Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 26.2.1987, No: 87/11545
Dayandığı Kanunun Tarihi : 25.8.1971, No: 1475
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 16.3.1987, No: 19402
BÄ°RÄ°NCÄ° BÖLÜM
Kapsam, Tarif ve Deyimler
Kapsam
Madde 1 - Elli ve daha çok iÅŸçisi bulunan iÅŸyerlerinde çalıstırılması zorunlu sakatların nitelikleri,çalıştırılabilecekleri iÅŸler, genel hükümler dışına baÄŸlı olacakları özel ÅŸartlarla ücret ÅŸartları, Ä°ÅŸ ve Ä°ÅŸçi Bulma Kurumunca mesleÄŸe kazandırılmaları,iÅŸverenlerce nasıl iÅŸe alınacakları, bu Tüzükte gösterilmiÅŸtir.
Tanım (1)
Madde 2 - (DeÄŸiÅŸik: 26/11/1996 - 96/8880 K.) Bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeniyle çalışma gücünün en az % 40'ından yoksun olduÄŸu saÄŸlık kurulu raporu ile belgelenenler, bu Tüzük hükümleri bakımından sakat sayılırlar.Ancak, özürleri nedeni ile saÄŸlık kurulu raporunda çalışamayacakları belirtilmiÅŸ olanlar bu Tüzük hükümlerinden yararlanamazlar.
Deyimler
Madde 3 - (DeÄŸiÅŸik : 26/11/1996 - 96/8880 K.) Bu Tüzükte geçen; Kurum: Ä°ÅŸ ve Ä°ÅŸçi Bulma Kurumu'nu, Ä°ÅŸveren: Elli ve daha çok sayıda daimi iÅŸçi çalıştıran gerçek ve tüzel kiÅŸiyi, SaÄŸlık KuruluÅŸu: Bünyesinde saÄŸlık kurulu bulunan resmi saÄŸlık kuruluÅŸunu ifade eder.
Ä°KÄ°NCÄ° BÖLÜM
Sakatların Ä°stihdamına Dair Hükümler
Yükümlülük (1)
Madde 4 - (DeÄŸiÅŸik: 26/11/1996 - 96/8880 K.) Ä°ÅŸverenler; elli ve daha çok daimi iÅŸçi çalıştırdıkları iÅŸyerlerinde % 2 oranında sakatı, mesleklerine, bedensel, zihinsel ve ruhsal durumlarına uygun iÅŸlerde çalıştırmakla yükümlüdürler. Çalıştırılacak sakat sayısının belirlenmesinde yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve daha çok olanlar tama çıkarılır. Aynı il sınırları içinde birden çok iÅŸyeri bulunan iÅŸverenlerin çalıştırmakla yükümlü oldukları sakat sayısı toplam daimi iÅŸçi sayısına göre hesaplanır.
Kurumun aracılığı
Madde 5 - (Mülga: 26/11/1996 - 96/8880 K.) (1) 2 nci maddenin "Tarif",4 üncü maddenin "Mükellefiyet" olan madde baÅŸlıkları, 26/11/1996 tarih ve 96/8880 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ ve metne iÅŸlenmiÅŸtir.
Müracaat,saÄŸlık raporu ve itiraz
Madde 6 - Çalışmak isteyen sakatlarla çalışırken sakatlanıp iÅŸverence Kuruma gönderilen veya kendiliklerinden müracaat edenlerin çalışma güçlerini hangi oranda yitirdikleri Kurumca gönderilecekleri saÄŸlık kuruluÅŸunca tesbit edilir.Sakatların saÄŸlık kurulu raporuna itiraz etmeleri halinde,itiraz dilekçesi ve raporun onaylı örneÄŸi Kurumca en yakın baÅŸka bir saÄŸlık kuruluÅŸuna gönderilir.Birinci ve ikinci saÄŸlık kurulu raporları aynı olursa rapor kesinleÅŸir. Ä°ki saÄŸlık kurulu raporu arasında fark varsa, sakatın lehine olan rapora göre iÅŸlem yapılır.Bu fark Kurumca önemli bulunursa,sakat,SaÄŸlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca tesbit edilmiÅŸ hakem saÄŸlık kuruluÅŸuna gönderilir.Bu kuruluÅŸça verilecek rapora göre iÅŸlem yapılır. Sakatlara bu madde hükümlerine göre resmi saÄŸlık kuruluÅŸlarınca verilecek raporlar için muayene ve tetkik ücreti alınmaz.
Kayıt işlemleri
Madde 7 - Bu Tüzük hükümlerinden yararlanabilecek sakatlar,saÄŸlık kurulu raporlarını Kuruma verdikleri tarih esas alınmak üzere,kendi sakatlık grupları içerisinde meslekli ve mesleksiz ayrımıyla kaydolunurlar.
Talep ve gönderme
Madde 8 - (DeÄŸiÅŸik: 26/11/1996 - 96/8880 K.) Ä°ÅŸverenler; çalıştırmakla yükümlü bulundukları sakatları, yükümlülüÄŸün doÄŸmasından itibaren bir ay içinde niteliklerini de belirterek iÅŸyerlerinin bulunduÄŸu bölgedeki Kurum ünitesinden isterler. Kurum, her açık iÅŸ için durumu istemde belirtilen koÅŸullara uyan kayıtlı en az iki sakatı, niteliklerini belirten belgeler ve sakatlık raporları ile birlikte on beÅŸ gün içinde iÅŸverene gönderir.Ä°ÅŸe göndermede baÅŸvuru tarihi esas alınmakla birlikte, Kurum aÅŸağıdaki öncelik sırasını da gözönünde bulundurabilir.
A)      Ä°stemde bulunan iÅŸyerinde çalışırken sakatlanmış olanlar
B)       EÄŸitimi daha yüksek olanlar veya mesleÄŸi bulunanlar,
C)       Herhangi bir iÅŸyerinde çalışmayanlar ve iÅŸe alıştırma (rehabilitasyon) uygulamasına tabi tutulmuÅŸ bulunanlar,
D)       Sosyal güvenlik kuruluÅŸlarından aylık almayanlar,Ä°ÅŸverenler, gönderilen sakatlardan iÅŸe alınan ve alınmayanları, alınmama
nedenleri ile birlikte onbeÅŸ gün içinde Kuruma bildirmek zorundadırlar. Ä°ÅŸverenlerce, talebin ilk gönderilenler arasından karşılanamadığının bildirilmesi veya bu durumun Kurumca belirlenmesi halinde, Kurumda bu Tüzük kapsamında kayıtlı olanların niteliklerini içeren listelerle birlikte ikinci kez gönderme yapılır. Ä°ÅŸveren ikinci kez gönderilenler ya da listede yer alanlar arasından seçim yapmak ve istihdam etmek zorundadır. Kurum Aracılığı olmadan sakat kimseyi iÅŸe alan iÅŸverenler, durumu en geç bir ay içinde kuruma bildirmek ve tescil ettirmek kaydıyla bu Tüzük hükümlerine
göre sakat çalıştırma yükümlülüÄŸünü yerine getirmiÅŸ sayılırlar.
Seçim
Madde 9 - Ä°ÅŸverence yapılacak seçimde sakatların iÅŸe alınmalarını güçleÅŸtirici uygulamalar yapılamaz. Ä°ÅŸveren, nitelik belirlemesi için imtihan yapabilir.
Ä°mtihanlar;
A - Yazılı
B - Sözlü
C - Yazılı ve sözlü
D – Uygulamalı olarak yapılabilir.
Ä°mtihan kurulu,iÅŸverenin görevlendireceÄŸi bir baÅŸkan ve üç üyeden oluÅŸur. Kurul,sakatın çalıştırılacağı iÅŸin özelliÄŸine göre imtihan ÅŸekillerinden birini seçmekte serbesttir. Kurulun çalışma usul ve esasları, iÅŸverence tesbit edilir.
Ücret ve sosyal yardımlar
Madde 10 - Sakatlık,daha düÅŸük ücretle çalıştırma sebebi olamaz. Sakat iÅŸçiler,diÄŸer iÅŸçilere yapılan sosyal yardımlardan aynen yararlanırlar. Toplu iÅŸ sözleÅŸmelerine sakat iÅŸçiler aleyhine hükümler konulamaz.
Sakatların çalıştırılabilecekleri iÅŸler
Madde 11 - Sakatların çalıştırılabilecekleri iÅŸler,TüzüÄŸe baÄŸlı çizelgede gösterilmiÅŸtir. Bu çizelgede yer almayan sakatlıklarda,sakatın çalıştırılabileceÄŸi iÅŸler saÄŸlık kurulu raporunda gösterilir.
Ä°stihdam alanlarının tesbit edilmesine dair çalışmalar
Madde 12 - Kurum,iÅŸyerlerinde mevcut iÅŸlerin,bir insanın hangi organlarıyla görülebileceÄŸini belirlemek üzere,gerektiÄŸinde,ilgili kamu idare,kurum ve kuruluÅŸları,özel kuruluÅŸlar,kamu kurumu niteliÄŸindeki meslek kuruluÅŸları ve üniversitelerle de iÅŸbirliÄŸi yaparak,iÅŸ analizi yapabilir veya varsa iÅŸyerlerinden buna iliÅŸkin rapor ve listeleri isteyebilir.Kurum,bu bilgilerle sakatların çalışma güçlerini ve çalışabilecekleri iÅŸlerle ilgili diÄŸer bilgileri,iÅŸgücü arz ve talep karşılaÅŸtırma usullerine uygun biçimde formlara dökerek kayıt ve sıraya koyma iÅŸlemlerini yapar.
Sakatlanan ve iÅŸten ayrılmayan iÅŸçiler
Madde 13 - Ä°ÅŸverenler,kendi iÅŸçisi iken sakatlanmış,ancak,iÅŸyerinden ayrılmamış bulunanları,TüzüÄŸün 7 nci maddesine göre iÅŸlem yapılmak ve sakat olarak kaydedilmek üzere Kuruma bildirirler.
Sakatlanan ve iÅŸten ayrılan iÅŸçiler
Madde 14 - (Mülga: 26/11/1996 - 96/8880 K.)
Çalışırken malül olan sakatlar
Madde 15 - Ä°ÅŸinden malülen ayrılmak zorunda kalan,ancak,sonradan malüllüÄŸü ortadan kalkan ve eski iÅŸyerinde çalışmak isteyen sakatlar,sakat iÅŸçi açığı varsa derhal,yoksa boÅŸalacak ilk sakat iÅŸçi açığına o andaki ÅŸartlarla öncelikle iÅŸe alınmak zorundadırlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Sakatların Mesleğe Kazandırılmaları,Mesleki Rehabilitasyon
İstihdam Danışmanlığı Hizmeti
Meslek kazandırma hizmeti
Madde 16 - Kurum,iÅŸverenlerden gelecek bilgilere ve yapacağı araÅŸtırmalara göre,sakatın hangi iÅŸi yapabileceÄŸini belirler ve o iÅŸ kolu ve meslek için gerekli olan nitelikleri gözönüne alarak sakatı mesleÄŸe kazanma eÄŸitiminden geçirir. Kurum,bu eÄŸitimin sonunda,sakata,baÅŸarılı olabileceÄŸi iÅŸ ve meslekleri gösterir bir belge verir. Kurum,mesleÄŸe yöneltme hizmetini yürütürken,ilgili kamu idare,kurum ve kuruluÅŸlarından yardım talebinde bulunabilir.Bu talebin yerine getirilmesi zorunludur.
Mesleki rehabilitasyon
Madde 17 - Kurum,durumlarına uygun bir meslek sahibi olmalarını saÄŸlamak üzere, sakatları,kendisinin,kamu idare,kurum ve kuruluÅŸlarının veya özel kuruluÅŸların yürüttüÄŸü mesleki rehabilitasyon eÄŸitiminden geçirir. Mesleki rehabilitasyon programlarının hazırlanmasında,ilgili kamu idare, kurum ve kuruluÅŸlarından yardım istenebilir.Bu talebin yerine getirilmesi zorunludur.
İstihdam danışmanlığı
Madde 18 - Kayıtları yapılan veya mesleÄŸe kazanma eÄŸitiminden geçirilen sakatlara,Kurumca, çalışabilecekleri iÅŸ ve mesleklerin durumu,çalışma ÅŸartları, iÅŸe çabuk girebilmeleri için yapmaları gereken iÅŸlemler,kamu kesimi ve özel kesimce ödenen  ücretler,tanınan sosyal haklar ve mesleki rehabilitasyon eÄŸitimi, iÅŸe girme aÅŸamasında ise,sakatlara ve birlikte bulunacak aile fertlerine girecekleri iÅŸ,alacakları ücret,tanınacak sosyal haklar, iÅŸyerinin ve çevresinin sosyal ve ekonomik durumu,iÅŸyerinin bulunduÄŸu yerin geçim ÅŸartları,ulaşım imkanları, saÄŸlık kuruluÅŸları ve benzeri konularda açıklayıcı bilgiler verilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Denetim,Tüzük Hükümlerine Uymayan Ä°ÅŸverenler
Hakkında Yapılacak İşlemler
Denetim
Madde 19 - (DeÄŸiÅŸik: 26/11/1996 - 96/8880 K.) Ä°ÅŸverenler, ay sonları itibariyle çalıştırdıkları daimi iÅŸçi ve sakat sayısını gösterir, 1 Kasım - 30 Ekim tarihleri arasını kapsayan listeyi, 8 inci maddedeki yükümlülüÄŸe iliÅŸkin Kuruma yaptıkları bildirimlerin birer örneÄŸini de
ekleyerek her yıl en geç Kasım ayının sonuna kadar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına göndermekle yükümlüdürler.
Askeri iÅŸyerlerinin denetimi
Madde 20 - Yukardaki madde hükmü, askeri iÅŸyerleriyle Yurt emniyeti için gerekli maddeler imal olunan iÅŸyerlerinden,Askeri iÅŸyerleriyle Yurt Emniyeti Ä°çin Gerekli Maddeler Ä°mal Olunan Ä°ÅŸyerlerinin Denetim ve TeftiÅŸi Hakkında Tüzük'ün 2 nci maddesinin b bendi kapsamında bulunanlar hakkında uygulanır. Kurum, bu iÅŸyerlerini denetimi yetkili kıldığı memurların kimliklerini Milli Savunma Bakanlığına bildirir.Bakanlıkça iÅŸyerlerinin denetimi için özel belge verilen Kurum memurları, denetime baÅŸlamadan önce,bu belgeleri,iÅŸyerlerinin amirlerine göstermek zorundadırlar.
Aykırı davranışlar
Madde 21 - (DeÄŸiÅŸik: 21/7/1989 - 89/14367 K.) Sakat iÅŸçi çalıştırma mükellefiyetiyle Tüzükte öngörülen diÄŸer mükellefiyetleri yerine getirmeyen iÅŸverenler hakkında kanuni iÅŸlem yapılmak üzere,durum, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili bölge müdürlüÄŸüne bildirilir.
BEŞİNCÄ° BÖLÜM
ÇeÅŸitli Hükümler
Ä°ÅŸyerlerinin sakatların çalışma ÅŸartlarına göre hazırlanması
Madde 22 - Ä°ÅŸverenler,çalışma yerlerini,imkanlar ölçüsünde,sakatların çalışmalarını kolaylaÅŸtıracak ÅŸekilde hazırlamak,saÄŸlıkları için gerekli tedbirleri almak,mesleklerinde veya mesleklerine yakın iÅŸlerde çalıştırmak,iÅŸleriyle ilgili bilgi ve yeteneklerini geliÅŸtirmek,çalışmaları için gerekli özel araç ve gereçleri saÄŸlamak zorundadırlar. Bu konuda, Milli EÄŸitim Gençlik ve Spor,SaÄŸlık ve Sosyal Yardım, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıkları, istemeleri halinde, iÅŸverenlere,bilgi yardımında bulunurlar.
İşverence tutulacak kayıtlar
Madde 23 - Ä°ÅŸverenler, çalıştırdıkları sakatların kimliklerini,iÅŸe alındıkları tarihleri,çalıştırıldıkları iÅŸleri, verilen ücretleri ve diÄŸer sosyal yardımları gösteren kayıtları düzenli olarak tutmak zorundadırlar.
İşten ayrılanların bildirilmesi
Madde 24 - (DeÄŸiÅŸik: 26/11/1996 - 96/8880 K.) Ä°ÅŸverenler, herhangi bir nedenle hizmet akdi sona eren veya iÅŸten ayrılan sakatları, bir ay içerisinde ayrılma nedenleri ile birlikte Kuruma bildirmek zorundadır.
Kayıtların saklanması
Madde 25 - Kuruma sakat olarak kaydolunanlar, son iÅŸlem tarihinden baÅŸlayarak iki yıl süreyle bu Tüzük hükümlerine göre iÅŸleme tabi tutulurlar.Ä°ki yıllık sürenin dolması veya sakatın kapsam dışı kalması halinde, Kurumdaki sicil kartları yürürlükten kaldırılır.
Geçici Madde 1 - Ä°ÅŸverenler,iÅŸveren vekilini,iÅŸçi sayısını,çalışma konusunu, yapılmakta olan iÅŸlerin niteliÄŸini, çalıştırdıkları sakat sayısını, Tüzük'ün yürürlüÄŸe girmesinden sonraki 90 gün içinde Kuruma bildirmek zorundadırlar.
Geçici Madde 2 - Ä°ÅŸverenler, Kurum aracılığı olmadan aldıkları veya çalışmakta iken sakat duruma düÅŸtüÄŸü halde Kuruma bildirmedikleri sakat isçileri,Tüzük'ün yürürlüÄŸe girmesiden sonraki 90 gün içinde Kuruma kaydettirmek ÅŸartıyla o iÅŸçi yönünden Tüzük hükümlerini yerine getirmiÅŸ sayılırlar.
Yürürlük
Madde 26 - 1475 sayılı Ä°ÅŸ Kanununun 2869 sayılı Kanunla deÄŸiÅŸik 25 inci maddesinin A bendine dayanılarak hazırlanmış ve Danıştayca incelenmiÅŸ olan bu Tüzük hükümleri Resmi Gazete'de yayımı gününde yürürlüÄŸe girer.
Yürütme
Madde 27 - Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.