|
ÖÄžRETÄ°MDE KULLANILAN Ä°ÅžLEM SÜREÇLERÄ° Burada, öÄŸretimde kullanılan iÅŸlem süreçlerinden “ipuçları” ve “ÅŸekil verme” ye iliÅŸkin açıklamalara yer verilmiÅŸtir. A. Ä°puçları Ä°pucu, öÄŸrenciye belli bir uyaranın varlığında doÄŸru tepkide bulunmasını saÄŸlamak amacıyla nasıl davranacağı ve ne yapacağına iliÅŸkin hatırlatmada bulunmadır. Ä°puçları; sözel ipucu, iÅŸaret ipucu, model olma ve fiziksel yardımı içerir.1. Sözel Ä°pucu: ÖÄŸrencinin yapmasını istediÄŸimiz ÅŸeyi, sözcüklerle ifade etmektir. Sözel ipucu, bireyler kendilerine söyleneni anladıkları takdirde hareketleri yapmalarına yardım eden kullanışlı bir yoldur. Ayrıca sözel ipucu, öÄŸrenciye bir beceriyi gerçekleÅŸtirmesi için en az yardım etme yoludur. ÖÄŸretimde sadece sözel ipucunun kullanılması düÅŸünülüyorsa, kullanılacak sözel ipuçlarının öÄŸrenci için anlamı olup olmadığının araÅŸtırılması gerekmektedir. ÖÄŸrenci için bir anlamı olmayan sözel ipuçları verip öÄŸrencinin beceriyi gerçekleÅŸtirmesini beklemek, öÄŸrenciyi baÅŸarısız kılma anlamına gelmektedir. Bu nedenle pek çok durumda sözel ipucu, fiziksel yardım ve model olma ipuçlarıyla birlikte kullanılarak sözel ipuçlarının öÄŸrenci için anlamlı hâle getirilmesi amaçlanmaktadır. ÖÄŸretimde kullanılan sözel ipuçlarının öÄŸrenciler baÅŸarılı oldukça geri çekilmesi gerekmektedir.2. Ä°ÅŸaret Ä°pucu: Fiziksel temas olmadan öÄŸrencinin dikkatini bir ÅŸeye çekmek için yapılan hareketlerdir. Bu hareketler; kol, el, baÅŸ gibi kaba hareketlerden, parmak, göz gibi ince hareketlere doÄŸru bir yol izler. Ä°ÅŸaret ipucuyla birlikte sözel ipucu verilerek öÄŸrenciden ne yapması beklendiÄŸi ifade edilir. ÖÄŸretimde kullanılan iÅŸaret ipuçlarının, öÄŸrenci baÅŸarılı oldukça geri çekilmesi gerekmektedir.3. Model Olma: Bir kiÅŸinin yaptığı hareketi gözleyerek ve taklit ederek yapma ve öÄŸrenmedir. Beceri öÄŸretiminde model olma ipucunun kullanılabilmesi için öÄŸrencinin taklit etme becerisine sahip olması gerekmektedir. Ancak, taklit etme becerisi de öÄŸretilebilir bir beceridir. Bu nedenle taklit etme, model olmadan önce öÄŸrenilmelidir. Model olmada öÄŸretmen, öÄŸrencinin o davranışı hangi eliyle, ayağıyla yapmasını bekliyorsa, kendisi de o elini ve ayağını kullanarak beceriyi gerçekleÅŸtirmelidir. Bunu yaparken öÄŸretmenin, öÄŸrencinin kullandığı eli tarafında ve hafifçe ona dönerek durması daha uygun olmaktadır. ÖÄŸretmen, öÄŸrencinin karşısına geçerek model olduÄŸunda, öÄŸrenci öÄŸretmenin beceri basamağını yaptığı eli ya da koluyla beceri basamağını yapmaya çalışmakta ve bu durum karışıklık yaratabilmektedir. Model olma ipucu da diÄŸer ipuçlarında olduÄŸu gibi geri çekilmelidir. Model olma, sözel ipuçlarıyla birlikte kullanılır ve öÄŸretim süreci içinde model olmanın ipuçları sistematik olarak geri çekilerek öÄŸrencinin sadece sözel ipuçlarıyla hareketi yapması saÄŸlanır. Model olma ipucu, hareketin tamamının yapılıp açıklanması ve yönerge verilmesinden, hareketi baÅŸlatacakmış gibi bir davranış yapılıp açıklanması ve yönerge verilmesine doÄŸru küçük basamaklar hâlinde geri çekilmelidir. Model olma ipucunun kaç basamakta geri çekileceÄŸi, tamamıyla öÄŸrenciye baÄŸlıdır. ÖÄŸretmen, öÄŸrencinin her beceri basamağında ne kadar modele gereksinimi olduÄŸunu saptamalıdır. EÄŸer model öÄŸretmen dışında baÅŸka birisi olacaksa bu kiÅŸinin, öÄŸretimi yapılan çocuk tarafından kabul gören bir kiÅŸi olmasına dikkat edilmelidir.4. Fiziksel Yardım: Bir kiÅŸiye; el, kol, ayak vb.leriyle yapılan vücut harekelerini içeren etkinlikleri öÄŸretmek için uygulanan yardımdır. Fiziksel yardım, öÄŸretmenin, öÄŸrenciyle birlikte bir beceri basamağının tamamını yapması ve ne yapıldığını söylemesinden; beceri basamağını hiç yapmayıp ne yapılacağının söylenmesine kadar deÄŸiÅŸen bir süreç içinde uygulanır. Fiziksel yardım uygulanırken sözel ipucu da birlikte verilir. ÖÄŸrencinin beceri basamağını gerçekleÅŸtirmesini saÄŸlamak amacıyla uygulanan fiziksel yardım geri çekilerek öÄŸrenci beceri basamağını sözel ipuçlarıyla yapar hâle getirilir. Fiziksel yardım uygulanırken, özellikle el ya da kol hareketlerine ipucu verilirken, ipucu veren kiÅŸinin nerede durduÄŸu önemlidir. ÖÄŸretmenin, öÄŸrencinin arkasına geçerek ve beceri basamağını öÄŸrenciyle birlikte yaparak fiziksel yardım uygulaması, karışıklığı önlemektedir. Fiziksel yardımın amacı, öÄŸrenciye beceri basamağını nasıl yapacağını hissettirmek, zamanla beceri basamağını, sözel ipucuyla yapmasını saÄŸlamaktır. Fiziksel yardım uygulanırken ilk baÅŸta öÄŸretmen, eliyle öÄŸrencinin elinden ya da kolundan sıkıca tutarak beceri basamağını yaptırır. Daha sonra öÄŸretmen, öÄŸrencinin beceri basamağına katıldığını hissedince elindeki baskıyı hafifletir. ÖÄŸrenci, beceri basamağını yapar hâle geldikçe öÄŸretmenin eli; öÄŸrencinin bileÄŸine, ön koluna, dirseÄŸine ve omzuna doÄŸru ilerler. Son olarak öÄŸrenci, güçlük hissettiÄŸinde yardım etmek üzere elini, öÄŸrencinin elinin yakınında bulundurur. Sözel, model olma ve fiziksel yardım ipuçları ile bunların her birinin kendi içindeki basamaklarıyla ilgili ipuçları geri çekilirken öÄŸrencinin özellikleri dikkate alınmalı ve ipuçları sistematik bir ÅŸekilde çekilmelidir. ÖÄŸrenci çalışılan basamakta baÅŸarısız olursa öÄŸretmenin ipuçlarını hızlı çektiÄŸi düÅŸünülebilir. Bu durumda öÄŸretmen, önceki basamakta kullanılan ipucuna geri dönerek çalışmaya devam etmelidir. B. Åžekil Verme Åžekil verme, öÄŸrenciye yeni bir davranışın kazandırılması, var olan davranışlarının artırılması ya da gerçekleÅŸtirmesinde kullanılan temel süreçlerden biridir. Åžekil verme, bir davranışın ögelerinin birkaçının pekiÅŸtirilmesini ve diÄŸer ögelerinin pekiÅŸtirilmemesini ya da sönmesini içerir. BaÅŸlangıçta, gösterilen davranışlardan hedef davranışa yakın olan baÅŸarılı davranışlar pekiÅŸtirilirken, sonra bu davranışların pekiÅŸtirilmesine son verilerek davranış çeÅŸitlendirilir ve aralarından hedef davranışa yakın olan davranışlar seçilip tekrar pekiÅŸtirilerek hedef davranışın oluÅŸumu saÄŸlanır. Åžekil verme sürecinde sadece hedef davranış deÄŸil, hedef davranışa ulaÅŸmayı saÄŸlayan her tepki pekiÅŸtirilir. Böylece, öÄŸrencilerden, davranışın son ÅŸeklini beklemek yerine, öÄŸrencinin gösterdiÄŸi küçük ilerlemeler pekiÅŸtirilerek davranışa ÅŸekil verilir.
|
