hd porno porno hd porno porno

Afazi De─čerlendirilmesi

1.701 okundu

Bu t├╝r n├Ârolojik yetersizliklerle kar┼č─▒la┼čan hastalar─▒n de─čerlend─░rilmesinde bir n├Ârolog ve beyin cerrah─▒ ve konu┼čma terapistinin olu┼čturdu─ču mini ekibin ├Ân ┼čart sorular─▒ tart─▒┼čmas─▒ gerekir. Hasar─▒n olu┼čtu─ču yer (lezyon) ile ilgili sorular n├Ârolog ve beyin cerrah─▒n─▒, hasar─▒n i┼člevsel y├Ânleri ile ilgili sorular ise konu┼čma terapistini ilgilendirir. Hastan─▒n ┼čikayetleri, klinisyenin g├Âzlemleri ve rehabilitasyona y├Ânelik sorular─▒n ise mutlaka ├ž├Âz├╝mlenmesi gerekir.

 

Lezyon yerine g├Âre hastalar farkl─▒ belirtiler g├Âsterecektir. Hastan─▒n ├Ân hikayesi al─▒nd─▒ktan sonra lezyon yerinin ve hasar─▒n niceli─činin belirlenmesi i├žin beyin g├Âr├╝nt├╝leme tekniklerinden yard─▒m al─▒n─▒r. Bu t├╝r de─čerlendirmeler her nekadar n├Ârolog taraf─▒ndan yap─▒l─▒rsa da konu┼čma terapistinin de ├žal─▒┼čman─▒n sonu├žlar─▒ ├╝zerine yorum yapabilecek a┼činal─▒─č─▒ olmas─▒ gerekir.

{loadposition header}

N├ľROLOJ─░K DE─×ERLEND─░RME

─░yi bir n├Ârolojik muayene klinik g├Âzleme dayan─▒r. Hastan─▒n davran─▒┼člar─▒, etkile┼čimi, i├žinde bulundu─ču ruh hali, sergiledi─či d├╝┼č├╝nme s├╝re├žleri ├žok iyi analiz edilmelidir. Duru┼čundaki denge , asimetri durumu, v├╝cut, kol ve bacaklardaki g├╝├žs├╝zl├╝k, zihinsel i┼člevleri, dikkati ve bellek i┼člevleri de─čerlendirilmelidir. Hastaya ge├žmi┼či (Evli misin? Ka├ž ├žocu─čun var?) ve en yak─▒n zamanla ilgili (Sana neler oldu─čunu bana anlat─▒rm─▒s─▒n?) sorular sorularak belle─či ├Âl├ž├╝l├╝r. ─░lgisiz 4 nesne ismi muayene ba┼č─▒nda verilerek hat─▒rlay─▒p hat─▒rlamad─▒─č─▒ bir 10 dakika sonra sorularak istenir. Hasta yak─▒n tarihli ki┼čisel olmayan, ilgi alanlar─▒na y├Ânelik olaylarla ilgili konu┼čturulur (Futbolda En son D├╝nya kupas─▒n─▒ hangi millet alm─▒┼čt─▒?) Kranial sinirlerin muayenesini k─▒s─▒m k─▒s─▒m n├Ârolog ve konu┼čma terapisti ger├žekle┼čtirirler. Bu arada hastan─▒n motor becerileri, duyusal sistemi ve reflekslerin ne derece iyi olup olmad─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kar.

{loadposition header}

MOTOR KONU┼×MA DE─×ERLEND─░RMES─░

Hastadan al─▒nan genel bilgiler, ruh halinin ve ortama uyumunun g├Âzlendi─či ├Ân oturumlar kar┼č─▒m─▒zda bir afazi, mutism, demans ya da psikolojik bir ba┼čka sorunun varl─▒─č─▒n─▒ belirler. Ayr─▒ca motor konu┼čma de─čerlendirmesi al─▒narak afaziye e┼člik eden bir apraksi veya disartri varl─▒─č─▒ ve ya yoklu─ču belirlenmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Konu┼čma terapistinin afaziyi ├Âzellikle di─čer motor konu┼čma sorunlar─▒ndan ay─▒rt etmesi gerekmektedir. Deneme yan─▒lma ve sesletim hareketlerinin grop edilmesi ile ay─▒rt edici ├Âzellikler ortaya konabilir. Motor konu┼čma sorunlar─▒ afazi ile ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ gibi tek ba┼člar─▒na da ger├žekle┼čebilirler. N├Âropatolojik a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda ├žo─čunlukla sol hemisferin orta serebral damar─▒nda olu┼čan vask├╝ler lezyonlar apraksinin olu┼čmas─▒ i├žin hasarl─▒ alan─▒ olu┼čtururlar (Duffy, 1995). Bunun aksini ispatlamaya ├žal─▒┼čan ├žal─▒┼čmalar da yap─▒lmaktad─▒r ama konu┼čma apraksisinin Broca alan─▒ lezyonlar─▒ (sol serebral hemisfer; ├Ân ├╝├ž├╝nc├╝ konv├╝lasyon) ve yan─▒s─▒ra motor alan i├žindeki vask├╝ler patoloji ile ili┼čkilendirilmesi art─▒k tart─▒┼č─▒lmaz bir sonu├žtur. Apraxia bir Yunan s├Âzc├╝─č├╝d├╝r ve ÔÇťpraxisÔÇŁ (aksiyon) teriminden t├╝remi┼čtir. Literat├╝rde apraksi yerine ÔÇťafemi, aferent motor afazi, anartri, apraksik disartri, kortikal disartri, oral-s├Âzel apraksi, primer s├Âzel apraksi, p├╝r motor afaziÔÇŁ gibi terimler kullan─▒lmaktad─▒r. Apraksi ├žo─čunlukla afaziyle geli┼čen bir sorun olursa da, az─▒nl─▒kla disartrinin tek tarafl─▒ ├╝st motor n├Âron tipi ile de g├Âr├╝lebilir. Genelde apraksi konu┼čman─▒n programlanma hasar─▒ olarak ba─č─▒ms─▒z ortaya ├ž─▒kar. N├Ârojenik bir konu┼čma bozuklu─čudur. Tek ba┼č─▒na ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda dil becerilerini etkilemez. S├Âzel olmayan oral apraksi ┼čeklinde s─▒kl─▒kla g├Âzlenir. Bilinen anlam─▒yla apraksi herhangi bir kas zay─▒fl─▒─č─▒, paraliz veya yorgunluk haricinde istemli hareketlerdeki hasarlanmad─▒r. Konu┼čma apraksisi, konu┼čmak i├žin gereken oral hareketlerin programlanma hasar─▒d─▒r. ─░stemli konu┼čma ├╝retiminde kulland─▒─č─▒m─▒z kaslar─▒n ard─▒┼č─▒k hareketleri ve uygun pozisyonlar─▒ almamas─▒ ile tan─▒mlanan bir duyusal-motor sorun olup hastada sesletim (sesbilgisel) konu┼čma bozukluklar─▒na neden olur. Ge├žmi┼čte, apraksi bir ├že┼čit sesletim sorunu olarak kabul edilip baz─▒lar─▒ taraf─▒ndan merkezi disartri olarak biliniyordu. G├╝n├╝m├╝zde ise bir motor-planlama-programlama sorunu olarak kabul edilmektedir Bir ba┼čka deyi┼čle beynin konu┼čma /sesbilgisi motor programlar─▒n─▒ ├╝reten ili┼čkili k─▒sm─▒ hasarlanm─▒┼čt─▒r (Wertz, 1984). Otomatik hareketler ve refleks etkilenmemi┼čtir. Ay─▒rt edici ├Âzellikleri a┼ča─č─▒daki tablolar ├╝zerinde g├Âr├╝lebilir:

Tablo 2.

Disartri ise santral veya periferel sinir sisteminin hareketi kontrol eden sistemlerindeki bir hasardan kaynaklanan kazan─▒lm─▒┼č veya geli┼čimsel bir grup sorunun ad─▒d─▒r. Disartrinin konu┼čma ├╝retiminde etkilenen y├Ânleri soluma, sesleme, sesletim ve prosodi olarak say─▒labilir. Apraksinin aksine, disartri kaslarda ve i├ž koordinasyonda zay─▒fl─▒k g├╝├žs├╝zl├╝k ile ortaya ├ž─▒kar.

Tablo 3.

D─░L DE─×ERLEND─░RMES─░

Dil de─čerlendirmesinin amac─▒ hastadaki dil yetersizli─činin afazi ya da bir ba┼čka nedenden kaynaklan─▒p kaynaklanmad─▒─č─▒n─▒ saptamakt─▒r. Hastan─▒n dil veya konu┼čma sorunu olup olmad─▒─č─▒, yetersizli─čin afazi kaynakl─▒ olup olmad─▒─č─▒, sorun afazi ise tipinin ve ciddiyetinin ne derece oldu─čunun saptanmas─▒ gerekir. ─░┼člevsel ileti┼čim d├╝zeyinin belirlenmesi amac─▒yla ilk bilgi al─▒n─▒r. Takiben, belirli zaman aral─▒klar─▒ ile bireysel terapi program─▒n─▒n deseni ve uygulamas─▒na ak─▒lc─▒ bir taban sa─člamak amac─▒yla de─čerlendirmeler tekrarlan─▒r. Bu de─čerlendirmeler sonucunda en etkin girdi ve ├ž─▒kt─▒ modalitesi saptan─▒r, hastan─▒n ba┼čar─▒l─▒ ya da ba┼čar─▒s─▒z oldu─ču tepki d├╝zeyi ara┼čt─▒r─▒l─▒r, sonucunda optimal girdiyi kolayla┼čt─▒rmak, ve maksimum tepki ve geli┼čmeyi sa─člamak amac─▒yla stimulasyon program─▒ planlan─▒r. Dil performans─▒n─▒n ayr─▒nt─▒l─▒ de─čerlendirmesi hastan─▒n serebral lezyon yeri hakk─▒nda olas─▒ bir ipucu sa─člayacakt─▒r. ─░leri elektrofizyolojik ve radyolojik teknikler de terapistin bulgular─▒n─▒ sa─člamla┼čt─▒r─▒r. Dil de─čerlendirmesinde ├Âzellikle ele al─▒nmas─▒ gerekli ├Âzellikler ┼č├Âyle a├ž─▒klanabilir.
ADLANDIRMA(Naming)

Anomi olarak bilinen s├Âzc├╝k bulma sorunu afazinin en belirgin semptomlar─▒ndan oldu─ču i├žin bu t├╝r bir de─čerlendirme yap─▒lmadan afazinin tan─▒s─▒ konamaz. De─čerlendirme i├žinde konu┼čma terapisti semantik kategoriler, s├Âzc├╝k s─▒kl─▒─č─▒ ve kullan─▒lan ├žal─▒┼čman─▒n niteli─či dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. Hastaya nesnenin g├Âsterilip ad─▒n─▒n istendi─či (confrontational naming) de─čerlendirme ile serbest hat─▒rlama (free recall> belli bir zaman dilimi i├žinde belli bir kategori i├žindeki isimlerin liste halinde ad─▒n─▒ isteme) de─čerlendirmeleri ├Âzellikle yap─▒lmal─▒d─▒r.

AKICILIK

Dakikada 50 s├Âzc├╝kten daha az s├Âzc├╝k ├╝retimi olduk├ža belirgin bir ak─▒c─▒l─▒k sorunudur. (Normal konu┼čmada dakika ba┼č─▒na 100-200 s├Âzc├╝k ├╝retildi─či d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse). Afazi t├╝r├╝ne g├Âre s├Âzel ak─▒c─▒l─▒k de─či┼čir; tutuk afaziler daha az, ak─▒c─▒ afazi t├╝rleri ise a┼č─▒r─▒ konu┼čma e─čilimi g├Âsterirler. Bu arada hastan─▒n konu┼čmay─▒ ba┼člatmada tutuklu─ču olup olmamas─▒ de─čerlendirilmesi gereken di─čer bir ├Ânemli konudur.

PARAFAZ─░LER
Parafazi nedir? S├Âzel parafaziler ├žo─ču afazide g├Âzlenir. Semantik parafazi hedef s├Âzc├╝k yerine ayn─▒ kategoriden bir ba┼čka s├Âzc├╝─č├╝n istenmeden yerine ge├žmesidir. (Ka┼č─▒k yerine ├žatal gibi).Neologistik parafaziler ise hedef s├Âzc├╝─če hi├ž benzemeyen, ├žo─čunlukla yeni yarat─▒lm─▒┼č s├Âzc├╝k kullan─▒mlar─▒ ile ortaya ├ž─▒kar. Fonemik parafaziler ise hedef s├Âzc├╝kte bir ses yerine bir ba┼čka sesin kullan─▒lmas─▒ ile ortaya ├ž─▒kar (kedi yerine tedi) gibi.

E─×─░TSEL ANLAMA
Broca, Transkortikal motor, kond├╝ksiyon ve anomik afazilerde i┼čitsel anlama iyidir. Yap─▒lan de─čerlendirmede ba┼člang─▒├ž olarak hastadan bir nesneyi, eylemi, ya da resmi adland─▒rabilece─či tek s├Âzc├╝k tan─▒mlamalar─▒, ikinci olarak basit y├Ânergeleri almalar─▒, son olarak da baz─▒ basit sorulara cevap vermesi istenir, ├Ârne─čin,

ÔÇó Ki┼čisel bilgi

ÔÇóKi┼čisel olmayan bilgi

ÔÇó ├çok iyi bilinen ├Âyk├╝lere dair sorular

ÔÇó Bilinen ger├žeklere ait sorular

TEKRARLAMA BECER─░LER─░
Tekrarlama becerileri ├Âzellikle transkortikal afazilerde korunmu┼čtur ve bu afazi t├╝rlerini tan─▒mada en belirgin ├Âzelliktir. Anomik afazilerde de tekrarlaman─▒n iyi oldu─ču s├Âylenir. De─čerlendirmesi gittik├že artan komplike bir dizi ├žal─▒┼čma ile yap─▒l─▒r. Geni┼č bir semantik kategori i├žinden se├žilen tek s├Âzc├╝klerin tekrarlanmas─▒ hastadan istenir. Bu s├Âzc├╝kler fonetik ├Âzellikleri de g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak basitten ├žok hecelilere ve daha kompleks olanlara, kullan─▒m─▒ s─▒k olanlardan d├╝┼č├╝k kullan─▒ml─▒ olanlara do─čru geli┼čmelidir. Basit s├Âzc├╝kler sonras─▒nda basit s├Âzc├╝k ├Âbekleri ve c├╝mlelere ge├žilmelidir. Genel dil yeterlili─činin de─čerlendirilmesi her bir modalitede afazinin ciddiyeti, ve hastan─▒n kuvvetli ve zay─▒fl─▒klar─▒ hakk─▒nda genel bir izlenim ortaya ├ž─▒kar─▒r ve ├Âzel modalite alanlar─▒n─▒n ileri ara┼čt─▒rmalar─▒ i├žin ├Âneriler geli┼čtirir. ─░┼čte bu ama├žla literat├╝rde ├Âzellikle ─░ngilizce dilinin tipolojik ve kullan─▒m ├Âzelliklerine g├Âre haz─▒rlanm─▒┼č pek ├žok standart afazi de─čerlendirme testleri g├Âze ├žarpmaktad─▒r. Bunlar her ne kadar T├╝rk afazik hastalar─▒n─▒ de─čerlendirmede g├Âr├╝┼č a├ž─▒s─▒ geli┼čtiriyorlarsa da T├╝rk dilinin ─░ngiliz dilinden ayr─▒lan ├Âzellikleri dolay─▒s─▒yla hi├žbirinin motomot ├ževirisi de─čerlendirmelerimiz i├žin tam olarak kullan─▒lamamakta , dilimize ├Âzg├╝ geli┼čtirilmi┼č afazi de─čerlendirme testlerine gereksinim duyulmaktad─▒r. T├╝rkiyede ilk geli┼čtirilmi┼č ve ├žo─čunlukla kullan─▒lan afazi testi G├╝lhane Afazi Testi (GAT) dir ama ├žok medikal a─č─▒rl─▒kl─▒ olmas─▒ dil i┼člevlerinin k─▒s─▒tl─▒ de─čerlendirir g├Âz├╝kmektedir. Baz─▒ yakla┼č─▒mlarda ara┼čt─▒rmac─▒ ve yazarlar─▒n g├Âr├╝┼čleri afazi dil de─čerlendirmesini dilbilim d├╝zeyinde ger├žekle┼čtirmektir. Bireyin B─░L─░─×SEL durumu (Bireyin evrenle ilgili bilgiyi edinme ve bu bilginin devam─▒n─▒ sa─člama s├╝reci; e.g d├╝┼č├╝nce ve bellek geli┼čimi gibi) de─čerlendirilir. Temel bili┼čsel becerilerinde yetersizli─či olan hastalara dil-oriented terapi ile ileti┼čim stratejilerine temel olma amac─▒yla s├Âzel olmayan ├žal─▒┼čmalar d├╝zenlenir (Helm-Estabrooks &Holland, 1998; Von Mourik ve arkada┼člar─▒, 1992). Daha sonra dili olu┼čturan 3 ├Â─čenin detayl─▒ de─čerlendirmesi yap─▒l─▒r.

ÔÇó B─░├ç─░M: Dilde anlam─▒ ileten kurallar sistemi (Sesbilgisi, bi├žimbirimbilgisi, ve s├Âzdizimi gibi..)

ÔÇó ─░├çER─░K: Kullan─▒lan s├Âzcelerde anlam, konu ve ba┼čl─▒k olu┼čturma

ÔÇó ─░LET─░─×─░MSEL / pragmatik: Belli bir ba─člamda kullan─▒lan s├Âzcenin kullan─▒m─▒, amac─▒ ve i┼člevi Bu y├Ântemi kullanan yazarlar standart de─čerlendirme testlerini haz─▒rlarken t├╝m alan de─čerlendirmelerini bir b├╝t├╝n olarak ele alm─▒┼člard─▒r. Tekrarlama, adland─▒rma, i┼čitsel anlama, ak─▒c─▒l─▒k ve parafazi de─čerlendirmeleri afazi t├╝rlerini belirleme amac─▒yla faydal─▒ olabilir ama dili olu┼čturan ├Â─čelerden hangisinin ├Âzellikle hasarland─▒─č─▒ ancak bu anlamda bir dil de─čerlendirmesi sonucu ortaya ├ž─▒kar.

kaynak: Mavi┼č, ─░. N├Ârojenik Dil ve Konu┼čma Bozukluklar─▒; ed. O─čuz, H., Dursun, E., ve N,Dursun., T─▒bbi Rehabilitasyon. B├Âl.40, 797-809. Nobel T─▒p Kitapevleri, ─░stanbul, 2.bask─▒, 2004

%d blogcu bunu be─čendi: