hd porno porno hd porno porno

Oral Motor Egzersizler- Yar─▒k Damakta Sesletim Terapisine Etkisi

1.958 okundu

Dil Konu┼čma Bozukluklar─▒ Uzman─▒ F─▒rat SAKAR

 

Y─▒llardan beri yar─▒k damakl─▒lar─▒n ileti┼čim problemlerine ili┼čkin ├žok ┼čey yaz─▒lm─▒┼č ve bu sorunu ├ž├Âzmede bir├žok strateji ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Geleneksel olarak , bu stratejiler okul ├Âncesi ve okul ├ža─č─▒ ├žocuklarda arik├╝lasyon rezonans ve velofarengeal yetersizlik problemlerine odaklanm─▒┼čt─▒r. Yar─▒k damakl─▒ ├žocuklarda erken m├╝dahalenin amac─▒ ├╝ns├╝z da─čarc─▒─č─▒n─▒ art─▒rmak (├Âzellikle bas─▒n├žla ├╝retilenleri), kelime haznesini geli┼čtirmek ve oral hava ak─▒m─▒n─▒ art─▒rmakt─▒r.(1)

1940ÔÇÖlardan 1960ÔÇÖlara kadar konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin, konu┼čma i├žin, velofarengeal mekanizman─▒n g├╝c├╝n├╝ ve istemli kontrol├╝n├╝ art─▒rd─▒─č─▒na yayg─▒n olarak inan─▒lmaktayd─▒. Dolay─▒s─▒yla klinisyenler yayg─▒n olarak ├╝fleme, emme, ─▒sl─▒k ├žalma, yanak ┼či┼čirme, yutma gibi konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler ve hatta r├╝zgarl─▒ aletler kullanarak velofarengeal valf─▒n kas g├╝c├╝n├╝ art─▒rmay─▒ ve konu┼čma i├žin fonksiyonlar─▒n─▒ geli┼čtirmeyi ummu┼člard─▒r.( Berry& Einsenson,1956; Kanter , 1947 ; Massegill, Quinn, Pickrell& Levison, 1968; Moser , 1942; Van Riper, 1946, 1963; Wells, 1945,1948) (2)

Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin etkili oldu─ču inanc─▒ 1960 ve 1970ÔÇÖli y─▒llarda etkisini yitirmi┼č; ├ž├╝nk├╝ velofarengeal fonksiyonlar─▒ art─▒rd─▒─č─▒ tezi ├ž├╝r├╝t├╝lm├╝┼čt├╝r ( Kuehn, Tomes, Peterson-Falzone, 2004) (1)

Bu egzersizleri kullanmadaki varsay─▒mlar, velofarengeal kapanmadaki psikolojik s├╝re├žlerin, konu┼čmada kullan─▒lan s├╝re├žlerle benzer etkinlikler ta┼č─▒mas─▒d─▒r. Maalesef bu egzersizlerin ├žok etkili oldu─čunu s├Âylememiz m├╝mk├╝n de─čildir. ( Powers& Star, 1974; Ruscello, 1982; Shelton, Hahn,& Morris, 1968). Ara┼čt─▒rmalar konu┼čma paternleriyle, konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler aras─▒nda belirgin farkl─▒l─▒k g├Âsterdikten sonra( Flowers & Morris, 1973; McWilliams & Bradley, 1965; Moll , 1965 ; Peterson, 1973; Shprintzen, Bencione, McCall, & Skolnick, 1974) konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler bilgili uzmanlar tarf─▒ndan terkedilmi┼čtir. Oral motor egzersizlerin yararl─▒ oldu─ču inanc─▒ uzun d├Ânemler s├╝rm├╝┼čt├╝r. Hala baz─▒ uzmanlar bu egzersizleri velofarengeal yetersizli─či olan ki┼čilere terapi protokolu gere─či uygulamaktad─▒r. (2)

├çocuklarda hava ak─▒m─▒n─▒n ├ž─▒k─▒┼č ┼čeklini g├Âstermek amac─▒yla birtak─▒m ├╝fleme egzersizleri yap─▒lmaktad─▒r. Bu egzersizler ├╝flemeli oyuncaklarla yap─▒labilmektedir. Ancak bu egzersizleri kullanman─▒n amac─▒ damak kas g├╝c├╝n├╝ art─▒rmak de─čil; oral hava ak─▒m─▒n─▒ ├žocu─ča yaparak uygulayarak g├Âstermektir. (1)

S─▒kl─▒kla kullan─▒lan oral motor egzersizler: ├ťfleme, dili bast─▒rma, dudak b├╝zme, dil sallama, g├╝lme, dili buruna ve ├ženeye do─čru hareket ettirme, yanak ┼či┼čirme, ├Âp├╝c├╝k, dil yuvarlama etkinlikleridir. Rapor edilen yararlar─▒ ise dil elevasyonunu, artik├╝lat├Ârlerin fark─▒ndal─▒─č─▒n─▒, dudak g├╝c├╝n├╝, dilin lateral hareketini, ├žene stabilizasyonunu, dil-dudak uyumunu, salya kontrol├╝n├╝, velofarengeal kapanmay─▒ ve emme yetene─čini sa─člad─▒─č─▒d─▒r. Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin yarar─▒na ili┼čkin 10 ├žal─▒┼čma incelenmi┼č ve 9ÔÇÖunun fayda sa─člamad─▒─č─▒ (Christensen & Hanson (1981); Gommerman & Hodge (1995);Colone & Forrest (2000); Occhino & McCane (2001); Abrahamsen & Flack (2002); Bush, Steger, Mann-Kahris, & Insalaco (2004); Roehrig, Suiter, & Pierce (2004); Guisti & Cascella (2005); Hayes et al. (In submission) ; sadece 1ÔÇÖinin fayda sa─člad─▒─č─▒(Fields & Polmanteer (2002)) ; ancak bunda da metodolojik hata oldu─ču tespit edilmi┼čtir. (5)

Ruscello (2006) konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizleri dil, dudak, ve ├žene hareketlerini i├žeren, g├╝├ž art─▒r─▒c─▒, kas tonunu geli┼čtirici, hareketin ranj─▒n─▒ art─▒r─▒c─▒ ve kas kontrol├╝n├╝ sa─člay─▒c─▒ etkinlikler olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. Bu egzersizlerin kullan─▒l─▒p kullan─▒lmamas─▒ gerekti─či konusunda uzla┼čmazl─▒klar vard─▒r. Ara┼čt─▒rmalar kullan─▒lmas─▒ gerekti─čini desteklememektedir. Ancak bir├žok klinisyen taraf─▒ndan yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. (3)

Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin yararl─▒ olmad─▒─č─▒na ili┼čkin ├žal─▒┼čmalar, fonolojik ve sesletim problemleri olan ├žocuklarda motor konu┼čma geli┼čimi, kas hareketleri, kas g├╝c├╝ ve oral motor egzersizlerle sesletim aras─▒ndaki ili┼čki ├╝zerine yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Lof ( 2007) konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin kaslar─▒ yeterince g├╝├žlendirmedi─čini, konu┼čma i┼člevlerini ├žok geli┼čtirmedi─čini ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Dudak kas g├╝c├╝n├╝n konu┼čmaya etkisini maksimum %10 -20 ve ├žene kas g├╝c├╝n├╝n ise sadece %11-15 oldu─čunu ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Sonu├ž olarak Lof 7 ya┼č ├Âncesi ├žocuklar─▒n konu┼čma fark─▒ndal─▒─č─▒ i├žin yap─▒lan bu egzersizleri bili┼čsel becerileri yeterli d├╝zeyde olamad─▒─č─▒ i├žin transfer edemediklerini rapor etmi┼čtir.(3)

Moore& Ruark (1996) konu┼čma ile ilgili kas organizasyonu ile konu┼čma d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar─▒n spesifik ve birbirinden ayr─▒ oldu─čunu bulmu┼člard─▒r. Konu┼čmayla, erken beliren ├ži─čneme, emme gibi konu┼čma d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar aras─▒nda hi├žbir ili┼čki bulmam─▒┼člard─▒r. Dolay─▒s─▒yla konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizleri kullanman─▒n konu┼čma gibi kompleks davran─▒┼člar─▒n geli┼čmesini sa─člamad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rm├╝┼člerdir. Forrest(2002) ve Lof (2003;2006;2007) konu┼čmada ve konu┼čma d─▒┼č─▒ (├ži─čneme gibi) egzersizlerde ayn─▒ kaslar kullan─▒lmas─▒na ra─čmen, her aktivite i├žin farkl─▒ hareket etti─čini ileri s├╝rm├╝┼člerdir. Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin ses ├╝retiminde etkili oldu─čuna dair ├žok s─▒n─▒rl─▒ say─▒da kan─▒t bulunmaktad─▒r. Davis& Velleman (2000) oral motor terapinin konu┼čma ├╝retimini art─▒rd─▒─č─▒na dair hi├žbir ├žal─▒┼čma bulunmad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler. Bush, Stenger, Mann-Kahris, & Insalaco(2004) yapt─▒klar─▒ tek denekli ├žal─▒┼čmada 9 ya┼č─▒nda bir erkek ├žocukta konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin sesletimi geli┼čtirip geli┼čtirmedi─čine bakm─▒┼člar ve sonucunda bu egzersizlerin ├žocu─čun sesletiminde hi├žbir de─či┼čikli─či sa─člamad─▒─č─▒n─▒ bulmu┼člard─▒r. (3)

Bir ├žok ├žal─▒┼čma konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlere kar┼č─▒ olmas─▒na ra─čmen, klinisyenlerlerin bu egzersizleri neden hala kulland─▒klar─▒ sorusu akla gelmektedir. Oral motor egzersizlerin fonolojik sorunlar─▒n─▒ ve sesletim sorunlar─▒n─▒ iyile┼čtirici bir etki olmamas─▒na ra─čmen klinisyenlerde ÔÇťne olursa olsun kullanÔÇŁ anlay─▒┼č─▒ bulunmaktad─▒r. Dahas─▒ dinamik sistemin prensiplerine dayanarak, konu┼čmada kullan─▒lan hareket paternlerine kar┼č─▒tl─▒─ča sebep oldu─ču i├žin zararl─▒ oldu─ču ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Klinisyenler taraf─▒ndan ileri s├╝r├╝len di─čer g├Âr├╝┼č ÔÇť Ne yapaca─č─▒m─▒ bilmedi─čim i├žin ba┼člang─▒├ž olarak kullan─▒yorumÔÇŁ g├Âr├╝┼č├╝d├╝r. Bu da bize klinisyenlerin konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizleri, fonolojik ve sesletim bozuklu─ču olan ├žocuklarda ne yapaca─č─▒n─▒ bilememe sonucu kulland─▒klar─▒n─▒ g├Âstermektedir. Bu bozukluklardan baz─▒lar─▒ terapiye kar┼č─▒ diren├ž g├Âstermekte, oral motor egzersizlerin ba┼čar─▒ i├žin mekanizma sa─člayaca─č─▒ ileri s├╝r├╝lmektedir. Buna ra─čmen konu┼čmadaki belirleyici bozukluklarda, konu┼čma d─▒┼č─▒ egzersizler ba┼čar─▒ problemi belirlemede yarars─▒z olmaktad─▒r. Deneysel ├žal─▒┼čmalar konu┼čma d─▒┼č─▒ davran─▒┼člarla konu┼čma ├╝retimi aras─▒nda kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ bir etki olmad─▒─č─▒ sonucunu g├Âstermi┼čtir. T├╝m bu verilere dayanarak oral motor egzersizlerin fonolojik ve sesletim sorunu olan ├žocuklar i├žin, yasal terapi protokol├╝n bir par├žas─▒ olmamas─▒ gerekir. Bu aktiviteler kas g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ olan disartride respiratuar ve larengeal kontrol├╝ sa─člamak i├žin kullan─▒labilir. Oral motor egzersizlerin konu┼čma edinimi i├žin temel olarak kullan─▒lamayaca─č─▒ ├žok nettir. (4)
Sonu├ž olarak, T├╝m bunlara dayanarak klinisyenler konu┼čma ├╝retimini geli┼čtirmek istiyorlarsa direkt olarak konu┼čmaya odaklanmal─▒; konu┼čmaya faydal─▒ gibi g├Âr├╝len ┼čeyler ├╝zerinde durmamal─▒d─▒rlar. Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler ama├ž olamaz. Konu┼čma terapisinde ama├ž; dil yuvarlama, g├╝├žl├╝ artik├╝lat├Ârlere sahip olma, yanak ┼či┼čirme veya ├ženeyi hareket ettirme olamaz. Ama├ž; anla┼č─▒labilir konu┼čma ├╝retmektir.

Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor motor egzersizlerin sesletimi kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ bir katk─▒s─▒ olmad─▒─č─▒ bir├žok ├žal─▒┼čmada kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla herhangi bir kas g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ problemi bulunmayan vakalarda bu tip egzersizlerin kullan─▒lmas─▒ gereksiz ve zaman kayb─▒d─▒r.
doktorlarsitesi.com

KAYNAKLAR

1 – HARDIN-JONES, M., CHAPMAN, K., & SCHERER, N. J. (2006, June 13). ÔÇťEarly intervention in children with cleft palateÔÇŁ. The Asha Leader, 11(8), 8-9, 32.

2 – KUMMER, A., W., (2001) , ÔÇť Cleft Palate & Craniofacial Anomalies- Effects On Speech and ResonansÔÇŁ , Thomson Learning Inc, San Diego, 462

3- MUTTIAH, N., (2008), ÔÇť Controversial Therapy and Evidence-Based Practise: The CliniciansÔÇÖ PerspectiveÔÇŁ, Thesis Submitted to the Graduate College of Bowling Gren State University, 3-6

4- FORREST, K., (2002), ÔÇťAre Oral-Motor Exercises Useful in The Treatment of Phonological / Articulatory Disorders?ÔÇŁ Seminars in Speech and Language, 23, 15-25.

5- LOF,G.,L., (2006) ÔÇťLogic, Theory and Evidence Against the Use of Non-Speech Oral Motor Exercises to Change Speech Sound ProductionsÔÇŁ, 2006 ASHA Convention Invited Presentation Friday, November 17

%d blogcu bunu be─čendi: