├žlara ula┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r.

VAGAL ST─░M├ťLASYONUN FAYDASI VAR MIDIR?

Bu tedavi hakk─▒nda hi├žbir yeterli delil yoktur, deneme a┼čamas─▒ndad─▒r (Beekwilder ve Beems 2010).

DER─░N BEY─░N UYARIMININ FAYDASI VAR MIDIR?

Bu tedavi hakk─▒nda hi├žbir yeterli delil yoktur, deneme a┼čamas─▒ndad─▒r (Zyss ve ark. 2010).

NEUROFEEDBACK TEDAV─░S─░N─░N FAYDASI VAR MIDIR?

Neurofeedback (NF) terapi uygulay─▒c─▒lar─▒, de─či┼čik klinik ┼čartlarda NFÔÇÖin kullan─▒m─▒n─▒n oldu─čunu, h├ótt├ó sa─čl─▒kl─▒ bireylerde performans art─▒m─▒ i├žin kullan─▒labilece─čini ileri s├╝rm├╝┼člerdir. Yine de, NF terapisine ili┼čkin yay─▒nlar g├╝├žl├╝ kontroller i├žermedi─či ve metodolojik yetersizlikleri sebebiyle bilim ve ara┼čt─▒rma ├ževrelerinin geni┼č bir kesimi taraf─▒ndan ciddi bi├žimde ele┼čtirilmi┼čtir. NF uygulama alan─▒, hastalarda ├žo─čunlukla yeterli e─čitim almam─▒┼č s─▒radan uygulay─▒c─▒lar taraf─▒ndan verilen yanl─▒┼č veya uygunsuz tedavi sonucu ortaya ├ž─▒kan anlaml─▒ ters etkilere sebep olabilme potansiyelini ta┼č─▒maktad─▒r. G├╝venilir bilimsel delil yoktur (Kose ve Semerci 2010).

N├ľRO┼×─░RURJ─░K TEDAV─░ NE ZAMAN UYGULANAB─░L─░R?

Ancak her t├╝rl├╝ tedaviye tam cevaps─▒zl─▒k g├Âr├╝len ve ├žok ┼čiddetli seyreden hastalarda en son alternatif olarak d├╝┼č├╝n├╝lebilir (Lipsman ve ark. 2010).

NE ZAMAN HAST├éNEYE YATI┼× GEREK─░R?

Hast├ónede tedavi norm├ól olarak bipolar bozuklu─čun ┼čiddetli belirtilerini kontrol alt─▒na almak amac─▒yla kullan─▒lmaktad─▒r. ┼×iddetli mani s─▒ras─▒nda, ki┼činin kendine veya ba┼čkalar─▒na zarar vermesi ve perv├ós─▒zca sald─▒rganl─▒k davran─▒┼člar─▒yla ba┼ča ├ž─▒kabilmek i├žin profesyonel yard─▒m ┼čartt─▒r. Depresyondaki bir hasta intihar e─čilimi g├Âsterdi─činde de hast├óne tedavisi gerekebilir.

PS─░KOTERAP─░ BEL─░RT─░LER─░N KONTROL├ťNE NASIL YARDIMCI OLUR?

Bipolar bozuklukla ba┼ča ├ž─▒kabilmeyi ba┼čarmak tedavinin en ├Ânemli b├Âl├╝m├╝d├╝r. Psikoterapi il├ó├ž tedavileriyle birlikte uyguland─▒─č─▒nda, hastalara ve ├óilelerine destek, e─čitim ve rehberlik sa─člamaktad─▒r. ├ľrne─čin hastalar─▒n manik ve depresif d├Ânemleri tetikleyen stres etkenlerini fark etmelerine ve bunlardan ka├ž─▒nmalar─▒na yard─▒mc─▒ olabilir. Psikoterapi ayr─▒ca, geli┼čmekte olan bir hastal─▒k d├Âneminin erken belirtilerini tesbit etmeye de yard─▒mc─▒ olabilir. ├ço─ču zaman, h─▒zla ba┼člat─▒lan tedavi tam geli┼čmi┼č bir depresyon veya mani epizodu krizini ├Ânleyebilir.

Psikoterapi bireysel olarak hasta ├╝zerinde yo─čunla┼čabilir, hastan─▒n ├óilesini de i├žerebilir veya benzer sorunlar─▒ olan hastalara grup olarak uygulanabilir.

Bipolar bozuklukta ├╝├ž tip psikoterapi ├Âzellikle yararl─▒d─▒r: Davran─▒┼č├ž─▒, bili┼čsel ve ki┼čiler-aras─▒ terapi.

. Davran─▒┼č terapisi, bipolar bozukluk belirtileriyle nas─▒l u─čra┼č─▒laca─č─▒ ├╝zerinde yo─čunla┼čmakta ve ki┼čilerde yeni hastal─▒k d├Ânemlerini ortaya ├ž─▒karabilecek streslerle ba┼ča ├ž─▒kmas─▒na yard─▒mc─▒ olabilmektedir.

. Bili┼čsel terapi, ki┼čilerin depresif ve y├╝kselmi┼č duygudurumlar s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kan ├žarp─▒k d├╝┼č├╝nceler ve inan├žlar─▒ tan─▒mlamalar─▒na ve kar┼č─▒ koymalar─▒na yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r. ├ľrne─čin, depresyon epizodlar─▒na e┼člik eden a┼č─▒r─▒ karamsar d├╝┼č├╝ncelerin ├╝stesinden gelmek i├žin kullan─▒labilir.

. Ki┼čileraras─▒ terapi, bipolar bozuklu─čun ili┼čkiler ├╝zerinde yaratabilece─či gerilimin azalt─▒lmas─▒ ├╝zerinde yo─čunla┼čmaktad─▒r. E─čer e┼člik eden B k├╝mesi ki┼čilik bozuklu─ču mevcutsa, tercih edilmemelidir.

 

B─░POLAR BOZUKLU─×UN SEVK ve ─░D├éRES─░

BEN NE YAPAB─░L─░R─░M?

Tedavinizin ba┼čar─▒ ┼čans─▒n─▒ en ├╝st d├╝zeye ├ž─▒karmak i├žin atabilece─činiz birka├ž ├Ânemli ad─▒m bulunmaktad─▒r:

DURUMUNUZU ANLAMAK

Bipolar bozukluk ve tedavisi hakk─▒nda ├Â─črenebilece─činiz her ┼čeyi ├Â─črenin. Kitaplar ve bro┼č├╝rler okuyarak, doktorunuzla konu┼čarak veya bir hasta destek grubuna kat─▒larak hastal─▒─č─▒n─▒z konusunda bir uzman olun.

TEDAVİNİZDE FAÂL BİR ORTAK OLARAK YER ALIN

Hastal─▒─č─▒n─▒z─▒n ba┼čar─▒l─▒ tedavisi siz ve doktorunuz aras─▒nda iyi bir ili┼čki kurulmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Randevular─▒n─▒zdan sonuna kadar yararlanmak i├žin, doktorunuza sormak isteyebilece─činiz t├╝m sorular─▒ randevuya gitmeden ├Ânce yazman─▒z ├žo─ču zaman yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. Her ┼čey hakk─▒nda soru sormaktan ├žekinmeyin; bu belirtiler bir yan etki veya il├óc─▒n─▒z─▒ nas─▒l alaca─č─▒n─▒zla ilgili olabilir. Bu konular hakk─▒nda doktorunuzun size soru sormas─▒n─▒ beklemeyin. Kafan─▒zdaki her ┼čeyi doktorunuza sorun. Bu ┼čekilde tedavinizde etkin bi├žimde yer alarak, iyile┼čmenizin kontrol├╝n├╝ daha fazla ele ge├žirecek ve ba┼čar─▒ ┼čans─▒n─▒z─▒ artt─▒racaks─▒n─▒z. E─čer herhangi bir yan etki ya┼čarsan─▒z veya daha iyiye gitmedi─činizi hissederseniz, doktorunuzla konu┼čmal─▒s─▒n─▒z. E─čer doktorunuza kar┼č─▒ d├╝r├╝st olmazsan─▒z, size uygun bi├žimde yard─▒mc─▒ olamaz. Randevunuza bir ├óile ├╝yesi veya arkada┼č─▒n─▒z─▒ d├óvet etmeniz de, endi┼čeleriniz hakk─▒nda konu┼čman─▒za ve doktorun il├ó├žla ilgili s├Âylediklerini hat─▒rlaman─▒za yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

BİR DUYGUDURUM ÇİZELGESİ KULLANMAK

Doktorunuzu ziyaretiniz s─▒ras─▒nda, ├Âzellikle e─čer hastaysan─▒z, ge├žen birka├ž hafta veya ay boyunca ya┼čad─▒─č─▒n─▒z belirtileri hat─▒rlaman─▒z zor olabilir. Duygudurumunuzu g├╝nl├╝k olarak kaydederek, doktorunuzun hangi tedavinin hastal─▒─č─▒n─▒z i├žin en iyi oldu─čuna karar vermesine yard─▒mc─▒ olacak ├žok daha g├╝venilir bilgiye s├óhip olacaks─▒n─▒z. Duygudurumunuzun ├žizelgesini ├ž─▒karman─▒z, duygudurum evreniz, il├ó├ž d├╝zeyleri ve stresli olaylar gibi ├Ânemli bilgi par├žalar─▒n─▒ bir araya toplaman─▒za imk├ón verecektir.

ERKEN ─░KAZ BEL─░RT─░LER─░N─░ FARK ETMEK

Bir duygudurum ata─č─▒n─▒n erken belirtileri her ki┼čide farkl─▒ olabilir. Kendi erken uyar─▒ belirtilerinizi ne kadar iyi idrak ederseniz, tam bir epizodu ├Ânlemek i├žin o kadar h─▒zla yard─▒m alabilirsiniz. Ara┼čt─▒rmalar, bipolar bozuklu─ču olan hastalar─▒n %70-80ÔÇÖinin erken al├ómet veya belirtilerini fark edebildi─čini g├Âstermi┼čtir. Bir mani veya depresyon epizodunun erken belirtileri aras─▒nda en s─▒k g├Âr├╝lenler ┼čunlard─▒r:

. Duygudurumda, uyku, enerji, benlik de─čeri, cinsel ilgi ve konsantrasyonda hafif de─či┼čiklikler,

. Yeni projelere girme isteklili─či,

. ├ľl├╝m d├╝┼č├╝nceleri (veya ├óni iyimserlik),

. Giysilerin rengi veya kozmetiklerde ├óni de─či┼čiklikler.

B─░R EP─░ZOD GEL─░┼×ME R─░SK─░N─░ AZALTMAK

A┼ča─č─▒daki ipu├žlar─▒, b├ózen daha ┼čiddetli epizodlara yok a├žabilen k├╝├ž├╝k duygudurum dalgalanmalar─▒ ve stresleri azaltman─▒za yard─▒mc─▒ olabilir:

. Uyku d├╝zeninizi koruyun ÔÇô d├╝zensiz uyku duygudurum belirtilerini tetikleyebilir,

. Fazla alkol veya kafein t├╝ketiminden ya da uyu┼čturucu maddeleri kullanmaktan ka├ž─▒n─▒n ÔÇô bunlar duygudurum dalgalanmalar─▒n─▒ tetikleyebilir (McIntyre ve ark. 2008),

. Stresli durumlardan ka├ž─▒n─▒n ya da stresle nas─▒l daha iyi ba┼ča ├ž─▒kaca─č─▒n─▒z─▒ ├Â─črenin ÔÇô gev┼čeme ve rahatlamaya vakit ay─▒r─▒n,

. G├╝nl├╝k alkol, kafein ve re├žetesiz sat─▒lan b├óz─▒ nezle, allerji ve a─čr─▒ il├ó├žlar─▒n─▒ kullanma konusunda dikkatli olun. Bu maddelerin k├╝├ž├╝k miktarlar─▒ bile uyku, duygudurum veya il├ó├žlar─▒n─▒z─▒ olumsuz etkileyebilir.

. D├╝zenli egzersiz yap─▒n.

├é─░LE VE ARKADA┼×LAR YARDIMCI OLAB─░L─░R

Kendinizi daha iyi hissetmeniz ba┼čkalar─▒n─▒n yard─▒m─▒yla daha kolayd─▒r. ├éileniz ve arkada┼člar─▒n─▒z─▒n te┼čviki ve deste─či hastal─▒─č─▒n─▒z s─▒ras─▒nda son derece ├Ânemlidir. Mesel├ó, doktorunuzu ziyaretinizde size e┼člik edebilir veya il├ó├žlar─▒n─▒z─▒ do─čru ald─▒─č─▒n─▒z─▒ kontrol edebilirler. Ayr─▒ca, iyi oldu─čunuzda bir eylem pl├ón─▒ haz─▒rlamak da, daha sonra herhangi bir belirti geli┼čti─činde hem sizin hem ├óilenizin haz─▒rl─▒kl─▒ olmas─▒n─▒ ve ilgili b├╝t├╝n ki┼čilerin ne yap─▒lmas─▒ gerekti─čini bilmelerini sa─člamaya yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Hafif bir mani epizodu (hipomani) s─▒ras─▒nda, hastalar davran─▒┼člar─▒n─▒n ola─čan d─▒┼č─▒ oldu─čunun fark─▒nda olmayabilir veya hasta olduklar─▒n─▒ y├óhut tedaviye ihtiya├ž duyduklar─▒n─▒ ink├ór edebilirler. Arkada┼člar─▒n─▒z ve ├óileniz, gelmekte olan bir epizodun g├Âzden ka├žabilecek erken ikaz belirtilerini fark edebilir ve sizi tedaviye ihtiyac─▒n─▒z oldu─čuna ikna edebilirler.

BA┼×ARILI TEDAV─░ S─░ZE DE BA─×LIDIR

Belirtilerinizi kontrol alt─▒na almaya ve tekrarlamalar─▒n─▒ ├Ânlemeye yard─▒mc─▒ olmak i├žin, il├ó├žlar─▒n─▒z─▒ t├ólimatlara uygun olarak alman─▒z ├žok ├Ânemlidir. Ne kadar i┼če yarad─▒─č─▒ndan emin olmasan─▒z veya sizi nas─▒l hissettirdi─či konusunda endi┼čeleriniz olsa bile, doktorunuzla konu┼čuncaya de─čin il├ó├žlar─▒n─▒z─▒ almaya devam edin.

Kendinizi daha iyi hissetmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒zda da, belirtileri kontrol alt─▒nda tutmak i├žin il├óc─▒n─▒z─▒ her g├╝n almaya devam edin. Bipolar bozukluk bu a├ž─▒dan diyabet veya k├ólb hastal─▒─č─▒ gibi di─čer uzun d├Ânemli hastal─▒klara benzemektedir (zihinsel ┼čeker hastas─▒). Bu hastal─▒klar─▒ olan hastalar, kandaki ┼čeker d├╝zeylerini veya kan bas─▒n├žlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝k tutmak i├žin ila├žlar─▒n─▒ her g├╝n almalar─▒n─▒n ├žok ├Ânemli oldu─čunu bilirler.

E─čer il├óc─▒n─▒z─▒ almay─▒ unutursan─▒z, o dozu atlayarak bir sonraki dozunuzu al─▒n. Dozu iki kat─▒na ├ž─▒karmay─▒n.

E─čer il├óc─▒n─▒z─▒ ne zaman alaca─č─▒n─▒z─▒ hat─▒rlamada g├╝├žl├╝k ├žekiyorsan─▒z, bir haftal─▒k il├ó├žlar─▒n─▒z─▒ koyabilece─činiz bir kutu, saat veya telefonunuzun al├órm─▒ veya cep takvimi gibi hat─▒rlat─▒c─▒lar─▒ kullanmay─▒ deneyin. Ayr─▒ca, il├óc─▒n─▒z─▒ her g├╝n ayn─▒ saatte yapt─▒─č─▒n─▒z bir i┼čten ├Ânce veya sonra, ├Ârne─čin yemeklerden sonra veya yatmadan ├Ânce alman─▒z da yard─▒mc─▒ olabilir.

 

Prof.Dr.Kerem Doksat

%d blogcu bunu be─čendi: