hd porno porno hd porno porno

Sakatlar i├žin Birle┼čmi┼č Milletler Standart Kararlar─▒

1.377 okundu

SAKATLAR ─░├ç─░N FIRSAT E┼×─░TL─░─×─░ KONUSUNDA STANDART KURALLAR

1- E┼×─░T KATILIM ─░├ç─░N ├ľN KO┼×ULLAR

Kural 1: Bilin├žlendirme
Devletler; bu konudan sorumlu makamlar─▒n mevcut programlar─▒ ve hizmetleri i├žeren yeni bilgileri, sakatlara, ailelerine, sakatl─▒k alan─▒nda uzman olanlara yaymalar─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒rlar. Sakatlarla ilgili bilgiler herkes├že elde edilebilir bir form i├žinde sunulmal─▒d─▒r.

Devletler; sakatlar ve sakatlarla ilgili hareket tarzlar─▒na (politikalar─▒na) ili┼čkin bilgilendirme kampanyalar─▒n─▒ ve bu kampanyalar─▒n i├žersinde, sakatlar─▒n di─čer insanlarla ayn─▒ haklara ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klere sahip olduklar─▒n─▒ ve de tam kat─▒l─▒mlar─▒na mani olan t├╝m engelleri ortadan kald─▒racak kararlar─▒n al─▒nmas─▒ gerekti─či mesaj─▒m verecek ┼čekilde ba┼člatmal─▒ ve bunlar─▒ desteklemelidir.

Devletler; milli e─čitim programlar─▒n─▒n her y├Ân├╝yle tam kat─▒l─▒m ve e┼čitlik prensibini yans─▒t─▒yor olmas─▒n─▒ temin etmelidirler.

Devletler; sakatlarla ilgili konular─▒ i├žeren halka y├Ânelik ├Â─čretim programlar─▒na kat─▒lmalar─▒ i├žin sakatlan, ailelerini ve kurulu┼člar─▒ davet etmelidirler.

Devletler; ├Âzel sekt├Ârdeki sakatlarla ilgili faaliyetleri kapsayan t├╝m giri┼čimleri desteklemelidirler.

Devletler; sakatlar─▒n sahip olduklar─▒ haklar ve potansiyelleri konusunda bilin├žlendirilmelerine y├Ânelik programlar─▒ ba┼člatmal─▒ ve bunlar─▒n yo─čunla┼čt─▒rmal─▒d─▒rlar.

├ľzg├╝venlerinin artt─▒r─▒lmas─▒ ve yetki verilmesi sakatlar─▒n kendileri i├žin uygun olan f─▒rsatlardan yararlanmalar─▒na yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Bilin├žlendirme, sakat ├žocuklar─▒n e─čitiminde ve rehabilitasyon programlar─▒nda ├Ânemli bir yer tutmal─▒d─▒r. Bilin├žlendirmenin yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ i├žin t├╝m ├žocuklar─▒n e─čitimleri ile ├Â─čretmen ve uzman e─čitimlerinde bu konu ├Â─čretimin ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ olmal─▒d─▒r.

Kural 2: T─▒bbi Bak─▒m
Devletler; sakatlar i├žin, etkin bir t─▒bbi bak─▒m ┼čart─▒n─▒ teminat alt─▒na almal─▒d─▒rlar.

Devletler; sakatl─▒─ča neden olabilecek durumlar─▒n meydana ├ž─▒kart─▒lmas─▒; de─čerlendirilmesi ve bunlar─▒n giderilmesi hususunda uzmanlardan olu┼čan kadrolarca y├╝r├╝t├╝len programlar─▒ takip etmelidirler. B├Âylelikle, sakatl─▒─ča neden olabilecek etkenlerden korunulmas─▒ bunlar─▒n azalt─▒lmas─▒ ya da yok edilmesi sa─članm─▒┼č olabilecektir. Bu t├╝rden programlar, bireysel d├╝zeyde sakatlar─▒n ve ailelerinin tam kat─▒l─▒mlar─▒n─▒ sa─člamas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra planlama ve de─čerlendirme d├╝zeyinde sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n kat─▒l─▒mlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmeyi garanti etmelidir.

B├Âlgesel kurulu┼člarda ├žal─▒┼čanlar e─čitilerek, erken sakatl─▒k te┼čhisinde gerekli olan ilk yard─▒m ve yerinde m├╝dahale bilgilerine sahip olmalar─▒ sa─članmal─▒d─▒r.

Devletler; sakatlara ├Âzellikle bebeklere ve ├žocuklara, toplumun di─čer ├╝yelerine sa─članan t─▒bbi bak─▒m─▒n ayn─▒s─▒n─▒n verilmesini garanti etmelidirler.

Devletler; t├╝m sa─čl─▒k personelinin, sakatlara sa─čl─▒k bak─▒m─▒n─▒ yapabilecek ┼čekilde yeterli e─čitim almalar─▒n─▒, bunlar i├žin gerekli olan te├žhizatla donat─▒lmalar─▒n─▒, tedavi metotlar─▒ ve teknolojisini kullanabilme ├Âzelliklerine sahip olmalar─▒n─▒ garanti etmelidir.

Devletler; sakatlar─▒n korunabilmeleri ya da fonksiyonel kapasitelerini art─▒rabilmeleri i├žin; ihtiya├ž duyulabilecekleri d├╝zenli tedaviyi ve ila├žlar─▒n─▒n s├╝rekli olarak temin edilmesini, sa─člamal─▒d─▒rlar.

Kural 3: Rehabilitasyon
Devletler; sakatlar─▒ kendi kendine yeterlilik ve fonksiyonellik konusunda optimum bir seviyeye ├ž─▒karmak ve bu durumda kalmalar─▒n─▒ sa─člamak i├žin rehabilitasyon hizmetlerini ┼čart ko┼čmal─▒d─▒rlar.

Devletler; t├╝m sakatl─▒k gruplar─▒ i├žin ulusal d├╝zeyde rehabilitasyon programlar─▒n─▒ geli┼čtirmelidirler. Bu t├╝r programlar─▒n; sakatlar─▒n do─čal bireysel ihtiya├žlar─▒n─▒ gidermeye, y├Ânelik olmalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra tam kat─▒l─▒m ve e┼čitlik prensibi ├╝zerine dayand─▒r─▒l─▒yor olmalar─▒ da gereklidir.

S├Âz konusu programlar; zeka seviyesini y├╝kseltici e─čitimler, sakatlara ve ailelerine dan─▒┼čmanl─▒k hizmetleri, kendine g├╝venin geli┼čtirilmesi, ihtiya├ž halinde de─čerlendirme ve rehberlik hizmetleri gibi ├žok geni┼č bir alan─▒ kapsamal─▒d─▒rlar. Bu programlara, ├žok a─č─▒r ya da birka├ž t├╝rden sakatl─▒─č─▒ olanlar─▒ da kapsayacak, ┼čekilde rehabilitasyona ihtiyac─▒ olan t├╝m sakatlar kabul edilmelidirler.

B├╝t├╝n rehabilitasyon hizmetleri sakat─▒n ya┼čad─▒─č─▒ yerdeki b├Âlgesel kurulu┼čta verilebilmelidirler. Ancak, baz─▒ durumlarda, belirli bir e─čitim hedefine ula┼čabilmek i├žin, ├Âzel rehabilitasyon kurslar─▒, yerin elveri┼čli olmas─▒ durumunda sakat─▒n oturdu─ču mekanda organize edilebilir.

Sakatlar─▒n ve ailelerinin; e─čitilmi┼č ├Â─čretmenler, rehberler ya da dan─▒┼čmanlar olarak rehabilitasyona aktif kat─▒l─▒mlar─▒ i├žin te┼čvik edilmeleri ┼čartt─▒r.

Devletler; rehabilitasyon programlar─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒n─▒ ya da de─čerlendirilmesini, sakatlarla ilgili kurulu┼člardan verilen bilir ki┼či raporuna g├Âre yapmal─▒d─▒rlar.

Kural 4: Yard─▒m Servisleri
Devletler; sakatlar─▒n g├╝nl├╝k ya┼čamlar─▒nda kendi ba┼člar─▒na ya┼čayabilme kapasitelerini art─▒rabilmeleri ve haklar─▒n─▒ kullanabilmeleri i├žin, sakatlara yap─▒lan yard─▒m cihazlar─▒n─▒ (aletlerini), da kapsam i├žine alacak ┼čekilde yard─▒m servislerinin geli┼čtirilmesini ve bunlar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒n─▒ teminat alt─▒na almal─▒d─▒rlar.

Devletler; f─▒rsat e┼čitli─čini sa─člamada ├Ânemli tedbirler olmas─▒ bak─▒m─▒ndan, sakatlar─▒n ihtiya├žlar─▒ do─črultusunda, yard─▒mc─▒ aletleri ve te├žhizat─▒, ├Âzel yard─▒m ve terc├╝manl─▒k hizmetlerini ├Âng├Âren ┼čartlar─▒ mecbur tutmal─▒d─▒rlar.

Devletler; yard─▒mc─▒ alet ve te├žhizat─▒n geli┼čtirilmesini, ├╝retimini, da─č─▒t─▒m─▒n─▒ ve bak─▒m─▒n─▒ desteklemeli ayr─▒ca bunlarla ilgili bilgilerin yay─▒lmas─▒n─▒ da sa─člamal─▒d─▒rlar. Bunu ba┼čarmak i├žin genellikle mevcut teknik bilgi ustal─▒ktan yararlanmal─▒d─▒rlar. ├ľrne─čin, y├╝ksek teknoloji end├╝strisinin yer ald─▒─č─▒ Amerika da yard─▒mc─▒ alet ve te├žhizat standard─▒n─▒n ve etkinli─činin geli┼čtirilmesine y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmaktad─▒r. ─░mkanlar─▒n elverdi─či ├Âl├ž├╝lerde yerli malzeme ve ├╝retim imkanlar─▒ndan yararlan─▒larak kolay kullan─▒labilen ve ucuz nitelikte cihazlar─▒n geli┼čtirilmeleri ve ├╝retimlerinin yap─▒lmas─▒n─▒n te┼čvik edilmesi olduk├ža ├Ânemlidir. Sakatlar─▒n bizzat kendileri de bu cihazlar─▒n ├╝retilmesi i┼činde yer alabilirler.

Devletler; yard─▒mc─▒ alet ve te├žhizata ihtiyac─▒ olan sakatlara veya bunlar─▒n ailelerine bu cihazlar─▒ ├╝cret almadan vermek ya da ├žok ucuz fiyatlarla satmak suretiyle kolay yoldan tedarik imkanlar─▒ yaratmal─▒d─▒rlar.

Rehabilitasyon programlar─▒nda, yard─▒mc─▒ alet ve te├žhizat─▒n bulunmas─▒ ├Ân ko┼čulu nedeniyle, Devletler; k─▒z ve erkek ├žocuklar─▒ taraf─▒ndan kullan─▒lacak yard─▒mc─▒ alet ve te├žhizat─▒n dizayn─▒, dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ ve ya┼ča uygunlu─ču hususlar─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmal─▒d─▒rlar.

Devletler; ├Âzellikle ├žok a─č─▒r ya da bir ka├ž t├╝rden sakatl─▒─č─▒ olanlara ├Âzel yard─▒m programlar─▒ ve terc├╝manl─▒k hizmetleri ├Ân ┼čart─▒n─▒ getirmeli ve bu hizmetlerin geli┼čtirilmesini desteklemelidirler. Bu t├╝r programlar, sakatlar─▒n g├╝nl├╝k ya┼čam─▒ evde, i┼čte ve okulda ge├žen b├Âl├╝mlerine ve bo┼č zaman faaliyetlerine kat─▒l─▒m seviyelerini art─▒racakt─▒r.

├ľzel yard─▒m programlar─▒n─▒n tasar─▒mlar─▒ s─▒ras─▒ndaki ama├ž; programlar─▒n sakatlara verilmeleri i┼člemi i├žersinde, kesin olarak arzu edilen sonu├žlara ula┼čabilece─čini g├Âsteren etkiyi yapacak t├╝rden olmalar─▒n─▒ sa─člamaya y├Ânelik olmal─▒d─▒r.
2- E┼×─░T KATILIM ─░├ç─░N HEDEF ALANLAR

Kural 5 : Ula┼č─▒labilme
Devletler toplumun her kesimine e┼čit f─▒rsatlar verilmesi i┼člevi i├žerisinde ula┼č─▒labilmenin ba┼čtan sona ├Ânemini kabul etmelidirler. Her t├╝rden sakatlar i├žin;
Devletler:
a) Fiziksel ├ževre ko┼čullar─▒n─▒, gidebilme (ula┼čabilme) bak─▒m─▒ndan kolayla┼čt─▒racak faaliyet programlar─▒ haz─▒rlay─▒p sunmal─▒,

b) Bilgi ve haberle┼čmede ula┼čma imkan─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemleri almal─▒d─▒rlar.

A) Fiziksel ├çevre Ko┼čullar─▒n─▒n Ula┼č─▒labilir Olmas─▒ :
Devletler fiziksel ├ževreye kat─▒l─▒m─▒ engelleyen nedenleri ortadan kald─▒racak ├Ânlemleri almal─▒d─▒rlar. Bu ├Ânlemlerin; standartlar─▒ belirleyen kural ve prensipleri tespit ederek bunlar─▒ geli┼čtiriyor olmalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, evler, binalar, kamuya ait ula┼č─▒m servisleri, di─čer ula┼č─▒m vas─▒talar─▒, caddeler ve a├ž─▒k hava ortamlar─▒ gibi toplumun i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ ├že┼čitli alanlara kolayl─▒kla ula┼čmay─▒ teminat alt─▒na alacak yasalar─▒ ├ž─▒karmay─▒ a g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruyor olmalar─▒ gerekmektedir.

Devletler; fiziksel ├ževre ko┼čullar─▒n─▒n dizayn─▒ ve yap─▒lmas─▒ndan uzmanlar olarak sorumlu bulunanlara sakatlarla ilgili politikalar ve ula┼č─▒labilmenin ├╝stesinden gelecek ├Ânlemlerle ilgili yeterli bilgileri vermeyi teminat alt─▒na almal─▒d─▒rlar.

Ula┼č─▒labilme i├žin gerekli olan ihtiya├žlar, planlama a┼čamas─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒ndan itibaren, ├ževre ko┼čullar─▒n─▒ dizayn edilmesi ve yap─▒lmas─▒ i┼čleminin i├žine dahil edilmelidir.

Ula┼č─▒labilmenin standartlar─▒ ve normlar─▒ geli┼čtirilirken, sakatlarla ilgili kurulu┼člara dan─▒┼č─▒lmas─▒ gereklidir.

Kamuya ait yap─▒ projeleri dizayn edilirken planlama safhas─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒ndan itibaren bu kurulu┼člar her b├Âlgeden kat─▒larak bu konunun i├žinde yer almal─▒ ve b├Âylelikle maksimum d├╝zeyde ula┼č─▒labilmenin garanti alt─▒na al─▒nmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r.

B) Bilgi ve Mesaj─▒n (Bildirinin) Elde Edilebilir Olmas─▒
Sakatlar, durumun uygun olmas─▒ halinde sakatlar─▒n aileleri ve yak─▒nlar─▒; te┼čhisler, sahip olduklar─▒ haklar, verilen hizmetler ve programlar konusundaki t├╝m bilgileri her safhada kullanabilme imkan─▒na sahip olmal─▒d─▒rlar. Bu t├╝rden bilgiler sakatlarca elde edilebilir ┼čekilde d├╝zenlenmelidir.

Devletler; farkl─▒ gruptaki sakatlar i├žin dan─▒┼čma hizmetlerini ve dok├╝mantasyonu sa─člayacak stratejiler geli┼čtirmelidirler. G├Ârme zorlu─ču olanlara yaz─▒l─▒ bilgileri ve dok├╝mantasyonu sa─člayabilmek i├žin; k├Ârler alfabesi, daktilo, b├╝y├╝k harfler ve di─čer uygun teknolojiler kullan─▒lmal─▒d─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde, i┼čitme, ya da anlaml─▒ g├╝├žl├╝─č├╝ olan sakatlara da konu┼čma kolayl─▒─č─▒ sa─člay─▒c─▒ teknolojiler kullan─▒lmal─▒d─▒r.

Sa─č─▒r ├žocuklar─▒n e─čitimleri s─▒ras─▒nda ya da aileleri ve toplum i├žinde bulunmalar─▒ esnas─▒nda ─░┼čaret Dilinin kullan─▒lmas─▒na ├Ânem verilmelidir. Sa─č─▒rlar ile toplumun di─čer bireyleri aras─▒nda ileti┼čimi kolayla┼čt─▒rmak i├žin ─░┼čaret Dili terc├╝manl─▒k hizmetleri ile sa─članmal─▒d─▒r.

Ba┼čka t├╝rden ileti┼čimsel ├Âz├╝rleri olan sakatlar─▒n ihtiya├žlar─▒na da ├Ânem verilmelidir. Devletler, verdikleri hizmetleri elde edilebilir hale getirmek i├žin, medyay─▒ ├Âzellikle televizyonu, radyoyu ve bas─▒n─▒ te┼čvik etmelidirler.

Devletler; halka sunulan bilgisayarl─▒ yeni bilgileri ve hizmet sistemlerini, sakatlar, i├žin ya ├Ânceden elde edilebilir ya da ihtiya├ž halinde elde edilebilir ┼čekilde adapte etmelidirler.

Hizmet sistemlerini elde edilebilir hale getirecek ├Ânlemlerin haz─▒rlanmas─▒ s─▒ras─▒nda sakatlarla ilgili kurulu┼člarla bilgi al─▒┼čveri┼činde bulunulmal─▒d─▒r.

Kural 6: E─čitim
Devletler; sakatlara, bir b├╝t├╝n halinde ve herkesle ayn─▒ haklara sahip olacak ┼čekilde ilk, orta ve y├╝ksek e─čitim f─▒rsat─▒ verilmesi prensibini kabul etmeli ve sakatlar─▒n e─čitimin milli e─čitim sistemlerinin ayr─▒lmaz, bir par├žas─▒ olmas─▒n─▒ garanti alt─▒na almal─▒d─▒rlar.

Sakatlar─▒n e─čitilmesinden uzman e─čitimciler sorumlu tutularak, milli e─čitim sistemlerinin haz─▒rlanmas─▒, m├╝fredat programlar─▒n─▒n geli┼čtirilmesi ve okullar─▒n organize edilmesinde sakatlarla ilgili e─čitimin bunlar─▒ tamamlayan bir unsur olmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r.

Orta okullardaki e─čitim sistemi, terc├╝manl─▒k hizmetleri ile di─čer yard─▒mc─▒ servisler ┼čart─▒n─▒ ko┼čul olarak getirmelidir. Farkl─▒ t├╝rdeki sakatlar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak i├žin organize edilmi┼č yard─▒m servisleri kurulmal─▒ ve tam ula┼č─▒labilirlik sa─članmal─▒d─▒r. Ailelerden olu┼čan gruplar ve sakatlarla ilgili kurulu┼člar, e─čitim s├╝recinin her safhas─▒nda yer almal─▒d─▒rlar.

E─čitimin zorunlu oldu─ču ├╝lkelerde, en a─č─▒r bi├žimde sakatl─▒klar─▒ olanlar─▒ da kapsam i├žine alacak ┼čekilde, her t├╝rden ve her seviyede sakatl─▒klar─▒ olan k─▒z ve erkek ├žocuklar─▒na e─čitim ┼čart─▒ getirilmelidir.

A┼ča─č─▒daki gruplara ├Âzel ihtimam g├Âsterilmelidir:

a) ├çok k├╝├ž├╝k sakat bebeklere
b) Okul ├Âncesi ├ža─č─▒ndaki sakat ├žocuklara
c) Sakat olan yeti┼čkinlere, ├Âzellikle de kad─▒nlara,

Orta ├Â─črenimde sakatlar i├žin konulan e─čitim h├╝k├╝mlerinin intibak ettirilebilmesi i├žin Devletler:

a) ├çok geni┼č bir toplum kitlesi taraf─▒ndan anla┼č─▒lan ve okul seviyesinde kabul edilen a├ž─▒k olarak belirlenmi┼č bir politikaya sahip olmal─▒d─▒rlar,
b) M├╝fredat program─▒n─▒n esnekli─čine, buna eklentiler yap─▒labilmesine ve bunlar─▒n adaptasyonuna imkan tan─▒mal─▒d─▒rlar,
c) Kaliteli materyallerin kullan─▒lmas─▒, ├Â─čretmenlere s├╝rekli tekab├╝l kurslar─▒ verilmesi ve yard─▒mc─▒ ├Â─čretmenlerin yeti┼čtirilmesi yolunda t├╝m gereksinimleri kar┼č─▒lamal─▒d─▒rlar.

Birle┼čtirilmi┼č e─čitim ve topluma y├Ânelik programlar, sakatlara maliyet etkinli─či tahsilini ve e─čitimini sa─člama konusunda tamamlay─▒c─▒ yakla┼č─▒mlar olarak g├Âr├╝lmelidirler.

Milli e─čitim programlar─▒, toplumlar─▒ sakatlara yerel e─čitim verilmesini sa─člamak i├žin, kaynaklar─▒n─▒ kullanmalar─▒ ve bunlar─▒ geli┼čtirmeleri yolunda te┼čvik etmelidirler.

Kural 7: ─░stihdam
Devletler; sakatlar─▒n en do─čal haklar─▒n─▒ ├Âzellikle istihdam alan─▒nda kullanmak zorunda olduklar─▒ prensibini kabul etmelidirler.

─░stihdam ile ilgili kanunlar─▒n ve t├╝z├╝klerin, sakatlara kar┼č─▒ ayr─▒m yapmayan ve sakatlar─▒n istihdam edilmeleri yolunda engeller koymayan bir yap─▒da olmalar─▒ zorunlulu─ču vard─▒r.

Devletlerin faaliyet programlar─▒:

a) Her t├╝rden sakat─▒n kullan─▒p ├žal─▒┼čabilece─či ├Âzelliklere sahip i┼čyerlerinin, binalar─▒n ve
m├╝┼čtemilat─▒n─▒n dizayn edilerek yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemleri,
b) Yeni teknolojilerin kullan─▒lmas─▒n─▒; aletler ve donamlar gibi yard─▒mc─▒ cihazlar─▒n
├╝retilmesinin ve geli┼čtirilmesinin desteklenmesini ayr─▒ca sakatlar─▒n istihdam edilmelerine ve s├╝rekli olarak ├žal─▒┼čmalar─▒na imkan verecek olan cihaz ve donan─▒mlar─▒n sakatlarca elde edilmesini kolayla┼čt─▒racak ├Ânlemleri almay─▒,
c) Uygun e─čitim verilerek, sakatlar─▒n bunlara yerle┼čtirilmesi ve de personel yard─▒m─▒ ile yard─▒m─▒ ile terc├╝manl─▒k hizmetleri konusunda s├╝rekli destek verilmesi h├╝km├╝n├╝ kapsamal─▒d─▒rlar.

Devletler; sakat i┼č├žilere kar┼č─▒ toplumdaki ├Ânyarg─▒lar─▒n─▒ ve olumsuz tutumlar─▒n yok edilerek, toplumun bilin├žlendirilmesi yolunda kampanyalar ba┼člatmal─▒ ve bunlar─▒ desteklemelidirler.

─░┼čveren olarak Devletler; sakatlar─▒n kamu sekt├Âr├╝nde istihdam edilebilmelerini sa─člayacak uygun ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒n─▒ olu┼čturmal─▒d─▒rlar.

├ľzel ve resmi olmayan sekt├Ârlerdeki e─čitim ve istihdam programlar─▒nda sakatlar─▒n da kapsam i├žine al─▒nmas─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemler yasalla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

E─čitim ve istihdam olanaklar─▒n─▒, bo┼č zaman yaratmay─▒, part-time ├žal─▒┼čmay─▒, i┼č payla┼č─▒m─▒n─▒, kendi nam─▒ hesab─▒na ├žal─▒┼čmay─▒ ve refakat├žiler bulunmas─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒ s─▒ras─▒nda, Devletler, i┼č├ži sendikalar─▒ ve i┼čverenler, sakatlarla ilgili kurulu┼člarla i┼čbirli─či i├žersinde birlikte ├žal─▒┼čmal─▒d─▒rlar.

Kural 8: Gelirin Korunmas─▒ ve Sosyal G├╝venlik
Devletler; sakatlar─▒n sosyal g├╝venlikleri ile gelirlerinin korunmas─▒n─▒ yasal hale getirmekten sorumludurlar.

Devletler; sakatl─▒klar─▒ y├╝z├╝nden ya da sakatl─▒─ča ba─čl─▒ fakt├Ârlerden dolay─▒ gelirlerini kaybetmi┼č ya da gelirlerin de bir azalma olmu┼č veya yukar─▒daki nedenlerden ise kabul edilmemi┼č sakat kimselere, yeterli d├╝zeyde bir gelir deste─či sa─članmas─▒n─▒ h├╝kme ba─člamal─▒d─▒rlar.

Sosyal g├╝venli─čin, sosyal sigortan─▒n veya sosyal yard─▒m rejimlerinin bulundu─ču ya da bunlar─▒n toplumun t├╝m kesimine y├Ânelik olarak iyile┼čtirildi─či ├╝lkelerde, devletler bu rejimlerce sakatlar─▒n kapsam i├žine al─▒nmamas─▒na veya ayr─▒mc─▒l─▒k yap─▒lmamas─▒na engel olacak h├╝k├╝mler getirmelidirler.

Devletler, sakat bir kimsenin bak─▒m─▒m ├╝stlenen bireylerin, sosyal g├╝venlik kapsam─▒na al─▒nmas─▒n─▒ ve bunlara gelir deste─či yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan ┼čart─▒ da h├╝kme ba─člamad─▒rlar.

Sosyal G├╝venlik Sistemleri, sakatlar─▒n kazan├ž sa─člama kapasitelerini geli┼čtirecek te┼čvikleri kapsam i├žine almal─▒d─▒rlar. Bu sistemler, meslek edindirme kurslar─▒n─▒n organizasyonunu, geli┼čtirilmesini ve finansman─▒n─▒ sa─člamal─▒ ya da bunlara katk─▒da bulunmal─▒d─▒rlar. Bunlar, ayn─▒ zamanda, i┼če yerle┼čtirme hizmetlerine de yard─▒mc─▒ olmal─▒d─▒rlar.

Sosyal G├╝venlik programlar─▒, sakatlar─▒n kazan├ž sa─člama kapasitelerini olu┼čturmalar─▒ veya yeniden d├╝zenlemeleri i├žin, i┼č aramalar─▒n─▒ te┼čvik edici ├Âzellikte olmal─▒d─▒rlar.

Gelir deste─či, sakatlar─▒ i┼č g├Âremeyecek hale getiren, sakatlar─▒n i┼č aramalar─▒nda cesaret k─▒r─▒c─▒ etkilerini kaybedinceye kadar s├╝rd├╝r├╝lmelidir. Bu destek, yaln─▒zca, sakatlar─▒n yeterli ve g├╝venli bir geliri elde etmeleri durumunda azalt─▒lmal─▒ veya kesilmelidir.

Devletler, sakatl─▒kla ilgili bilgi ve malumat─▒ ulusal, b├Âlgesel ve yerel ├ževreler i├žerisinde t├╝m siyasi ve idari d├╝zeylere yayacak ├Ânlemleri almal─▒d─▒rlar.

Kural 9: Aile Hayat─▒ ve Ki┼čisel B├╝t├╝nl├╝k
Devletler; sakatlar─▒n aile ya┼čam─▒na tam olarak kat─▒lmalar─▒ yolunda destek vermelidirler. Bunun yan─▒ s─▒ra, sakatlar─▒n ki┼čisel b├╝t├╝nl├╝k haklar─▒ daha da geni┼čletilmeli ve kanunlar─▒n sakatlara, cinsel ili┼čkiler, evlilik yada anal─▒k ve babal─▒k bak─▒m─▒ndan ayr─▒m yapmamas─▒n─▒ temin etmelidirler.

Devletler; sakatlar─▒n ├Âzellikle de sakat k─▒zlar─▒n ve kad─▒nlar─▒n cinselliklerine, evliliklerine, anal─▒k ve babal─▒klar─▒na kar┼č─▒ toplumda halen h├╝k├╝m s├╝rmekte ,olan olumsuz tutum ve tav─▒rlar─▒ de─či┼čtirmek i├žin ├Ânlemler al─▒nmas─▒na ve bunlar─▒n geli┼čtirilmesine destek vermelidirler.

Kural 10: K├╝lt├╝r
Devletler; sakatlar─▒n bir b├╝t├╝n halinde birle┼čtirilmelerini ve k├╝lt├╝rel faaliyetlere ayn─▒ haklara sahip olarak kat─▒labilmelerini temin etmelidirler.

Devletler; sakatlar─▒n, yarat─▒c─▒ artistik ve entelekt├╝el potansiyellerini kullanabilmeleri f─▒rsat─▒n─▒, yaln─▒zca kendi yararlar─▒ i├žin de─čil, ayn─▒ zamanda i├žinde ya┼čad─▒klar─▒ toplumun, ki bu kentsel ya da k─▒rsal alanlar i├žinde olabilir, k├╝lt├╝rel a├ž─▒dan daha da zenginle┼čtirilmesi bak─▒m─▒ndan da elde etmelerini, garanti alt─▒na almal─▒d─▒rlar. Bu t├╝rden potansiyellere ├Ârnek olarak dans, m├╝zik, edebiyat, tiyatro, plastik sanatlar, ressaml─▒k ve heykelt─▒ra┼čl─▒k verilebilir. ├ľzellikle geli┼čmekte olan geleneksel ve ├ža─čda┼č sanat formlar─▒ ├╝zerinde yo─čunla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

Devletler; tiyatrolar, m├╝zeler, sinemalar ve k├╝t├╝phaneler gibi k├╝lt├╝rel icraatlar─▒n ve hizmetlerin sakatlara ula┼čmas─▒na ve buralardaki yerlerin onlar i├žin de ayr─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olmal─▒d─▒rlar.

Kural 11 : E─člence ve Spor
Devletler; sakatlar─▒n, e─člence ve sporda e┼čit haklara sahip olmalar─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemleri almal─▒d─▒rlar. Bunlar─▒n yan─▒ s─▒ra, sakatlar─▒n e─člence ve spor i├žin yararlanabilecekleri oteller, plajlar, stadyumlar, vs. gibi yerlerin yap─▒labilmesini ger├žekle┼čtirmek i├žin ├Ânlemler al─▒nmas─▒ giri┼čimlerini ba┼člatmal─▒d─▒rlar.

Turist otoriteleri, seyahat acenteleri, g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člar ve e─člence faaliyetlerini organize etmekle g├Ârevli di─čer kimseler, sakatlar─▒n ├Âzel gereksinimlerini g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmak suretiyle sakatlara hizmet vermeyi kabul etmelidirler.

Kural 12 : Din
Devletler; sakatlar─▒n i├žinde ya┼čad─▒klar─▒ toplumun dini gelenekleri do─črultusunda yapt─▒klar─▒ t├╝m faaliyetlere di─čer bireylerle ayn─▒ haklara sahip olarak kat─▒lmalar─▒n te┼čvik edecek ├Ânlemleri almal─▒d─▒rlar. Ayr─▒ca, dini otoritelerle g├Âr├╝┼čmek suretiyle, ayr─▒mc─▒l─▒─č─▒ kald─▒racak ve dini faaliyetlerde sakatlar─▒n yer almas─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemleri yasalla┼čt─▒rmal─▒d─▒rlar .

Devletler; sakatlarla ilgili konular hakk─▒ndaki bilgilerin, dini kurum ve kurulu┼člara da─č─▒t─▒lmas─▒n─▒ ├Âzendirmeli ve dini makamlar─▒n, sakatl─▒k politikas─▒yla ilgili bilgilendirmeyi hem din g├Ârevlerinin e─čitiminde hem de dini e─čitim programlar─▒nda kapsam i├žine almalar─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒rlar .
3- Y├ťR├ťTME ├ľNLEMLER─░

Kural 13 : Bilgi ve Ara┼čt─▒rma
Devletler; sakatlar─▒n ya┼čam ko┼čullar─▒ hakk─▒ndaki bilgilerin toplanmas─▒ ve bunlar─▒n yay─▒lmas─▒ hususunda en b├╝y├╝k sorumlulu─ču kendi ├╝zerine almal─▒lar ve sakatlar─▒n ya┼čamlar─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkileyen engelleri de kapsayacak ┼čekilde her konuda geni┼č ara┼čt─▒rmalar─▒n yap─▒lmas─▒n─▒ ve bunlar─▒n ilerletilmesini sa─člamal─▒d─▒rlar.

Devletler; sakatlar─▒n ya┼čam ko┼čullar─▒ hakk─▒nda t├╝r├╝ne (kendine) ├Âzg├╝ istatistikleri ve di─čer bilgileri d├╝zenli aral─▒klarla toplamal─▒d─▒rlar. Bilgilerin bu ┼čekilde toplanmas─▒, n├╝fus say─▒m─▒ ve ailelere ait ara┼čt─▒rmalar ile birlikte, y├╝r├╝t├╝lebilece─či gibi, yak─▒n i┼čbirli─či i├žerisinde ├╝niversiteler, ara┼čt─▒rma enstit├╝leri ve sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n ve uygulamaya konulmalar─▒ hakk─▒ndaki sorular bilgilerin toplanmas─▒ s─▒ras─▒nda kapsam i├žine al─▒nmal─▒d─▒rlar.

Devletler; hem verilen hizmetler ve uygulanan programlarla ilgili istatistikleri hem de fakl─▒ t├╝rdeki sakatl─▒k gruplar─▒n─▒ kapsam i├žine alabilecek t├╝rde bir bilgi bankas─▒n─▒ kurmaya ├žal─▒┼čmal─▒d─▒rlar. Bireysel mahremiyetin ve ki┼čisel b├╝t├╝nl├╝─č├╝n korunmas─▒na duyulan gereksinim hi├žbir zaman unutulmamal─▒d─▒r.

Devletler; sakatlar─▒n ve ailelerinin ya┼čamlar─▒n─▒ etkileyen sosyal, ekonomik ve kat─▒l─▒m sorunlar─▒yla ilgili ara┼čt─▒rma programlar─▒n─▒ ba┼člatmal─▒ ve bunlar─▒ desteklemelidirler. Bu ara┼čt─▒rmalar; sakatl─▒klar─▒n nedenleri, t├╝rleri ve olu┼č s─▒kl─▒─č─▒ ayr─▒ca uygulama i├žindeki programlar─▒n yararl─▒l─▒─č─▒ ve etkinli─či ile verilen hizmetlerin ve bunlar─▒ destekleyen ├Ânlemlerin iyile┼čtirilmesine ve de─čerlendirilmesine duyulan ihtiya├ž gibi konularda yap─▒lan incelemeleri kapsamal─▒d─▒r.

Devletler; ulusal d├╝zeydeki ara┼čt─▒rmalar─▒n, sakatlarla ilgili kurulu┼člarla i┼čbirli─či halinde y├╝r├╝t├╝lebilmesi i├žin terminoloji ve kriterler geli┼čtirerek bunlar─▒ adapte etmelidirler.

Devletler; bilgilerin toplanmas─▒ ve ara┼čt─▒rmalar─▒n yap─▒lmas─▒ i┼čine sakatlar─▒n da kat─▒lmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒racak ├žareleri olu┼čturmal─▒ ve bu ara┼čt─▒rmalar─▒ ├╝stlenmeleri i├žin nitelikli ve yeti┼čmi┼č sakatlar─▒ ├╝ye olmalar─▒ yolunda ├Âzellikle te┼čvik etmelidirler.

Devletler; ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒n─▒n ve bu konudaki tecr├╝belerin, kendi aralar─▒nda kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak al─▒n─▒p verilmesini desteklemelidirler.

Devletler; sakatl─▒k konusundaki bilgi ve kanaatlerin, ulusal, b├Âlgesel ve mahalli olanlar i├žerisinde yer alan t├╝m siyasi ve idari d├╝zeylere yay─▒lmalar─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemleri almal─▒d─▒rlar.

Kural 14 : Politikalar─▒n (Hareket Tarzlar─▒n─▒n) Belirlenmesi ve Planlanmas─▒
Devletler; sakatl─▒kla ilgili her meselenin, t├╝m konu ile m├╝nasebetli politikalar─▒n (hareket tarzlar─▒n─▒n) belirlenmesi ve ulusal d├╝zeyde planlanmalar─▒ s─▒ras─▒nda kapsam i├žine al─▒nmas─▒n─▒ temin etmelidirler.

Devletler; sakatlara ili┼čkin plan ve programlarla ilgili olan ya da sakatlar─▒n ekonomik ve sosyal stat├╝lerini etkileyen t├╝m kararlar─▒n al─▒nmalar─▒ s─▒ras─▒nda sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n da yer almalar─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒rlar.

Sakatlar─▒n ihtiya├žlar─▒ ve ilgilendikleri alanlar ayr─▒ ayr─▒ ele al─▒nmamal─▒, bunlar Genel Kalk─▒nma Plan─▒n─▒n i├žine dahil edilmelidir.

Kural 15: Yasama
Devletlerin; sakatlara, tam kat─▒l─▒m ve e┼čitlik sa─člayacak ├Ânlemler i├žin yasal temelleri olu┼čturma sorumlulu─ču vard─▒r. .

Vatanda┼člar─▒n haklar─▒n─▒ ve m├╝kellefiyetlerini bir b├╝t├╝n halinde toplayan Anayasa, sakatlar─▒n haklar─▒n─▒ ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini de kapsam i├žine almal─▒d─▒r.

Devletlerin; y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini de kapsam i├žine almal─▒d─▒r. Devletlerini sakatlara, di─čer vatanda┼člarla ayn─▒ zemin ├╝zerinde ve e┼čit olarak, insani, siyasi ve yurtta┼čl─▒k haklar─▒n─▒ kullanabilme imkan─▒n─▒ verme y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri vard─▒r. Bunun yan─▒ s─▒ra Devletler; hem sakatlar─▒n haklar─▒na ili┼čkin Anayasan─▒n daha kapsaml─▒ bir hale getirilmesi s─▒ras─▒nda hem de s├Âz konusu Anayasan─▒n de─čerlendirilmesi esnas─▒nda sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n da bu ├žal─▒┼čma i├žinde yer almas─▒n─▒ temin etmelidirler.

Sakatlarla ilgili yasa; haklar─▒n ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerin Anayasa kapsam─▒ i├žine al─▒nmas─▒ ya da bunlar─▒n ├Âzel bir yasa ile kanunla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ┼čeklinde iki bi├žim i├žerisinde olu┼čturulabilir.

Sakatlar i├žin ├Âzel yasa:

a) Yaln─▒zca sakatlarla ilgili konular─▒ ele alan ├Âzel bir yasan─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒na imkan vermek;
b) Sakatlarla ilgili ├Âzel konular─▒n Anayasa kapsam─▒ i├žine almak;
c) ├ľzellikle y├╝r├╝rl├╝kteki Anayasa maddelerini a├ž─▒klamaya yard─▒mc─▒ olan metinler (konular) i├žerisinde sakattan ele almak; suretiyle tesis edilebilir.

Kural 16 : Ekonomik Politikalar
Devletlerin; sakatlara e┼čit f─▒rsatlar yaratacak ├Ânlemlerin ve ulusal d├╝zeydeki programlar─▒n ger├žekle┼čtirilmesinde mali sorumluluktan vard─▒r.

Devletler; t├╝m genel, b├Âlgesel ve mahalli h├╝k├╝met organlar─▒n─▒n daimi b├╝t├želeri i├žinde sakatlar─▒ ilgilendiren hallerde kullan─▒lmak ├╝zere fonlar ay─▒rmal─▒d─▒rlar.

Devletler; sakatlara ili┼čkin ├Ânlemlerin ve destekleme projelerinin i├žinde en etkili olanlar─▒n─▒ tespit etmek i├žin, resmi olmayan kurulu┼člara ve di─čer ilgili organlara etki etmelidirler.

Devletler; toplum i├žerisinde sakatlar─▒n e┼čit kat─▒l─▒mlar─▒n─▒ te┼čvik edecek ve destekleyecek ekonomik ├Ânlemlerin (bor├žlanmalar─▒n, vergi muaf├«yetlerinin, ├Âdeneklerin, ├Âzel fonlar─▒n ve di─čerlerinin) kullan─▒lmas─▒n─▒ dikkate almak zorundad─▒rlar.

Pek ├žok ├╝lkeye; ├že┼čitli pilot projelerine ve tar─▒m b├Âlgesi d├╝zeyinde kendi kendine yard─▒m programlar─▒na destek olacak ┼čekilde sakatlar─▒ kalk─▒nd─▒rma fonlar─▒ olu┼čturmalar─▒ tavsiye edilmektedir.

Kural 17 : ─░┼č Koordinasyonu
Devletler; sakatlarla ilgili konularda ulusal ├žapta bir faaliyet merkezi olarak hizmet vermeleri i├žin milli koordinasyon komitelerinin ya da buna benzer organlar─▒n kurulmas─▒ndan ve bunlar─▒n g├╝├žlendirilmesinden sorumludurlar.

Milli Koordinasyon komitesinin ya da benzer organlar─▒n varl─▒klar─▒n─▒n s├╝rekli olmas─▒ yan─▒ s─▒ra hem yasal bir zemin ├╝zerine oturtulmalar─▒ hem de y├Ânetimleriyle ilgili uygun bir mevzuata sahip olmalar─▒ sa─članmal─▒d─▒r.

├ľzel ve kamu kurulu┼člar─▒n─▒n temsilcilerinin biraraya getirilmesi, sekt├Ârleraras─▒ ve de ├žok y├Ânl├╝ bir disiplin kompozisyonunun olu┼čturulmas─▒nda en uygun olan─▒d─▒r. Temsilciler, konuyla ilgili Bakanl─▒klardan, sakatlarla ilgili kurulu┼člardan ve resmi olmayan kurumlardan al─▒nabilir.

Milli koordinasyon komitesinin, KARAR ALMA yetkisiyle ilgili sorumlulu─čunu yerine getirebilmesi i├žin, yeterli bir ├Âzerkli─če ve kaynaklara sahip olmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r. Bu komite, raporu en y├╝ksek devlet kademesine verilmelidir.

Kural 18 : Sakatlar─▒n ├ľrg├╝tlenmesi
Devletler; sakatlara, kendilerini ulusal, b├Âlgesel ve yerel d├╝zeyde temsil edecek olan ├Ârg├╝tleri kurma hakk─▒n─▒ vermelidirler. Devletler ayr─▒ca sakatlar─▒ ilgilendiren konularda, ├Ârg├╝tlerin yol g├Âsterici rollerini kabul etmek zorundad─▒rlar.

Devletler; sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n, hem ekonomik a├ž─▒dan hem de olu┼čumlar─▒ ve g├╝├žlenmeleri bak─▒m─▒ndan te┼čvik etmeli ve desteklemelidirler.

Devletler, bu kurulu┼člar─▒n, sakatl─▒k politikas─▒n─▒n geli┼čmesinde ├Ânemli bir role sahip olduklar─▒n─▒ unutmamal─▒d─▒rlar.

Devletler; s├Âz konusu bu kurulu┼člarla s├╝rekli bir ileti┼čim sa─člamal─▒ ve bunlar─▒n devlet politikalar─▒n─▒n geli┼čtirilmesi yolundaki kat─▒l─▒mlar─▒n─▒ garanti etmelidirler.

Bu kurulu┼člar─▒n rol├╝; ihtiya├žlar─▒n ve ├Ânceliklerin belirlenmesi, sakatlar─▒n ya┼čamlar─▒ konusunda al─▒nacak ├Ânlemlerin ve yap─▒lacak hizmetlerin planlanmas─▒, uygulanmas─▒ ve de─čerlendirilmesi s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

Sakatlarla ilgili kurulu┼člar; sakatlar─▒n ve ailelerinin ya┼čamlar─▒n─▒ etkileyen sosyal, ekonomik ve kat─▒l─▒m sorunlar─▒yla ilgili ara┼čt─▒rma programlar─▒n─▒n i├žeri─činde, sakatl─▒klar─▒n nedenleri,. T├╝rleri ve olu┼č s─▒kl─▒─č─▒n─▒n yan─▒s─▒ra uygulama i├žindeki programlar─▒n yararl─▒l─▒─č─▒ ve etkinli─či ile verilen hizmetlerin ve bunlar─▒ destekleyen ├Ânlemlerin iyile┼čtirilmesi ve de─čerlendirilmesinde ├žok etkin bir rol oynamaktad─▒rlar.

Devletler; ulusal d├╝zeydeki ara┼čt─▒rmalar─▒n yap─▒lmas─▒ i┼čine sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n da kat─▒lmas─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemleri garanti etmelidirler.

Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒n─▒n ve bu konudaki tecr├╝belerin sakatlarla ilgili kurulu┼člarla kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak al─▒n─▒p verilmesi, Devletlerce temin edilmelidir.

Devletleri; yerel b├Âlgelerdeki sakatlarla ilgili kurulu┼člar─▒n etkinli─čini kuvvetlendirmek suretiyle bu b├Âlgelerdeki sorunlar─▒n kendilerine ula┼čmas─▒n─▒
sa─člamal─▒d─▒rlar.

Kural 19 : Personel E─čitimi
Devletler, sakatlarla ilgili hizmetlerin ve programlar─▒n planlanmalar─▒n─▒ ve ┼čartlar─▒n─▒ kapsam i├žine alan her d├╝zeyde ve yeter derecede personel
e─čitimini temin etmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝rler.

Devletler, sakatlarla ilgili alanlarda hizmet veren t├╝m otoritelerin personellerine yeter derecede e─čitim vermelerini sa─člamal─▒d─▒rlar.

Tam kat─▒l─▒m ve e┼čitlik prensibi, hem sakatl─▒k konusunda uzman olanlar─▒n e─čitimlerinde hem de genel e─čitim programlar─▒ i├žersinde uygun bir ┼čekilde yans─▒t─▒lmal─▒d─▒r.

Devletler, sakatlarla ilgili kurulu┼člarla i┼čbirli─či i├žerisinde stratejik bir ├Ânem te┼čkil etmektedir. S├Âz konusu e─čitim, sakatlara y├Ânelik olmal─▒ ve do─čru de─čerleri, yetenekleri ve g├Ân├╝ll├╝ kimselerce kullan─▒labilecek becerileri de kapsam i├žine almal─▒d─▒rlar.

G├Ân├╝ll├╝ kimselerin e─čitilmeleri ├Âzellikle geli┼čmekte olan ├╝lkelerde stratejik bir ├Ânem te┼čkil etmektedir. S├Âz konusu e─čitim, sakatlara y├Ânelik olmal─▒ ve do─čru de─čerleri, yetenekleri, teknolojileri i├žermesinin yan─▒s─▒ra sakatlar, akrabalar─▒, aileleri ve g├Ân├╝ll├╝ kimselerce kullan─▒labilecek becerileri de kapsam i├žine almal─▒d─▒r.

Kural 20 : Standart Kararlar─▒n Y├╝r├╝t├╝lmesinde sakatlarla ilgili Programlar─▒n De─čerlendirilmesi ve izlenmesi
Devletler; Sakatlara e┼čit f─▒rsatlar─▒n verilip verilmedi─či konusunda ulusal d├╝zeydeki program ve hizmetlerin y├╝r├╝t├╝lmesini ve de─čerlendirilmesini s├╝rekli izlemekle y├╝k├╝ml├╝d├╝rler.

Devletler; ulusal d├╝zeydeki programlar─▒n periyodik ve sistematik olarak de─čerlendirilmesini yapmal─▒ ve bunlar─▒n sonu├žlar─▒n─▒n ├žok geni┼č bir alana, t├╝m ├╝lkeye yay─▒lmas─▒n─▒ temin etmelidirler.

Devletler; sakatlarla ilgili program ve hizmetlerin de─čerlendirilebilmeleri i├žin terminoloji ve kriterler geli┼čtirerek bunlar─▒n adaptasyonunu sa─člamal─▒d─▒rlar.

Terminoloji ve kriterler hen├╝z planlama a┼čamas─▒nda iken, sakatlarla ilgili kurulu┼člarla ├žok s─▒k─▒ i┼čbirli─či yap─▒larak, bunlar─▒n geli┼čtirilmeleri ortak ├žal─▒┼čmalarla birlikte y├╝r├╝t├╝lmelidir.

Devletler; sakatlar─▒ ilgilendiren alanlarda ulusal d├╝zeyde bir de─čerlendirme yapabilmek ve sonu├žlar─▒ b├╝t├╝n ├╝lkelere a├ž─▒klayabilmek i├žin, de─čerlendirme
y├Ântemleriyle ilgili standartlar─▒, uluslararas─▒ d├╝zeyde yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalar─▒n i├žerisinde belirlemelidirler.

Kural 21 : Teknik ve Ekonomik i┼čbirli─či
Hem geli┼čmi┼č hem de geli┼čmekte olan ├ťlkeler, sakatlar─▒n ya┼čam ┼čartlar─▒n─▒n iyile┼čtirilmesi ve daha da y├╝kseltilmesi i├žin ├Ânlemler almak ve birbirleriyle i┼čbirli─či yapmak zorundad─▒rlar.

Sakat m├╝ltecileri de kapsam i├žine alacak ┼čekilde, sakatlara e┼čde─čerde f─▒rsatlar tan─▒nmas─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemlerin, genel geli┼čtirme (iyile┼čtirme) programlar─▒n─▒n i├žersinde bir b├╝t├╝n olarak dahil edilmesi gerekmektedir.

Teknik ve ekonomik i┼čbirli─či programlar─▒n─▒n planlanmas─▒ ve yeniden incelenmesi s─▒ras─▒nda, bu programlar─▒n, sakatlar─▒n ├╝zerindeki etkileri
bak─▒m─▒ndan ├Âzel olarak de─čerlendirmeye al─▒nmalar─▒ zorunlulu─ču vard─▒r.

Sakatlara y├Ânelik olarak dizayn edilen herhangi bir projenin geli┼čtirilmesi esnas─▒nda, sakatlara ve bunlarla ilgili kurulu┼člara dan─▒┼č─▒lmas─▒ ├žok b├╝y├╝k bir ├Ânem arz etmektedir.

Sakatlar ve bunlarla ilgili kurulu┼člar, b├Âyle bir projenin geli┼čtirilmesi, y├╝r├╝t├╝lmesi ve de─čerlendirilmesi s─▒ras─▒nda, do─črudan konunun i├žerisinde yer almal─▒d─▒rlar.

Teknik ve ekonomik i┼čbirli─či i├žin ├Âncelik verilmesi gereken hususlar;
a) Sakatlar─▒n ailelerinin ya┼čamlar─▒n─▒ etkileyen sosyal, ekonomik ve kat─▒l─▒m sorunlar─▒yla ilgili ara┼čt─▒rma programlar─▒n─▒,
b) Sakatl─▒klar─▒n nedenleri, t├╝rleri ve olu┼č s─▒kl─▒─č─▒n─▒,
c) Uygulama i├žindeki programlar─▒n yararl─▒l─▒─č─▒ ve etkinli─či ile verilen hizmetlerin ve bunlar─▒ destekleyen ├Ânlemlerin iyile┼čtirilmesine ve de─čerlendirilmesine ihtiya├ž duyulup, duyulmad─▒─č─▒n─▒,
d) Teknik ve ekonomik i┼čbirli─či programlar─▒nda yer alacak idari kadrolar─▒n bu konulardaki bilgilerinin artt─▒r─▒lmas─▒n─▒, kapsam i├žine al─▒nmal─▒d─▒rlar.

Kural 22 : Uluslararas─▒ ─░┼čbirli─či
Devletler; sakatlara e┼čde─čerde f─▒rsat tan─▒nmas─▒n─▒ sa─člayacak politikalara ili┼čkin olarak yap─▒lan uluslararas─▒ i┼čbirli─čine aktif olarak kat─▒lmal─▒d─▒rlar.

Sakatlarla ilgili politikalar─▒n geli┼čtirilmesi bak─▒m─▒ndan Devletler; Birle┼čmi┼č Milletler b├╝nyesindeki ├Âzel kurum ve kurulu┼člara i┼čtirak etmelidirler.

Zaman─▒n elverdi─či ├Âl├ž├╝lerde. Devletler; standartlar, bilgi al─▒┼čveri┼či, programlar─▒n geli┼čtirilmesi, vs. gibi konularda yap─▒lan genel g├Âr├╝┼čmelerde, sakatl─▒kla ilgili meseleleri tart─▒┼čmaya a├žmal─▒d─▒rlar.
Devletler;
a) Sakatlarla ilgili konularda u─čra┼č veren gayri resmi kurulu┼člar,
b) Ara┼čt─▒rma kurulu┼člar─▒ ve sakatl─▒─č─▒ ilgilendiren konularda ├žal─▒┼čma yapan bireysel ara┼čt─▒rmac─▒lar,
c) Sakatl─▒k alan─▒nda konuyla ilgili programlar─▒n temsilcileri ile konunun profesyonelleri, aras─▒nda bilgi ve tecr├╝be al─▒┼čveri┼či yap─▒lmas─▒n─▒ te┼čvik etmeli ve desteklemelidir.
4- ─░ZLEME MEKANIZMASI

Bu mekanizman─▒n amac─▒, Standart Kararlar─▒n etkin bir ┼čekilde y├╝r├╝t├╝lmesini sa─člamakt─▒r. Mekanizma her devlete Standart Kararlar─▒n y├╝r├╝tme a┼čamas─▒nda yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. Mekanizma, Kararlar─▒n y├╝r├╝t├╝lmesinde ├ž─▒kabilecek engelleri ya da daha yap─▒c─▒ hususlar─▒ tespit etme g├Ârevini yapacakt─▒r. Mekanizma ayr─▒ca, her ├╝lkenin kendine has ekonomik, sosyal ve k├╝lt├╝rel ├Âzelliklerini belirleyebilecektir.

Al─▒nan kararlar, Sosyal Kalk─▒nma Komisyonunun toplant─▒lar─▒ i├žerisinde kontrol edilecektir. Sakatl─▒─č─▒ ilgilendiren konularda ├žok geni┼č bir bilgi ve uzmanl─▒─ča sahip ├Âzel bir Raport├Âr├╝n yan─▒ s─▒ra, l├╝zum g├Âr├╝lmesi halinde, Uluslararas─▒ kurulu┼člarda g├Ârevlendirilecek ve bunlar─▒n masraflar─▒ ├Âzel b├╝t├že fonlar─▒ ile ├╝├ž y─▒l s├╝reyle kar┼č─▒lanarak uygulan─▒p uygulanmad─▒─č─▒ kontrol edilecektir.

Sakatlarla ilgili Uluslararas─▒ Kurulu┼člar, Ekonomik ve Sosyal Kalk─▒nma Komisyonunun i├žinde dan─▒┼čman stat├╝s├╝ne sahip olacaklar ve hen├╝z kendi kurulu┼člar─▒n─▒ kuramam─▒┼č kurumlar─▒n temsilcileri ise, bir uzmanlar paneli olu┼čturmak gayesiyle toplant─▒lara davet edileceklerdir.

Uzmanlar Paneli, Raport├Âr├╝n, kararlar─▒n tesis edilmesi, uygulamas─▒ ve kontrol edilmesi konular─▒nda yeniden inceleme yapmas─▒, ├Âneriler tavsiye etmesi ve geri bildirimi sa─člamas─▒ bak─▒m─▒ndan. Raport├Âr taraf─▒ndan te┼čvik edilecektir.

Raport├Âr, Birle┼čmi┼č Milletlere ├╝ye ├╝lkeler ile sakatlarla ilgili resmi ve gayri resmi kurulu┼člara bir soru grubu g├Ânderecektir. Bu soru grubu ├╝lkelerde, al─▒nan kararlar─▒n y├╝r├╝t├╝lme planlar─▒n─▒ ele alacakt─▒r. Sorular se├žici niteli─činde olmal─▒ ve ├žok ayr─▒nt─▒l─▒ bir de─čerlendirme yap─▒labilmesi i├žin spesifik y├Ântemleri kapsamal─▒d─▒r. Sorular─▒n haz─▒rlanmas─▒nda. Raport├Âr uzmanlar paneline ve Sekreter yaya dan─▒┼čmal─▒d─▒r.

Raport├Âr yaln─▒zca ├╝lkelerle de─čil, yerel gayri resmi kurulu┼člarla da dialog tesis etmeye ├žal─▒┼čarak bunlar─▒n g├Âr├╝┼č ve isteklerinin de raporunda yer almas─▒n─▒ temin edecektir.

Sekreter ya taraf─▒ndan yard─▒m alan Raport├Âr, Sosyal Kalk─▒nma Komisyonunun 44 ve 45. toplant─▒lar─▒nda sunmak ├╝zere raporlar haz─▒rlayacakt─▒r. Bu raporlar─▒n haz─▒rlanmas─▒nda Raport├Âr Uzmanlar Paneline dan─▒┼čacakt─▒r.

├ťlkeler, koordinasyon komiteleri yada benzer organlar, y├╝r├╝tme ve kontrol sistemlerinin yap─▒lmas─▒nda yer almalar─▒ yolunda te┼čvik etmelidirler. Sakatl─▒─č─▒ ilgilendiren konularda ulusal d├╝zeyde odak noktas─▒ olarak ├╝lkeler; kararlar─▒n kontrol edilmesini koordine edecek y├Ântemlerin olu┼čturulmas─▒n─▒ desteklemelidirler.
Konuyla ilgili maa┼člar─▒ kar┼č─▒layacak ├Âzel b├╝t├že fonunun belirlenmesi i├žin, kararlarla ilgili konulara dan─▒┼čmanl─▒k g├Ârevinin yap─▒lmas─▒na imkan verecek bir veya birka├ž kadronun olu┼čturulmas─▒ ve b├Âylece ├╝lkelere;

a) Kararlar─▒n verilmesi hakk─▒nda ulusal ve b├Âlgesel e─čitim seminerlerinin organize edilmesi,
b) Kararlar─▒n uygulanmas─▒n─▒ sa─člayacak stratejiler konusunda yard─▒mc─▒ olacak prensiplerin geli┼čtirilmesi,
c) Kararlar─▒n y├╝r├╝t├╝lmesine ili┼čkin en iyi uygulamalar hakk─▒ndaki bilgilerin yay─▒lmas─▒(yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒), hususlar─▒nda bilgi verilmesi sa─članmal─▒d─▒r.

%d blogcu bunu be─čendi: